Thông qua các trò chơi với đồ chơi, người lớn có thể lồng vào quan hệ đạo đức và ứng xử phù hợp, giúp trẻ học cách giao tiếp, ứng xử một cách tự nhiên, nhẹ nhàng. Ngoài ra, đồ chơi còn giúp phát triển thể lực, sức khỏe cho trẻ. Mời các thầy cô tham khảo sáng kiến kinh nghiệm một số biện pháp tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi làm đồ chơi, đáp ứng với yêu cầu của chương trình giáo dục mầm non.
Trang 1MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI
LÀM ĐỒ CHƠI, ĐÁP ỨNG VỚI YÊU CẦU CỦA CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC MẦM
NON
Trang 2THÔNG TIN CHUNG
Chủ nhiệm đề tài: ThS Vũ Thị Ngọc Minh
Đơn vị c n t c: Trun t m n hi n cứu GDMN, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam Thư điện tử:; Điện thoại:
Thư đề tài: CN Ph n Thị Tườn ; Thành vi n: ThS Hoàn Thu Hươn ; CN L Thị Hiền; ThS Nguyễn Thị Cẩm Bích
Thời gian thực hiện: T 200 đến 2010
Mục tiêu nghiên cứu
Đề xuất một số biện pháp tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi làm đồ chơi, đ p ứng yêu cầu của chươn trình i o dục mầm non mới
Nội dung nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi làm đồ chơi ở trường mầm non;
- Nghiên cứu thực trạng việc tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi làm đồ chơi;
- Đề xuất một số biện pháp tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi làm đồ chơi, đ p ứng yêu cầu của chươn trình i o dục mầm non mới
- Khảo nghiệm các biện ph p đã đề xuất
Phươn ph p n hi n cứu
Trang 3Phươn ph p n hi n cứu lý luận: khái quát hóa, hệ thống hóa các vấn đề lý luận có liên quan tới đề tài; Phươn ph p n hi n cứu thực tiễn: phươn ph p điều tra bằng phiếu hỏi, phươn ph p tọa đàm, phươn ph p quan s t, phươn ph p hảo nghiệm; Phươn ph p chuy n ia; Phươn ph p to n thống kê
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1/ Về lí luận
Đề tài đã làm rõ nội hàm của một số khái niệm có liên quan, bao gồm các khái niệm sau: đồ chơi, biện pháp, tổ chức, biện pháp tổ chức cho trẻ làm đồ chơi Theo tác giả,
đồ chơi là “đồ vật dùng vào việc vui chơi, iải trí” Kh c với đồ dùng dạy học là nhữn đồ vật d n để minh họa nội dung bài dạy và làm lời nói của giáo viên cụ thể,
để hiểu hơn, thì đồ chơi là đồ vật để trẻ chơi, nhằm thỏa mãn nhu cầu, sở thích của trẻ, đ i hi h n cần có sự iúp đỡ hay hướng dẫn của n ười lớn Biện pháp là
“c ch làm, c ch iải quyết một số vấn đề cụ thể” Biện pháp giáo dục có mối quan hệ biện chững với các thành tố khác của quá trình giáo dục, đặc biệt là phươn ph p giáo dục Tổ chức được hiểu như một quá trình triển khai, tiến hành một công việc nào đó Còn biện pháp tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi làm đồ chơi là c ch thức giáo viên sắp xếp, tiến hành các công việc để hướng dẫn trẻ tạo ra c c đồ vật, phươn tiện cho trẻ dùng vào việc vui chơi, iải trí
Và cũn theo t c iả, đồ chơi có n hĩa lớn đối với sự phát triển tâm – sinh lý, trí tuệ, thể lực, tình cảm thẩm mỹ và góp phần vào sự hình thành nhân cách trẻ thơ Qu trình trẻ chơi với đồ chơi iúp trẻ h m ph c c đặc điểm, thuộc tính của đồ chơi, qua
đó iúp trẻ hình thành sự chú ý và ghi nhớ có chủ định, góp phần vào sự phát triển trí tuệ, tích lũy c c biểu tượn là cơ sở cho hoạt độn tư duy, tưởn tượng, sáng tạo
Th n qua c c trò chơi với đồ chơi, n ười lớn có thể lồng vào quan hệ đạo đức và ứng xử phù hợp, giúp trẻ học cách giao tiếp, ứng xử một cách tự nhiên, nhẹ nhàng
Trang 4N oài ra, đồ chơi còn iúp ph t triển thể lực, sức khỏe cho trẻ Vì trong những giờ phút được chơi vơi đồ chơi y u thích, trẻ có được trạng thái vui vẻ, sảng khoái, t đó thúc đẩy hoạt động của c c cơ quan tron cơ thể, trong một số trường hợp, đồ chơi còn có tác dụng trị liệu và tâm lý hay chữa bệnh Việc làm tự làm đồ chơi cũn óp phần quan trọn đối với sự phát triển toàn diện nhân cách của trẻ mầm non Đó là một trong nhữn phươn tiện để phát triển trí tuệ ở trẻ, cũn như i o dục tình cảm,
kỹ năn xã hội cho trẻ Tự làm đồ chơi v a là nội dung, v a là phươn tiễn giáo dục thẩm mỹ, phát triển thẩm mỹ có hiệu quả cho trẻ mẫu giáo Ngoài ra, quá trình làm đồ chơi còn iúp trẻ phát triển ngôn ngữ, đồng thời tích lũy iến thức các môn học ở trường phổ th n , đặc biệt chuẩn bị những tiền đề cần thiết cho trẻ học các môn ở trường tiểu học
Trong quá trình tổ chức, hướng dẫn trẻ 5 – 6 tuổi tự làm đồ chơi, i o vi n cần phải chú ý tới đặc điểm phát triển tâm, sinh lý của trẻ Vì ở tuổi 5 – 6 là thời kỳ tư duy của trẻ có nhữn bước phát triển đ n ể, chuyển t tư duy trực quan hành động san tư duy trực quan hình tượng và bắt đầu xuất hiện kiểu tư suy sơ đồ, tư duy lo ic, trí giác các chủ định bắt đầu chiếm ưu thế Ở tuổi này, trẻ có bước tiến đ n ể trọng
sự phát triển ngôn ngữ Cùng với sự tăn l n của vốn t là sự phát triển về câu Trẻ
có thể sử dụng một cách chủ độn c u đơn đầy đủ, c u đơn mở rộng thành phần và bước đầu sử dụng câu phức trong giao tiếp với mọi n ười Cũn ở độ tuổi này, kỹ năn vận động tinh của trẻ đã ph t triển cùng với những tiến bộ trong việc điều
khiển, kiểm soát cử động của bàn tay, ngón tay và khả năn phối hợp tay – mắt khiến trẻ có thể thực hiện các vận độn tinh héo như xếp chồng nhiều khối, đặt các khối nhỏ vào đún chỗ, cắt theo đườn con ,… để tạo ra những sản phẩm khác nhau Bên cạnh đó, sự hoàn thiện dần chức năn của vỏ não đặc biệt là của hệ thống tín hiệu thứ hai (ngôn ngữ) iúp cho đời sống xúc cảm, tình cảm của trẻ ổn định hơn Bước đầu trẻ cảm nhận được những sắc thái tình cảm của mọi n ười thông qua các tín hiệu ngôn ngữ và phi ngôn ngữ Đồng thời, trẻ đã bắt đầu nhận ra c i đẹp trong thiên nhiên, trong sự hài hòa về màu sắc, đường nét của các sự vật, hiện tượng, biết sử dụng màu sắc, đườn nét h c nhau để tạo ra sản phẩm tạo hình có hình dáng và bố cục khá hợp lý
Trang 5Ngoài việc chú ý tới đặc điểm phát triển tâm sinh lý của trẻ 5 – 6 tuổi, i o vi n cũn cần phải chú ý tới các yêu cầu cơ bản của chươn trình i o dục mầm non mới trong việc tổ chức cho trẻ tự làm đồ chơi Tron chươn trình mới, việc tổ chức cho trẻ làm
đồ chơi là một trong các hoạt động thuộc lĩnh vực giáo dục phát triển thẩm mỹ, nhằm rèn luyện, củng cố các kỹ năn tạo hình và tạo điều kiện phát huy khả nă s n tạo của trẻ Các yêu cầu cơ bản đối với trẻ 5 - 6 tuổi cần có như sau: 1/ Trẻ biết chọn lựa, phối hợp các nguyên liệu tạo hình; 2/ Trẻ biết phối hợp các kỹ năn vẽ, nặn, cắt, xé dán, xếp hình để tạo ra sản phầm có mầu sắc, ích thước, hình d n / đường nét và bố cục; 3/ Trẻ biết tìm kiếm, lựa chọn công cụ, nguyên vật liệu phù hợp để tạo ra sản phẩm theo ý thích
2/ Về thực tiễn
Nhóm đề tài đã tổ chức điều tra 107 giáo viên dạy mầm non tại 08 trường mầm non của 03 tỉnh/ thành phố (Hà Nội, Bắc Kạn và Nam Định) với mục đích tìm hiểu thực trạng tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi làm đồ chơi tron trường mầm non Nội dun điều tra thu thập thông tin về đồ chơi tự tạo (chủng loại, chất liệu,…) trong trường mầm non hiện nay, về nhận thức của giáo viên mầm non về n hĩa của việc
tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi làm đồ chơi, về việc tổ chức cho trẻ 5 – 6 tuổi làm
đồ chơi, về những thuận lợi và hó hăn của giáo viên trong việc tổ chức cho trẻ 5 –
6 tuổi làm đồ chơi và qua đó, đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động này
Sau đ y là một số thông tin về kết quả khảo sát của đề tài:
Một là, 100% giáo viên mầm non trong diện điều tra đều đã qua đào tạo và đều đạt chuẩn, tron đo số i o vi n có trình độ đại học và cao đẳng chiếm tỷ lệ tươn đối cao N oài ra, đa số giáo viên có thâm niên công tác t 0 đến 10 năm Như vậy, trình độ đào tạo và thâm niên công tác của giáo viên rất thuận lợi cho việc thực hiện chươn trình i o dục mầm non mới nói chung và tổ chức hoạt động cho trẻ 5 – 6 tuổi nói riêng
Trang 6Hai là, theo quan niệm của i o vi n, đồ chơi là đồ vật, phươn tiện để trẻ khám phá thế giới xun quanh, qua đó ph t triển chức năn t m l và hình thành nh n c ch cho trẻ Đồ chơi cho trẻ có màu sắc tươi s n , có ích thước hợp lý, có tính giáo dục, an toàn và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ Cách hiểu của giáo viên là khá toàn diện và đún đắn
Ba là, phần lớn nhữn đồ chơi hiện có trong các lớp là đồ chơi mua sẵn Đồ chơi do giáo viên tự làm chủ yếu để trang trí lớp và để cho trẻ chơi, son chỉ tập trung ở một
số óc Đồ chơi do trẻ tự làm hầu như vắn bón Qua trao đổi giáo viên cho biết do
số trẻ qu đ n , đồ chơi trẻ tự làm có độ bền không cao, chóng hỏn Hơn nữa, để tổ chức cho trẻ tự làm đồ chơi, i o vi n phải đầu tư thời ian để sưu tầm mẫu và chuẩn
bị nguyên vật liệu, do vậy giáo viên ngại, không muốn tổ chức
Bốn là, 100% ý kiến i o vi n đ nh i việc tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi là đồ chơi là cần thiết Điều này cho thấy i o vi n đã nhận thức được sự cần thiết của việc
tổ chức hướng dẫn trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tự làm đồ chơi
Năm là, i o vi n đã nhận thức được n hĩa của việc tự làm đồ chơi đối với trẻ 5 – 6 tuổi, tuy nhiên nhận thức của i o vi n là chưa toàn diện Đa số ý kiến của giáo viên cho rằng việc trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tự làm đồ chơi iúp ph t triển trí tưởn tượng, sức sáng tạo của trẻ Son n hĩa quan trọng của việc tự làm đồ chơi đối với việc rèn luyện ý thức tiết kiệm, ý thức bảo vệ m i trườn cũn như chuẩn bị cho trẻ
những kỹ năn cần thiết để trẻ vào lớp một chưa được i o vi n đề cập tới
S u là, đa số giáo viên tổ chức cho trẻ là đồ chơi mỗi tuần một lần, hoặc mỗi chủ đề nhành một lần Tuy nhi n, qua trao đổi, giáo viên cho biết th m do điều kiện cơ sở vật chất, số trẻ qu đ n n n tr n thực tế, i o vi n thường tổ chức cho trẻ làm đồ chơi với mức độ phổ biến là sau mỗi chủ đề một lần
Trang 7Bẩy là, 100% giáo viên sử dụng các nguyên liệu mua sẵn, tron đó phần lớn giáo
vi n thường xuyên sử dụng Kết quả quan sát dự giờ tại một số trường mầm non tại
Hà Nội cho thấy bên cạnh các nguyên vật liệu mua sẵn, vẫn có một số nguyên vật liệu thiên nhiên và nguyên vật liệu tái sử dụng Tuy nhiên, các nguyên vật liệu này chưa phon phú, và chưa man tính mở Về hình thức tổ chức, hình thức tổ chức cho trẻ làm đồ chơi theo nhóm nhỏ chiếm ưu thế Theo không gian thì 100% giáo viên thường tổ chức hoạt động cho trẻ là đồ chơi tron phòn / lớp học Có ba nhóm biện pháp tổ chức thườn được sử dụn , đó là nhóm c c biện ph p hướng dẫn trẻ làm đồ chơi, nhóm c c biện pháp là giàu vốn biểu tượng của trẻ, và nhóm các biện pháp hướng dẫn trẻ chuẩn bị nguyên vật liệu để là đồ chơi Sau hi trẻ đã hoàn thành sản phẩm, đa số giáo viên sử dụng các sản phẩm này để trưn này ở c c óc chơi, một số
ít giáo viên cho trẻ sử dụn đồ chơi để tặn n ười thân, và rất ít giáo viên sử dụng sản phẩm để đ nh i sự phát triển kỹ năn tạo hình của trẻ
Đề tài cũn đã đưa ra một số nguyên nhân của thực trạng trên, cụ thể là: 1/ Giáo viên chưa nhận thức một c ch đầy đủ nhữn t c động tích cực của việc tự làm đồ chơi đối với sự phát triển toàn diện của trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi nói
ri n ; 2/ Điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế, diện tích lớp học chật chội trong khi
số trẻ qu đ n ; 3/ Tài liệu tham khảo về nội dung này còn ít; 4/ Ở các tỉnh miền núi, bên cạnh nhữn hó hăn về vật chất, còn có hó hăn về phía trẻ, các em rất nhút nhát, rụt rè, ít tham gia vào các hoạt động cùng bạn bè
3/ Một số khuyến nghị
Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo:
- Tạo điều kiện để tiếp tục có những nghiên cứu về đồ chơi tự làm và hướng dẫn trẻ mẫu giáo tự làm đồ chơi tron c c trường mầm non Chỉ đạo việc biên soạn tài liệu hướng dẫn giáo viên tổ chức cho trẻ tự làm đồ chơi;
Trang 8- Tổ chức hội thi và triển lãm cấp trun ươn về đồ chơi tự làm của trẻ
Đối với cán bộ quản lý giáo dục mầm non:
- Tổ chức tập huấn, bồi dưỡn , n n cao trình độ của giáo viên trong việc nắm bắt và
tổ chức thực hiện chươn trình i o dục mầm non mới;
- Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động giáo viên trong hoạt động tự làm thiết bị dạy học và tổ chức cho trẻ mẫu giáo tự làm đồ chơi;
- Tạo điều kiện về thời gian, kinh phí, nguyên vật liệu để giáo viên tổ chức hoạt động hướng dẫn trẻ tự làm đồ chơi một cách có hiệu quả;
- Tổ chức cho i o vi n iao lưu, tham quan, chia sẻ kinh nghiệm giữa c c địa
phươn , trường, lớp trong việc tổ chức hoạt động cho trẻ mẫu giáo tự làm đồ chơi;
- Phân công hợp lý giáo viên trong mỗi lớp
Đối với giáo viên mầm non:
- Tích cực, chủ động nắm vữn chươn trình i o dục mầm non mới và cách tổ chức thực hiện các hoạt độn chăm sóc, i o dục trẻ;
Trang 9- Khai thác, sử dụng sáng tạo các nguyên vật liệu dễ kiếm, sẵn có ở địa phươn để tổ chức hoạt động cho trẻ làm đồ chơi một cách có hiệu quả;
- Linh hoạt sử dụng các biện pháp tổ chức cho trẻ mẫu giáo tự làm đồ chơi được đề xuất phù hợp với khả năn của trẻ, điều kiện thực hiện của trường, lớp ở địa phươn ;
- Tích cực huy động phụ huynh trong việc hỗ trợ nguyên vật liệu, thời ian,… để hướng dẫn trẻ tự làm đồ chơi