Hoàn thiện công tác thanh tra hoạt động tín dụng của các quỹ tín dụng nhân dân tại ngân hàng nhà nước việt nam chi nhánh tỉnh quảng bình

Từ tình hình thực tế công tác thanh tra hoạt động tín dụng của các QTDND như trên và dựa trên kinh nghiệm thực tiễn công tác Thanh tra, giám sát NHNN Việt Nam - Chi nhánh Quảng Bình, cùn

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG

Mã số: 8 34 02 01

Đà Nẵng - 2021

Công trình được hoàn thành tại TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Võ Thị Thúy Anh

Phản biện 1: TS NGUYỄN NGỌC ANH

Phản biện 2: PGS.TS PHAN DIÊN VỸ

văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc

sĩ Tài chính - Ngân hàng họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học

Đà Nẵng vào ngày 27 tháng 3 năm 2021

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

 Trung tâm Thông tin-Học liệu, Đại học Đà Nẵng

 Thư viện trường Đại học Kinh tế, ĐHĐN

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sau hơn 20 năm hoạt động, các QTDND tại địa bàn tỉnh Quảng Bình phát triển nhanh về số lượng và quy mô hoạt động Hiện nay trên địa bàn tỉnh Quảng Bình có 24 quỹ tín dụng Dư nợ cho vay của các QTDND hàng năm đều tăng Bên cạnh những kết quả đạt được như phát triển ổn định, góp phần thúc đẩy phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo công ăn việc làm, xóa đói giảm nghèo và hạn chế “tín dụng đen” cho vay nặng lãi Hoạt động của QTDND còn nhiều bất ổn do năng lực tài chính hạn chế, địa bàn hoạt động nhỏ hẹp, trình độ quản lý, điều hành còn thấp, hệ thống kiểm tra, kiểm soát chưa phát huy hiệu quả tiềm ẩn nhiều rủi ro Ngoài ra, cùng với

sự gia tăng số lượng các Chi nhánh các NHTM thì việc cạnh tranh dành thị phần ngày càng trở nên khốc liệt cho các QTDND Cuộc chiến lôi kéo khách hàng gay gắt hơn bao giờ hết Từ đó, xuất hiện nhiều hành vi tiêu cực, vi phạm quy định và tiềm ẩn nhiều nguy cơ rủi ro

Hiện nay, hoạt động tín dụng (chủ yếu là hoạt động cho vay)

là hoạt động kinh doanh chính, cơ bản mang lại phần lớn lợi nhuận của QTDND (chiếm trên 90% thu nhập) nhưng cũng đồng thời đây

là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất Do đó cần phải nâng cao chất lượng công tác thanh tra hoạt động tín dụng của các QTDND để tránh nguy cơ đổ vỡ, mất an toàn không những tại địa bàn hoạt động của QTDND mà có thể mất an toàn cho cả hệ thống các TCTD trên địa bàn tỉnh

Với quy mô hoạt động của QTDND ngày càng tăng, tính chất hoạt động có nhiều chuyển biến thay đổi tuy nhiên lực lượng thanh tra đối với Quỹ tín dụng của chi nhánh còn mỏng Quy trình hoạt

động thanh tra QTDND chủ yếu thực hiện là thanh tra tuân thủ, việc thanh tra trên cơ sở rủi ro phù hợp với thông lệ quốc tế và các nguyên tắc của Ủy ban Giám sát ngân hàng Base chưa được triển khai Các kiến nghị thanh tra tập trung vào các sai phạm mang tính chất tuân thủ và tính phát hiện chưa cao Việc theo dõi, giám sát và

xử lý kiến nghị sau thanh tra chưa quyết liệt, chưa tăng cường hiệu lực, hiệu quả cho công tác thanh tra, giám sát, nâng cao trật tự, kỷ cương trên thị trường tiền tệ - ngân hàng trên địa bàn

Từ tình hình thực tế công tác thanh tra hoạt động tín dụng của các QTDND như trên và dựa trên kinh nghiệm thực tiễn công tác Thanh tra, giám sát NHNN Việt Nam - Chi nhánh Quảng Bình, cùng với việc vận dụng những lý luận, kiến thức học tập tại trường, tôi lựa

chọn đề tài: "Hoàn thiện công tác thanh tra hoạt động tín dụng của

các quỹ tín dụng nhân dân tại Ngân hàng nhà nước Việt Nam - Chi nhánh tỉnh Quảng Bình" để nghiên cứu Luận văn sẽ đi sâu nghiên

cứu đặc thù về mặt lý luận và thực tiễn công tác thanh tra hoạt động tín dụng của các QTDND của NHNN Chi nhánh, với mong muốn hoàn thiện hoạt động thanh tra của NHNN Việt Nam - Chi nhánh Quảng Bình đối với hoạt động tín dụng, một hoạt động có nhiều yếu

tố rủi ro nhất của các QTDND trên địa bàn, từ đó đề xuất, khuyến nghị một số giải pháp hoàn thiện thanh tra hoạt động tín dụng của các QTDND cho phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế để đảm bảo hoạt động của các QTDND tăng trưởng bền vững, an toàn và hiệu quả đúng theo quy định của pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu tổng quát

Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thanh tra hoạt động tín dụng của các quỹ tín dụng nhân dân tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam - Chi nhánh tỉnh Quảng Bình phù hợp với thực tiễn

Từ đó, có các đề xuất, khuyến nghị nhằm hoàn thiện thanh tra hoạt động tín dụng của các QTDND tại NHNNVN - CN Quảng Bình

2.3 Câu hỏi nghiên cứu

Câu 1: Công tác thanh tra hoạt động tín dụng của QTDND tại NHNNVN - CN Quảng Bình như thế nào? có những kết quả, những hạn chế gì? vì sao?

Câu 2: NHNNVN - CN Quảng Bình cần phải lưu ý đến những vấn đề gì để hoàn thiện công tác thanh tra hoạt động tín dụng của các QTDND?

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tƣợng nghiên cứu: Những vấn đề về lý luận và thực tiễn

về công tác thanh tra hoạt động tín dụng của các QTDND tại NHNNVN - CN Quảng Bình

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về nội dung: Đề tài chỉ đề cập đến công tác thanh tra trong hoạt

động tín dụng của các QTDND tại NHNNVN - CN Quảng Bình + Về không gian: tại NHNNVN - CN Quảng Bình;

+ Về thời gian: Nghiên cứu thu thập dữ liệu thứ cấp trong 3 năm 2017, 2018, 2019 Dữ liệu sơ cấp được thu thập dự kiến từ tháng 10/2020 đến hết tháng 11/2020 Các khuyến nghị nhằm được

4.2 Nguồn thu thập dữ liệu

- Dữ liệu sơ cấp: Tác giả thực hiện chọn mẫu thuận tiện phỏng vấn đối với lãnh đạo NHNN, Chánh thanh tra, Phó Chánh thanh tra, các thanh tra viên hiện đang trực tiếp công tác tại Thanh tra, giám sát của Chi nhánh nhằm khảo sát t nh h nh thực tế trong hoạt động tín dụng của các QTDND và công tác thanh tra hoạt động này Tác giả thực hiện phỏng vấn dựa trên một số câu hỏi mở như sau: Trong quá trình QTDND thực hiện cho vay vốn đối với thành viên, khách hàng

có đáp ứng được các quy định nội bộ, quy định pháp luật không? Công tác thanh tra hoạt động tín dụng của QTDND còn tồn tại những hạn chế gì và cần làm gì để khắc phục được tình trạng này? Quá trình thanh tra hoạt động tín dụng QTDND có được thực hiện thường xuyên và đồng bộ với nhau chưa? Và anh/chị gặp khó khăn gì đối với công tác thanh tra hoạt động này? Anh/chị có ý kiến, góp ý gì để

khắc phục những khó khăn đó?

- Dữ liệu thứ cấp: Tác giả sử dụng các số liệu được tổng hợp từ các báo cáo hoạt động thanh tra của NHNNVN - CN Quảng Bình, các báo cáo giám sát hoạt động của các QTDND các năm 2017-2019

So sánh số liệu năm 2018 so với 2017, năm 2019 so với năm 2018 Kết quả so sánh được biểu hiện dưới dạng số tương đối để thấy được

sự sự biến động qua các thời điểm

4.3.3 Phương pháp phân tích

Trong luận văn, tác giả phân chia đối tượng nghiên cứu là thanh tra hoạt động tín dụng của các QTDND tại NHNNVN - CN Quảng Bình, thành những bộ phận sau để tiến hành nghiên cứu: Cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của NHNN Việt Nam - Chi nhánh Quảng Bình Nội dung phân tích: sơ đồ bộ máy tổ chức; số lượng, trình độ cán bộ; chức năng, nhiệm vụ của Thanh tra, giám sát Chi nhánh Phân tích công tác thanh tra hoạt động tín dụng của QTDND: nội dung, quy trình, kết quả hoạt động thanh tra

4.3.4 Phương pháp tổng hợp

Từ kết quả phân tích các bộ phận của thanh tra hoạt động tín dụng, đối chiếu với các quy định của pháp luật, với các tiêu chuẩn đã được xác định, các chuẩn mực quốc tế đưa ra những nhận xét, đánh giá về công tác thanh tra hoạt động tín dụng của các QTDND tại NHNN Việt Nam - Chi nhánh Quảng Bình Chỉ ra nguyên nhân của tồn tại, hạn chế để từ đó đề xuất các biện pháp, kiến nghị phù hợp nhằm hoàn thiện thanh tra hoạt động tín dụng của các QTDND tại NHNN Chi nhánh Quảng Bình

1.1.1 Khái niệm quỹ tín dụng nhân dân

Quỹ tín dụng nhân dân là một loại hình tồ chức tín dụng được thành lập, quản lý và kiểm soát bởi những pháp nhân, cá nhân và hộ gia đình có cùng những đặc điểm về nơi cư trú, nghề nghiệp hoặc các đặc điểm chung khác, trên tinh thần tự nguyện, tự chủ, tự chịu trách nhiệm, nhằm mục đích tương trợ nhau phát triển sản xuất, kinh doanh và đời sống

1.1.2 Các đặc điểm của quỹ tín dụng nhân dân

Về hình thức sở hữu: đây là một điểm khác biệt so với NHTM,

QTDND có nền tảng hợp tác xã, tổ chức và hoạt động của QTDND tuân thủ nguyên tắc hợp tác xã QTDND thuộc sở hữu tập thể, do các pháp nhân, cá nhân và hộ gia đình tự nguyện thành lập, dẫn đến sự khác biệt về cách thức quản lý và hình thức ra quyết định

Nền tảng hợp tác xã: tổ chức và hoạt động của QTDND tuân

thủ nguyên tắc HTX, nguyên tắc tự nguyện, tự trợ giúp thông qua hợp tác tương trợ lẫn nhau; nguyên tắc tự quản lý một cách dân chủ, bình đẳng; nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm;

Sứ mệnh và mục đích: Tôn chỉ, mục đích của QTDND là tạo

điều kiện thuận lợi cho mọi người dân có nhu cầu tham gia QTDND được hưởng các dịch vụ tài chính, ngân hàng tại chỗ với điều kiện tốt nhất; qua đó để hợp tác, hỗ trợ nhau có hiệu quả theo nguyên tắc quản lý dân chủ, bình đẳng, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về kết quả

hoạt động, bảo đảm đủ bù đắp chi phí hoạt động và có tích lũy để phát triển an toàn, bền vững

Mục tiêu hoạt động của QTDND

Thông thường, mọi doanh nghiệp thường lấy lợi nhuận làm mục tiêu hoạt động Tuy nhiên, QTDND lại hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận

1.1.3 Vai trò của quỹ tín dụng nhân dân

Về vai trò kinh tế: là một loại hình tổ chức trung gian tài

chính, QTDND góp phần phát triển nguồn vốn tại chỗ, đặc biệt ở khu vực nông thôn, nơi các NHTM chưa nhắm tới

Về vai trò xã hội: thông qua việc cho vay phát triển sản xuất

kinh doanh, QTDND gián tiếp góp phần tạo công ăn việc làm, xóa đói, giảm nghèo và hạn chế cho vay nặng lãi ở địa bàn nông thôn; đồng thời tăng cường mối quan hệ liên kết, giáo dục ý thức phát triển cộng đồng và là cầu nối trong việc thực hiện các chính sách tín dụng nông nghiệp, nông thôn của Nhà nước

1.1.4 Hoạt động tín dụng của quỹ tín dụng nhân dân

a Khái niệm tín dụng của quỹ tín dụng nhân dân

Tín dụng của quỹ tín dụng nhân dân, mà chủ yếu là cho vay là việc QTDND giao hoặc cam kết giao cho thành viên của QTDND một khoản tiền để sử dụng vào mục đích sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi

b Phân loại tín dụng của quỹ tín dụng nhân dân

Căn cứ vào thời hạn: Tín dụng ngắn hạn, tín dụng trung hạn, tín dụng dài hạn Căn cứ vào đối tượng tín dụng: Tín dụng vốn lưu động, tín dụng vốn cố định Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn: Tín dụng sản xuất và lưu thông hàng hóa, tín dụng tiêu dùng Căn cứ vào

hình thức bảo đảm: Cho vay có tài sản bảo đảm, cho vay không có tài sản bảo đảm

c Đặc điểm hoạt động tín dụng của quỹ tín dụng nhân dân

Các đặc điểm của hoạt động tín dụng của QTDND như sau: đối tượng vay là thành viên của QTDND, quy mô món vay nhỏ, quy trình, thủ tục và điều kiện cho vay của QTDND thường đơn giản, thời gian xử lý hồ sơ xin vay vốn nhanh, hoạt động của QTDND trên một vài địa bàn

d Vai trò hoạt động tín dụng của quỹ tín dụng nhân dân

1.2 CÔNG TÁC THANH TRA HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƢƠNG

1.2.1 Khái niệm ngân hàng trung ƣơng

Ngân hàng trung ương là cơ quan quản lý hệ thống tiền tệ của quốc gia, nhóm quốc gia, vùng lãnh thổ và chịu trách nhiệm thi hành chính sách tiền tệ, là người cho vay cuối cùng, đảm bảo an toàn, tránh nguy cơ đổ vỡ của cả hệ thống ngân hàng

NHTW có các hoạt động chủ yếu như sau: Hoạt động phát hành tiền, hoạt động ngân hàng của các ngân hàng, cung cấp dịch vụ ngân hàng cho chính phủ, hoạt động quản lý hành chính hệ thống tài chính quốc gia

1.2.2 Công tác thanh tra hoạt động tín dụng của quỹ tín dụng nhân dân của ngân hàng trung ƣơng

a Khái niệm công tác thanh tra hoạt động tín dụng của QTDND của NHTW

Thanh tra hoạt động tín dụng của các quỹ tín dụng nhân dân của ngân hàng trung ương là hoạt động kiểm tra, xem xét của ngân hàng trung ương đối với hoạt động tín dụng của các QTDND trong

việc thi hành chính sách, pháp luật về tiền tệ, tín dụng và ngân hàng nhằm góp phần bảo đảm an toàn hệ thống các QTDND nói riêng và toàn bộ hệ thống TCTD nói chung, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, phục vụ thực thi chính sách tiền tệ quốc gia của ngân hàng trung ương

b Mục đích công tác thanh tra hoạt động tín dụng của QTDND của NHTW

Thanh tra hoạt động tín dụng của quỹ tín dụng nhân dân có ý nghĩa vô cùng quan trọng, nhằm vào các mục đích cơ bản sau: Thứ nhất, góp phần bảo đảm an toàn của chính QTDND được thanh tra

và hệ thống QTDND Thứ hai, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền và thành viên của QTDND Thứ ba, phục vụ việc thực thi chính sách tiền tệ quốc gia

c Đối tượng công tác thanh tra hoạt động tín dụng của QTDND của NHTW

Thanh tra hoạt động tín dụng của QTDND có đối tượng thanh tra là chính bản thân pháp nhân QTDND và các cá nhân, tổ chức liên quan đến hoạt động tín dụng của QTDND trong việc thực hiện các quy định của pháp luật về tiền tệ và ngân hàng thuộc phạm vi quản lý của NHTW

d Nội dung công tác thanh tra hoạt động tín dụng của QTDND của NHTW

Nội dung thanh tra gồm: Kiểm tra, xem xét hoạt động tín dụng của QTDND trong việc chấp hành pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng, việc thực hiện các quy định trong giấy phép hoạt động ngân hàng; Phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm trong hoạt động tín dụng của QTDND thuộc thẩm quyền của NHTW; Kiến nghị với Lãnh đạo Ngân hàng Trung ương và các cơ quan, tổ chức có thẩm

quyền thực hiện các biện pháp bảo đảm việc thực hiện nguyên tắc, quy định trong hoạt động tín dụng của QTDND

e Trình tự thủ tục tiến hành công tác thanh tra hoạt động tín dụng của QTDND của NHTW

Trình tự thủ tục tiến hành công tác thanh tra hoạt động tín dụng của QTDND gồm các giai đoạn thanh tra tại chỗ gồm ba bước: khảo sát, thu thập thông tin; thành lập đoàn và tiến hành xem xét, kiểm tra và cuối cùng là đưa ra các kiến nghị xử lý

1.3 TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CÔNG TÁC THANH TRA HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA CÁC QUỸ TÍN DỤNG NHÂN DÂN

1.3.1 Tiêu chí đánh giá trực tiếp

Các chỉ tiêu này đánh giá công tác triển khai, kết quả trực tiếp của thanh tra hoạt động tín dụng của các QTDND Cụ thể:

- Tính chính xác trong việc đánh giá thực trạng hoạt động tín dụng của QTDND tại thời điểm thanh tra

- Số lượng những sai phạm trọng yếu của QTDND hoặc những vấn đề cần khắc phục, bổ sung, chỉnh sửa được thanh tra phát hiện

- Kết quả khắc phục các tồn tại, sai phạm trong hoạt động tín dụng của QTDND từ những kiến nghị do thanh tra ngân hàng đưa ra

- Những đề xuất, kiến nghị của thanh tra ngân hàng với các cơ quan có thẩm quyền về cơ chế, chính sách, pháp luật liên quan đến lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng

1.3.2 Tiêu chí đánh giá gián tiếp

Việc thanh tra có hiệu quả hay không, thì chúng ta có thể đánh giá thông qua các kết quả hoạt động của QTDND, như:

- Kết quả tăng trưởng quy mô tín dụng của các QTDND thuộc đối tượng thanh tra hoặc theo yêu cầu quản lý của NHTW