- Kế thừa công lao của vương triều nhà Tây Sơn, nhà Nguyễn đã: hoàn thành đại nghiệp thống nhất đất nước về mặt nhà nước và lãnh thổ, tương ứng với lãnh thổ Việt Nam ngày nay. 0.5đ[r]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH ĐẮK LẮK
TRƯỜNG THPT DTNT N' TRANG LƠNG
KÌ THI OLYMPIC 10-3 NĂM 2019
ĐỀ THI ĐỀ NGHỊ MÔN: LỊCH SỬ LỚP 10
Trang 2ĐỀ THI VÀ ĐÁP ÁN
Câu hỏi 1: (4,0 điểm) Văn hóa cổ đại Hi Lạp và Rô-ma đã phát triển hơn trước như thế nào? Vì sao văn hóa của Hi Lạp & Rô-ma cổ đại lại phát triển như thế?
Đáp án câu hỏi 1.
Văn hóa cổ đại Hi Lạp và Rô-ma phát triển hơn trước: (2,5 điểm)
- Về lịch pháp và thiên văn: (0,5 điểm)
+ Họ biết Trái đất hình quả cầu tròn chứ không phải như cái đĩa của người phương Đông + Cách tính lịch chính xác hơn phương Đông Người Rô-ma đã tính được một năm có 365
và ¼ ngày, mỗi tháng có 30 – 31 ngày, riêng tháng hai có 28 ngày Hiểu biết về lịch của người Hi Lạp& Rô-ma là cơ sở để tính lịch ngày nay
- Về chữ viết: (0,5 điểm)
+ Phương Đông tạo ra chữ viết cổ nhiều hình, nét & kí hiệu, nên khả năng phổ biến bị hạn chế Cư dân Địa Trung Hải đã sáng tạo ra hệ thống chữ cái A, B, C (26 chữ), kí hiệu đơn giản, khả năng ghép chữ rất linh hoạt thành từ thể hiện được mọi ý nghĩ của con người Đây
là cống hiến lớn lao của cư dân Địa Trung Hải cho loài người
- Về khoa học: (0,5 điểm) Phương Đông mới chỉ dừng lại ở những hiểu biết khoa học Đến thời Hy Lạp & Rô-ma những hiểu biết đó mới thực sự trở thành khoa học
+ Toán học và lý học được khái quát cao thành những định lý, định đề với các nhà khoa học
có tên tuổi như Ta-lét, Ác-si-mét, Py-ta-go, Ơ-clít… đặt nền móng cho các ngành khoa học ngày nay
+ Sử học: Phương Đông chỉ thuần túy “biên niên” Các sử gia cổ đại Hi Lạp và Rô-ma đã biết tập hợp tài liệu, phân tích và trình bày có hệ thống lịch sử một nước hay một cuộc chiến tranh như: Lịch sử Rô-ma (Tu-xít), Lịch sử cuộc chiến tranh Hi Lạp – Ba Tư của Hê-rô-đốt…
+ Địa lí: Nhà địa lí học Xtrabôn của Hi Lạp đã đi và khảo sát vùng Địa Trung Hải
- Văn học: (0,5 điểm)
+ Ở phương Đông mới chỉ có văn học dân gian, ở Địa Trung Hai đã xuất hiện những nhà văn tên tuổi, để lại nhiều tác phẩm có giá trị như: I-li-át và Ô-đi-xê; Ô-re-xti, Ơ-đíp làm vua…
- Giá trị của các tác phẩm là ca ngợi cái đẹp, cái thiện và có tính nhân đạo sâu sắc
- Nghệ thuật: (0,5 điểm)
+ Ở phương Đông có những công trình đồ sộ như Kim tự tháp, Vườn treo Ba-bi-lon, tượng Nhân sư… còn Hi Lạp & Rô-ma có nhiều đền đài, tượng mang giá trị hiện thực, nhân đạo, đạt trình độ tuyệt mĩ như: đền Pác-tê-nông, đấu trường Cô-li-dê, tượng Lực sĩ ném đĩa, Thần Vệ nữ Milô, Nữ thần A-tê-na
Văn hóa cổ đại Hi Lạp và Rô-ma phát triển được như thế vì: (1,5 điểm)
- Thời gian hình thành: (0,5 điểm) ra đời muộn hơn nên họ được kế thừa các giá trị văn minh cổ đại phương Đông để phát triển
- Do điều kiện tự nhiên: (0,5 điểm) Địa Trung Hải là cầu nối giao lưu giữa các thị quốc Việc tiếp xúc với biển đã mở ra cho họ một chân trời mới
- Sự phát triển cao về kinh tế, chính trị xã hội: (0,5 điểm) cơ sở kỉ thuật đồ sắt, kinh tế công thương nghiệp và hàng hải phát triển Lao động nô lệ đã tạo cơ sở kinh tế cho tầng lớp tri thức nghiên cứu
Các điều kiện trên là cơ sở để người Hi Lạp & Rô-ma sáng tạo ra nền văn hóa cao hơn thời trước
Câu hỏi 2: (4,0 điểm) Chế độ phong kiến Tây Âu được hình thành như thế nào? Sự hình
thành chế độ phong kiến Tây Âu có gì khác so với Phương Đông?
Đáp án câu hỏi 2.
* Chế độ phong kiến Tây Âu được hình thành: (2 điểm)
Trang 3- Từ thế kỉ III, đế quốc Rô-ma dần dần lâm vào khủng hoảng Hình thức bóc lột chiếm hữu
nô lệ không còn phù hợp Cuộc đấu tranh của nô lệ làm cho sản xuất bị sút kém, xã hội rối ren
- Cuối thế kỉ V, người Giéc-man từ phương Bắc tràn xuống xâm chiếm Năm 476, đế quốc Ro-ma bị diệt vong Chế độ chiếm nô kết thúc
- Những việc làm của người Giéc-man:
+ Về chính trị: Người Giéc – man đã thủ tiêu bộ máy nhà nước cũ, thành lập các vương quốc mới như Vương quốc Tây Gốt, Vương quốc Phơ-răng (Đông bắc xứ Gô-lơ), Vương quốc Ăng-glô Xắc-xông… Thủ lĩnh người Giéc–man xưng vua, phong tước vị cho người có công lao, hình thành tầng lớp quý tộc vũ sĩ
+ Về kinh tế: Chiếm ruộng đất của chủ nô Rô-ma cũ chia cho nhau Phần lớn đất đai tập trung trong tay các tướng lĩnh và quý tộc…
+ Về tôn giáo: Người Giéc-man xóa bỏ tín ngưỡng nguyên thủy, tiếp thu Kitô giáo, ban cấp đất đai, bổng lộc cho nhà thờ và các tăng lữ Tầng lớp quý tộc tăng lữ hình thành
+ Về xã hội: Quý tộc (vũ sĩ và tăng lữ) có nhiều đất đai trở thành lãnh chúa Nô lệ và nông dân bị biến thành nông nô Quan hệ bóc lột của lãnh chúa đối với nông nô thay thế cho quan
hệ bóc lột của chủ nô đối với nô lệ trước đó Quan hệ sản xuất phong kiến được xác lập Tây
Âu chuyển sang thời phong kiến
*Điểm khác nhau: (2 điểm)
- Chế độ phong kiến Tây Âu ra đời muộn hơn so với Phương Đông
- Chế độ phong kiến Tây Âu hình thành từ sự sụp đổ của đế quốc Rô-ma rộng lớn, gắn với chế độ chiếm nô và do người “man tộc” lập nên Ở Phương Đông chế độ phong kiến hình thành trên nền tảng chế độ chuyên chế cổ đại và chủ yếu là do cư dân bàn địa dựng lên từ việc thống nhất các tiểu quốc cổ
- Nếu thời kì phong kiến phân quyền kéo dài và là đặc thù của Tây Âu thì chế độ chuyên chế phong kiến tập quyền lại là đặc trưng của Phương Đông
- Ở Tây Âu, chế độ phong kiến tồn tại trên cơ sở quan hệ bóc lột giữa lãnh chúa đối với nông nô còn ở Phương Đông, địa chủ bóc lột nông dân lĩnh canh
Câu 3: (4,0 điểm)
Hãy làm sáng tổ nhận định sau: “Văn hóa Đại Việt thời Lý- Trần – Hồ phong phú, đa dạng và thể hiện tính dân tộc sâu sắc”.
Đáp án câu 3:
a Văn hóa Đại Việt thời Lý- Trần – Hồ phong phú, đa dạng
- Tư tưởng, tôn giáo, tín ngưỡng
+ Thời kì phong kiến độc lập, hệ tư tưởng phong kiến Nho giáo được giai cấp thống trị tiếp nhận và từng bước nâng cao (0,25đ)
+ Phật giáo được truyền bá sâu rộng trong nhân dân và được giai cấp thống trị tôn sùng Thời Trần Phật giáo trở thành hệ tư tưởng thống trị của nhà nước phong kiến (0,25đ)
+ Đạo giáo cũng được truyền bá trong nhân dân Các tín ngưỡng cổ truyền được duy trì trong nhân dân (0,25đ)
- Giáo dục:
+ Do nhu cầu xây dựng nhà nước và nâng cao dân trí đã thúc đẩy các nhà nước đương thời quan tâm đến giáo dục Năm 1070, nhà Lý cho dựng Văn Miếu Năm 1075, nhà
Lý tổ chức khoa thi đầu tiên Năm 1076, lập Quốc Tử Giám (0,25đ)
+ Dưới thời Trần các khoa thi được tổ chức đều đặn và quy cũ hơn> Năm 1247, nhà Trần đặt lệ “Tam khôi”, mở rộng Quốc Tử Giám (0,25đ)
- Văn học:
+ Văn học chứ Hán phát triển, nhiều bài hịch, bài phú nổi tiếng xuất hiện như Nam Quốc sơn Hà (Lý Thường Kiệt), Hịch Tướng sĩ (Trần Hưng Đạo), Bạch Đằng Giang phú (Trường Hán Siêu) (0,25đ)
Trang 4+ Chữ Nôm ra đời trên cơ sở chữ Hán, văn học chữ Nôm có nội dung ca ngợi lòng yêu nước, tự hào dân tộc, vẻ đẹp quê hương đánh dấu sự trưởng thành của văn hóa dân tộc (0,25đ)
- Nghệ thuật:
+ Nhiều công trình kiến trúc Phật giáo xây dựng: chùa Một Cột, Tháp Báo Thiên (0,25đ)
+ Nghệ thuật điêu khắc tinh tế, độc đáo, các loại hình khác nhau thể hiện những nét đặc sắc của văn hóa Đại Việt (0,25đ)
+ Nghệ thuật sân khấu như chèo, tuồng, múa rối nước ra đời sớm và ngày càng phát triển Lễ hội dân gian thể hiện bước tiến mới (0,25đ)
- Khoa học – kĩ thuật:
+ Nhiều tác phảm sử học, y học, quân sự được biên soạn Kĩ thuật đúc súng đóng thuyền chiến có bước tiến mới (0,25đ)
b Văn hóa Đại Việt thời Lý- Trần – Hồ thể hiện tính dân tộc sâu sắc
- Tư tưởng, tôn giáo: tiếp nhận Nho giáo, Phật Giáo, Đạo giáo từ bên ngoài Nhân dân Đại Việt hòa lẫn với tư tưởng, tình cảm, tín ngưỡng của mình để tạo nên lối sống và cách ứng xử riêng (0,5đ)
- Văn học phát triển với hàng loạt thơ, ca, phú, hịch mang đậm tinh thần dân tộc, niềm tự hào (0,25đ)
- Sáng tạo ra chữ Nôm- chữ viết riêng của dân tộc, thể hiện tính dân tộc sâu sắc (0,25đ)
- Hình thành nghệ thuật dân tộc: kiến trúc, điêu khắc, sân khấu (0,25đ)
Câu 4 (4 điểm)
a.Em hiểu thế nào là “Hào khí Đông A “?Hào khí Đông A được thể hiện như thế nào trong cuộc kháng chiến chống xâm lược của nhà nước Đại Việt
b Điểm giống và khác nhau của hai trận chiến trên sông Bạch Đằng năm 938 và năm 1288
Đáp án câu 4 :
a “ Hào khí Đông A” hay là “Hào khí thời Trần” –tức khí thế chống giặc ngoại xâm của quân dân nhà Trần, vì chữ “Trần” có thể đọc theo lối triết tự là “Đông A” ( 0,5đ )
* Biểu hiện của hào khí Đông A:
-1282, nhà Trần triệu tập Hội nghị Bình Than, hội nghị của quý tộc và tướng lĩnh các cấp trong triều đình, thắt chặt khối đoàn kết từ tầng lớp trên trong xã hội Năm 1285, Hội nghị Diên Hồng tạo cơ sở vững chắc để xây dựng khối đoàn kết toàn dân (0,25đ)
-Những câu nói nổi tiếng thể hiện tinh thần yêu nước: lời Hịch của Trần Hưng Đạo có đoạn:
“Ta thường tới bữa quên ăn… nguyện xin làm”;câu nói Trần Thủ Độ: “Đầu thần chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo”…càng khẳng định cho chí khí Đại Việt, cho khào khí Đông A (0,25đ)
-Kinh thành Thăng Long ba lần bị vó ngựa Mông-Nguyên dày xéo, bộ chỉ huy kháng chiến
có lúc bị kẹp giữa 2 “gọng kìm”, nhưng với tinh thần “SÁT THÁT”, thực hiện kế “thanh dã”đã đánh bại quân xâm lược, bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc…(0,25đ)
b Điểm giống và khác nhau của hai trận chiến trên sông Bạch Đằng (năm 938 và năm 1288)
-Sơ lược về hai trận chiến : Trong lịch sử dân tộc ta đã diễn ra ba trận chiến trên sông Bạch
Đằng, đó là vào năm 938 (Ngô Quyền chống quân Nam Hán), năm 981 (thời Tiền Lê chống quân Tống) và năm 1288 (thời Trần chống quân Mông – Nguyên), trong đó tiêu biểu là trận Bạch Đằng năm 938 và năm 1288 Giữa hai trận chiến này có những điểm giống và khác nhau (0,25đ)
-Giống nhau:
+Bố trí trận địa: đều lợi dụng tối đa địa thế: nhánh sông, ghềnh núi, rừng rậm của khu vực này để bố trí quân mai phục gồm cả quân thủy và quân bộ Những người lãnh đạo đã biết kết hợp và phát huy tối đa sức mạnh của các lực lượng này.(0,25đ)
Trang 5+ Đều lợi dụng chế độ thủy triều và sự chênh lệch mực nước rất lớn giữa lúc nước thủy triều lên với khi thủy triều rút để xây dựng trận địa cọc phối hợp với trận địa mai phục Những người lãnh đạo đã kết hợp tài tình yếu tố nhân tạo với thiên tạo, làm tăng hiệu quả đánh tiêu diệt quân xâm lược (0,25đ)
+ Cách đánh giống nhau: đều sử dụng lối đánh khiêu chiến, đánh kiềm chế để nhử quân địch vào thế trận bày sẵn, chọn đúng thời điểm để phản công quyết liệt…(0,25đ)
=>Cách bố trí trận địa và cách đánh giá đánh địch như vậy đều thể hiện rõ quyết tâm của người cầm quân là dánh một trận nhanh, gọn, triệt để nhằm làm tan nát mộng tưởng xâm lược của quân thù…(0,25đ)
+Ý nghĩa: Cả hai trận đều là trận quyết chiến lược có ý nghĩa kết thúc chiến tranh, đè bẹp hẵn ý chí xâm lược của kẻ thù…(0,25đ)
-Khác nhau:
+Trận Bạch Đằng năm 938 của Ngô Quyền là đánh quân Nam Hán trên đường chúng tiến vào xâm lược nước ta; Trận Bạch Đằng năm 1288 lại là đánh quân Nguyên trên đường chúng rút lui khỏi nước ta (0,25đ)
+Khả năng chiến đấu của hai đạo quân trong hai trận chiến trên khác nhau: Nam Hán có thủy quân rất mạnh (thuyền chiến to khỏe, có khả năng vượt biển xa,thủy quân nam hán dày dạn chiến trận ) trong khi đó thủy quân là điểm yếu của quân nguyên( không tinh nhuệ bằng kị quân và quân bộ, lại bị quân ta đánh tơi bời ở một số trận nên tinh thần chiến đấu giám sút, hơn nữa hơn nữa trên thuyền lại chở theo một số lượng lớn quân bộ vốn không quen tác chiến trên sông nước).(0,25đ)
+Trận Bạch Đằng năm 938 còn có ý nghĩa rất lớn, là trận chung kết lịch sử của dân tộc ta, chấm dứt hoàn toàn thời kì Bắc thuộc, mở ra thời kì độc lập lâu dài, phát triển rực rỡ của đất nước…(0,25đ)
+Trận Bạch Đằng năm 1288 không chỉ kế thừa mà còn phát triển, sáng tạo ra cách đánh mới hơn trận Bạch Đằng 938 lần trước, đó là dùng những thuyền nan, bè nứa chất đầy chất dễ
cháy để lao theo dòng nước đốt cháy chiến thuyền địch ( hỏa công).(0,25đ)
Câu hỏi 5: (4,0 điểm) Vương triều Nguyễn ở Việt Nam được xác lập trong bối cảnh lịch sử như thế nào? Theo em, nhà Nguyễn đã có những đóng góp gì với lịch sử dân tộc? Kể tên ba di sản văn hóa gắn với Triều Nguyễn ở Huế đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.
Đáp án câu hỏi 5.
* Bối cảnh thành lập vương triều (4 ý x 0,5đ = 2,0 điểm)
- Thế giới:
+ Sau các cuộc cách mạng tư sản, kinh tế tư bản ở Tây Âu, Bắc Mĩ phát triển mạnh, yêu cầu
về thị trường, thuộc địa trở nên cấp thiết Các nước tư bản phương Tây tiến hành xâm lược khắp nơi trên thế giới
+ Các nước châu Á có vị trí chiến lược quan trọng, giàu tài nguyên thiên nhiên, chế độ phong kiến đang khủng hoảng trầm trọng, trở thành đối tượng xâm lược của các nước tư bản Một số nước đã bị xâm lược; Việt Nam cũng bị các nưóc thực dân phương Tây dòm ngó để xâm lược
- Trong nước:
+ Sau khi vua Quang Trung mất, vương triều Tây Sơn lục đục Lợi dụng tình hình, Nguyễn Ánh lật đổ vương triều Tây Sơn Năm 1802, Nguyễn Ánh lên ngôi vua, thành lập nhà Nguyễn, đóng đo ở Phú Xuân (Huế) Triều Nguyễn cai quản toàn bộ lãnh thổ rộng lớn thống nhất như ngày nay
+ Chế độ phong kiến Việt Nam đang ở thời kì suy tàn Phong trào nông dân diễn ra mạnh mẽ
b) Đóng góp (1,25đ)
Trang 6- Kế thừa công lao của vương triều nhà Tây Sơn, nhà Nguyễn đã: hoàn thành đại nghiệp thống nhất đất nước về mặt nhà nước và lãnh thổ, tương ứng với lãnh thổ Việt Nam ngày
nay 0.5đ
- Khẳng định chủ quyền và quyền chủ quyền vững chắc đối vùng đất Nam Bộ và vùng biền
Đông trong đó có quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa 0.5đ
- Đạt nhiều tiến bộ về mặt quản lý quốc gia thống nhất, về cải cách hành chính, xây dựng thiết chế và tổ chức bộ máy nhà nước Có cố gắng trong xây dựng nền kinh tế, củng cố quân đội 0.25đ
- Đạt thành tựu rực rỡ về văn hóa, nghệ thuật, kiến trúc Đặc biệt, những công trình sử học, địa lí của nhà Nguyễn là hết sức quan trọng, cung cấp những tài liệu quý giá cho việc nghiên cứu của chúng ta ngày nay 0.25đ
c) 3 di sản
- Quần thể di tích cố đô Huế- Di sản văn hóa thế giới ( năm 1993) 0.25đ
- Nhã nhạc cung đình- Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại ( năm 2003) 0.25 đ
- Mộc bản triều Nguyễn – Di sản tư liệu thế giới ( năm 2009) 0.25 đ
HẾT