Sáng kiến kinh nghiệm: Rèn luyện và phát triển đạo đức cho học sinh lớp 10 thông qua bài "Một số phạm trù cơ bản của đạo đức môn giáo dục công dân lớp 10"

Sáng kiến kinh nghiệm: Rèn luyện và phát triển đạo đức cho học sinh lớp 10 thông qua bài "một số phạm trù cơ bản của đạo đức môn giáo dục công dân lớp 10" được viết với mục đích: giảng dạy cho những thế hệ học trò mình vừa ngoan vừa giỏi hay nói chính xác là có đức mà học tập tốt khi bên cạnh sự phát triển kinh tế xã hội còn kéo theo nhiều tệ nạn xã hội tác động đến một phần nhỏ đạo đức lối sống của của các em: như game online lối sống thực dụng các trang wed đen đồi trụy, hút chích, đua đòi, lãng phí… để học trò mình tránh xa được điều đó, rèn luyện cho mình những đức tính tốt, trở thành những công dân tốt có ích cho xã hội.

I Lý do chọn đề tài

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI TRƯỜNG THPT TAM HIỆP

Mã số:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM RÈN LUYỆN VÀ PHÁT TRIỂN ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH LỚP 10 THÔNG QUA BÀI: MỘT SỐ PHẠM TRÙ CƠ BẢN CỦA ĐẠO ĐỨC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10

Người thực hiện: Hồ Thị Dung

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Đĩa CD (DVD)  Phim ảnh  Hiện vật khác

(các phim, ảnh, sản phẩm phần mềm)

Năm học: 2014-2015

Giảng dạy môn Công dân

9 Đơn vị công tác: Trường THPT Tam Hiệp

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Thạc Sỹ

- Năm nhận bằng: 2014

- Chuyên ngành đào tạo: Chính trị học

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy môn Công dân

- Số năm có kinh nghiệm: 9 năm

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

- Rèn luyện và phát triển kỷ năng giải quyết vấn đề cho học sinh lớp 12 Thông quan giảng dạy môn giáo dục công dân

- Sơ đồ hóa môn giáo dục công dân

- Vận dụng tình huống và giảng dạy môn giáo dục công dân lớp 12

3

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Nước ta đã và đang tiến hành CNH và HĐH trên mọi mặt của đời sống xã hội từng bước hội nhập với các nước trên thế giới, đẩy lùi và từng bước xóa bỏ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp tiến tới xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Như Bác đã nói “Xây dựng xã hội chủ nghĩa thì phải có con người xã hội chủ nghĩa”

Vậy con người xã hội chủ nghĩa đây là gì? Chính là con người “Vừa hồng vừa chuyên” hay chính là vừa có đức vừa có tài

Ngày khai giảng đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, Bác Hồ viết thư cho học sinh Bác khẳng định “ Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính

là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu ”.(18)

Là người giáo viên giảng dạy môn giáo dục công dân tôi luôn tâm nguyện làm sao giảng dạy cho những thế hệ học trò mình vừa ngoan vừa giỏi hay nói chính xác là có đức mà học tập tốt khi bên cạnh sự phát triển kinh tế xã hội còn kéo theo nhiều tệ nạn xã hội tác động đến một phần nhỏ đạo đức lối sống của của các em: như game online lối sống thực dụng các trang wed đen đồi trụy, hút chích, đua đòi, lãng phí… Để học trò mình tránh xa được điều đó, rèn luyện cho mình

những đức tính tốt, trở thành những công dân tốt có ích cho xã hội Tôi đã chọn

đề tài “Rèn luyện và phát triển đạo đức cho học sinh lớp 10 thông qua bài: Một số phạm trù cơ bản của đạo đức của môn GDCD lớp 10” là để tài nghiên cứu của mình

I Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

1.1 Cơ sở lý luận

4

1.2 Một số quan niệm cơ bản về đạo đức

1.3 Có rất nhiều quan niệm khác nhau về đạo đức

Theo Từ Điển Tiếng Việt thì đạo đức là: Một hiện tượng xã hội phán ánh các mối quan hệ hiện thực bắt nguồn từ bản thân cuộc sống của con người Đạo đức là tổng hợp những quan điểm của một xã hội, một tầng lớp xã hội, của một tập hợp người nhất định về thế giới về cách sống Nhờ đó con người điều chỉnh được hành

vi của mình sao cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng của xã hội

Theo định nghĩa sách giáo khoa GDCD lớp 10 thì đạo đức là: Hệ thống các quy tắc, chuẩn mực mà qua đó con người tự nhận thức, tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng và xã hội

Đảng và Nhà nước ta nhấn mạnh “Đào tạo con người Việt nam phát triển toàn diện, có đức, trí, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH, hình thành bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân đáp ứng nhu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc”.(22;23)

1.3.1 Các quan niệm rèn luyện và phát triển đạo đức

Rèn luyện: Là luyện tập một cách thường xuyên để đạt tới phẩm chất hay trình

độ ở mức nào đó, hoặc rèn luyện thường xuyên những đức tính tốt cho học sinh

Phát triển: Là khái niệm dùng để khái quát những vận động theo chiều hướng

tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn Cái mới ra đời thay thế cái cũ, cái tiến bộ ra đời thay thế cái lạc hậu

Từ đó chúng ta hiểu được rèn luyện và phát triển đạo đức là như thế nào và mục đích của nó là gì

2 Cơ sở thực tiễn

Đặc thù của môn GDCD được xây dựng trên cơ sở các môn khoa học khác như: Triết học, CNXH khoa học, Pháp luật học, đường lối chính sách của Đảng và Pháp luật của nhà nước,… Đặc biệt chương trình GDCD lớp10 học kỳ hai là đạo đức

5

học, vai trò của người giáo viên làm sao cho các em hiểu được thế nào là người có đạo đức, quá trình hình thành và phát triển nhân cách của một con người, các phạm trù cơ bản của đạo đức Muốn làm được điều đó thì giáo viên phải thiết kế bài giảng làm cho học sinh thích thú môn học, trông ngóng đến hôm có tiết Công Dân Vì chúng ta biết rằng trong tư tưởng đại đa số các em coi thường môn học này, nó là môn phụ không thi tốt nghiệp Vì vậy làm cho các em thích đã khó, hiểu được nội dung bài học và vận dụng trong cuộc sống trở thành thói quen của các em lại càng khó hơn

Theo khoản 1, Điều 27 của luật giáo dục quy định mục tiêu của giáo dục phổ

thông là: “Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển cá nhân, tính năng động, sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên và đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011-2020, Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ XI cho rằng: “Chú trọng xây dựng nhân cách con người Việt Nam về lý tưởng, trí tuệ, đạo đức, lối sống, thể chất, lòng tự tôn dân tộc, trách nhiệm xã hội, ý thức chấp hành pháp luật, nhất là trong thế hệ trẻ”

Với luận văn nghiên cứu khoa học tốt nghiệp Thạc sỹ của Nguyễn Thị Hồng Oanh trường Đại học Vinh năm 2009: Những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả

giáo dục đạo đức lối sống cho học sinh THPT Chuyên Phan Bội Châu tỉnh Nghệ An

Hay Phạm Văn Hòa với đề tài: Những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu

quả giáo dục đạo đức lối sống cho Thanh niên thị xã Sa Đéc Tỉnh Đồng Tháp trong giai đoạn hiện nay

Các công trình nghiên cứu khoa học trên về cơ bản rất có giá trị, nội dung và đối tượng nghiên cứu phong phú, đa dạng Tuy nhiên, thực tiễn về rèn luyện và phát triển đạo đức cho học sinh lớp 10 thông qua dạy học môn giáo dục Công Dân vẫn

6

chưa có công trình nào nghiên cứu Do đó, từ sự kế thừa cơ sở lý luận của các công trình nghiên cứu trước, tôi tiếp tục muốn góp phần làm rõ hơn về rèn luyện và phát triển đạo đức cho các em Đặc biệt là học sinh lớp 10 khi các em vừa mới bước chân vào THPT với bao bở ngỡ khi mà các em chưa được trang bị những hành trang và kỹ năng sống, giao tiếp mang giá đậm giá trị đạo đức

III THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

1 Thực trạng

1.1 Khái quát vài nét cơ bản về trường THPT Tam Hiệp

Là một ngôi trường lâu năm, trên 50 mươi năm xây dựng và trưởng thành Giàu truyền thống hiếu học, số lượng học sinh nhiều và đại đa số là con em công nhân, nằm giữa các phường Bình Đa, Tam Hiệp, Tam Hòa và Tân Mai số học sinh gần

1500 của ba khối Với đội ngũ giáo viên giàu kinh nghiệm, nhiệt tình và tâm huyết với nghề, có thể nói rằng đội ngũ giáo viên trường THPT Tam Hiệp là một trong những trường đạt chuẩn nhất về trình độ chuyên môn cũng như nghiệp vụ sư phạm

ở tỉnh Đồng Nai này Trường với ba khối lớp 10,11,12 Mỗi khối có 10 lớp Vì số lượng học sinh nhiều nên tôi chọn :

Đối tượng tôi khảo sát là 4 lớp 10 trên tổng số 10 lớp của khối 10 bao gồm các lớp sau: 10A1, 10A2, 10A3, 10A4 Trong đó lớp 10A1 và 10A2 là lớp chọn của trường

7

1.2 Thực trạng về khó khăn và thuận lợi

Thuận lợi: Nhìn chung là các em đều ngoan, điểm xét tuyển vào trường tương

đối cao, ý thức đạo tốt Bên cạnh đó còn được Ban giám hiệu nhà trường hết sức quan tâm giúp đỡ, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh theo dõi sát sao, từ nề nếp trang phục đến đầu tóc quần áo, nề nếp đạo đức để kịp thời nhắc nhở Bên cạnh đó đội ngũ giáo viên giảng dạy môn công dân có trình độ chuyên môn đạt chuẩn nhiệt tình và tâm huyết với nghề kinh nghiệm lâu năm Đồng thời với sự quan tâm sát sao của các cấp chính quyền ở địa phương đã giúp cho học sinh yên tâm hơn trong thi đua học tốt Đặc biệt sự kết hợp chặt chẽ giữa cha mẹ học sinh với BGH, giáo viên chủ nhiệm “Giáo viên bộ môn đã tạo nên sự đồng nhất trong sự giáo dục về tư tưởng đạo đức cũng như trang bị kiến thức cho các em.”

Khó khăn: Bên cạnh những thuận lợi thì vẫn còn tồn tại những khó khăn mà cô

trò cần phải vượt qua mà tôi muốn nhắc lại đó là nền kinh tế mở cửa và hội nhập kéo theo nhiều tệ nạn như game, các trang wed có chứa nội dung xấu, lối sống thực dụng vì đồng tiền, bên cạnh đó địa điểm của trường như tôi đã nói ở trên nằm giữa

4 phường Bình Đa, Tam Hòa, Tân Mai, Tam Hiệp là nơi thường xẩy ra trộm cắp cướp giật, hút chích, các em là lứa tuổi rất dễ bị lôi kéo Diện tích đất của trường rất hẹp, hạn chế các em trong vui chơi thể thao giải trí Đại đa số các em là con em công nhân vì vậy cha mẹ ít có điều kiện quan tâm con cái

2 Giải pháp rèn luyện và phát triển đạo đức cho học sinh

Bác Hồ đã khẳng định rằng: “Đạo đức là nền tảng và sức mạnh của người cách mạng “Người ví rằng nó như là gốc của cây, ngọn nguồn của sông nước” Bác viết:

“Cũng như sông có nguồn thì mới có nước, không có nguồn thì sông cạn, cây phải

có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” Người cho rằng có tài mà

mà không có đức là người vô dụng Nhưng “Có đức mà không có tài thì làm việc gì

8

cũng khó”.(25,27;33) Chính vì điều đó mà rèn luyện và phát triển đạo đức phải dựa trên ba nguyên tắc căn bản :

Thứ nhất : Nói phải đi đôi với làm, nêu gương tốt, làm việc tốt

Nói đi đôi với làm, nêu gương tốt làm việc tốt Đây không chỉ là nguyên tắc rèn luyện mà còn phân biệt giữa đạo đức cách mạng và phi cách mạng Nói mà không làm là đặc điểm của giai cấp bóc lột, vì vậy lời nói phải gắn liền với việc làm phải thực hiện làm tấm gương Đối với học sinh cũng vậy người giáo viên nói là phải gắn liền với việc làm, nếu không lời giảng chỉ là lý thuyết suông

Thứ hai : Xây đi đôi với chống

Nghĩa là đồng thời với việc giáo dục, xây dựng, rèn luyện đạo đức cách mạng phải đi đôi với đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, chống những hành vi phi đạo đức Đối với các em học sinh cũng vậy giáo dục rèn luyện cho các em đức tính thật thà, khiêm tốn thì cũng phải dạy cho các em đấu tranh loại bỏ tính gian lận trong thi

cử, chủ nghĩa cá nhân Thầy cô giáo phải là tấm gương để các em noi theo, là trọng tài mẫu mực không dung túng những thói hư tật xấu của học trò

Thứ ba : Tu dưỡng đạo đức bền bỉ suốt đời

Bác Hồ đã chỉ rõ: “Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó do quá trình đấu tranh rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển cũng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”(44;46)

Việc rèn luyện đạo đức cho các em phải tạo cho các em tính tự giác, tự nguyện, dựa vào lương tâm của em Làm cho các em nhận biết được cái đúng cái sai, cái có đạo đức và cái phi đạo đức Cái thiện và cái ác, là người thì ai cũng có cái hay cái

dở, học sinh cũng vậy khi mà các em đang chập chững tập làm người lớn dễ sửa chữa, khắc phục để trở thành con người tốt

Vận dụng những nguyên tắc đó vào bài giảng Vì bài này dài và nhiều nội dung trong thời lượng 3 tiết nên tôi chỉ vận dụng hai nội dung trong tiết 1 của bài

- Hiểu được thế nào là nghĩa vụ, lương tâm

- Hiểu rõ những yêu cầu và nhiệm vụ mà đạo đức xã hội đặt ra cho con người, từ đó có nhận thức đúng về đạo đức cá nhân và có ý thức bồi dưỡng đạo đức mới

2 Về kỹ năng

- Đánh giá một cách khoa học các hiện tượng đạo đức hằng ngày của xã hội

- Đánh giá được các hành vi đạo đức diễn ra trong cuộc sống hằng ngày

3 Về thái độ

- Biết tôn trọng và giữ gìn những chuẩn mực đạo đức mới, tiến bộ

- Có ý thức tự giác thực hiện hành vi của bản thân theo những chuẩn mực, giá trị ấy trong cuộc sống

II NỘI DUNG CƠ BẢN VÀ KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1 Nội dung cơ bản:

- Nghĩa vụ

- Lương tâm

- Làm thế nào để có lương tâm trong sáng

10

2 Kiến thức trọng tâm:

- Biết được nghĩa vụ của bản thân và thực hiện nghĩa vụ đó

- Biết giữ gìn để cho lương tâm luôn trong sáng

III PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CHÍNH

- Hướng dẫn thực hiện theo chuẩn kiến thức, kĩ năng GDCD 10

- Hướng dẫn thực hiện điều chỉnh nội dung dạy học môn GDCD, cấp THPT

- Giấy in A0, bút dạ

- Tình huống GDCD 10, Thực hành GDCD 10

V.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP

1 Ổn định tổ chức lớp (1 phút)

2 Kiểm tra bài cũ (4 phút)

Câu hỏi: Hãy chọn phương án đúng, sai bằng cách đánh dấu (X) vào các ô tương ứng

11

1 Những người sống thiếu đạo đức thường hành động một cách tàn

nhẫn, ích kỉ

2 Các quy tắc, chuẩn mực đạo đức biến đổi cùng với quá trình vận

động và phát triển của lịch sử xã hội

3 Nền đạo đức xã hội luôn bị chi phối bởi quan điểm và lợi ích của

những giai cấp, tầng lớp lao động chiếm số đông trong xã hội

4 Để xây dựng nền đạo đức mới tiến bộ, chúng ta cần loại bỏ và tránh

xa những nền tảng đạo đức trước đây

5 Đạo đức là phương thức duy nhất để điều chỉnh hành vi của con

người một cách hiệu quả

6 Đạo đức là pháp luật tối đa, pháp luật là đạo đức tối thiểu

7 Trong thực tế, có những trường hợp hành vi của cá nhân tuy không

vi phạm pháp luật nhưng có thể vẫn bị phê phán về mặt đạo đức

8 Không phải phong tục, tập quán truyền thống nào cũng phù hợp với

các quy tắc, chuẩn mực đạo đức của xã hội

9 Đạo đức không quan trọng bằng tiền bạc

10 Tất cả các hành vi vi phạm đạo đức đều là hành vi vi phạm pháp

luật

Gợi ý trả lời: Câu đúng: 1, 2, 6, 7, 8 Câu sai: 3, 4, 5, 9, 10

Lời vào bài (2 phút): Phạm trù đạo đức học bao hàm những khái niệm đạo đức cơ bản

phản ánh những đặc tính căn bản, những phương tiện và những quan hệ phổ biến nhất của những hiện tượng đạo đức trong đời sống hiện thực Đạo đức học bao gồm những phạm

12

trù cơ bản như nghĩa vụ, lương tâm, danh dự, nhân phẩm, hạnh phúc Trong bài học này chúng ta nghiên cứu nội dung những phạm trù đạo đức trên

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung bài học

Hoạt động 1: THUYÊT TRÌNH + VẤN ĐÁP ĐỂ TÌM HIỀU

NGHĨA VỤ LÀ GÌ ? (10 phút)

- Giải thích tựa bài:

+ Phạm trù: Thực chất cũng là một

khái niệm, nhưng là khái niệm

chung nhất, khái quát nhất của một

ngành khoa học Còn khái niệm,

đó là một hình thức tư duy của con

người, phản ánh những thuộc tính

chung, chủ yếu và bản chất nhất của

các sự vật, hiện tượng (trong tự

nhiên, xã hội và tư duy con người)

+ Đạo đức học là nói đến một môn

khoa học nghiên cứu về đạo đức,

về những quy luật phát sinh, phát

triển, tồn tại của đời sống đạo đức

con người và xã hội Nó xác lập

nên hệ thống những khái niệm,

phạm trù, những chuẩn mực đạo

đức cơ bản, làm cơ sở cho ý thức

đạo đức và hành vi đạo đức của

con người

- GV nêu ví dụ: Cha mẹ có

trách nhiệm yêu thương, chăm

- HS chú ý lắng nghe