Mục đích nghiên cứu của đề tài
Luận án này hệ thống hóa và bổ sung lý luận về ảnh hưởng của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ (CTGTĐB) Nó đánh giá thực trạng tác động của tiến độ dự án đến chi phí đầu tư, xác định nguyên nhân gây chậm tiến độ và tăng chi phí Từ đó, luận án đưa ra các giải pháp nhằm hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng CTGTĐB tại Việt Nam.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Nếu giải quyết được những nội dung đã nêu trên, luận án sẽ có ý nghĩa như sau:
Về mặt lý luận khoa học
Hoàn thiện một số vấn đề lý luận cơ bản về ảnh hưởng của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng CTGTĐB.
Đo lường tác động của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ tại Việt Nam là cần thiết, giúp các bên liên quan nhận thức rõ mức độ ảnh hưởng của tiến độ đến chi phí Qua đó, họ có cái nhìn tổng quát và chi tiết về mối quan hệ giữa tiến độ thực hiện và chi phí đầu tư trong lĩnh vực này.
Đánh giá ảnh hưởng của việc kéo dài tiến độ dự án đến chi phí đầu tư xây dựng công trình là rất quan trọng, giúp nhận diện sự cần thiết của các giải pháp nhằm hạn chế tác động tiêu cực Đồng thời, xác định nguyên nhân gây chậm tiến độ và tăng chi phí đầu tư sẽ là cơ sở để đề xuất những giải pháp hiệu quả, giảm thiểu ảnh hưởng của tiến độ thực hiện đến chi phí xây dựng công trình giao thông đô thị.
Vào thứ tư, việc đánh giá tính khả thi của các giải pháp mà chủ đầu tư đề xuất nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng CTGTĐB là rất quan trọng Điều này sẽ hỗ trợ các chủ đầu tư trong việc xác định định hướng, chính sách và giải pháp phù hợp để hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực này.
Kết cấu luận án
Ngoài các phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án chia làm 4 chương:
Chương 1 trình bày tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án, giúp xác định bối cảnh và tầm quan trọng của vấn đề Chương 2 tập trung vào cơ sở lý luận, phân tích mối quan hệ giữa tiến độ thực hiện dự án và chi phí đầu tư trong xây dựng công trình giao thông đường bộ, nhấn mạnh ảnh hưởng của việc quản lý tiến độ đến hiệu quả tài chính của dự án.
Chương 3: Thực trạng ảnh hưởng của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ
Chương 4: Giải pháp hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ
5
Tình hình nghiên cứu ngoài nước về ảnh hưởng của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ
1.1.1 Nghiên cứu liên quan đến tiến độ thực hiện dự án và chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ
PMBOK® Guide (Hướng dẫn về Cơ thể Kiến thức Quản lý Dự án) do Viện Quản lý Dự án (PMI) phát hành, là một tài liệu chuẩn quốc tế cung cấp kiến thức cơ bản về quản lý dự án cho các chuyên gia trong nhiều lĩnh vực như xây dựng, phần mềm, cơ khí và ô tô Cuốn sách này đã trải qua nhiều ấn bản, với PMBOK® Guide 6 là phiên bản mới nhất được phát hành vào năm 2017 PMBOK® Guide 6 đề cập đến các vấn đề quan trọng như quản lý tiến độ, chi phí, phạm vi, chất lượng, nguồn lực và rủi ro trong quản lý dự án.
Khi triển khai dự án, quản lý thời gian là một thách thức lớn nhất, vì thời gian trôi đi không ngừng và việc hoàn thành đúng hạn là rất quan trọng Sự chậm trễ có thể gây ra xung đột và áp lực trong giai đoạn cuối của dự án Theo PMBOK®Guide 6, quản lý tiến độ được thực hiện qua 7 bước: lập kế hoạch quản lý tiến độ, định nghĩa hoạt động, sắp xếp các hoạt động, ước lượng nguồn lực, ước lượng thời gian hoàn thành, phát triển tiến độ và kiểm soát tiến độ Bên cạnh đó, quản lý chi phí dự án cũng được đề cập trong PMBOK®Guide 6, với quy trình đảm bảo rằng dự án hoàn thành trong ngân sách cho phép Chi phí là biểu hiện bằng tiền của tài nguyên sử dụng, và quy trình quản lý chi phí bao gồm lập kế hoạch quản lý chi phí, ước lượng chi phí, xác định ngân sách và kiểm soát chi phí.
PMBOK® Guide 6 là tài liệu quan trọng cho những ai muốn nắm vững quản lý dự án xây dựng Trong khi PMBOK® Guide cung cấp các chỉ dẫn quản lý dự án chung, thì Construction Extension to the PMBOK® Guide lại đưa ra hướng dẫn cụ thể cho từng nội dung của PMBOK® Guide, bổ sung những khía cạnh chưa được đề cập Nhiều cuốn sách học thuật cũng trình bày lý thuyết về quản lý dự án, bao gồm tiến độ và chi phí đầu tư xây dựng Sự kết hợp giữa PMBOK® Guide và các tài liệu học thuật sẽ giúp hệ thống hóa cơ sở lý luận về tiến độ và chi phí đầu tư xây dựng tại Việt Nam, phục vụ cho luận án nghiên cứu.
Nhiều nghiên cứu đã phân tích tiến độ và chi phí trong bối cảnh từng quốc gia, đặc biệt là những nước có trình độ phát triển kinh tế xã hội tương tự như Việt Nam, bao gồm Malaysia, UEA, Nigeria và Iran.
Nghiên cứu của Intan Rohani Endut, Akintola Akintoye và John Kelly đã khảo sát các dự án xây dựng tại Malaysia từ năm 1994 đến 2005, cho thấy chậm tiến độ và vượt chi phí là vấn đề nghiêm trọng Mức độ lệch trung bình thời gian là 49,71%, trong khi độ lệch chi phí chỉ là 2,08% Cả dự án công và tư đều gặp vấn đề tương tự, với chỉ 46,8% dự án công và 37,2% dự án tư hoàn thành trong ngân sách Đặc biệt, chỉ 20,5% dự án công hoàn thành đúng hạn, so với 33,35% của dự án tư Kết quả cho thấy cần điều tra thêm các yếu tố gây ra tình trạng này để tìm ra giải pháp hiệu quả nhằm giảm thiểu chậm tiến độ và vượt chi phí trong tương lai.
Nghiên cứu của Muhammad Tahir và các cộng sự chỉ ra rằng ngành xây dựng ở Malaysia đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Tuy nhiên, ngành này đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm tăng chi phí và kéo dài tiến độ thực hiện dự án Các nguyên nhân gây ra sự chậm trễ thường khác nhau tùy thuộc vào từng dự án, với những yếu tố chính bao gồm sự chậm trễ trong việc chuẩn bị tài liệu thiết kế, lập tiến độ kém, chậm trễ trong cung cấp vật liệu, thiếu hiểu biết về các phương pháp thực hiện, thiếu lao động và vật liệu, cũng như thay đổi phạm vi công việc Dù công nghệ đã phát triển, ngành xây dựng Malaysia vẫn phải vật lộn với các vấn đề chậm trễ và vượt chi phí.
Alaghbari và các tác giả đã xác định 31 yếu tố chính ảnh hưởng đến sự chậm trễ của các dự án quy mô lớn tại Malaysia, bao gồm các yếu tố từ nhà thầu, chủ sở hữu, giám sát cho đến môi trường bên ngoài Trong số đó, vấn đề tài chính được xem là yếu tố quan trọng nhất dẫn đến sự chậm trễ trong tiến độ dự án.
Toor và các cộng sự đã nghiên cứu các nguyên nhân gây chậm trễ trong các dự án xây dựng lớn ở Thái Lan, nhấn mạnh rằng khảo sát, thiết kế, nhà thầu và các yếu tố giám sát là những yếu tố then chốt Đặc biệt, việc thiếu nguồn lực tài chính từ phía nhà thầu được xác định là một vấn đề quan trọng ảnh hưởng đến tiến độ của các dự án có kỹ thuật phức tạp.
Shambel Gebrehiwot Tadewos và Dixit Patel [95] đã nghiên cứu tại Ethiopia và nhận thấy: Ở Ethiopia, số lượng đường được xây dựng ngày càng nhiều theo thời gian.
Một số mạng lưới đường đang gia tăng, nhưng dữ liệu lịch sử cho thấy không có dự án nào hoàn thành đúng kế hoạch và trong ngân sách dự kiến Shambel Gebrehiwot Tadewos và Dixit Pate đã thực hiện đánh giá về tình trạng kéo dài tiến độ và chi phí, đồng thời xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc này trong các dự án xây dựng đường tại Addis Ababa.
Kết quả phân tích từ 10 dự án hoàn thành cho thấy mức độ kéo dài tiến độ dao động từ 25% đến 264,38%, trong khi mức độ vượt chi từ 4,11% đến 135,06% Nguyên nhân chính gây ra tình trạng này bao gồm vấn đề tài chính, quy hoạch không chính xác, thu hồi đất, trì hoãn xây dựng, thay đổi thiết kế, khả năng cung cấp vật tư và thiết bị của nhà thầu, cũng như thiết kế không đầy đủ Nghiên cứu của G Heravi và M Mohammadian chỉ ra rằng các dự án xây dựng tại các nước đang phát triển như Indonesia, UAE, Saudi Arabia, Malaysia, Nigeria và Iran thường gặp phải vấn đề vượt chi phí và chậm trễ kéo dài Cụ thể, chỉ có 7% đến 8,5% các dự án tại thành phố Karaj, Iran, hoàn thành đúng ngân sách và tiến độ Bài báo cũng nêu rõ rằng các dự án nhỏ và ngắn hạn có quản lý chi phí và thời gian tốt hơn, đồng thời chỉ ra các nguyên nhân chủ yếu gây ra vượt chi và chậm trễ bao gồm lập kế hoạch kém, vấn đề tài chính của chủ sở hữu, chậm trễ trong quyết định và các tình huống không lường trước Những phát hiện này có thể hỗ trợ trong việc lập kế hoạch chiến lược cho các dự án xây dựng tại các đô thị, đặc biệt là ở các nước đang phát triển.
Rashid Yahya đã nghiên cứu nguyên nhân và hậu quả của sự chậm trễ trong các dự án tại Pakistan, dựa trên dữ liệu từ 37 công trình và 172 chuyên gia Nghiên cứu chỉ ra rằng các nguyên nhân chính gây chậm trễ bao gồm yếu tố từ nhà thầu, khách hàng, tư vấn, vật liệu, thiết bị và công nhân, trong đó nhà thầu và khách hàng có ảnh hưởng lớn nhất Hậu quả của sự chậm trễ không chỉ ảnh hưởng đến chi phí và tiến độ, mà còn dẫn đến kiện tụng hoặc hủy bỏ hợp đồng, với tình trạng vượt chi phí được xếp hạng cao nhất Theo Robert F Cox, có năm lý do chính dẫn đến việc dự án vượt chi phí, bao gồm bản vẽ thiết kế chưa đầy đủ, yếu kém trong lập dự toán, và chi phí vật liệu tăng.
Nghiên cứu của Cantarelli và cộng sự (2012) phân tích vấn đề vượt dự toán trong các dự án cơ sở hạ tầng giao thông của Hà Lan, chỉ ra rằng thiếu quyết định kịp thời và sự thay đổi đơn đặt hàng là những nguyên nhân chính So sánh với dữ liệu toàn cầu, nghiên cứu cho thấy mức vượt dự toán trung bình là 10,6% cho đường sắt, 18,6% cho đường bộ, và 21,7% cho các dự án giao thông ngầm Kết quả này trái ngược với xu hướng toàn cầu, nơi đường sắt thường có mức vượt dự toán cao nhất Ngoài ra, chiều dài giai đoạn thực hiện, đặc biệt là giai đoạn tiền xây dựng, được xác định là yếu tố quyết định quan trọng dẫn đến việc vượt dự toán ở Hà Lan, đóng góp vào kiến thức hiện tại về vấn đề này trên toàn cầu.
Han và cộng sự (2009) đã xác định nguyên nhân chính dẫn đến việc chậm tiến độ và vượt dự toán của dự án Tuyến tàu nhanh liên tỉnh tại Hàn Quốc Mặc dù Chính phủ Hàn Quốc nỗ lực quản lý chặt chẽ tiến độ và chi phí, nhưng khảo sát cho thấy hầu hết các dự án lớn từ năm 1990 đều gặp tình trạng vượt dự toán và chậm tiến độ Cụ thể, dự án này đã vượt dự toán 12,6 tỷ USD, từ 5,8 tỷ lên 18,4 tỷ USD, và chậm tiến độ 5,5 năm Sáu dự án lớn khác có thời gian chậm tiến độ trung bình 3,6 năm và chi phí vượt trung bình 122,4% Trong đó, mức vượt dự toán cao nhất là 4,1 tỷ USD và thấp nhất là 810 triệu USD Với tổng chiều dài 412 km, dự án yêu cầu thực hiện 11.411 hoạt động khác nhau, khiến việc xác định nguyên nhân chậm tiến độ trở nên phức tạp.
Nhóm nghiên cứu đã áp dụng phương pháp "Zoom - in approach" để tập trung vào các phân khúc công việc quan trọng của dự án, không xem xét toàn bộ dự án Qua việc phỏng vấn những người thực hiện tại từng khâu, nhóm đã xác định các vấn đề gây chậm tiến độ và phản ứng dây chuyền từ các bộ phận liên quan Phương pháp này bao gồm hai bước: so sánh biểu đồ găng theo kế hoạch và thực tế để xác định những phần việc chậm tiến độ, và phân tích kỹ lưỡng các nguyên nhân và tác động của sự chậm tiến độ Kết quả nghiên cứu chỉ ra 26 nguyên nhân cơ bản liên quan đến trách nhiệm của ba chủ thể: chủ đầu tư, nhà thầu và các tác động ngoại vi.
Trách nhiệm của chủ đầu tư được xác định bởi bốn nguyên nhân chính: (i) Thay đổi thiết kế, bao gồm các thay đổi về thiết kế đặc thù, điều kiện nền đất, vị trí đường tạm thời, bán kính khúc cua, điểm giao cắt và vị trí nhà ga; (ii) Khó khăn trong việc thu hồi đất, ảnh hưởng đến việc nhận và giao mặt bằng xây dựng chính cũng như mặt bằng thi công phụ cho nhà thầu; (iii) Trở ngại vật lý từ các công trình ngầm, trụ điện, tháp tín hiệu, mồ mả và các di sản dưới lòng đất; và (iv) Sự chậm trễ trong quá trình phê duyệt và cấp phép.
Tình hình nghiên cứu trong nước về ảnh hưởng của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ
Tại Việt Nam, việc nghiên cứu và quan tâm đến tiến độ thực hiện dự án cùng với chi phí đầu tư xây dựng cho các công trình giao thông đô thị đang được thực hiện từ nhiều góc độ khác nhau.
1.2.1 Nghiên cứu liên quan đến tiến độ thực hiện dự án và chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ
Lê Anh Dũng đã nghiên cứu tối ưu hoá tiến độ thi công công trình xây dựng, trình bày tổng quan về tiến độ thi công và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ Từ đó, tác giả đã phát triển và hoàn thiện các mô hình tối ưu hoá nhằm đạt được tiến độ tối ưu nhất cho dự án xây dựng.
Tác giả Trần Hữu Lân đã nghiên cứu xác định tiến độ thi công công trình với yếu tố bất định, áp dụng cho một số công trình tại Việt Nam Luận án trình bày các vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến việc xác định tiến độ thi công, nghiên cứu phương pháp dự báo xác suất và áp dụng phương pháp dự báo xác suất Kalman để xác định tiến độ cho các công trình thực tế ở Việt Nam, có tính đến yếu tố bất định.
Trong nghiên cứu của Bùi Mạnh Hùng, tác giả đã chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến tình trạng chậm tiến độ trong các dự án đầu tư Để khắc phục vấn đề này, ông đề xuất một số giải pháp hiệu quả như rút ngắn thủ tục hành chính, đảm bảo cấp vốn kịp thời và tăng cường trách nhiệm của đội ngũ quản lý.
Nghiên cứu của Phạm Hồng Luận và Nguyễn Thanh Bình vào năm 2005 đã xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các dự án xây dựng tại Việt Nam Qua khảo sát gửi đến các nhà thầu, chủ đầu tư và ban quản lý ở ba miền, tác giả đã phân tích tình trạng chậm tiến độ và kết luận rằng nguyên nhân chủ yếu là do nguồn tài chính hạn chế, tiếp theo là sự khan hiếm nguồn tài nguyên.
Nghiên cứu của Nguyễn Hoàng Anh, Lê Anh Thắng và Nguyễn Sỹ Hùng phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến chậm trễ tiến độ thi công công trình giao thông Bài báo trình bày quá trình nhận dạng và phân tích các yếu tố này thông qua khảo sát các chuyên gia quản lý từ chủ đầu tư và nhà thầu thi công Hơn một trăm bảng khảo sát được thu thập qua phỏng vấn trực tiếp và email Kết quả xử lý thống kê đã nhận diện 23 nhân tố ảnh hưởng, được phân loại thành 4 nhóm nguyên nhân chính, tác động đến tiến độ thi công, như thể hiện trong bảng 1.2.
Bảng 1.2: So sánh kết quả nhân tố thường xảy ra trong công trình giao thông
Nhóm nguyên nhân gây ra chậm trễ tiến độ thi công
I Nhóm nguyên nhân thứ nhất - mặt bằng thi công
Tiến độ giải phóng mặt bằng không
1 theo đúng kế hoạch giao đất cho dự án.
Việc khiếu nại, khiếu kiện của 2 người dân chậm.
Chính sách liên quan khác về thu hồi đất cho dự án.
II Nhóm nguyên nhân thứ hai - điều chỉnh thiết kế
1 Mắc lỗi, sai sót trong hồ sơ thiết kế.
3 Có sai sót về khối lượng.
Thiếu kiểm tra, nghiệm thu hồ sơ khảo sát, thiết kế.
Nhóm nguyên nhân gây ra chậm trễ tiến độ thi công
Cán bộ thiết kế thiếu kinh nghiệm thiết kế.
6 Đưa ra giải pháp kỹ thuật không phù hợp.
Chậm trễ trong quá trình điều chỉnh khi thay đổi hồ sơ thiết kế.
III Nhóm nguyên nhân thứ ba - nhà thầu thi công
Nguồn lực tài chính đáp không ứng cho gói thầu
Khả năng cung ứng vật tư không đáp ứng
Thiết bị xe máy thi công, công nghệ thi công lạc hậu.
Thiếu đội ngũ công nhân kỹ thuật lành nghề
5 Sự yếu kém của nhà thầu phụ.
6 Đề xuất phương án tổ chức thi công chưa hợp lý.
Cán bộ trực tiếp ở công trình ít kinh nghiệm thi công.
IV Nhóm nguyên nhân khác
Do ảnh hưởng biến động giá: Vật liệu, vật tư…
Xây dựng kế hoạch tiến độ thi công chưa phù hợp.
Cán bộ thẩm tra, thẩm định ít kinh nghiệm.
Thiếu kiểm tra, đôn đốc tiến độ thi công.
Sự phối hợp giữa cán bộ giám sát với các bên liên quan.
Tác giả Bùi Ngọc Toàn đã nghiên cứu về "Nghiên cứu giao thông", tập trung vào giá cả sản phẩm xây dựng và các giải pháp quản lý chi phí cho dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông Nghiên cứu của Nguyễn Thị Minh Tâm và Cao Hào Thi nhằm xây dựng mô hình xác định nguyên nhân biến động giữa chi phí kế hoạch và chi phí thực tế, đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chi phí Phân tích 216 dự án xây dựng từ 2002 đến 2007 tại TP.HCM cho thấy có 6 nhân tố ảnh hưởng đến biến động chi phí, bao gồm năng lực bên thực hiện, năng lực bên hoạch định, gian lận và thất thoát, yếu tố kinh tế, chính sách và tự nhiên Phân tích hồi quy đa biến khẳng định mối quan hệ giữa các nhân tố này với biến động chi phí dự án, với giả thuyết được xác nhận ở mức ý nghĩa 5%.
Nghiên cứu của Nguyễn Anh Tuấn, Ngô Quang Tường và Lê Hoài Long đã chỉ ra nguyên nhân gây chậm trễ và vượt chi phí trong các dự án xây dựng giai đoạn thi công thông qua khảo sát bảng câu hỏi gửi đến tư vấn, nhà thầu và chủ đầu tư Các tác giả đã xác định các nhân tố ảnh hưởng lớn nhất đến tiến độ và chi phí Tương tự, Trần Hoàng Tuấn đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí và thời gian hoàn thành dự án tại Cần Thơ, chỉ ra bốn nhân tố ảnh hưởng đến chi phí và ba nhân tố ảnh hưởng đến thời gian hoàn thành Nghiên cứu của Mai Xuân Việt và Lương Đức Long tập trung vào các yếu tố tài chính gây chậm trễ tiến độ dự án xây dựng tại Việt Nam, với mục tiêu xác định và đề xuất giải pháp nhằm giảm thiểu vấn đề này.
200 dự án xây dựng trong khoảng thời gian từ năm 2005
Nghiên cứu năm 2010 đã chỉ ra bốn nhóm nhân tố tài chính gây chậm trễ tiến độ, bao gồm thanh toán trễ hạn, quản lý dòng ngân lưu kém, tính không ổn định của thị trường tài chính và thiếu nguồn tài chính, với kết quả phân tích hồi quy đa biến cho thấy các giả thuyết được xác nhận ở mức ý nghĩa 5% Trong đó, yếu tố thanh toán trễ hạn có ảnh hưởng mạnh nhất, tiếp theo là quản lý dòng ngân lưu kém, tính không ổn định của thị trường tài chính và thiếu nguồn tài chính Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ dừng lại ở hồi quy đa biến mà chưa phân tích tác động giữa các biến độc lập, đồng thời kích thước mẫu còn hạn chế và chỉ xem xét một biến định tính là tổng mức đầu tư.
Nghiên cứu của Trần Trung Kiên tập trung vào việc hoàn thiện quản lý chi phí cho các dự án đầu tư xây dựng đường ô tô Bài viết cung cấp cơ sở lý luận vững chắc, phân tích thực trạng hiện tại và đề xuất các giải pháp hiệu quả nhằm nâng cao quản lý chi phí trong lĩnh vực này.
Nhóm nghiên cứu đã phân tích các yếu tố tác động đến tiến độ và chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ, bao gồm tình trạng chậm tiến độ và vượt chi phí Tuy nhiên, chưa có đề cập đến việc định lượng ảnh hưởng của tiến độ đối với chi phí.
1.2.2 Nghiên cứu liên quan đến ảnh hưởng của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ Đây là một trong những nội dung có rất ít tài liệu nghiên cứu Chi phí đầu tư xây dựng công trình và tiến độ thực hiện dự án có liên quan đến nhau là điều dễ nhận thấy. Tuy nhiên mối liên hệ này như thế nào thì vẫn chưa có nhiều tác giả nghiên cứu Một vài nghiên cứu có đề cập ít nhiều đến mối quan hệ này như:
Lê Anh Dũng [32] đã nghiên cứu mô hình tối ưu hóa nhằm giảm thiểu tổng chi phí gia tăng cho tiến độ thi công công trình xây dựng, được công bố trong Tạp chí Xây dựng Bài viết phân tích các mô hình tối ưu hóa tiến độ thi công, thu thập và đánh giá các mô hình cơ bản, chỉ ra ưu nhược điểm của chúng, đồng thời phân tích định lượng thông tin đầu vào và kết quả đầu ra, cũng như khả năng ứng dụng trong việc lập tiến độ và thi công Mô hình mới giữ lại ưu điểm của các mô hình cũ và khắc phục nhược điểm, đặc biệt chú trọng vào mối quan hệ giữa thời gian và chi phí dưới dạng hàm lồi, khác với các mô hình trước đây sử dụng hàm tuyến tính Từ đó, mô hình tối ưu đã được xây dựng để giảm thiểu tổng chi phí ròng gia tăng khi hoàn thành công trình trong thời hạn quy định.
Nguyễn Khắc Thiều nghiên cứu ảnh hưởng của tiến độ thi công đến chi phí đầu tư xây dựng trong dự án trường trung học cơ sở Nguyễn Cao, huyện Quế Võ Đề tài thạc sỹ của tác giả tập trung vào mối quan hệ giữa thời gian và chi phí, nhằm tối ưu hóa cả hai yếu tố này Tác giả đã sử dụng chỉ số giá xây dựng để phân tích sự gia tăng chi phí khi tiến độ thi công bị chậm trễ Chỉ số này phản ánh biến động giá xây dựng theo thời gian, từ đó xây dựng mối quan hệ giữa chỉ số giá và thời gian, giúp xác định biến đổi chi phí xây dựng theo thời gian.
Nghiên cứu này xác định mức độ trượt giá do chậm tiến độ thi công dự án dựa trên chỉ số giá xây dựng hàng năm Mặc dù nghiên cứu đã đề cập đến ảnh hưởng của tiến độ đối với chi phí, nhưng phương pháp này có hạn chế trong việc áp dụng cho từng dự án cụ thể, dựa trên số liệu dự báo tiến độ chậm Điều này dẫn đến mức độ ứng dụng chưa cao và chủ yếu tập trung vào việc xác định chi phí dự phòng khi có sự thay đổi trong kế hoạch giải ngân.
Kết luận rút ra từ tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài và khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu
1.3.1 Kết luận rút ra từ tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
Nhiều nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến tiến độ thực hiện dự án và chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ (CTGTĐB) từ nhiều khía cạnh khác nhau Các nghiên cứu này không chỉ đề cập đến tổng quan lý thuyết mà còn vận dụng thực tiễn cho từng quốc gia, khu vực và giai đoạn cụ thể Nội dung chính của các công trình nghiên cứu đã công bố bao gồm những vấn đề quan trọng trong lĩnh vực này.
Nhiều nghiên cứu đã công bố về tiến độ và chi phí dự án xây dựng, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ thi công và chi phí, cũng như nguyên nhân gây chậm tiến độ và vượt chi phí Tuy nhiên, các nghiên cứu này chưa xem xét tác động của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng cho các công trình giao thông đường bộ.
Nghiên cứu về ảnh hưởng của chi phí dự án xây dựng đến tiến độ dự án đã được công bố rộng rãi, trong đó mô hình Bromilow được áp dụng tại nhiều quốc gia và lãnh thổ Le Hoai Long đã thực hiện một nghiên cứu sâu về mối liên hệ này tại Việt Nam từ năm 1999 đến 2005, tập trung vào ảnh hưởng của chi phí đến tiến độ của các dự án xây dựng Tuy nhiên, nghiên cứu chủ yếu xem xét ảnh hưởng của chi phí đến tiến độ, mà không đề cập đến tác động ngược lại của tiến độ thực hiện dự án đối với chi phí đầu tư xây dựng, đặc biệt là trong lĩnh vực công trình giao thông đường bộ.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng tiến độ thi công có ảnh hưởng đáng kể đến chi phí đầu tư xây dựng tại Việt Nam Các nghiên cứu này tập trung vào các dự án cụ thể, phân tích cách thức thời gian thực hiện dự án tác động đến chi phí, với sự khác biệt về quy mô và hình thức sở hữu dự án.
Vào thứ tư, một số công trình đã đề xuất giải pháp nhằm hạn chế tình trạng chậm tiến độ và vượt chi phí trong các dự án xây dựng, áp dụng cho từng vùng miền cụ thể.
1.3.2 Khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu
Như vậy, tổng hợp các công trình nghiên cứu đi trước đã chỉ ra:
Mặc dù nhiều nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra mối quan hệ giữa tiến độ dự án và chi phí, nhưng tại Việt Nam, vẫn chưa có nghiên cứu nào tập trung vào ảnh hưởng của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng, đặc biệt là đối với các dự án xây dựng công trình giao thông đường bộ, vốn có những đặc điểm riêng biệt so với các loại hình công trình khác.
Chưa có nghiên cứu nào xác định rõ ràng tác động của việc kéo dài tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ (CTGTĐB) nói chung và cho từng dự án CTGTĐB cụ thể.
Chưa có nghiên cứu nào đề xuất giải pháp cụ thể nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng công trình, đặc biệt là trong lĩnh vực công trình giao thông đường bộ.
Nghiên cứu này tập trung vào ảnh hưởng của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng trong lĩnh vực giao thông đường bộ, một vấn đề chưa được khai thác Các câu hỏi chính được đặt ra bao gồm: (1) Tiến độ thực hiện dự án tác động như thế nào đến chi phí đầu tư xây dựng CTGTĐB về xu hướng và mức độ? (2) Việc kéo dài tiến độ thực hiện dự án có ảnh hưởng ra sao đến chi phí này? (3) Những ảnh hưởng đó là tích cực hay tiêu cực? (4) Các giải pháp nào có thể áp dụng để hạn chế các ảnh hưởng tiêu cực, và tính khả thi cũng như hiệu quả của những giải pháp này là gì?
1.3.3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Với việc trả lời cho các câu hỏi nghiên cứu, mục tiêu kỳ vọng của luận án đạt được như sau:
Hệ thống hóa và bổ sung cơ sở lý luận về tác động của tiến độ thực hiện dự án đối với chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ từ góc độ của chủ đầu tư là rất quan trọng Việc hiểu rõ mối quan hệ này giúp chủ đầu tư quản lý hiệu quả ngân sách và tối ưu hóa tiến độ thi công Thực tế cho thấy, tiến độ chậm trễ có thể dẫn đến gia tăng chi phí, do đó, việc lập kế hoạch chi tiết và theo dõi tiến độ là cần thiết để đảm bảo dự án được hoàn thành đúng hạn và trong phạm vi ngân sách đã định.
Dựa trên thực trạng tiến độ và chi phí đầu tư xây dựng các dự án CTGTĐB đã hoàn thành, bài viết phân tích ảnh hưởng của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư trong bối cảnh thực tế tại Việt Nam, từ góc độ của chủ đầu tư.
Kiểm định sự khác biệt giữa các nhóm dự án là cần thiết để làm rõ ảnh hưởng của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đô thị Việc phân tích này giúp xác định mối quan hệ giữa thời gian và chi phí, từ đó đưa ra các giải pháp tối ưu cho quản lý dự án.
+ Phân tích định lượng ảnh hưởng của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng CTGTĐB.
+ Phân tích định lượng ảnh hưởng của kéo dài tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng CTGTĐB.
Xác định nguyên nhân gây chậm tiến độ thực hiện dự án và tăng chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ tại Việt Nam là rất quan trọng Việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ dự án sẽ giúp tìm ra giải pháp hiệu quả để khắc phục tình trạng này Các nguyên nhân chủ yếu có thể bao gồm vấn đề về quản lý, thiếu nguồn lực, và các thủ tục hành chính phức tạp Do đó, việc cải thiện quy trình thực hiện dự án và tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan là cần thiết để giảm thiểu chi phí và đảm bảo tiến độ.
Đề xuất và đánh giá các giải pháp nhằm hạn chế tác động tiêu cực của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ tại Việt Nam Phân tích trình tự nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu trong luận án.
Trình tự nghiên cứu của luận án
Mục đích xây dựng khung nghiên cứu là để xác định rõ các công việc cần thực hiện, trình tự thực hiện và phương pháp đạt được mục tiêu Khung nghiên cứu của luận án được mô tả chi tiết trong hình 1.5.
Bước 1: Nghiên cứu tài liệu
Trình tự nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu của luận án
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN DỰ ÁN ĐẾN CHI PHÍ ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ
2.1 Một số vấn đề chung về dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ 2.1.1 Khái niệm công trình giao thông đường bộ và dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ
Công trình giao thông đường bộ bao gồm đường, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà đường bộ [41].
Dự án đầu tư xây dựng CTGTĐB là tập hợp các đề xuất liên quan đến việc đầu tư để xây dựng, mở rộng hoặc cải tạo các công trình giao thông đường bộ, nhằm phát triển và nâng cao chất lượng hạ tầng giao thông trong một khoảng thời gian xác định Vốn đầu tư cho các dự án này bao gồm nhiều nguồn như ngân sách nhà nước, công trái quốc gia, trái phiếu chính phủ và địa phương, vốn hỗ trợ phát triển chính thức, cũng như các khoản vay ưu đãi từ các nhà tài trợ Ngoài ra, còn có vốn từ quỹ phát triển sự nghiệp, tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước, vốn do Chính phủ bảo lãnh và các khoản vay đảm bảo bằng tài sản của Nhà nước, cùng với vốn đầu tư từ doanh nghiệp nhà nước và giá trị quyền sử dụng đất.
CTGTĐB, hay còn gọi là giao thông đường bộ, bao gồm các công trình như đường, cầu, hầm và bến phà, được xây dựng bằng vốn nhà nước Các dự án này đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển hạ tầng giao thông và cải thiện kết nối giữa các vùng.
Dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ (CTGTĐB) sử dụng vốn nhà nước bao gồm các công trình như đường, cầu, hầm đường bộ và bến phà Các nguồn vốn sử dụng cho dự án này có thể là ngân sách nhà nước, trái phiếu chính phủ, và vốn vay ODA, nhằm mục đích xây dựng mới hoặc cải tạo các công trình giao thông hiện có.
2.1.2 Đặc điểm của dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ
Mỗi loại công trình xây dựng đều có đặc thù riêng về quy mô, cấp hạng, nguồn vốn và công nghệ thi công, điều này dẫn đến mức độ ảnh hưởng của tiến độ thực hiện dự án đến chi phí đầu tư xây dựng cũng khác nhau Trước khi đánh giá ảnh hưởng của tiến độ đến chi phí đầu tư cho các công trình giao thông đường bộ, cần xác định rõ những đặc thù của dự án đầu tư xây dựng liên quan.