Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I. Lênin là một đóng góp quan trọng vào học thuyết Mác - Lênin, vào quá trình hoạt động của Quốc tế Cộng sản, nhất là ở Đại hội II và vào sự phát triển của phong trào cộng sản, công nhân quốc tế. Trên hành trình tìm đường cứu nước, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã tìm thấy con đường giải phóng cho dân tộc Việt Nam khi đọc Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa.
Trang 1SƠ THẢO LẦN THỨ NHẤT NHỮNG LUẬN CƯƠNG VỀ VẤN ĐỀ
HÌNH THÀNH CON ĐƯỜNG CÁCH MẠNG CỦA NGUYỄN ÁI QUỐC
GVC.TS Phạm Quang Trung *
GVC.TS Trần Văn Lực ** Trường Đại học Sư phạm, Đại học huế
Tóm tắt
Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I Lênin là một đóng góp quan trọng vào học thuyết Mác - Lênin, vào quá trình hoạt động của Quốc tế Cộng sản, nhất là ở Đại hội II và vào sự phát triển của phong trào cộng sản, công nhân quốc tế Trên hành trình tìm đường cứu nước, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã tìm thấy con đường giải phóng cho dân tộc Việt Nam khi đọc Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn
đề thuộc địa Tư tưởng của Lênin trong Luận cương như thắp sáng cho Nguyễn Ái Quốc một niềm tin, đặt cơ sở, nền tảng vững chắc về mặt lý luận để Người có thể hình thành con đường cách mạng Việt Nam
Từ khóa: Luận cương, con đường cách mạng, Nguyễn Ái Quốc
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Lãnh tụ thiên tài V.I Lênin (1870 - 1924) đã mãi mãi rời xa chúng ta nhưng tư tưởng và những đóng góp của Người cho phong trào cách mạng thế giới thì vẫn trường tồn cùng dòng chảy bất tận của lịch sử nhân loại Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Lênin đã tập trung toàn bộ tâm lực, trí lực cho sự nghiệp giải phóng loài người khỏi áp bức và bóc lột Một trong những cống hiến vĩ đại của Người là sáng lập Quốc tế Cộng sản (Quốc tế III) Quốc tế Cộng sản có vai trò lớn đối với phong trào cộng sản và công nhân thế giới Đóng góp lớn nhất của tổ chức này là đặt vấn đề giải
phóng dân tộc thuộc địa trong mối quan hệ với cách mạng ở các nước tư bản Bản Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Lênin
được thông qua tại Đại hội II của Quốc tế Cộng sản đã đặt nền tảng chính trị và tư tưởng cho việc giải quyết đúng đắn những vấn đề phức tạp của phong trào giải phóng
*, **
Trưởng Khoa và Phó Trưởng Khoa Giáo dục Chính trị
Trang 2dân tộc ở các nước thuộc địa và phụ thuộc, đặc biệt là đối với cách mạng Việt Nam mà Nguyễn Ái Quốc chính là người tiếp nhận và hình thành con đường cách mạng cho dân tộc Việt Nam
II NỘI DUNG
2.1 Nội dung cơ bản của Luận cương
Năm 1917, Cách mạng tháng Mười Nga thắng lợi, đó là cuộc cách mạng vô sản đầu tiên trên thế giới Với các dân tộc thuộc địa trong đế quốc Nga, đó là một cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, bởi vì trước cách mạng “nước Nga là nhà tù của các dân tộc” Cách mạng tháng Mười Nga đã nêu tấm gương sáng về sự giải phóng dân tộc bị
áp bức, đã “mở ra trước mắt họ thời đại cách mạng chống đế quốc, thời đại giải phóng dân tộc” [4; tr.562] Nó làm cho phong trào cách mạng vô sản ở các nước tư bản chủ
nghĩa phương Tây và phong trào giải phóng dân tộc ở các thuộc địa phương Đông có quan hệ mật thiết với nhau trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù chung là chủ nghĩa
đế quốc
Sau Cách mạng tháng Mười Nga, chủ nghĩa Mác - Lênin trở thành hiện thực, được truyền bá rộng rãi khắp nơi, dẫn đến sự ra đời của các Đảng Cộng sản ở nhiều nước tư bản chủ nghĩa và thuộc địa vào năm 1918 như: Đảng Cộng sản Áchentina, Đảng Cộng sản Đức, Đảng Cộng sản Hunggari, Đảng Cộng sản Phần Lan, Đảng Cộng sản Áo, Đảng Cộng sản Ba Lan Tháng 3/1919, theo sáng kiến của Lênin, Quốc tế Cộng sản (Quốc tế III) được thành lập tại Mátxcơva để lãnh đạo thống nhất các Đảng Cộng sản
và phong trào cộng sản, công nhân quốc tế
Từ Đại hội I (3/1919) đến Đại hội II (từ 19/7 đến 7/8/1920) của Quốc tế Cộng sản
là thời kỳ phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng thế giới và ngày càng có thêm nhiều quần chúng lao động được thu hút vào cuộc đấu tranh theo con đường của Cách
mạng tháng Mười Nga Trong điều kiện đó, Lênin soạn Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa1 Tác phẩm tuy ngắn gọn nhưng vô cùng quan trọng Nó đã củng cố những nguyên tắc mácxít về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa, đồng thời phát triển thêm những luận điểm mới về cách mạng giải phóng dân tộc ở một nước thuộc địa Những luận cương đó đã được Đại hội II Quốc tế Cộng sản
thông qua và coi là Cương lĩnh hành động của Quốc tế Cộng sản và các Đảng Cộng sản trong tình hình lúc bấy giờ
Ngoài phần yêu cầu sửa chữa, bổ sung, điều chỉnh, nội dung của Sơ thảo lần thứ
1
Tác phẩm được in trong sách V.I Lênin, Toàn tập, tập 41, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1977, tr.197-206
Trang 3nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa bao gồm 12 luận điểm
Phân tích những luận điểm đó, chúng ta nhận thấy rằng Luận cương của Lênin nêu lên một số vấn đề lớn:
- Vạch rõ bản chất của dân chủ tư sản và tố cáo chiến tranh đế quốc
Luận điểm thứ nhất đã vạch rõ, chế độ dân chủ tư sản chỉ là hình thức và lừa dối,
bình đẳng dân tộc là trừu tượng, hình thức không thực tế vì dân chủ tư sản chỉ núp dưới
tự do, bình đẳng cá nhân nói chung Tuyên bố tự do bình đẳng “giữa kẻ hữu sản và người vô sản, giữa kẻ bóc lột và người bị bóc lột” [1; tr.198] về thực chất chỉ là muốn thủ tiêu đấu tranh giai cấp, làm cho giai cấp bị áp bức bị lừa dối một cách ghê gớm
Luận điểm thứ ba chỉ rõ, chiến tranh đế quốc - chiến tranh thế giới thứ nhất
(1914 - 1918) đã làm cho tất cả các dân tộc và các giai cấp bị áp bức thấy hết được “tính chất lừa dối trong những lời nói văn hoa của bọn dân chủ tư sản” [1; tr.199]2
- Đặt vấn đề dân tộc gắn với vấn đề thuộc địa trong thời đại cách mạng vô sản
Theo Lênin, quyền tự quyết của các dân tộc bao gồm quyền tự quyết của các dân tộc thuộc địa phải đi đến công nhận, thực hiện quyền độc lập tự chủ chứ không phải chỉ
có tự trị văn hóa Quyền độc lập tự chủ này không phải riêng cho các dân tộc da trắng,
mà cho tất cả các dân tộc thuộc mọi màu da
- Kết hợp chống đế quốc và chống các thế lực phản động ở trong nước
Trong các luận điểm, Lênin đều khẳng định: Nhiệm vụ của giai cấp vô sản ở các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc là đấu tranh chống đế quốc, đồng thời còn phải thực hiện nhiệm vụ chống các thế lực phản động trong nước như: “Đấu tranh chống giới tu hành cùng những phần tử phản động và trung cổ khác đang còn có ảnh hưởng trong các nước chậm tiến” [1; tr.203], “chống chủ nghĩa Đại Hồi và những xu hướng tương tự mưu toan liên hợp phong trào giải phóng chống chủ nghĩa đế quốc châu
Âu và châu Mỹ với việc củng cố địa vị của bọn vua chúa, bọn địa chủ, bọn mu-la” [1; tr.203-204]
- Mối quan hệ giữa cách mạng chính quốc và cách mạng thuộc địa
Khi bàn về mối quan hệ này, Lênin đề cập ở luận điểm thứ mười một như sau:
Đối với các quốc gia dân tộc thuộc địa và phụ thuộc thì: “Nhất thiết phải có sự giúp đỡ
2
Thông qua các hoạt động thực tiễn như: hòa ước Brét Litốpxcơ (3/1918), Đức buộc Nga phải chịu
những điều khoản rất nghiệt ngã; hòa ước Véc-xây (1919) của các nước dân chủ phương Tây khét
tiếng với chương trình 14 điểm của Tổng thống Mỹ Uyn-xơn là một trò bịp bợm, một hành vi dối trá với các dân tộc nhỏ yếu và các dân tộc thuộc địa, phụ thuộc; Hội quốc liên và toàn bộ những chính sách của khối Đồng minh còn bộc lộ sự giả dối, lừa bịp của chế độ dân chủ tư sản một cách
rõ ràng và đậm nét hơn
Trang 4của tất cả các đảng cộng sản đối với phong trào giải phóng dân chủ tư sản của những nước ấy; công nhân của một nước đang thống trị một dân tộc chậm tiến về mặt thuộc địa hoặc về mặt tài chính phải có nhiệm vụ trước tiên ủng hộ tích cực nhất phong trào giải phóng của dân tộc ấy” [1; tr.203]3
- Sự đoàn kết chặt chẽ giữa phong trào giải phóng các dân tộc thuộc địa bị áp bức với nhau và với các nước đã làm cách mạng xã hội chủ nghĩa thành công
Đây là một trong những nội dung quan trọng và là giải pháp liên kết các dân tộc
bị áp bức lại với nhau theo tinh thần chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế chân chính Đoàn kết, liên hiệp công nhân các dân tộc là cơ sở vững chắc để đoàn kết nhân dân lao động trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, tiến tới hoàn thành sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
Quốc tế Cộng sản đã tạo ra bước chuyển biến lớn trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế cũng như trong phong trào giải phóng dân tộc hiện đại Lần đầu tiên trong lịch sử phong trào cộng sản quốc tế, Lênin và Quốc tế III đặt ra vấn đề liên minh giữa cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản ở các nước tư bản công nghiệp phát triển với phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa Khi chủ nghĩa tư bản phát triển thành chủ nghĩa tư bản đế quốc với hệ thống thuộc địa trải rộng khắp thế giới, giai cấp
vô sản ở các nước tư bản có trách nhiệm giúp đỡ người anh em của mình tại các nước thuộc địa, cuộc cách mạng ở vô sản chính quốc cần phải phối hợp chặt chẽ với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa
Trong luận điểm thứ sáu, Lênin đã nêu lên sự cần thiết phải thực hiện sự đoàn kết
giữa các dân tộc và thuộc địa đối với nước Nga Lênin cho rằng, những người lao động thuộc các dân tộc khác nhau “cần phải thi hành một chính sách thực hiện sự liên minh chặt chẽ nhất của tất cả các phong trào giải phóng dân tộc và thuộc địa với nước Nga
Xô viết” [1; tr.200] Từ đó, vấn đề đặt ra là cần tìm một hình thức phù hợp để thực hiện
3
Trong Đại hội II của Quốc tế Cộng sản, Lênin còn trình bày văn kiện Điều kiện kết nạp vào Quốc
tế Cộng sản với 21 điều, trong đó Điều 8 về vấn đề thuộc địa và dân tộc bị áp bức quy định: “Đảng
nào muốn gia nhập Quốc tế III đều buộc phải thẳng tay vạch mặt những thủ đoạn xảo trá của bọn
đế quốc “nước mình” trong các thuộc địa, ủng hộ trên thực tế - chứ không phải bằng lời nói - mọi phong trào giải phóng ở thuộc địa; đòi hỏi phải trục xuất bọn đế quốc nước mình ra khỏi các thuộc địa ấy; gây trong lòng công nhân nước mình thái độ anh em chân thành với nhân dân lao động các nước thuộc địa và các dân tộc bị áp bức; và tiến hành tuyên truyền một cách có hệ thống trong quân đội nước mình chống mọi sự áp bức các dân tộc thuộc địa” [1; tr.252]
Trang 5sự liên minh trên Theo Lênin, hình thức đó chính là Liên bang - “hình thức quá độ tiến tới thống nhất hoàn toàn những người lao động thuộc các dân tộc khác nhau” [1; tr.200]4
Ở luận điểm thứ mười, Lênin đặt vấn đề về sự đoàn kết quốc tế của giai cấp vô sản:
“Lợi ích của cuộc đấu tranh của giai cấp vụ sản trong một nước phải phục tựng lợi ích của cuộc đấu tranh của giai cấp vụ sản trong phạm vi toàn thế giới” [1; tr.203]
Kết thúc bản Luận cương, Lênin khẳng định: “Không có sự cố gắng tự nguyện tiến tới sự liên minh và sự thống nhất của giai cấp vô sản, rồi sau nữa, của toàn thể quần chúng cần lao thuộc tất cả các nước và các dân tộc trên toàn thế giới, thì không thể chiến thắng hoàn toàn chủ nghĩa tư bản được” [1; tr.206]
- Vai trò của chuyên chính vô sản
Luận điểm thứ năm khẳng định: “Tình hình chính trị thế giới hiện nay đã đặt vấn
đề chuyên chính vô sản thành vấn đề trước mắt” [1; tr.199] Vì thế, phải bảo vệ, giữ vững nền chuyên chính vô sản Nga Đây là vấn đề rất quan trọng bởi lẽ nước Cộng hòa
Xô viết Nga là nước tập hợp xung quanh mình các phong trào của công nhân tiên tiến ở tất cả các nước ủng hộ nhà nước Xô viết và tất cả các phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa
- Nhiệm vụ của các Đảng Cộng sản đối với vấn đề dân tộc và thuộc địa
Nhiệm vụ cơ bản của các Đảng Cộng sản là đấu tranh chống chế độ dân chủ tư sản, vạch trần sự dối trá và giả nhân giả nghĩa của nó; lãnh đạo giai cấp công nhân và quần chúng cần lao thực hiện sứ mệnh thiêng liêng, cao cả là giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc và giải phóng con người
- Nhiệm vụ của Quốc tế Cộng sản đối với vấn đề dân tộc và thuộc địa
Giúp đỡ các dân tộc nhỏ yếu và các dân tộc thuộc địa, phụ thuộc thành lập Đảng Cộng sản và chỉ đạo, uốn nắn quá trình trưởng thành của các Đảng non trẻ mới ra đời;
“làm cho vô sản và quần chúng lao động của tất cả các dân tộc và tất cả các nước gần gũi nhau để tiến hành cuộc đấu tranh cách mạng chung nhằm lật đổ bọn địa chủ và giai
4
Trên thực tế, hình thức này đã tỏ rõ tính chất hợp lý trong mối liên hệ giữa Cộng hòa liên bang xã hội chủ nghĩa Xô viết Nga với các Cộng hòa Xô viết khác như: Hunggari, Phần Lan, Adécbaigian và Ucraina Cho đến ngày 30/12/1922 tại Mátxcơva, Đại hội lần thứ nhất các Xô viết toàn Liên bang
được tiến hành và nhất trí thông qua bản Tuyên ngôn thành lập Liên bang Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Xô viết (Liên Xô) Sự kiện này đánh dấu sự thắng lợi của chính sách dân tộc theo chủ nghĩa
Lênin, của tình hữu nghị anh em giữa các dân tộc trong quốc gia công nông đầu tiên trên thế giới Lần đầu tiên trong lịch sử, loài người tiến bộ đã thấy một con đường giải quyết đúng đắn vấn đề dân tộc, đó là thủ tiêu mọi bất bình dân tộc và xây dựng một cộng đồng anh em giữa các dân tộc
Trang 6cấp tư sản Bởi vì, chỉ có sự gần gũi ấy mới bảo đảm việc chiến thắng chủ nghĩa tư bản, nếu không có chiến thắng đó thì không thể thủ tiêu được ách áp bức dân tộc và tình trạng bất bình đẳng” [1; tr.199]; vạch rõ bản chất của chủ nghĩa đế quốc, nền dân chủ
tư sản và chứng minh được tính ưu việt của chế độ và chuyên chính Cộng hòa Xô viết; tiếp tục phát triển, nghiên cứu và dùng kinh nghiệm để kiểm tra lại các liên bang đã được thành lập; tiếp tục tuyên truyền và hiện thực hiện những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin
Thông qua Luận cương, Lênin đã nêu lên các luận điểm mới quan trọng đối với phong trào giải phóng dân tộc là giai cấp vô sản các chính quốc và quần chúng lao động
ở tất cả các dân tộc phải gần gũi nhau để tiến hành cuộc cách mạng chung lật đổ bọn địa chủ và tư sản; là công nhân các chính quốc phải tích cực ủng hộ phong trào giải phóng dân tộc; là chế độ Xô viết, một chế độ thật sự bảo đảm quyền bình đẳng của các dân tộc Đại hội II của Quốc tế Cộng sản đã đề ra được một chiến lược liên minh, đoàn kết của tất cả các lực lượng vô sản yêu nước và tiến bộ trên thế giới Khẩu hiệu nổi tiếng
của C Mác nêu ra ở cuối tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản: “Vô sản toàn thế giới liên hiệp lại!” đã được Đại hội II phát triển thành: “Vô sản toàn thế giới và các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại!” Đây là bước ngoặt to lớn trong nghệ thuật lãnh đạo
chính trị của những người cộng sản, làm cho Quốc tế Cộng sản trở thành người lãnh đạo của giai cấp vô sản và các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới
Luận cương đã giúp những người yêu nước và cộng sản trên toàn thế giới hiểu rõ
hơn về vai trò, vị trí của cách mạng thuộc địa Từ đó, họ có những suy nghĩ và hành động đúng đắn nhằm tìm ra con đường cứu nước cho dân tộc mình và giúp đỡ, ủng hộ thiết thực đối với phong trào cách mạng chung của toàn thế giới Hàng loạt các Đảng Cộng sản ở nhiều nước tư bản chủ nghĩa và thuộc địa được thành lập như: Đảng Cộng sản Anh, Đảng Cộng sản Pháp, Đảng Cộng sản Inđônêxia (1920), Đảng Cộng sản Trung Quốc, Đảng Cộng sản Mông Cổ, Đảng Cộng sản Italia, Đảng Cộng sản Ai Cập, Đảng Cộng sản Nam Phi (1921), Đảng Cộng sản Nhật Bản, Đảng Cộng sản Braxin (1922), Đảng Cộng sản Cuba (1925), Đảng Cộng sản Việt Nam (1930)
2.2 Ảnh hưởng của Luận cương đối với sự hình thành con đường cách mạng Việt Nam của Nguyễn Ái Quốc
Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa đã
giúp các dân tộc nhỏ yếu, thuộc địa và phụ thuộc tìm thấy con đường đi cho dân tộc
mình: con đường cách mạng vô sản Trong hàng loạt các nước tìm thấy và lựa chọn
Trang 7con đường cách mạng vô sản vào những năm nửa đầu thế kỷ XX thì Việt Nam là một trong những nước sớm nhất và tiêu biểu nhất
Việc tìm ra con đường cách mạng vô sản “để cho cả dân tộc theo đi” là một quá trình đấu tranh, lựa chọn đầy gian khổ chứ không phải ngẫu nhiên Chỉ có lòng yêu nước nồng nàn, ý chí quyết tâm sắt đá và phương pháp tư duy sáng suốt của một bậc anh minh mới đưa Người đến với sự lựa chọn lịch sử ấy Tư duy về con đường giải phóng dân tộc của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh được hình thành trên cơ sở nền tảng văn hoá, thực tiễn của dân tộc và thời đại và vào những phẩm chất cá nhân của Người Trước yêu cầu cấp bách phải tìm một con đường cứu nước mới, bằng thiên tài trí tuệ và nhãn quan chính trị sắc bén, ngày 05/6/1911, Nguyễn Ái Quốc ra nước ngoài tìm đường cứu nước Người đã qua nhiều quốc gia trên thế giới, nhất là các nước tư bản phát triển như Mỹ, Pháp, Anh Qua nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tiễn các cuộc cách mạng tư sản Mỹ và Pháp, đồng thời tham gia lao động và đấu tranh trong hàng ngũ giai cấp công nhân và nhân dân lao động thuộc đủ các màu da, Người nhận ra rằng, những cuộc cách mạng ấy là “những cuộc cách mạng chưa đến nơi”, nghĩa là cách mạng rồi mà nhân dân lao động ở đó vẫn chưa được giải phóng, vẫn còn bị áp bức, bóc lột và rất cực khổ Vì vậy, sự nghiệp cứu nước, giải phóng dân tộc khỏi mọi áp bức, bóc lột không thể đi theo con đường của những cuộc cách mạng đó, mà phải theo con đường khác
Cuối năm 1917, Người từ nước Anh trở lại nước Pháp và tham gia các hoạt động
xã hội, đặc biệt Người rất quan tâm tìm hiểu Cách mạng tháng Mười Nga Người ủng
hộ cuộc đấu tranh của nhân dân Nga chống lại sự can thiệp của bọn đế quốc, nhưng chưa hiểu rõ ý nghĩa của Cách mạng tháng Mười Tháng 7/1920, Nguyễn Ái Quốc
được đọc Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa đăng trên báo Nhân đạo của Đảng Xã hội Pháp Người tìm thấy sự chỉ dẫn về con
đường cách mạng giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa nói chung và ở Việt Nam
nói riêng ở những luận điểm 5, 6, 8, 9, 11 của Luận cương Những luận điểm ấy đã
nhấn mạnh rằng, cần phải có sự giúp đỡ của các Đảng cộng sản và giai cấp công nhân ở các nước tiên tiến đối với cuộc đấu tranh của các dân tộc thuộc địa và lạc hậu; tất cả những người vô sản và quần chúng lao động của các nước trên thế giới cùng nhau tiến hành một cuộc đấu tranh cách mạng chung; đối với các dân tộc thuộc địa, phụ thuộc và nhỏ yếu, không có con đường nào khác ngoài con đường liên minh với nước Cộng hòa
Xô viết Nguyễn Ái Quốc tìm thấy ở Luận cương của Lênin con đường giải phóng dân
tộc và rút ra kết luận quan trọng: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc, không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản” [4; tr.314]
Trang 8Đi theo con đường cách mạng vô sản có nghĩa là cần phải xây dựng khối đoàn kết
và liên minh chiến đấu với giai cấp vô sản thế giới, trong đó có giai cấp công nhân và
nhân dân lao động chính quốc Người cho rằng: “Dù màu da có khác nhau, trên đời này chỉ có hai giống người: giống người bóc lột và giống người bị bóc lột Mà cũng chỉ có
một mối tình hữu ái là thật mà thôi: tình hữu ái vô sản” [2; tr.266]
Tại Đại hội lần thứ 18 của Đảng Xã hội Pháp họp ở thành phố Tua, Nguyễn Ái
Quốc đã “bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế III” và “hoàn toàn tin theo Lênin, tin theo Quốc tế III” [5; tr.471] Người từ chối Quốc tế II vì nó ủng hộ chính sách đế quốc
chủ nghĩa mà bọn tư bản thực hiện ở các nước thuộc địa, hoặc nếu có nói quyền tự quyết thì chỉ đáp ứng cho các dân tộc da trắng, lờ đi các dân tộc da đen hoặc chỉ nói quyền tự trị văn hóa Nguyễn Ái Quốc đứng về phía Quốc tế III vì nó giải quyết hợp lý vấn đề giai cấp và dân tộc, không chỉ quan tâm giải phóng nhân dân lao động và vô sản chính quốc, mà còn giải phóng các dân tộc bị áp bức, trong đó có Việt Nam Giải thích
một cách ngắn gọn lý do ủng hộ Quốc tế III, Người nói: “Tự do cho đồng bào tôi, độc
lập cho Tổ quốc tôi, đấy là tất cả những gì tôi muốn, đấy là tất cả những gì tôi hiểu”
[7; tr.65]
Dưới ánh sáng Luận cương của Lênin, Nguyễn Ái Quốc nhận thấy rằng, tinh thần yêu nước, tinh thần dân tộc cần phải gắn bó chặt chẽ với tinh thần quốc tế vô sản và vấn đề độc lập dân tộc của Việt Nam cần phải gắn bó khăng khít với phong trào cách mạng thế giới Muốn giành thắng lợi hoàn toàn, các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc phải thực hiện cuộc cách mạng không ngừng, phải giữ vững tính độc lập của phong trào vô sản, thực hiện cuộc cách mạng giải phóng dân tộc dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân - có thể liên minh với giai cấp tư sản dân tộc và các giai cấp, tầng lớp khác, nhưng không được xa rời mục tiêu của mình là thủ tiêu giai cấp Trong lý luận cũng như trong hoạt động thực tiễn, Nguyễn Ái Quốc luôn nhấn mạnh mối quan hệ khăng
khít giữa cách mạng ở thuộc địa và cách mạng ở chính quốc Người viết: “Chủ nghĩa
tư bản là một con đỉa, có một cái vòi bám vào giai cấp vô sản ở chính quốc và một cái vòi khác bám vào giai cấp vô sản ở các thuộc địa Nếu người ta muốn giết con vật ấy, người ta phải đồng thời cắt cả hai vòi” [2; tr.298]; đồng thời, kêu gọi giai cấp công
nhân ở các nước phương Tây phải đẩy mạnh việc ủng hộ cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của các nước thuộc địa Trong những bài phát biểu tại Đại hội V Quốc tế Cộng sản,
Người nói: “Tất cả các đồng chí đều biết rằng, hiện nay nọc độc và sức sống của con rắn độc tư bản chủ nghĩa đang tập trung ở các thuộc địa hơn là ở chính quốc Các
Trang 9thuộc địa cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy; các thuộc địa cung cấp binh lính cho quân đội của chủ nghĩa đế quốc Các thuộc địa trở thành nền tảng của lực lượng phản cách mạng” [2; tr.274] Vì vậy, muốn đánh thắng chủ nghĩa đế quốc, trước hết cần xóa
bỏ hệ thống thuộc địa của nó Từ đó, Người đề xuất luận điểm: “Cách mạng giải phóng dân tộc cần chủ động và có thể giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc
và bằng thắng lợi đó, tác động mạnh mẽ đối với cách mạng ở chính quốc” Luận điểm
này được coi là một sáng tạo lớn của Nguyễn Ái Quốc về cách mạng giải phóng dân tộc, là sự bổ sung quan trọng vào kho tàng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin
Từ khi trở thành người cộng sản, cùng với việc thực hiện những nhiệm vụ đối với phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, Nguyễn Ái Quốc xúc tiến mạnh mẽ việc nghiên cứu lý luận giải phóng dân tộc theo học thuyết cách mạng vô sản của chủ nghĩa Mác - Lênin để truyền bá vào nước ta, từng bước chuẩn bị về tư tưởng, chính trị và tổ chức cho việc thành lập chính Đảng Cộng sản ở Việt Nam
Từ năm 1921 đến tháng 2/1930, Nguyễn Ái Quốc hoạt động cách mạng sôi nổi ở nhiều nước: Pháp, Liên Xô, Trung Quốc, Pháp, Bỉ, Đức, Xiêm Trong thời gian này,
Người xuất bản tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp năm 1925 và tác phẩm Đường Kách mệnh năm 1927 Thông qua hai tác phẩm này, Nguyễn Ái Quốc hình thành hệ
thống luận điểm chính trị tuyên truyền về nước (sau này phát triển thành những nội
dung cơ bản trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng) như sau:
Vạch rõ bản chất phản động của chủ nghĩa thực dân, xác định chủ nghĩa thực dân là
kẻ thù chung của các dân tộc thuộc địa, của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trên thế giới, là kẻ thù trực tiếp và nguy hại nhất của nhân dân các nước thuộc địa
Tính chất và nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam là làm cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, mở đường tiến lên chủ nghĩa xã hội Hai giai đoạn cách mạng này có
quan hệ mật thiết, tác động qua lại lẫn nhau
Xác định cách mạng giải phóng dân tộc là một bộ phận của cách mạng vô sản thế giới Cách mạng giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa và cách mạng chính quốc có
mối quan hệ chặt chẽ với nhau, hỗ trợ cho nhau, nhưng không phụ thuộc vào nhau Cách mạng giải phóng dân tộc có thể thành công trước cách mạng chính quốc, góp phần thúc đẩy cách mạng chính quốc
Về lực lượng cách mạng: Cách mạng là sự nghiệp chung của quần chúng nhân dân, chứ không phải việc của một vài người, công nông là chủ, là gốc của cách mệnh; còn học trò, nhà buôn nhỏ, điền chủ nhỏ,… là bầu bạn cách mệnh của công nông
Trang 10Về phương pháp cách mạng: Người nhấn mạnh đến việc phải giác ngộ và tổ chức
quần chúng cách mạng, phải làm cho quần chúng hiểu rõ mục đích cách mạng, biết đồng
tâm hiệp lực, làm cách mạng phải biết cách làm, phải có mưu chước…
Về đoàn kết quốc tế: Đặt cách mạng Việt Nam là một bộ phận của cách mạng thế
giới; phải thực hiện sự liên minh, đoàn kết với các lực lượng cách mạng thế giới
Về vai trò lãnh đạo của Đảng: Muốn đưa cách mạng đến thắng lợi, trước hết phải
có Đảng cách mệnh Đảng có vững thì cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thì thuyền mới chạy Đảng đó phải lấy chủ nghĩa Mác - Lênin làm hệ tư
tưởng và vận dụng học thuyết đó vào Việt Nam
Đường Kách mệnh tạo nên bước ngoặt trong nhận thức về đường lối cách mạng
giải phóng dân tộc của Hồ Chí Minh và của dân tộc Điểm mới của cuốn sách so với lý luận cách mạng trước đó là trình bày một cách hệ thống về đối tượng cách mạng, các loại cách mạng trong lịch sử và điều cần thiết phải làm cách mạng “cho đến nơi” (tức cách mạng triệt để), về gắn cách mạng giải phóng dân tộc với cách mạng vô sản thế giới và điều kiện phải có để bảo đảm cho cách mạng thắng lợi… Nội dung và thực chất của lý luận cách mạng trong cuốn sách là chưa từng có ở nước ta Cuốn sách ra đời như
là kết quả của hàng loạt thử nghiệm cách mạng trước đó của dân tộc Lập trường yêu
nước của Nguyễn Ái Quốc được sự dẫn đường của tư tưởng Lênin trong Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa đã giúp Người tạo ra
một lý luận mới về con đường giải phóng dân tộc Việt Nam - một bước ngoặt thật sự trong lý luận giải phóng dân tộc
Có thể khẳng định, những tư tưởng cơ bản trong Luận cương có nhiều điểm phù
hợp với tư tưởng của Nguyễn Ái Quốc, đặc biệt là sự đau xót của Người trước nỗi thống khổ của quần chúng lao động khắp thế giới và sự quan tâm đến vấn đề giải phóng các dân tộc thuộc địa cũng như tinh thần đoàn kết của quần chúng lao động trong đấu tranh Chính những nội dung lớn đó mang lại sự vui mừng, phấn khởi cho
Nguyễn Ái Quốc khi tiếp cận, tiếp thu những tư tưởng cơ bản của Lênin trong Sơ thảo luận cương Sau này, Người đã kể lại: “Luận cương của Lênin làm cho tôi rất cảm động, phấn khởi, sáng tỏ, tin tưởng biết bao! Tôi vui mừng đến phát khóc lên Ngồi một mình trong buồng mà tôi nói to lên như đang nói trước quần chúng đông đảo: “Hỡi đồng bào bị đọa đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!” Từ đó, tôi hoàn toàn tin theo Lênin, tin theo Quốc thế thứ ba” [5; tr.471]
Chính Người đã viết thư bằng tiếng Pháp gửi Quốc tế Cộng sản cho biết, Luận cương này có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành thế giới quan và giúp Người dứt khoát đi theo Quốc tế III