Những vấn đề chung về thanh toán quốc tế của ngân hàng thương mại.doc

Những vấn đề chung về thanh toán quốc tế của ngân hàng thương mại

Chơng I Những vấn đề chung về Thanh toán quốc tế của

Khác với thanh toán nội địa, TTQT thờng gắn liền với việc trao đổi giữa đồngtiền của nớc này sang đồng tiền của nớc khác Nội tệ với chức năng là phơng tiện luthông, phơng tiện thanh toán theo luật định trong phạm vi một nớc sẽ không thể vợtqua giới hạn của nó nếu nh 2 bên liên quan trong hợp đồng không có một thoảthuận nào cụ thể về vấn đề đó Do vậy khi ký kết các hợp đồng thơng mại, tíndụng các bên thờng đàm phán thống nhất về đồng tiền nào đợc sử dụng trong giaodịch, nó có thể là đồng tiền của nớc ngời bán hay của nớc ngời mua hay có thể là

đồng tiền của một nớc thứ 3 Các đồng tiền đợc sử dụng trong TTQT chủ yếu là cácloại ngoại tệ mạnh có khả năng chuyển đổi tự do nh USD, GBP Những năm gần

đây do sự mất giá của đồng USD so với một số đồng tiền khác nên vị trí của nó trênthị trờng có phần giảm sút Do đó một số đồng tiền của các quốc gia khác nh DEM,FRF, JPY ngày càng đợc sử dụng nhiều hơn trong TTQT Mặc dù vậy đồng USD,GBP vẫn giữ đợc vai trò chủ đạo của nó trong TTQT, trong mua bán ngoại tệ bởi sựtiện lợi và nhanh chóng trong việc thực hiện các giao dịch

Hiện nay phần lớn việc chi trả trong TTQT đợc thực hiện thông qua điện tín,

b-u điện, mạng SWIFT hoặc qb-ua các b-uỷ nhiệm thb-u, chi hộ lẫn nhab-u giữa các Ngânhàng Do vậy tỷ lệ trả bằng tiền mặt trong TTQT chiếm một phần không đáng kể.TTQT có vị trí và tầm quan trọng đặc biệt trong hoạt động kinh tế đối ngoạinói chung và hoạt động xuất nhập khẩu nói riêng, đặc biệt trong bối cảnh hiện naykhi mỗi quốc gia đều đặt hoạt động kinh tế đối ngoại ở vị trí hàng đầu, coi hoạt

động kinh tế đối ngoại là con đờng tất yếu trong chiến lợc phát triển kinh tế củamình

Trong quan hệ thanh toán giữa các nớc, các vấn đề có liên quan đến quyền lợi

và nghĩa vụ của đôi bên đợc quy định thành những điều kiện TTQT Các điều kiện

đó là:

+ Điều kiện về địa điểm: phụ thuộc vào hợp đồng các bên ký kết, địa điểm đó

có thể ở nớc ngời xuất khẩu hoặc ở nớc ngời nhập khẩu

+ Điều kiện về tiền tệ: là chỉ việc sử dụng đồng tiền nào để tính toán và thanhtoán hợp đồng và hiệp định ký kết giữa các nớc, đồng thời quy định cách xử lý khigiá trị của đồng tiền đó biến động

+ Điều kiện về thời gian: có liên quan chặt chẽ tới việc luân chuyển vốn phi lợitức và có thể tránh đợc những rủi ro tổn thất do tỷ giá đồng tiền thanh toán biến

động Vì vậy xảy ra mâu thuẫn đó là ngời đợc thu tiền muốn thu tiền nhanh còn

ng-ời phải trả tiền thì muốn trả chậm Trong khi đàm phán ký kết hợp đồng, việc quy

định thời hạn trả tiền còn phụ thuộc vào những yếu tố nh tình hình thị trờng, đối ợng hàng hoá, mối quan hệ giữa các bên liên quan

t-+ Điều kiện về phơng thức thanh toán: là cách thức nhận trả tiền hàng trongtừng món giao dịch, mua bán giữa ngời mua và ngời bán Trong quan hệ mua bánQuốc tế có nhiều phơng thức thanh toán khác nhau để thu tiền hoặc để trả tiền nh:chuyển tiền, nhờ thu, th tín dụng

TTQT là sự vận dụng tổng hợp các điều kiện TTQT Trong các điều kiện trên,phơng thức thanh toán là điều kiện quan trọng nhất Phơng thức thanh toán là ngờibán dùng cách nào để thu tiền về, ngời mua dùng cách nào để trả tiền Trong quan

hệ mua bán, ngời ta có thể chọn nhiều phơng thức khác nhau để thu tiền hoặc trảtiền, nhng xét cho cùng việc lựa chọn phơng thức thanh toán nào cũng xuất phát từyêu cầu của ngời bán là thu tiền đầy đủ và đúng hạn, ngời mua là nhận hàng đúng

đã ký kết hoặc cam kết thơng mại Nếu 2 bên không ký hợp đồng chỉ có đơn đặthàng thì sẽ căn cứ vào các đại diện giao dịch

+ Thanh toán phi mậu dịch: là quan hệ thanh toán phát sinh không liên quan

đến hàng hoá, không mang tính chất thơng mại Đó là chi phí của các cơ quan ngoại

giao ở nớc sở tại, các chi phí vận chuyển và đi lại của các đoàn khách, chính phủ,các tổ chức, cá nhân.

*) Xét về mặt hình thức

+ Phơng thức thanh toán chuyển tiền

+ Phơng thức thanh toán nhờ thu

+ Phơng thức thanh toán tín dụng chứng từ

2 Vai trò của TTQT đối với hoạt động kinh tế đối ngoại & hoạt động kinh doanh của ngân hàng

2.1 TTQT đối với hoạt động kinh tế đối ngoại

+ TTQT là khâu quan trọng trong quá trình trao đổi mua bán hàng hoá, dịch vụgiữa các tổ chức, các cá nhân thuộc các quốc gia khác nhau Nếu không có hoạt

động TTQT thì không có hoạt động kinh tế đối ngoại

+ TTQT là cầu nối giữa các quốc gia trong quan hệ kinh tế đối ngoại Khi thiếtlập mối quan hệ kinh tế đối ngoại, quan hệ thơng mại giữa các nớc thì điều kiệnquan trọng không thể thiếu đợc là phải thiết lập quan hệ TTQT

+ TTQT hạn chế rủi ro trong quá trình thực hiện hợp đồng kinh tế đối ngoại.Trong hoạt động kinh tế đối ngoại, do vị trí địa lý của các bạn hàng cách xa nhaulàm hạn chế việc tìm hiểu khả năng tài chính, khả năng thanh toán của ngời mua,

đồng thời trong điều kiện tiền tệ thờng xuyên biến động thì khả năng thanh toán củacon nợ bấp bênh, và việc thực hiện hợp đồng TTQT ngày càng nhiều thì việc tổchức tốt hoạt động TTQT sẽ giúp cho các nhà kinh doanh xuất nhập khẩu hạn chế

đợc rủi ro trong quá trình thực hiện hợp đồng kinh tế đối ngoại, nhờ đó thúc đẩyhoạt động kinh tế đối ngoại phát triển hơn

2.2 TTQT đối với hoạt động kinh doanh của ngân hàng

Đối với hoạt động Ngân hàng, việc hoàn thiện và phát triển hoạt động TTQT

có vị trí và vai trò hết sức quan trọng, nó không chỉ là một dịch vụ thuần tuý mà đợccoi là một mặt không thể thiếu đợc trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng, nó

bổ sung và hỗ trợ cho những mặt hoạt động khác của ngân hàng

+ Hoạt động TTQT giúp cho ngân hàng thu hút thêm đợc khách hàng có nhucầu TTQT về giao dịch, trên cơ sở đó mà ngân hàng tăng đợc quy mô hoạt động củamình

+ Nhờ đẩy mạnh hoạt động TTQT mà ngân hàng đẩy mạnh đợc hoạt động tíndụng tài trợ xuất nhập khẩu cũng nh tăng cờng đợc nguồn vốn huy động do tạm thờiquản lý đợc nguồn vốn nhàn rỗi của các doanh nghiệp có quan hệ TTQT qua Ngânhàng

+ Hoạt động TTQT giúp ngân hàng phát triển đợc các nghiệp vụ nh kinhdoanh ngoại tệ, bảo lãnh và các dịch vụ khác.

+ Hoạt động TTQT giúp ngân hàng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàngtrên cơ sở đó nâng cao uy tín và tạo niềm tin cho khách hàng

+ Hoạt động TTQT giúp ngân hàng nâng cao uy tín của mình trên trờng quốc

tế trên cơ sở đó mà có thể khai thác đợc nguồn vốn tài trợ của các ngân hàng nớcngoài và nguồn vốn trên thị trờng tài chính quốc tế đáp ứng nhu cầu vay vốn củakhách hàng

+ Hoạt động TTQT giúp ngân hàng tăng thu nhập và tăng cờng khả năng cạnhtranh của ngân hàng trong cơ chế thị trờng, đồng thời nó giúp hoạt động ngân hàngvợt ra khỏi phạm vi quốc gia và hoà nhập với cộng đồng ngân hàng thế giới

ii/ Nội dung của hoạt động TTQT

1 Đồng tiền sử dụng trong TTQT

Trong TTQT, các bên phải sử dụng đơn vị tiền tệ nhất định của một nớc nào

đó, vì vậy trong các hiệp định và hợp đồng đều có qui định việc sử dụng đồng tiềnnào để tính toán và thanh toán đồng thời cũng qui định cách xử lý khi giá trị đồngtiền đó biến động

Việc sử dụng đồng tiền nào là tiền thanh toán trong hợp đồng mua bán ngoạithơng, trong hiệp định thơng mại và trả tiền giữa các nớc nói chung phụ thuộc vàocác yếu tố sau đây:

- Sự so sánh lực lợng của hai bên mua và bán;

- Vị trí của đồng tiền đó trên thị trờng quốc tế;

- Tập quán sử dụng đồng tiền thanh toán trên thế giới;

- Đồng tiền thanh toán thống nhất trong các khu vực kinh tế trên thế giới.Khi tiến hành thanh toán, bên nào cũng muốn dùng đồng tiền của nớc mình vì

có những điểm lợi sau đây:

- Có thể nâng cao địa vị đồng tiền nớc mình trên thị trờng thế giới;

- Không phải dùng đến ngoại tệ để trả nợ nớc ngoài;

- Có thể tránh đợc rủi ro do tỷ giá tiền tệ nớc ngoài biến động gây ra;

- Có thể tạo điều kiện tăng thêm xuất khẩu hàng của nớc mình

Địa vị của yên Nhật Bản, Mác Đức, trong những năm gần đây đợc nâng caonhờ cán cân ngoại thơng và cán cân thanh toán vãng lai của họ thờng d thừa,nhng các đồng tiền này vẫn cha đợc sử dụng rộng rãi trong thanh toán quốc tế

nh bảng Anh và đô la Mỹ, vì tỷ trọng xuất nhập khẩu trong mậu dịch quốc tếcủa các nớc này cha lớn lắm so với Anh , Mỹ và khối lợng nghiệp vụ thanhtoán quốc tế của thị trờng ngoại hối ở các nớc này không nhiều bằng thị trờngLondon và New York.

Đồng phrăng Thuỵ Sĩ từ lâu nay đợc coi là đồng tiền tự do “cứng” trên thếgiới, nhng vì ngoại thơng của nớc này chiếm tỷ trọng nhỏ trong mậu dịch quốc

tế, thị trờng vốn của nớc này bé nhỏ, nên phrăng Thuỵ Sĩ không đợc sử dụngrộng rãi trong thanh toán quốc tế

Trong thanh toán ngoại thơng, có những mặt hàng phải thanh toán bằng mộtloại tiền tệ nhất định thờng là những hàng nguyên liệu quan trọng đã bị một sốnớc khống chế từ lâu về sản xuất và tiêu thụ, các nớc này đã biến việc dùngloại tiền tệ đó để thanh toán thành một “tập quán quốc tế” Ví dụ mua cao su,thiếc và một số kim loại mầu khác thờng thanh toán bằng bảng Anh, dầu hoảbằng đô la Mỹ v.v

Phân loại

Ngời ta phân loại tiền tệ thành 04 nhóm chính:

+ Căn cứ vào phạm vi sử dụng tiền tệ chia thành 03 loại tiền sau:

- Tiền tệ thế giới (World currency): Hiện nay cha có một vật nào khác thaythế vàng thực hiện chức năng này

- Tiền tệ quốc tế (International currency): là các đồng tiền hiệp định thuộccác khối kinh tế và tàI chính quốc tế nh SDR, ECU

- Tiền tệ quốc gia (National money): là đồng tiền riêng của từng nớc Sứcmua của đồng tiền này biến đổi thờng xuyên & liên tục phụ thuộc vào tìnhhình chính trị, kinh tế của quốc gia đó

+ Căn cứ vào tính chất chuyển đổi của tiền tệ chia thành 03 loại tiền sau:

- Tiền tệ tự do chuyển đổi (Free convertible currency): là những đồngtiềnquốc gia mà pháp luật nớc đó cho phép nó đợc chuyển đổi tự do ra các

đồng tiền của nớc khác Có 02 loại tiền tệ tự do chuyển đổi: tự do chuyển

đổi toàn bộ và tự do chuyển đổi từng phần

- Tiền tệ chuyển nhợng (Transferable currency): là tiền tệ đợc quyền chuyểnnhợng từ ngời này qua ngời khác qua hệ thống tàI khoản mở tạI ngân hàng

- Tiền tệ clearing (Clearing currency): là tiền tệ ghi trên tài khoản và không

đợc chuyển dịch sang một tàI khoản khác

+ Căn cứ vào hình thức tồn tại của tiền tệ chia thành 02 loại tiền tệ sau:

- Tiền mặt (Cash): là tiền giấy của từng quốc gia riêng biệt Trong TTQT

ng-ời ta rất ít khi sử dụng loại tiền này

- Tiền tín dụng (Credit currency): là tiền tàI khoản, tiền ghi sổ Hình thức tồntạI là các phơng tiện TTQT nh hối phiếu, séc, T/T, M/T

+ Căn cứ vào mục đích sử dụng của tiền tệ chia thành 02 loại tiền tệ sau:

- Tiền tệ tính toán (Account currency): là tiền tệ đợc dùng để thể hiện giá cả

và tính toán tổng giá trị hợp đồng

- Tiền tệ thanh toán (Payment currency): là tiền tệ đợc dùng trong thanh toán

nợ nần, thanh toán trong hợp đồng mua bán ngoại thơng

2 Các phơng tiện thanh toán quốc tế

2.1 Séc (Cheque)

Séc là một tờ mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện của chủ tài khoản tiền gửi ra lệnhcho ngân hàng trích từ tài khoản của mình để trả cho ngời có tên trên tờ séc, hoặctrả theo lệnh của ngời ấy, hoặc trả cho ngời cầm séc một số tiền nhất định bằng tiềnmặt hay bằng chuyển khoản

Séc là một phơng tiện TTQT đợc sử dụng trong thanh toán nội địa và quốc tế

về cả hàng hoá, dịch vụ và phi mậu dịch

Đặc điểm của séc:

+ Séc chỉ đợc phát hành 1 bản

+ Séc có giá trị thanh toán nh tiền

+ Séc có tính chất thời hạn, tờ séc chỉ có giá trị tiền tệ hay thanh toán nếu thờihạn hiệu lực của nó cha hết

+ Ngời ký phát séc là chủ tài khoản tiền gửi tại ngân hàng

+ Ngời hởng lợi là ngời có tên trên tờ séc

Các loại séc

*) Căn cứ vào tác dụng lu chuyển

+ Séc đích danh: là loại séc mà trên đó ghi tên ngời hởng lợi, loại séc nàykhông thể chuyển nhợng bằng hình thức ký hậu

+ Séc vô danh: là loại séc mà trên đó không ghi tên ngời hởng séc, ngời hởnglợi là bất kì ngời nào cầm tờ séc

+ Séc theo lệnh: là loại séc ghi rõ trả theo lệnh của ngời thụ hởng, séc đợcchuyển nhợng theo thủ tục ký hậu Trong TTQT loại séc này đợc sử dụng rộng rãi

*) Căn cứ vào đặc điểm sử dụng

+ Séc tiền mặt: là loại séc đợc ngân hàng thanh toán trả bằng tiền mặt

+ Séc chuyển khoản: là loại séc mà khi ngân hàng nhận đợc sẽ trích tiền từ tàikhoản của ngời ký phát sang tài khoản của ngời khác mà không đợc rút bằng tiềnmặt.

+ Séc gạch chéo: là séc mà trên mặt phải của nó có 2 gạch chéo song song kể

từ góc này sang góc kia Loại séc này chỉ đợc thanh toán chuyển khoản mà không

2.2 Hối phiếu (Bill of Exchange)

Hối phiếu là một tờ mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện do một ngời ký phát chomột ngời khác, yêu cầu ngân hàng này khi nhận đợc nó phải trả vào một ngày xác

định trong tơng lai một số tiền nhất định cho ngời nào đó

Hối phiếu là một phơng tiện thanh toán đợc sử dụng rộng rãi trong TTQT, nhất

là trong lĩnh vực thơng mại

Đặc điểm của hối phiếu:

+ Tính trừu tợng: trên hối phiếu chỉ ghi số tiền phải trả và những nội dung liênquan đến việc trả tiền, không nói đến nguyên nhân phát sinh công nợ Nh vậy nghĩa

vụ trả tiền của hối phiếu là trừu tợng

+ Tính bắt buộc trả tiền của hối phiếu: ngời trả tiền ghi trên hối phiếu bắt buộcphải trả đủ số tiền của hối phiếu cho ngời thụ hởng khi hối phiếu đến hạn Luậtpháp không chấp nhận bất cứ một lý do nào gây nên sự chậm trễ hoặc từ chối trảtiền của hối phiếu

+ Tính lu thông của hối phiếu: trong khi hối phiếu còn thời hạn hiệu lực thì nó

có thể chuyển nhợng từ ngời thụ hởng này sang ngời thụ hởng khác thông qua thủtục ký hậu ở mặt sau hối phiếu (Endorsement)

Các loại hối phiếu

*) Căn cứ thời hạn trả tiền

+ Hối phiếu trả tiền ngay: ngời trả tiền khi nhận đợc nó do ngời cầm hối phiếuxuất trình thì phải trả tiền ngay cho họ

+ Hối phiếu có kì hạn: ngời trả tiền phải trả số tiền ghi trên tờ hối phiếu saumột thời gian nhất định kể từ ngày ngời đó ký chấp nhận trả tiền trên hối phiếu hoặc

kể từ ngày phát hành nó

*) Căn cứ vào chứng từ đi kèm

+ Hối phiếu kèm chứng từ: loại hối phiếu này đợc chuyển đến cho ngời nhậpkhẩu có kèm theo bộ chứng từ hàng hoá Loại này gồm: Hối phiếu kèm chứng từ trảtiền ngay và Hối phiếu kèm chứng từ có chấp nhận

+ Hối phiếu trơn: là hối phiếu đợc gửi đến ngời trả tiền mà không kèm chứng

từ hàng hoá Trong TTQT, loại này thờng dùng để thu tiền phạt, tiền bồi thờng, cớcphí bảo hiểm, phí vận tải, lệ phí, thủ tục phí

*) Căn cứ vào chủ thể lập hối phiếu

+ Hối phiếu thơng mại: loại này do ngời xuất khẩu lập để làm chứng từ đòitiền ngời nhập khẩu trong các nghiệp vụ thanh toán về hàng xuất khẩu hay cungứng dịch vụ Hối phiếu thờng đi kèm chứng từ hàng hoá trong các hình thức thanhtoán bằng L/C hay uỷ thác thu

+ Hối phiếu ngân hàng: loại này do ngân hàng phát hành để đòi tiền một ngờinào đó hoặc chỉ định một ngời nhất định trả số tiền ghi trên hối phiếu

2.3 Lệnh phiếu - Kì phiếu (Promissory Note)

Lệnh phiếu là một tờ giấy cam kết trả tiền vô điều kiện do ngời lập phiếu phát

ra hứa trả một số tiền nhất định cho ngời hởng lợi theo lệnh của ngời này trả chongời khác quy định trong lệnh phiếu đó

Đặc điểm cơ bản của lệnh phiếu hoàn toàn trái ngợc với đặc điểm của hốiphiếu Vì đặc điểm thụ động này mà trong TTQT ít dùng lệnh phiếu hơn các phơngtiện thanh toán khác Ngoài ra lệnh phiếu còn có những đặc điểm riêng sau:

+ Kỳ hạn của lệnh phiếu đợc ghi rõ trên nó

+ Lệnh phiếu có thể do một hay nhiều ngời ký phát để cam kết thanh toán chomột hay nhiều ngời hởng lợi

+ Lệnh phiếu nhiều khi cần có sự bảo lãnh của ngân hàng hoặc công ty tàichính để đảm bảo khả năng thanh toán.

+ Lệnh phiếu chỉ có một bản chính do con nợ phát ra chuyển cho ngời hởnglợi

 Thẻ tín dụng (Credit Card)

Thẻ tín dụng là một phơng tiện thanh toán hiện đại do ngân hàng phát hành vàbán cho khách hàng của mình sử dụng để thanh toán tiền hàng, dịch vụ đã cungứng Thẻ tín dụng cho phép chủ thể sử dụng để thanh toán cho các hàng hoá, dịch

vụ với hạn mức chi tiêu nhất định mà ngân hàng cho phép căn cứ vào khả năng tàichính, số tiền ký quỹ hoặc tài sản thế chấp của chủ thẻ Thẻ tín dụng là một hìnhthức chi tiêu trớc trả tiền sau với một thời hạn u đãi không thu lãi (khoảng từ 10 đến

45 ngày) Chủ thẻ có thể thanh toán một phần hoặc toàn bộ số tiền đã chi tiêu vàocuối mỗi kỳ tín dụng theo sao kê hàng tháng (bảng kê chi tiết các khoản chi tiêucủa chủ thẻ) Thẻ tín dụng theo tên của nó đã là một hình thức tín dụng nhng khithanh toán nó không phải dùng tiền mặt Tuy nhiên việc cấp phát tín dụng của ngânhàng có điểm đặc biệt ở chỗ không phải khách hàng sử dụng thẻ này mua hàng ở

đâu cũng đợc mà chủ thẻ chỉ đợc sử dụng thẻ ở những nơi trực thuộc ngân hàngquản lý (Cơ sở chấp nhận thẻ, Ngân hàng đại lý) Nói tóm lại, ngày nay thẻ tín dụng

là phơng tiện chủ yếu phục vụ thanh toán cá nhân thay tiền mặt thông dụng trên thếgiới, có thể dùng để thanh toán thay thế cho việc luân chuyển một phần tiền mặt từnơi này sang nơi khác ở trong nớc và ngoài nớc

 Điện chuyển tiền (Telegraphic Transfer)

Điện chuyển tiền là tập tin chuyển tải những thông tin nhất định liên quan đếngiao dịch thanh toán quốc tế giữa các ngân hàng đợc lập theo tiêu chuẩn của SWIFT

và đợc truyền nhận trên mạng IBS và/ hoặc trên mạng SWIFT Chuyển tiền bằng

điện tốc độ nhanh những chi phí cao Ngày nay khi tham gia mạng SWIFT thì hầuhết chuyển tiền đều thực hiện qua mạng

 Th tín dụng của ngân hàng ( Bank Letter of Credit)

Th tín dụng của ngân hàng là một cam kết thanh toán có điều kiện của Ngânhàng Chi tiết hơn, nó là một cam kết bằng văn bản của ngân hàng giao cho ngời

bán theo yêu cầu, và trên cơ sở các chỉ dẫn của ngời mua thanh toán hoặc vào mộtngày tơng lai xác định một tổng số tiền đã định, trong một giới hạn thời gian và trêncơ sở các chứng từ đã quy định.

Th tín dụng ngân hàng là một phơng thức tiện và an toàn nhất cho thanh toán xuấtkhẩu trong các hình thức thanh toán hiện thời (nhờ thu, thanh toán trơn, thanh toánứng trớc, thanh toán bằng séc )

3 Các phơng thức thanh toán quốc tế

3.1 Phơng thức thanh toán chuyển tiền (Remittance)

Đây là phơng thức mà trong đó khách hàng (ngời chuyển tiền) yêu cầu ngânhàng của mình chuyển một số tiền nhất định cho ngời khác (ngời hởng lợi)

Thanh toán chuyển tiền bao gồm các loại:

+ Chuyển tiền bằng điện

+ Chuyển tiền bằng th (Mail Transfer - M/T): Chuyển tiền bằng th chi phí thấphơn chuyển tiền bằng điện nhng tốc độ chậm hơn

Trong hạch toán chuyển tiền, ngân hàng chỉ là trung gian thực hiện theo uỷnhiệm để hởng hoa hồng chứ không bị ràng buộc trách nhiệm nào Thanh toánchuyển tiền trong ngoại thơng có thể là thanh toán tiền ứng trớc hay thanh toán sau.Trong trờng hợp thanh toán ứng trớc thì rủi ro thuộc về ngời mua, trờng hợp thanhtoán sau thì rủi ro thuộc về ngời bán vì việc thanh toán hoàn toàn phụ thuộc vàothiện chí, sự chủ động và khả năng thanh toán của ngời mua trong khi quyền lợi củangời bán khó bảo toàn

3.2 Phơng thức thanh toán nhờ thu (Collection of Payment)

Đây là phơng thức mà ngời bán (ngời xuất khẩu) sau khi đã hoàn thành nghĩa

vụ giao hàng, hoặc cung ứng dịch vụ cho ngời mua (ngời nhập khẩu), uỷ thác chongân hàng phục vụ mình thu hộ số tiền ở ngời nhập khẩu nớc ngoài trên cơ sở hốiphiếu do ngời xuất khẩu ký phát

Trong TTQT khi sử dụng hình thức này các nớc thờng vận dụng “Bản quy tắcthống nhất về nhờ thu chứng từ thơng mại - ICC 522” do Phòng thơng mại quốc tếParis ban hành năm 1996

Trong thanh toán uỷ thác thu, nếu ngời xuất khẩu không thực hiện trọn vẹn

đầy đủ các cam kết với ngời nhập khẩu trong hợp đồng mua bán ngoại thơng thì

ng-ời nhập khẩu có quyền từ chối thanh toán (một phần hay toàn bộ) số tiền trên giấy

đòi tiền của ngời xuất khẩu

Trong thanh toán uỷ thác thu ngời xuất khẩu thông qua ngân hàng chỉ khốngchế đợc quyền định đoạt hàng hoá mà cha khống chế đợc việc trả tiền của ngời

nhập khẩu Ngời nhập khẩu có thể bằng cách cha nhận bộ chứng từ hàng hoá để kéodài việc trả tiền hoặc có thể không trả tiền khi tình hình thị trờng bất lợi cho họ.Thanh toán nhờ thu gồm các loại:

+ Nhờ thu không kèm chứng từ (nhờ thu phiếu trơn - Clean Collection): là

ph-ơng thức trong đó ngời bán uỷ thác cho ngân hàng thu hộ tiền ở ngời mua căn cứvào thơng phiếu trơn Thơng phiếu trơn gồm một hoặc nhiều hối phiếu đã đợc chấpnhận hay cha đợc chấp nhận, kỳ phiếu, séc, biên lai hoặc các chứng từ tơng tự khác

để thu tiền mà không có hoá đơn, vận đơn, giấy chứng nhận sở hữu, hoặc bất kỳchứng từ tơng tự nào đính kèm Loại này thờng dùng trong thanh toán chi trả vềdịch vụ cớc phí bảo hiểm, tiền phạt, tiền bồi thờng

+ Nhờ thu kèm chứng từ (Documentary Collection): là phơng thức trong đóngời bán uỷ thác cho ngân hàng phục vụ mình thu hộ tiền ở ngời mua không nhữngcăn cứ vào hối phiếu mà còn căn cứ vào bộ chứng từ hàng hoá gửi kèm với điềukiện là nếu ngời mua trả tiền hoặc chấp nhận hối phiếu thì mới trao chứng từ đểnhận hàng

Điểm khác biệt cơ bản với phơng thức nhờ thu phiếu trơn là ngời xuất khẩu uỷthác cho ngân hàng ngoài việc thu hộ số tiền còn khống chế hàng hoá đối với ngờinhập khẩu Phơng thức nhờ thu kèm chứng từ có 2 loại:

Nhờ thu chấp nhận đổi chứng từ (Documents against Acceptance - D/A):

ng-ời nhập khẩu phải ký tên chấp nhận trả tiền trên hối phiếu do ngng-ời xuất khẩu kýphát thì mới đợc ngân hàng trao bộ chứng từ hàng hóa để đi nhận hàng

Nhờ thu thanh toán đổi chứng từ (Documents against Payment - D/P): ngờinhập khẩu phải trả ngay số tiền theo tờ hối phiếu trả tiền ngay do ngời xuất khẩulập thì mới đợc quyền lấy bộ chứng từ hàng hoá từ ngân hàng

3.3 Phơng thức thanh toán th tín dụng (Letter of Credit)

Th tín dụng (L/C) là một bản cam kết dùng trong thanh toán, trong đó mộtngân hàng (ngân hàng phục vụ ngời nhập khẩu) theo yêu cầu của ngời nhập khẩutiến hành mở và chuyển đến cho chi nhánh hay đại lý của ngân hàng này ở nớcngoài (ngân hàng phục vụ ngời xuất khẩu) 1 L/C cho ngời đợc hởng (ngời xuấtkhẩu) một số tiền nhất định trong thời hạn quy định với điều kiện ngời đợc hởngphải xuất trình đầy đủ các chứng từ phù hợp với những nội dung, điều kiện ghitrong th tín dụng

Trong TTQT nói chung và đặc biệt là trong thanh toán ngoại thơng, hình thứcthanh toán bằng L/C đợc sử dụng rất phổ biến Khi vận dụng vào hình thức thanhtoán này các nớc dựa vào “Bản điều lệ và cách thực hành thống nhất về tín dụng

chứng từ - UCP 500” do Phòng thơng mại quốc tế Paris ban hành năm 1994 có hiệulực 1/10/1995.

Nét đặc thù trong thanh toán L/C là việc trả tiền của ngân hàng chỉ căn cứ vào

sự phù hợp của chứng từ hàng hoá với những điều kiện đã nêu trong L/C mà khôngtrực tiếp dựa vào hợp đồng mua bán ngoại thơng Do vậy ngân hàng không bị ràngbuộc bởi những điều kiện trong nội dung của L/C và việc trả tiền chỉ dựa vào L/Ckhi nó đã đợc mở Thanh toán bằng L/C tuy có phức tạp về mặt thủ tục song cácnguyên tắc thanh toán rất chặt chẽ, rõ ràng nên việc nhận hàng và trả tiền luôn đ ợc

đảm bảo Vì vậy nó đợc sử dụng rộng rãi trong thơng mại quốc tế

Các loại th tín dụng gồm:

+ Th tín dụng có thể huỷ bỏ (Revocable L/C): với loại này sau khi L/C đợc mởthì nội dung của L/C có thể đợc sửa đổi, bổ sung hoặc huỷ bỏ bất cứ lúc nào, khôngcần có sự đồng ý của ngời đợc hởng Nh vậy th tín dụng này cha phải là một camkết trả tiền thực sự, do vậy nó rất ít đợc sử dụng

+ Th tín dụng không thể huỷ bỏ (Irrevocable L/C): khi loại L/C này đợc mở thìngời yêu cầu mở L/C sẽ không đợc tự ý sửa đổi, bổ sung hay huỷ bỏ những nộidung của nó nếu không có sự đồng ý của ngời hởng L/C Nh vậy tính bảo đảm củaL/C này rất cao nên nó đợc dùng khá phổ biến trong thanh toán thơng mại quốc tế Th tín dụng không thể huỷ bỏ có xác nhận (Irrevocable Confirmed L/C) đây

là loại th tín dụng không thể huỷ bỏ đồng thời có sự xác nhận trả tiền của một ngânhàng Vì vậy L/C này đảm bảo rất chắc chắn khả năng thu đợc tiền của ngời xuấtkhẩu Đối với ngời nhập khẩu khi phải mở loại L/C này thì ngoài việc phải ký vốntại ngân hàng, trả thủ tục phí mở L/C còn phải chịu thêm phí xác nhận L/C Đó làbất lợi cho ngời nhập khẩu

Th tín dụng không thể huỷ bỏ miễn truy đòi (Irrevocable without Recourse L/C): khi sử dụng loại L/C này, ngời xuất khẩu (ngời hởng L/C) phải phát hành mộthối phiếu ghi “không đợc truy đòi của ngời phát phiếu” Nh vậy sau khi đã thanhtoán cho ngời hởng lợi, ngân hàng mở L/C mất quyền truy đòi lại số tiền của L/Cbất kì trong trờng hợp nào Loại L/C này đợc dùng phổ biến trong các hợp đồngmua bán chịu hàng hoá

Th tín dụng không thể huỷ bỏ có thể chuyển nhợng đợc (IrrevocableTransferable L/C): đây là loại th tín dụng không thể huỷ bỏ trong đó quy địnhquyền của ngân hàng trả tiền đợc trả toàn bộ hay một phần số tiền của L/C cho mộthay nhiều ngời khác theo lệnh của ngời hởng lợi đầu tiên Loại L/C này chỉ đợcchuyển nhợng 1 lần, chi phí chuyển nhợng thờng do ngời hởng lợi đầu tiên chịu

+ Th tín dụng giáp lng (Back to back L/C): thông thờng khi tiến hành mua bánqua trung gian thì ngời ta dùng loại th tín dụng này, sau khi nhận đợc L/C do ngờinhập khẩu mở cho mình thì ngời xuất khẩu dùng L/C này để mở 1 L/C khác cho ng-

ời hởng với nội dung gần giống nh L/C gốc Nh vậy L/C sau gọi là L/C giáp lng.+ Th tín dụng đối ứng (Reciprocal L/C): loại L/C này thờng đợc dùng trongphơng thức mua bán quốc tế hàng đổi hàng hoặc trong gia công quốc tế Th tíndụng đối ứng chỉ bắt đầu có hiệu lực khi 1 th tín dụng đối ứng với nó đã đợc mở.+ Th tín dụng tuần hoàn (Revolving L/C): là loại th tín dụng đợc dùng để trảtiền nhiều lần trong khuôn khổ thời hạn do hợp đồng mua bán ngoại thơng quy

định Sau khi th tín dụng trớc đã đợc trả tiền xong thì th tín dụng kế tiếp có hiệu lực.+ Th tín dụng dự phòng (Stand - by L/C): để đảm bảo quyền lợi cho ngời nhậpkhẩu, ngân hàng của ngời nhập khẩu sẽ phát hành 1 L/C trong đó cam kết với ngờinhập khẩu sẽ thanh toán lại cho họ trong trờng hợp ngời xuất khẩu không hoànthành nghĩa vụ giao hàng theo L/C đã đề ra L/C nh thế đợc gọi là L/C dự phòng

Nó đợc áp dụng phổ biến ở Mỹ trong quan hệ một bên là ngời đặt hàng (ngời mua)

và một bên là ngời sản xuất (ngời bán)

3.4 Thanh toán qua tài khoản treo ở nớc ngoài (Escrow Account)

Đây là phơng thức thanh toán mà 2 nhà xuất khẩu và nhập khẩu thỏa thuậntreo tài khoản ở nớc ngời nhập khẩu để ghi có số tiền của nhà xuất khẩu bằng tiềncủa nớc nhập khẩu hoặc bằng ngoại tệ tự do Số tiền này dùng để mua lại hàng củangời nhập khẩu

Với phơng thức này, nhà nhập khẩu phải mở L/C để mua lại hàng bởi vì nhàxuất khẩu đã có sẵn tiền trên tài khoản Escrow Account tại nớc ngời nhập khẩu Ph-

ơng thức thanh toán này thích hợp với phơng thức mua bán đền bù (CompensationTrade)

3.5 Th bảo đảm trả tiền (Letter of Guarantee - L/G)

Dùng phơng thức thanh toán này tức là ngân hàng bên mua theo yêu cầu củangời mua viết th bảo đảm trả tiền cho ngời bán, bảo đảm sau khi hàng của bên bán

đã gửi đến địa điểm của bên mua quy định sẽ trả tiền hàng

Phơng thức th bảo đảm khác với phơng thức th tín dụng là phơng thức này căn

cứ vào hàng hoá để trả tiền chứ không căn cứ vào chứng từ để trả tiền Thanh toántheo phơng thức này có 3 loại: Hàng đến trả tiền hoặc kiểm nghiệm xong trả tiềnhay hàng đến trả tiền một phần, phần còn lại trả sau khi có kết quả kiểm nghiệm

3.6 Phơng thức ghi sổ (Open Account)

là phơng thức ngời bán mở tài khoản để ghi nợ ngời mua sau khi ngời bán đãhoàn thành việc giao hàng hay dịch vụ, đến từng kì (tháng, quý, năm) ngời mua trảtiền cho ngời bán Đặc điểm của phơng thức này là không có sự tham gia của ngânhàng với chức năng ngời mở tài khoản và thực chi thanh toán, chỉ mở tài khoản đơnbiên, chỉ có 2 bên tham gia là ngời bán và ngời mua.

4 Các nguồn luật điều chỉnh trong thanh toán quốc tế

 Những nguồn luật điều chỉnh hối phiếu:

Để thống nhất sự giải thích về hối phiếu, trong phạm vi quốc tế có hai Công

-ớc Công ớc quốc tế đầu tiên ký năm 1930 tạI Giơ-ne-vơ, trong đó có ban hành mộtluật điều chỉnh về hối phiếu gọi là “ Luật điều chỉnh về hối phiếu” (Uniform Lawfor Bill of Exchange, viết tắt là ULB 1930) ULB mang tính chất khu vực thuộcChâu Âu

Uỷ ban luật thơng mại quốc tế của Liên hợp quốc, kỳ họp thứ 15, Newyork, từngày 26 tháng 7 đến 06 tháng 8 năm 1982 cũng ban hành văn kiện số A/CN, 9/211ngày 18/02/1982 về Kỳ phiếu và Hối phiếu quốc tế (International Bills of Exchangeand Promissory notes, document No.A/CN, 9/211 18 February 1982) Văn kiện nàymang tính chất toàn thế giới

Pháp tham gia Công ớc Giơ-ne-vơ năm 1930, nhng chính thức áp dụng luậtULB vào năm 1936 Việt nam là thuộc địa của Pháp, nên lúc đó cũng phảI áp dụngluật này từ năm 1937 trở đi theo nghị định của Toàn quyền Pháp ở Đông Dơng

Đến 1962 ở Mỹ có Luật thơng mại thống nhất (Uniform Từ sau ngày hoà bìnhlập lại năm 1954, trong quan hệ thanh toán với các nớc t bản chủ nghĩa, nớc ta sửdụng hối phiếu trong khuôn khổ của ULB, mặc dù chúng ta không phải là thànhviên của Công ớc Giơ-ne-vơ năm 1930 Vì vậy, việc giải thích hối phiếu ở nớc tacũng chỉ nên dựa vào ULB hơn là các văn bản pháp lý khác, vì ULB đợc nhiều nớctrên thế giới áp dụng

Những văn bản khác thờng gặp là: Luật hối phiếu 1882 của Anh (Bill ofExchange Act of 1882), đây là nguồn luật điều chỉnh hối phiếu ban hành sớm nhấttrên thế giới và Luật thơng mại thống nhất 1962 của Mỹ (Uniform CommercialCodes of 1962 - UCC) Hai văn bản này mang tính pháp lý quốc gia

Sự khác nhau chính trong các nhóm luật này là:

Nhóm luật quốc tế (ULB 1930,Văn kiện về Hối phiếu và Kỳ phiếu quốc tế sốA/CN, 9/211 ngày 18/2/1982) quy định các điều khoản mang tính chính xác caohơn nhóm luật quốc gia Anh, Mỹ Các điều khoản mang tính chất bắt buộc trong luthông hơn tuỳ ý

 Các nguồn luật điều chỉnh về séc

Công ớc Geneva về séc đợc ký vào năm 1931, đợc nhiều nớc áp dụng trên thếgiới

Luật thơng mại quốc tế về séc do Uỷ ban thơng mại quốc tế của Liên hợpquốc, kỳ họp thứ 15 ban hành ngày 18/2/1982 (số A/CN.9/212)

 Các nguồn luật áp dụng trong các phơng thức thanh toán quốc tế

Văn bản pháp lý quốc tế thông dụng của nhờ thu là “Quy tắc thống nhất vềnhờ thu” số 522 của Phòng Thơng mại Quốc tế, bản sửa đổi năm 1996 (UniformRules for the collection, 1996 Revision No 522, ICC), có hiệu lực từ ngày01/1/1997 Muốn sử dụng bản quy tắc này, hai bên mua bán phải thống nhất quy

định trong hợp đồng

Văn bản pháp lý quốc tế thông dụng của tín dụng chứng từ là “Quy tắc và cáchthực hành thống nhất về tín dụng chứng từ, số 500, bản sửa đổi năm 1994” của Phòng Thơng mạI quốc tế (Uniform Customs and Practice for Documentary CreditsICC, 1994 Revision, No 500) Bản quy tắc này mang tính chất pháp lý tuỳ ý, có nghĩa là khi áp dụng nó các bên đơng sự phảI thoả thuận ghi vào L/C, đồng thời có thể thoả thuận khác, miễn là có dẫn chiếu Những nội dung chính của bản quy tắc này bao gồm những vấn đề sau đây:

- Nguyên tắc chung và định nghĩa về tín dụng chứng từ;

Hiện nay ở nớc ta, các ngân hàng thơng mại và các đơn vị kinh doanh ngoại thơng

đã thống nhất sử dụng bản Quy tắc này nh một văn bản pháp lý điều các loại th tín dụng đợc áp dụng trong thanh toán quốc tế giữa Việt Nam và các nớc ngoài

Ngoài ra còn có các quy tắc thống nhất về hoàn trả tiền giữa các ngân hàng theo tíndụng chứng từ (URR) của (ICC) (Uniform Rules for Bank to bank Reimbusement under Documentary Credits, N-525, 1996, ICC)

Chơng II Thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế tại

Nghị định 53/HĐBT ban hành ngày 26/03/1988 đã tạo tiền đề cho quá trình

đổi mới hoạt động Ngân hàng

Sau quyết định 402/CT của Chủ tịch HĐBT ngày 14/11/1991 về việc thành lậpNHCT Việt Nam, Ngân hàng Ba Đình trở thành chi nhánh của NHCT Hà Nội Theoquyết định số 93/NHCT-TCCB của Tổng giám đốc NHCT Việt Nam (1/4/1994),NHCT Ba Đình hoạt động với t cách là chi nhánh của NHCT Việt Nam, có tráchnhiệm tiến hành các hoạt động kinh doanh theo các quyết định mà NHCT Việt Namban hành về việc áp dụng các hình thức huy động vốn, cho vay, thanh toán, áp dụngbiểu lãi suất nh đã quy định và tiến hành các dịch vụ Ngân hàng khác

Từ đó đến nay, hoạt động kinh doanh của NHCT Ba Đình đợc ổn định và pháttriển theo 4 định hớng lớn của ngành, góp phần thúc đẩy tăng trởng kinh tế, kiềmchế lạm phát, thực hiện có hiệu quả chính sách tiền tệ, đa lại hiệu quả kinh doanhcao hơn so với những năm trớc.

Theo quy định mới đây NHCT Ba Đình là một chi nhánh Ngân hàng phụ thuộcNHCT Việt Nam chứ không phải là trực thuộc

2 Cơ cấu, tổ chức của NHCT Ba Đình

Chi nhánh NHCT Ba Đình là chi nhánh khá lớn mạnh với số cán bộ, côngnhân viên hơn 300 ngời, trong đó hơn 60% có trình độ cao đẳng, đại học và trên đạihọc

Chi nhánh có Ban giám đốc gồm 5 ngời:

- 1 giám đốc phụ trách chung và đồng thời trực tiếp chỉ đạo hoạt động

tín dụng

- 4 phó giám đốc phụ trách riêng từng phòng ban và những lĩnh vực cụ thểChi nhánh có 7 phòng nghiệp vụ và 1 phòng giao dịch:

 Phòng kinh doanh đối nội, gồm 3 nhóm:

+ nhóm tín dụng quốc doanh (tín dụng công nghiệp và tín dụng

 Phòng kinh doanh đối ngoại thực hiện hoạt động thanh toán với nớc ngoài

nh mở L/C, thông báo L/C, bảo lãnh , dịch vụ kiều hối, kinh doanh ngoại tệ, thanhtoán thẻ tín dụng, kinh doanh vàng bạc đá quý và các dịch vụ khác

 Phòng kế toán tài chính làm dịch vụ mở tài khoản, quản lý tài khoản, tiềngửi, thực hiện thanh toán giữa các tổ chức kinh tế, hạch toán chi nhánh

 Phòng nguồn vốn làm nhiệm vụ khai thác, huy động các nguồn tiền gửi với

9 Quỹ tiết kiệm đặt rải rác ở các phờng trong quận

 Phòng ngân quỹ thực hiện hoạt động thu chi tiền mặt, ngân phiếu và cácquỹ tiết kiệm, làm dịch vụ quản lý các chứng từ có giá

 Phòng kiểm soát nội bộ làm nhiệm vụ kiểm tra, kiểm soát hoạt động của chinhánh về các mặt hoạt động của Ngân hàng, việc thực hiện các quy định, quy chếcủa nhà nớc, của NHCT Việt Nam

 Phòng tổ chức hành chính làm công tác điều động, thực hiện quản lý nhân

sự, hành chính, mua sắm tài sản, trang thiết bị

 Phòng giao dịch Cầu Diễn thực hiện các nghiệp vụ kế toán, tín dụng, khoquỹ

3 Tình hình hoạt động kinh doanh của NHCT Ba Đình năm 2001

3.1 Về công tác huy động vốn

*) Tổng nguồn vốn huy động đến 31/12/2001 đạt 1271 tỷ tăng 18,2% so cuốinăm 2000 Trong đó:

+ Vốn huy động VND đạt 1088 tỷ tăng 21% so cuối năm 2000

+ Vốn huy động ngoại tệ quy VND đạt 183 tỷ tăng 3% so cuối năm 2000

*) Tổng nguồn vốn huy động bình quân năm 2001 đạt 1149 tỷ tăng 18,17% sobình quân của năm 2000 Trong đó:

+ Vốn huy động bình quân VND đạt 975 tỷ tăng 18,17%

+ Vốn huy động bình quân ngoại tệ quy VND đạt 174 tỷ tăng 16%

*) Về cơ cấu huy động vốn đến cuối năm 2001:

+ Tiền gửi của các tổ chức kinh tế đạt gần 454 tỷ chiếm 35,7%

+ Tiền gửi tiết kiệm của dân c và huy động bằng kỳ phiếu đạt gần 817,6 tỷchiếm 64,31%, trong đó kỳ phiếu đạt 73,32 tỷ chiếm 5,76%

3.2 Về công tác sử dụng vốn

*) Tổng d nợ và đầu t kinh doanh bình quân của năm 2001 đạt 593 tỷ tăng18,6% so với sử dụng vốn bình quân năm 2000 Trong đó:

+ Cho vay ngắn hạn bình quân đạt 472 tỷ tăng 19,54%

+ Cho vay trung dài hạn bình quân đạt 104 tỷ tăng 17,31%

*) Tổng d nợ cuối năm 2001 đạt 552 tỷ so với cuối năm 2000 giảm 4 tỷ Trong

Nhìn chung năm 2001 tốc độ cho vay cả ngắn hạn và trung dài hạn đều tăng từ

17 đến xấp xỉ 20%, song d nợ cuối năm giảm 0,72% so với d nợ cuối năm 2000 Lý

do là các doanh nghiệp bị tác động tâm lý về thuế giá trị gia tăng nên trong quý 4năm 2001 tập trung tiêu thụ hàng tồn kho, đặc biệt là các doanh nghiệp kinh doanhhàng nhập khẩu và nguyên liệu ngoại nhập

II Thực trạng của một số ph ơng thức TTQT tại NHCT BaĐình

Các phơng thức thanh toán tại NHCT Ba Đình ngày càng đa dạng, tuy nhiêncác phơng thức chủ yếu đợc sử dụng ở Chi nhánh gồm:

1 Nghiệp vụ thanh toán chuyển tiền

1.1 Quy trình thanh toán chuyển tiền đi

Quy trình thanh toán chuyển tiền đi ra ngoài hệ thống NHCT Việt Nam

(áp dụng cho tất cả các chi nhánh)

 Ngời chuyển tiền, ngời hởng có thoả thuận thanh toán

 Ngời chuyển tiền lệnh cho Chi nhánh trả tiền theo thoả thuận

a Chi nhánh ghi nợ tài khoản khách hàng

 Chi nhánh lệnh cho NHCT Việt Nam thanh toán

a NHCT Việt Nam báo nợ Chi nhánh

 NHCT Việt Nam lệnh cho Ngân hàng đại lý thanh toán cho ngời hởng

a Ngân hàng đại lý ghi nợ tài khoản NOSTRO của NHCT Việt Nam

 Ngân hàng đại lý A thanh toán cho Ngân hàng của ngời hởng

 Ngân hàng ngời hởng báo có cho ngời hởng

Tiếp nhận hồ sơ liên quan đến việc chuyển tiền bao gồm các chứng từ sau:+ Hợp đồng mua bán ngoại thơng

+ Bộ chứng từ gửi hàng của ngời xuất khẩu gửi đến

+ Giấy phép kinh doanh xuất nhập khẩu

Thanh toán viên kiểm tra thấy phù hợp thì vào tập tin MT100 để chuyển vềHội sở NHCT chuyển tiếp ra nớc ngoài cho ngời hởng.

Khách hàng có nhu cầu thanh toán bằng ngoại tệ lập chứng từ gửi đến Chinhánh (Ngân hàng khởi tạo lệnh thanh toán), Chi nhánh kiểm tra tính hợp pháp, hợp

lệ của chứng từ, số d tiền gửi hoặc hạn mức tín dụng của Ngân hàng và khách hàng.Ngân hàng lập bảng kê ngoại tệ trên máy vi tính, kiểm soát và tính ký hiệu mật sau

đó truyền bảng kê bằng Modem về phòng thông tin điện toán NHCT Việt Nam.Phòng thông tin điện toán NHCT Việt Nam chuyển tiếp tập tin bằng Modem vềPhòng TTQT tại Hội sở NHCT Việt Nam, làm thủ tục kiểm tra ký hiệu mật, phụchồi chứng từ và kiểm soát số d tài khoản điều chuyển vốn hoặc hạn mức tín dụngcủa Chi nhánh (theo từng loại ngoại tệ)

- Nếu Ngân hàng nhận là Chi nhánh NHCT thì NHCT sẽ ghi nợ cho Ngânhàng khởi tạo và ghi có cho Ngân hàng nhận đồng thời lập chứng từ trên máy vitính, kiểm soát tập tin và tính ký hiệu mật (đóng vai trò Ngân hàng khởi tạo) vàchuyển tiếp tập tin về Phòng thông tin điện toán NHCT Việt Nam để chuyển tiếpcho Chi nhánh Ngân hàng nhận thanh toán qua Modem Ngân hàng sau khi nhận đ-

ợc tập tin thanh toán ngoại tệ do Phòng thông tin điện toán NHCT Việt Namchuyển đến tiến hành kiểm tra ký hiệu mật, phục hồi chứng từ và hạch toán

- Nếu Ngân hàng nhận thanh toán là Ngân hàng khác hệ thống trên lãnh thổViệt Nam hoặc Ngân hàng nớc ngoài thì Phòng TTQT hội sở kiểm tra ký hiệu mật,phục hồi chứng từ, dùng chứng từ đó làm căn cứ để lập lệnh thanh toán chuyển tiếpcho Ngân hàng nhận thông qua mạng SWIFT hay TELEX

1.2 Quy trình thanh toán chuyển tiền đến

Quy trình thanh toán chuyển tiền đến trong hệ thống NHCT Việt Nam

(áp dụng cho tất cả các chi nhánh)

chuyển

 a



Ghi chú:

 Ngời chuyển tiền, ngời hởng có thoả thuận thanh toán

 Ngời chuyển tiền lệnh cho Ngân hàng của mình trả tiền theo thoả thuận

a Ngân hàng chuyển tiền ghi nợ tài khoản khách hàng

 Ngân hàng chuyển tiền thanh toán qua Ngân hàng trung gian

a Ngân hàng trung gian ghi nợ Ngân hàng chuyển

 Ngân hàng trung gian chuyển tiền qua NHCT Việt Nam

 NHCT Việt Nam báo có cho Chi nhánh

 Chi nhánh thanh toán cho ngời hởng

Đối với nghiệp vụ này hiện nay NHCT Ba Đình đã hoàn toàn thực hiện quamạng máy tính Khi nhận đợc lệnh chuyển tiền đến từ các Ngân hàng nớc ngoàihoặc các Ngân hàng khác hệ thống trên lãnh thổ Việt Nam cho ngời nhận có giaodịch với Chi nhánh NHCT thì Phòng TTQT hội sở chính căn cứ vào thanh toánchuyển tiền đến lập lệnh thanh toán, kiểm soát, tính ký hiệu mật và chuyển bằngModem về Phòng thông tin điện toán NHCT Việt Nam để chuyển tiếp cho Chinhánh nhận Tại đây sau khi nhận đợc bức điện, tiến hành giải mã, kiểm soát, phụchồi chứng từ và hạch toán theo nội dung của bức điện Chi nhánh không có tráchnhiệm gì giữa các bên liên quan mà chỉ làm trung gian chuyển tiền và có tráchnhiệm pháp lý với Ngân hàng phát lệnh chuyển tiền

1.3 Kết quả đạt đợc của nghiệp vụ thanh toán chuyển tiền

Biểu 3: Kết quả TTQT theo phơng thức chuyển tiền tại NHCT Ba Đình

Đơn vị: 1000 USDNăm Tổng kim ngạch

NSL: Báo cáo kết quả kinh doanh đối ngoại năm 1999, 2000,2001

Ta thấy rằng kim ngạch thanh toán bằng phơng thức chuyển tiền năm 2000 đạt8.556.000 USD, tăng gấp 1,8 lần năm 1999 với tỷ lệ tăng tơng đối là +81% Đến

Ngân hàng trung gian

năm 2001 kim ngạch thanh toán theo phơng thức này đạt 19.695.000 USD, tăngtrên 2 lần so với năm 2000 và tăng trên 4 lần so với năm 1999, với tỷ lệ tăng tơng

đối của năm 2001/2000 là +130% Bảng số liệu cũng cho thấy tỷ trọng của phơngthức chuyển tiền so với tổng phơng thức thanh toán đều tăng qua các năm, nếu năm

1999 tỷ trọng này là 9,4%, năm 2000 là 16,4%, thì đến năm 2001 đã tăng đến 34%,tăng gần 4 lần so với năm 1999 Có đợc kết quả này là do nhiều nguyên nhân, nhngnguyên nhân chủ yếu là trong những năm trớc đây thực hiện việc chuyển tiền trongthanh toán không chỉ có Ngân hàng mà còn có sự cạnh tranh của Bu điện Ngoài raviệc chuyển tiền còn diễn ra trong thị trờng ngầm của nền kinh tế Tuy nhiên càngngày ngời ta càng nhận thấy rằng thực hiện việc chuyển tiền qua Ngân hàng thuậnlợi, an toàn hơn rất nhiều so với những hình thức chuyển tiền khác Đồng thời vớiviệc tăng của phơng thức chuyển tiền này là do khách hàng của Chi nhánh và các

đối tác nớc ngoài đã có bề dày quan hệ với nhau nên đã có sự tin tởng lẫn nhau, dovậy mà có sự gia tăng mạnh của phơng thức chuyển tiền Mặt khác lúc này NHCTViệt Nam đã thiết lập đợc quan hệ đại lý với trên 40 nớc Điều này giải thích vì sao

tỷ trọng thanh toán theo phơng thức chuyển tiền ngày càng tăng

Biểu 3.1: Kim ngạch thanh toán chuyển tiền đến ở NHCT Ba Đình

NSL: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh đối ngoại 1999,2000,2001

Bảng số liệu cho thấy năm 2000 có sự sụt giảm về số lợng chỉ còn 312 món(giảm -364 món) với tốc độ giảm -54%, tuy nhiên về doanh số thì có sự gia tăngmạnh gấp hơn 2 lần năm 1999 đạt 1.200.000 USD với tốc độ tăng +140% Giảithích về nguyên nhân của sự gia tăng về doanh số và giảm về số lợng là do diễnbiến không ổn định của tỷ giá trong năm 2000, cung cầu ngoại tệ trên thị trờngkhông cân bằng, nhiều cá nhân và tổ chức có xu hớng giữ ngoại tệ trong khi đó hầuhết các món là do khách hàng ở nớc ngoài chuyển về trong nớc theo dạng kiều hối

Do đó mà số lợng khách hàng sử dụng phơng thức chuyển tiền đến giảm qua đó sốlợng cũng giảm theo Nhng cùng với việc phát triển bảo lãnh dự thầu mà các nhàthầu chuyển tiền qua Chi nhánh với những món tiền khá lớn, do đó mà doanh sốchuyển tiền qua Ngân hàng tăng mạnh

Đến năm 2001 lại có sự gia tăng mạnh về số lợng và trị giá, số lợng đạt 410món tăng +98 món với tốc độ tăng +31% so với năm 2000, trị giá của các mónchuyển tiền đến đạt 2.100.000 USD gấp gần 2 lần năm 2000, với tốc độ tăng +75%chậm hơn so với năm 2000 Sỡ dĩ là vì Ngân hàng luôn là ngời bạn đáng tin cậy đốivới khách hàng, uy tín của Ngân hàng dần đợc tạo lập Khách hàng nhận ra rằngviệc chuyển tiền qua Ngân hàng dễ dàng, an toàn và nhanh chóng cộng với sự nhiệttình, ân cần của các thanh toán viên đã làm tăng nhanh doanh số chuyển tiền Qua

đó phí thu từ hoạt động TTQT tăng qua các năm và đã góp phần tăng thêm lợinhuận cho Ngân hàng

Biểu 3.2: Kim ngạch thanh toán chuyển tiền đi ở NHCT Ba Đình

NSL: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh đối ngoại 1999,2000,2001

Ta thấy qua các năm 1999, 2000, 2001 số lợng và doanh số của kim ngạchthanh toán chuyển tiền đi đều có sự gia tăng mạnh Năm 2000 số món là 233 món,tăng +94 món với tốc độ tăng +148%, và doanh số đạt 7.356.000 USD, tăng+3.128.000 USD với tốc độ tăng +74% so với năm 1999 Đến năm 2001 con số nàytăng lên rất nhiều, số món đạt 387 món, tăng +154 món với tốc độ tăng +66% và trịgiá của tổng các món đạt 17.595.000 USD, tăng +10.239.000 USD với tốc độ tăng+139% so với năm 2000 Nh vậy qua 2 năm số lợng chuyển tiền đi đã tăng lênkhoảng gần 2 lần và giá trị cũng tăng lên trên 2 lần Giải thích cho sự gia tăng đó làvì chúng ta là nớc nhập siêu, mặc dù mấy năm gần đây cũng đã có giảm nhng vẫn ởtrong tình trạng là một nớc nhập siêu Do đó việc chuyển tiền ra nớc ngoài luônchiếm tỷ lệ lớn, thêm vào đó là việc mở L/C nhập cũng kéo theo doanh số chuyểntiền đi tăng Các doanh nghiệp nhập khẩu ngoài việc mở L/C nhập thì cũng thờng sửdụng phơng thức chuyển tiền để tạo thuận lợi trong việc quay vòng vốn nhanh,tránh tình trạng vốn bị đọng

ở phơng thức thanh toán chuyển tiền đi ta thấy doanh số của nó bao giờ cũngcao hơn so với phơng thức chuyển tiền đến Điều này thể hiện ở tỷ trọng của phơngthức chuyển tiền đi trong tổng thanh toán phơng thức chuyển tiền năm 1999 chiếm

89,5%, năm 2000 chiếm 86%, năm 2001 chiếm 89,3%; còn chuyển tiền đến năm1999: 10,6%, năm 2000: 14%, năm 2001: 10,7%.

Phơng thức chuyển tiền tỏ ra thuận lợi vì thủ tục đơn giản, không có cácchứng từ phức tạp, ngời mua và ngời bán không phải gặp nhau để thanh toán Nhngnhợc điểm lớn nhất là độ an toàn trong thanh toán mậu dịch, không bảo đảm quyềnlợi cho ngời bán hàng vì việc trả tiền phụ thuộc vào thiện chí của ngời mua Vì vậyphơng thức này chủ yếu để thanh toán phi mậu dịch, thanh toán các chi phí liênquan đến xuất nhập khẩu, kiều hối, trả nợ Nếu áp dụng trong thanh toán xuấtnhập khẩu thì chủ yếu là với khách hàng quen biết có tín nhiệm cao

2 Nghiệp vụ thanh toán nhờ thu

2.1 Quy trình thanh toán nhờ thu đi

Quy trìnhThanh toán nhờ thu đi trong hệ thống NHCT Việt Nam

(áp dụng cho tất cả các chi nhánh)

N.H.C.T Việt Nam

ngời mua

 Ngời mua, ngời bán ký hợp đồng ngoại thơng

 Ngời bán thực hiện dịch vụ hoặc giao hàng

 Ngời bán trình chứng từ nhờ thu qua Chi nhánh

 Chi nhánh gửi chứng từ nhờ thu (trực tiếp hoặc qua NHCT Việt Nam)

 Ngân hàng ngời mua thông báo nhờ thu cho ngời mua

 Ngời mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán đổi chứng từ

 Ngân hàng ngời mua thanh toán cho Chi nhánh qua NHCT Việt Nam

 NHCT Việt Nam báo có cho Chi nhánh

 Chi nhánh thanh toán cho ngời bán

 Ngời mua đi nhận hàng

*) Tiếp nhận và xử lý chứng từ

Chi nhánh đợc phép trực tiếp nhận chứng từ nhờ thu của khách hàng và trựctiếp gửi bộ chứng từ kèm chỉ dẫn thanh toán đến Ngân hàng của ngời trả tiền theothông lệ Quốc tế, theo phơng thức chuyển phát nhanh qua bu điện Chỉ dẫn đòi tiềnphải chuyển vào tài khoản NOSTRO của NHCT Việt Nam tại nớc ngoài

Hồ sơ nhờ thu của khách hàng gồm:

+ Giấy yêu cầu nhờ thu kèm bảng kê chứng từ

+ Các chứng từ liên quan đến nhờ thu

Khi nhận đợc chứng từ của khách hàng, thanh toán viên cần kiểm tra đối chiếu

số lợng và các loại chứng từ với phần bảng kê chứng từ của khách hàng, phải đảmbảo đúng đủ về mặt hình thức, không cần kiểm tra nội dung chứng từ

Các thông tin sau trong hồ sơ nhờ thu của khách hàng phải đợc chỉ rõ:

Nhờ thu thanh toán ngay hay nhấp nhận thanh toán

Số tiền và loại tiền thanh toán ngay hay chấp nhận

Giao chứng từ khi thanh toán toàn bộ hay thanh toán từng phần

Tên, địa chỉ đầy đủ của ngời trả tiền và Ngân hàng của ngời trả tiền

Sau khi kiểm tra và xác định đầy đủ các yếu tố trên, Chi nhánh hoàn thiệnchứng từ để gửi đi nhờ thu:

- Ký hiệu các chứng từ tài chính liên quan

- Lập lệnh nhờ thu (bảng kê chứng từ kèm chỉ dẫn hoàn tiền)

Tất cả các lệnh nhờ thu của Ngân hàng trớc khi gửi đi đều đánh số tham chiếu

và thực hiện quy định thống nhất 9 kí tự: xxx.CL.xx.xxxx, trong đó 3 kí tự đầu làmã liên hàng của Chi nhánh, 2 kí tự tiếp thể hiện nghiệp vụ liên quan, 2 kí tự sauthể hiện năm phát sinh nghiệp vụ và 4 kí tự cuối thể hiện số thứ tự phát sinh trongnăm

*) Gửi chứng từ và xử lý thông tin

Ngay khi chứng từ hoàn thiện, thanh toán viên có trách nhiệm gửi ngay bộchứng từ bằng phơng thức chuyển phát nhanh qua bu điện đến Ngân hàng nhậnchứng từ theo đúng tên và địa chỉ quy định trong lệnh nhờ thu Nếu Chi nhánh chachắc chắn với khả năng thực hiện nghiệp vụ của mình, trớc khi gửi chứng từ đi cóthể liên hệ với Phòng TTQT NHCT Việt Nam để nhờ chuyển tiếp đến Ngân hàngnhận thu hộ

Quá trình thanh toán nếu nhận đợc thông tin nào về tình trạng của bộ chứng từthì phải xem xét kỹ các thông tin, đối chiếu với hồ sơ lu, nếu cần phải có thông tintra soát Ngân hàng nớc ngoài qua TELEX, hay MT N99 hoặc nhờ NHCT Việt Namchuyển tiếp đến Ngân hàng nhận chứng từ Sau 15 ngày kể từ ngày gửi chứng từ nếukhông nhận đợc báo có hoặc hồi âm từ Ngân hàng nhận chứng từ, Chi nhánh phảitra soát và nhắc nhở thanh toán của Ngân hàng này

2.2 Quy trình thanh toán nhờ thu đến

Quy trình Thanh toán nhờ thu đến trong hệ thống NHCT Việt Nam

(áp dụng cho tất cả các chi nhánh)

 Ngân hàng ngời bán trình chứng từ nhờ thu cho Ngân hàng của mình

 Ngân hàng ngời bán gửi chứng từ cho Chi nhánh qua NHCT Việt Nam

a Ngân hàng ngời bán gửi chứng từ cho Chi nhánh qua Ngân hàng khác

N.H.C.T Việt Nam

Ngân hàng

Ngân hàng Khác

a Ngân hàng khác gửi chứng từ cho Chi nhánh

 Chi nhánh thông báo nhờ thu cho ngời mua

 Ngời mua thanh toán (chấp nhận) nhận chứng từ

 Chi nhánh thanh toán cho Ngân hàng bán qua NHCT Việt Nam

 NHCT Việt Nam thanh toán cho Ngân hàng bán

 Ngân hàng ngời bán thanh toán cho Ngân hàng bán

(11) Ngời mua đi nhận hàng

*) Tiếp nhận và kiểm tra chứng từ

Chi nhánh khi nhận đợc chứng từ nhờ thu (gồm cả nhờ thu trơn hoặc nhờ thukèm chứng từ) do Ngân hàng hay các TCTD trong nớc và nớc ngoài gửi đến, cótrách nhiệm là phải:

+ Kiểm tra lệnh nhờ thu của ngời gửi chứng từ, lệnh nhờ thu phải đảm bảocung cấp các chỉ dẫn, hớng dẫn một cách chính xác, đầy đủ, toàn diện nh: tên, địachỉ của ngời thanh toán, ngời gửi chứng từ, ngời đợc uỷ thác (nếu có)

+ Chi nhánh chỉ đợc phép thực hiện theo đúng những chỉ dẫn đợc đa ra tronglệnh nhờ thu

+ Nếu chỉ dẫn không rõ ràng hoặc vì một lý do nào đó không thể thực hiện đợccác chỉ dẫn thì Chi nhánh phải tìm cách báo ngay cho bên gửi chứng từ

+ Chi nhánh không có trách nhiệm phải kiểm tra nội dung của bất kì chứng từnào liên quan đến nhờ thu, tuy nhiên trớc khi thông báo hoặc gửi chứng từ cho ngờitrả tiền, cán bộ thanh toán phải đối chiếu số lợng hoặc loại chứng từ thực tế nhận đ-

ợc với bảng liệt kê chứng từ của ngời lập lệnh nhờ thu Nếu phát hiện thấy sự khácbiệt hoặc thiếu mất chứng từ so với bản kê thì phải báo ngay cho bên gửi chứng từcho Chi nhánh

*) Thông báo nhờ thu và xử lý chứng từ

Sau khi nhận đợc và kiểm tra số lợng, loại chứng từ nh quy định trên, Chinhánh tiến hành lập thông báo nhờ thu gửi cho khách hàng, ngời có trách nhiệmthanh toán hay chấp nhận thanh toán nh chỉ dẫn trong lệnh nhờ thu

+ Đối với chứng từ nhờ thu thanh toán ngay (D/P) thì Chi nhánh chỉ giaochứng từ cho khách hàng khi nhận đủ số tiền phải thanh toán cho ngời hởng theochỉ dẫn trong lệnh đòi tiền và các khoản dịch vụ phí liên quan Đối với nhờ thuphiếu trơn thanh toán từng phần đợc chấp nhận, Ngân hàng chỉ giao chứng từ chokhách hàng khi toàn bộ số tiền đã đợc thanh toán đủ

+ Đối với chứng từ nhờ thu chấp nhận (D/A) thì Chi nhánh chỉ giao chứng từkhi nhận đợc sự chấp nhận thanh toán của ngời trả tiền, thủ tục chấp nhận về hình

thức phải hoàn hảo và chính xác theo thông lệ Quốc tế Chi nhánh không phải chịutrách nhiệm về tính đúng đắn, chân thực hay thẩm quyền của bất kì ai chấp nhậnthanh toán.

+ Xử lý các vớng mắc

Quá trình nhận chứng từ thông báo và nhận tiền thanh toán từ ngời trả tiền nếu

có vớng mắc cần trao đổi, Chi nhánh trực tiếp liên lạc với ngời gửi chứng từ chomình (bằng th, cable, hay qua bảng kê MT N99 trên mạng thanh toán nội bộ) tuỳtheo mức độ quan trọng và tính cấp thiết của nó Nếu bộ chứng từ bị từ chối thanhtoán, Chi nhánh có trách nhiệm thông báo ngay cho ngời gửi chứng từ kèm theo lý

do từ chối, đồng thời chứng từ phải đợc giữ nguyên nh khi nhận để xử lý tiếp nhtheo chỉ dẫn của ngời gửi chứng từ

+ Thanh toán chấp nhận

Sau khi nhận đợc tiền thanh toán của ngời trả tiền kể cả trờng hợp thanh toánngay hay thanh toán từng phần, sau khi trừ các khoản phí liên quan, số tiền còn lạiphải thanh toán ngay cho ngời hởng theo đúng chỉ dẫn của nhờ thu trên cơ sở tríchtài khoản điều chuyển vốn ngoại tệ của Chi nhánh tại Hội sở thông qua bảng kêthanh toán MT100 theo quy định thanh toán chuyển tiền hiện hành

Ngay khi nhận đợc chấp nhận thanh toán của ngời chuyển tiền, Chi nhánh phảithông báo cho ngời gửi chứng từ sự chấp nhận trả tiền của ngời trả tiền thông quaTELEX hoặc qua tập tin MT N99 trong mạng TTQT nội bộ hoặc gửi hối phiếu đã

đợc chấp nhận Đến hạn thanh toán Chi nhánh có trách nhiệm nhắc nhở và đôn đốckhách hàng trả tiền đúng hạn và thực hiện thanh toán cho ngời hởng nh quy định.Ngân hàng không chịu trách nhiệm về việc chậm thanh toán của khách hàng, chỉ cótrách nhiệm thông báo những vớng mắc và thanh toán khi nhận đợc tiền theo chỉdẫn nh trong nhờ thu

2.3 Kết quả đạt đợc của nghiệp vụ thanh toán nhờ thu

Biểu 4: Kết quả TTQT theo phơng thức nhờ thu tại NHCT Ba Đình

Đơn vị: 1000 USDNăm Tổng kim ngạch

NSL: Báo cáo kết quả kinh doanh đối ngoại năm 1999,2000,2001

Qua bảng số liệu ta thấy kim ngạch thanh toán theo phơng thức nhờ thu đã có

đợc những kết quả đáng khích lệ Về trị giá thanh toán năm 2000 đạt 1.940.000USD, tăng +549.000 USD với tốc độ tăng là +39% so với năm 1999, năm 2001 đạt2.516.000 USD tăng +576.000 USD với tốc độ tăng +29% so với năm 2000 Tuynhiên về tốc độ tăng tơng đối năm 1999 lại giảm so với tốc độ tăng của năm 2000

Lý do giải thích cho sự giảm của tốc độ là những diễn biến bất thờng của nền kinh

tế và đặc biệt là do Chi nhánh mới tham gia vào hoạt động TTQT nên đang từng bớctạo dựng lòng tin trong các đối tác Chính vì vậy mà tỷ trọng của phơng thức nhờthu chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng thanh toán của các phơng thức TTQT, năm1999: 2,7%, năm 2000: 3,7%, năm 2001: 4,4% Nhng với sự gia tăng tỷ trọng quacác năm thì dự báo trong tơng lai không xa sẽ có nhiều đối tác đến Ngân hàng đểyêu cầu thực hiện nhờ thu Và phơng thức này sẽ đem lại nguồn phí không nhỏ choNgân hàng, đóng góp vào sự gia tăng lợi nhuận cho Ngân hàng

Biểu 4.1: Kim ngạch thanh toán nhờ thu đến ở NHCT Ba Đình

NSL: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh đối ngoại 1999,2000,2001

Ta thấy năm 1999 số món thanh toán nhờ thu là 13 món, trị giá 321.000 USD,

đến năm 2000 số món là 24 món, tăng +11 món với tốc độ tăng +85%, trị giá đạt774.000 USD, tăng +453.000 USD với tốc độ tăng +141% Năm 2001 đều có sự giatăng cả về số lợng và doanh số, số lợng đạt 48 món, tăng gấp 2 lần năm 2000 vớitốc độ tăng +100%, doanh số đạt 1.789.000 USD tăng +1.015.000 USD với tốc độtăng là +131% so với năm 2000 Đây có thể nói là thành tích của Ngân hàng, đónggóp không nhỏ trong hoạt động TTQT cũng nh mang lại lợi nhuận cho Ngân hàng

Biểu 4.2: Kim ngạch thanh toán nhờ thu đi ở NHCT Ba Đình

NSL: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh đối ngoại 1999,2000,2001

Qua bảng số liệu ta thấy doanh số nhờ thu đi năm 2001 giảm so với các nămtrớc Năm 1999 doanh số là 1.070.000 USD, năm 2000 là 1.166.000 USD, tăng+96.000 USD, tốc độ tăng +9% so với năm 1999 Nhng đến năm 2001 doanh sốgiảm -439.000 USD còn 727.000 USD, tốc độ giảm -38% so với năm 2000 Sự giatăng về số lợng và hình thức thanh toán chứng tỏ nghiệp vụ TTQT tại NHCT Ba

Đình đang ngày càng đa dạng hoá và thu hút đợc nhiều khách hàng, tạo thêm thếmạnh cho Ngân hàng

Qua 2 bảng số liệu ta thấy nghiệp vụ nhờ thu đến tăng mạnh gấp trên 2 lầnnăm 2000, trong khi đó nghiệp vụ nhờ thu đến mới áp dụng ở Chi nhánh Thế nhngtrị giá của mỗi món nhờ thu đi (trung bình 170.000 USD/món) lớn hơn rất nhiều trịgiá của mỗi món nhờ thu đến (trung bình 27.000 USD/món) Nguyên nhân chính làcác doanh nghiệp xuất khẩu trong nớc thờng là những doanh nghiệp lớn bán chobạn hàng nớc ngoài quen thuộc theo đơn đặt hàng có giá trị cao, còn các doanh

nghiệp nhập khẩu trong nớc thờng nhập khẩu theo kiểu “đánh quả lẻ” từng đợt nhỏhàng một, bán hết rồi mới nhập tiếp

Trong thực tế thanh toán Chi nhánh nhận thấy với phơng thức nhờ thu khôngkèm chứng từ có u điểm là thanh toán tơng đối nhanh, thực hiện đơn giản nhng córất nhiều nhợc điểm vì nó không đảm bảo quyền lợi cho ngời bán do quá trìnhthanh toán và nhận hàng của ngời mua hoàn toàn tách rời nhau Cho nên nó phụthuộc vào thiện chí của ngời mua, ngời mua có thể nhận hàng mà không thanh toánhay thanh toán chậm trễ Trong trờng hợp hối phiếu đến tay ngời mua trớc khi họnhận đợc chứng từ thì họ vẫn phải trả tiền hay chấp nhận mặc dù không biết hànghoá có đúng yêu cầu hay không Nh vậy tính an toàn của phơng thức này rất thấp

đối với cả ngời xuất khẩu và nhập khẩu Vì vậy nó rất ít đợc sử dụng trong thanhtoán có chăng chỉ là trong thanh toán dịch vụ hoặc khi 2 bên tin cậy nhau, hoặc 2bên cùng trong nội bộ công ty

Còn với phơng thức nhờ thu kèm chứng từ D/A thì ngời xuất khẩu chịu nhiềurủi ro hơn so với phơng thức D/P vì khi đến hạn trả tiền của hối phiếu, ngời mua cóthể không trả tiền vì một lý do nào đó trong khi đã nhận đợc hàng Thêm vào đóthời gian thanh toán lại bị kéo dài do phải phụ thuộc vào thời gian luân chuyểnchứng từ giữa các bên có liên quan Với thanh toán D/P ngời nhập khẩu phải trả tiềnkhi nhận đợc bộ chứng từ mà không đợc kiểm tra hàng hoá Vì vậy ngời mua sẽ gặprủi ro trong trờng hợp hàng hoá giao không đúng nh mô tả trong chứng từ hoặctrong hợp đồng Về phía ngời xuất khẩu phải tin tởng vào khả năng và thiện chíthanh toán của bạn hàng nớc ngoài vì các Ngân hàng tham gia hoàn toàn khôngchịu trách nhiệm thanh toán Nếu ngời mua từ chối bộ chứng từ thì ngời xuất khẩuphải chịu chi phí chuyên chở hàng hoá và mọi rủi ro trên đờng vận chuyển Tuynhiên trong phơng thức thanh toán này, Ngân hàng có thể khống chế đợc các chứng

từ hàng hoá, quyền lợi của ngời xuất khẩu cũng đợc bảo đảm hơn các phơng thứcnhờ thu phiếu trơn và chuyển tiền Do vậy nhà xuất khẩu Việt Nam vẫn sử dụng ph-

ơng thức thanh toán này trong những hợp đồng có giá trị nhỏ, thanh toán dịch vụvới khách hàng quen và tin cậy

3 Nghiệp vụ thanh toán tín dụng chứng từ

3.1 Quy trình thanh toán th tín dụng nhập khẩu

Quy trình Thanh toán L/C nhập trong hệ thống NHCT Việt Nam

(áp dụng cho các chi nhánh loại 1)

(12)



a

 



Ghi chú:

 Ngời mua, ngời bán ký hợp đồng ngoại thơng

 Ngời mua làm đơn yêu cầu Chi nhánh phát hành L/C

 Chi nhánh phát hành L/C qua NHCT Việt Nam

a NHCT Việt Nam báo nhận và phát hành L/C

 NHCT Việt Nam phát hành L/C qua Ngân hàng đại lý

 Ngân hàng đại lý thông báo L/C cho ngời bán

 Ngời bán nhận L/C và giao hàng

 Ngời bán trình chứng từ đến Ngân hàng chỉ định

a Ngân hàng chỉ định chiết khấu chứng từ thanh toán cho ngời hởng

 Ngân hàng chỉ định gửi chứng từ thanh toán cho Chi nhánh

 Chi nhánh thanh toán qua NHCT Việt Nam nếu chứng từ phù hợp

 NHCT Việt Nam thanh toán cho Ngân hàng chỉ định

(11) Chi nhánh giao chứng từ cho ngời mua

(12) Ngời mua đi nhận hàng

a) Tiếp nhận và kiểm tra hồ sơ

đây là khâu quan trọng vì chỉ trên cơ sở này Ngân hàng mới có căn cứ để mởL/C cho ngời xuất khẩu giao hàng Trên thực tế hồ sơ thờng gồm:

+ Đơn xin mở L/C Sau khi đã đợc Ngân hàng đồng ý mở thì đơn này trở thànhmột khế ớc dân sự giữa ngời nhập khẩu và Ngân hàng Cơ sở pháp lý và nội dungcủa đơn xin mở L/C là hợp đồng mua bán đợc ký kết giữa ngời nhập khẩu và ngờixuất khẩu

+ Các tài liệu liên quan đến thủ tục xác nhận hay vay ngoại tệ của Ngân hàng

nh thủ tục bảo lãnh, luận chứng kinh tế kỹ thuật, khế ớc vay ngoại tệ, uỷ nhiệmchi (dùng trong trờng hợp khách hàng vay ngoại tệ)

Chi nhánh đợc phép tiếp nhận hồ sơ thanh toán L/C hàng nhập khẩu cho kháchhàng khi còn hạn mức sử dụng hoặc trong phạm vi hạn mức gia tăng (nếu có) theoquy định của NHCT Việt Nam trong mối quan hệ điều chuyển vốn ngoại tệ nội bộ,chấp hành nghiêm chỉnh mức phán quyết trong cho vay hay bảo lãnh theo quy định.Khách hàng có nhu cầu thanh toán bằng phơng thức L/C nếu không có tiền kýquỹ hay mức ký quỹ dới 100% thì trớc khi làm thủ tục mở L/C đều phải làm thủ tụccam kết thanh toán hoặc vay vốn thông qua Phòng kinh doanh, cam kết sử dụng vốnhoặc khế ớc vay vốn phải đợc lãnh đạo Chi nhánh phê duyệt

Để nâng cao trách nhiệm của Chi nhánh, giảm bớt thủ tục phiền hà, Chi nhánh

có thể tiến hành phân loại, cấp hạn mức tín dụng mở L/C cho các khách hàng cóquan hệ giao dịch thờng xuyên, quan hệ vay sòng phẳng, xác định mức ký quỹ tốithiểu cho từng đơn vị có quan hệ giao dịch khi mở L/C thanh toán bằng vốn tự có.Hạn mức tín dụng mở L/C, tỷ lệ ký quỹ khi mở L/C bằng vốn tự có hoặc cam kếtthanh toán là do Giám đốc Chi nhánh Ngân hàng quyết định và chịu trách nhiệmtrên cơ sở đề xuất của Phòng kinh doanh tuỳ theo mức độ tín nhiệm, khả năng tàichính, tài sản thế chấp và thông báo cho bộ phận TTQT vào đầu quý Khi có nhucầu cần bổ xung hoặc trao đổi phải đợc thông báo bằng văn bản

b) Mở và phát hành L/C

Khi hồ sơ thanh toán của khách hàng đã hội đủ các điều kiện, thanh toán viêntiến hành mở và phát hành L/C theo yêu cầu của khách hàng trên cơ sở đơn xin mởL/C qua mạng máy vi tính trên tập tin MT 700 Sau khi hoàn thiện nhập dữ liệu,thanh toán viên cần phải kiểm soát lại nội dung của L/C trớc khi ghi lại và thực hiệncác bớc tiếp theo để chuyển L/C đã mở về Hội sở để chuyển tiếp cho ngời hởng

đồng thời lu hồ sơ và hạch toán theo quy định chung

c) Tu chỉnh và tra soát

Theo thông lệ Quốc tế không có văn bản chính thức về quy tắc tu chỉnh L/C.Tuy nhiên tu chỉnh L/C là một nghiệp vụ không thể thiếu đợc trong quá trình mở vàthanh toán th tín dụng Việc tu chỉnh L/C, Ngân hàng chỉ thực hiện khi có đề nghịchính thức bằng văn bản có đủ tính chất pháp lý của ngời mở L/C Bản tu chỉnh sẽtrở thành một bộ phận cấu thành và không thể tách rời của L/C Khi tiếp nhận đợcyêu cầu tu chỉnh L/C của khách hàng, các thanh toán viên của Ngân hàng có tráchnhiệm kiểm tra các điều khoản tu chỉnh, nếu hợp lý thì tiến hành nhập dữ liệu tu

chỉnh vào tập tin MT 707 để chuyển về NHCT Việt Nam nh quy trình mở và pháthành L/C Các tra soát liên quan đến L/C nhng không phải là tu chỉnh L/C cũngphải đợc nhập vào tập tin N99 và chuyển tiếp về Hội sở qua mạng truyền tin Khinhận đợc yêu cầu sửa đổi đối với điều chỉnh giá trị cũng nh các điều chỉnh khácphải đủ các yêu cầu sau:

- Th yêu cầu điều chỉnh của khách hàng (1 bản)

- Văn bản chứng minh sự đồng ý của các bên liên quan (1 bản)

Tất cả mọi sự điều chỉnh và sửa đổi hay huỷ bỏ đều phải thông báo cho Ngânhàng hoặc Ngân hàng xác nhận nếu có Các điều khoản không bị sửa đổi có giá trị

nh cũ Nếu không có quy định khác trong th tín dụng, mọi điều kiện và điều khoảncủa tu chỉnh đều đợc lập và thực hiện dựa trên cơ sở của “Quy tắc và thực hànhthống nhất về tín dụng chứng từ - UCP 500”

d) Nhận kiểm tra chứng từ và thanh toán

Sau khi nhận đợc L/C và các sửa đổi liên quan, ngời bán sẽ tiến hành giaohàng và lập bộ chứng từ thanh toán để gửi đến cho Chi nhánh thông qua Ngân hàngcủa họ, Chi nhánh có trách nhiệm nhận, kiểm tra thanh toán và giao chứng từ chokhách hàng theo quy định

* Trờng hợp thanh toán khi nhận chứng từ

Ngay sau khi nhận đợc bộ chứng từ bu điện, Chi nhánh phải vào sổ theo dõi

đồng thời kiểm tra nội dung của bộ chứng từ Chi nhánh có khoảng thời gian làmviệc tối đa 5 ngày để kiểm tra kể từ khi nhận chứng từ, ngoài thời gian này mọikhiếu nại liên quan đến chứng từ không có giá trị hiệu lực

Trong khoảng thời gian cho phép nếu kiểm tra thấy sự sai sót về số lợng haynội dung chứng từ phải lập tức thông báo bổ sung các sai sót Sau khi kiểm tra nếuthấy chứng từ phù hợp hoặc có ý kiến chấp nhận thanh toán của ngời nhập khẩutrong trờng hợp chứng từ có sai sót thì Chi nhánh cần phải:

+ Thực hiện thanh toán ngay cho khách hàng theo chỉ dẫn trong th đòi tiền củaNgân hàng gửi chứng từ nếu là thanh toán ngay

+ Thông báo chấp nhận thanh toán và ngày đến hạn thanh toán nếu L/C thanhtoán có thời hạn hoặc thanh toán chậm, theo dõi trả tiền đúng hạn nh đã chấp nhận

và chỉ dẫn trong th đòi tiền của Ngân hàng gửi chứng từ

+ Giao chứng từ cho khách hàng sau khi đã hoàn tất các thủ tục cần thiết, việcthông báo sai sót và chấp nhận thanh toán đợc thực hiện trên máy vi tính thông quatập tin MT N99

* Trờng hợp thanh toán khi nhận điện đòi tiền