Mục tiêu nghiên cứu của bài viết là đánh giá khả năng cắt của đá mài gián đoạn rãnh nghiêng chế tạo tại Việt Nam chưa theo phương pháp Taguchi để nghiên cứu ảnh hưởng của thông số hệ thống công nghệ đến rung động khi mài phẳng vật liệu SKD11 nhiệt luyện.
Trang 1NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC THÔNG SỐ CÔNG NGHỆ ĐẾN RUNG ĐỘNG KHI MÀI PHẲNG VẬT LIỆU CÓ ĐỘ CỨNG CAO BẰNG
ĐÁ MÀI XẺ RÃNH NGHIÊNG SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TAGUCHI VÀ ANOVA
Nguyễn Thị Phương1, Nguyễn Thị Phương Giang2, Nguyễn Tiến Đông2
1 Tổng cục hậu cần kỹ thuật - Bộ Công an
2 Trường Đại học Bách khoa Hà Nội
Ngày nhận: 16/01/2017 Ngày sửa chữa: 20/02/2017 Ngày xét duyệt: 10/03/2017
Tóm tắt:
Bài báo này trình bày kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của các thông số công nghệ đến rung động khi mài phẳng vật liệu có độ cứng cao bằng đá mài xẻ rãnh nghiêng sử dụng phương pháp Taguchi và phân tích phương sai (ANOVA) Phương pháp này làm giảm số lượng thực nghiệm, tạo ra sản phẩm chất lượng cao với chi phí thấp cho các nhà sản xuất Với ba lần thí nghiệm và ba lần lặp lại của các điểm thiết kế, kết quả nghiên cứu cho thấy quan hệ giữa các thông số công nghệ gồm chiều sâu cắt, lượng tiến dao và
số rãnh đá mài với các tương tác cặp, tương tác ba giữa chúng với rung động và xác định được thông số
hệ thống công nghệ tối ưu cục bộ (trong phạm vi khảo sát) có rung động nhỏ nhất khi mài phẳng vật liệu SKD11 nhiệt luyện bằng đá mài gián đoạn rãnh nghiêng chế tạo tại Việt Nam.
Từ khóa: cực tiểu hóa; rung động; Taguchi; ANOVA; thông số hệ thống công nghệ; mài phẳng.
1 Đặt vấn đề
Rung động là một chỉ tiêu quan trọng khi gia
công chi tiết trên máy mài phẳng bằng đá mài dính
kết Do đó, việc nghiên cứu cực tiểu hóa rung động
sử dụng phương pháp Taguchi và phân tích phương
sai (ANOVA) để đánh giá khả năng cắt của đá mài
gián đoạn rãnh nghiêng chế tạo tại Việt Nam khi gia
công vật liệu có độ cứng cao SKD11 nhiệt luyện,
xây dựng mối quan hệ giữa các thông số hệ thống
công nghệ gồm lượng chạy dao, chiều sâu cắt và số
rãnh đá mài cùng các tương tác cặp, tương tác ba
giữa chúng với rung động Đây là vấn đề cần được
quan tâm nghiên cứu trong lĩnh vực kỹ thuật cơ khí
Một số công trình ở nước ngoài đã nghiên
cứu về mài phẳng, chẳng hạn như: Mustafa Kemal
Külekcý [1] Taranveer Singh [2] E Daniel Kirby
[3], M Aravind, Dr S Periyasamy [4], Z.C.Li, B
Lin, Y.S.Xu, J.Hu [12] nhưng lại chưa nghiên cứu
về ảnh hưởng của rung động khi mài bằng đá mài
xẻ rãnh sử dụng phương pháp Taguchi và ANOVA
Một số tác giả trong nước khác như [5], [6], [7] đã
nghiên cứu ảnh hưởng của thông số công nghệ đến
rung động, song sử dụng phương pháp truyền thống,
do đó số thí nghiệm quá lớn, độ tin cậy và độ chính
xác thấp Tuy nhiên, các nghiên cứu ở trên đánh giá
khả năng cắt của đá mài gián đoạn rãnh nghiêng chế
tạo tại Việt Nam chưa theo phương pháp Taguchi để
nghiên cứu ảnh hưởng của thông số hệ thống công
nghệ đến rung động khi mài phẳng vật liệu SKD11
nhiệt luyện
2 Phương pháp luận 2.1 Dao động khi mài phẳng [8]
Trong quá trình mài luôn tồn tại dao động gồm có dao động cưỡng bức, dao động riêng và dao động tự rung
Dao động cưỡng bức: xuất hiện do các lực
tác động từ bên ngoài Tần số của nó trùng với tần
số của lực kích thích còn biên độ phụ thuộc vào chế
độ mài, không thay đổi trong thời gian tuổi bền Dao động cưỡng bức do các nguyên nhân sau gây nên:
- Độ không cân bằng của đá
- Độ không cân bằng của động cơ trục chính
- Độ không cân bằng của các bộ truyền dẫn
và ổ đỡ, các loại bánh răng trục đỡ ổ lăn…
Để tránh các dao động cưỡng bức nên thực hiện các biện pháp như: sử dụng các loại đá có độ chính xác cao, cân bằng tĩnh cẩn thận trước khi gá
đá, cân bằng các cơ cấu quay, giữ cho vị trí tâm quay cố định bằng cách sử dụng các ổ đỡ có kết cấu mới cho phép tạo ra các bộ đệm dầu cân bằng, dùng loại ổ thuỷ tĩnh có kết cấu đặc biệt…
Dao động riêng: Là dao động đặc trưng cho
và liên quan tới hệ thống lực trong bản thân máy đó Tần số của các dao động riêng không tắt dần của hệ bất kỳ có thể tính theo công thức sau:
f = 21r m c (1) Trong đó: c - độ cứng riêng của hệ
m - trọng lượng của hệ Nhiều nghiên cứu cho thấy, tần số dao động riêng do độ không cân bằng của các bộ truyền gây
Trang 2ra thường nhỏ hơn nhiều so với tần số dao động
riêng của máy
Dao động tự rung: Dao động này chỉ phụ
thuộc vào độ cứng vững của máy và khối lượng của
hệ thống mà không phụ thuộc vào chế độ mài, vận
tốc của đá cũng như vận tốc chuyển động tịnh tiến
của chi tiết Biên độ của dao động tự rung không cố
định mà thay đổi trong thời gian tuổi bền Khi chế
độ cắt tăng, biên độ của dao động này tăng Khi chế
độ cắt giảm, biên độ giảm Các dao động tự rung
gây ra sóng trên bề mặt làm việc của đá
2.2 Hàm tổn thất Taguchi [9], [10]
Mục tiêu của phương pháp Taguchi là để
giảm chi phí cho nhà sản xuất và xã hội từ thay
đổi trong quá trình sản xuất Tiến sỹ Taguchi (Nhật
Bản) xác định sự khác biệt giữa giá trị mục tiêu về
các đặc tính hiệu suất của một quá trình τ và các giá
trị đo được y, như một hàm tổn thất:
l y^ h=k y c.^ -xh2 (2)
Trong đó: k c C2
D
Nếu hàm mục tiêu là để thực hiện cực tiểu
hóa giá trị đặc trưng, thì hàm tổn thất được xác định
như sau:
l y^ h=k y c 2 (3) Trong đó: x= 0
2.3 Thiết kế thực nghiệm [9], [10]
Phương pháp Taguchi để xác định ảnh hưởng
của thông số công nghệ đến giá trị trung bình và
phương sai của đặc tính hiệu suất quá trình, xem
quá trình này hoạt động tốt như thế nào, bằng cách
sử dụng các ma trận trực giao
Ma trận trực giao 3 mức và có 3 thông số ảnh
hưởng: L39 (xem bảng 1).
Bảng 1 Ma trận trực giao L9
Trong đó:
Lượng chạy dao - P1, Chiều sâu cắt - P2 và
Số rãnh đá mài - P3
1, 2 và 3 - Các mức của thông số hệ thống
công nghệ
Từ thiết kế thí nghiệm thấy rằng:
Các mức ảnh hưởng đến rung động: I = 3;
Các yếu tố ảnh hưởng đến rung động: J = 3;
Số lần thử nghiệm: K = 3;
Số lần lặp các điểm thiết kế: L = 3.
Đối với trường hợp cực tiểu hóa rung động,
cần phải tính toán tỷ lệ tín hiệu nhiễu S/N như sau:
i
u
2 1
=-=
a / k (4) Trong đó:
n - Số thí nghiệm lặp lại (n = 3)
yi - Giá trị rung động đối với một thí nghiệm
2.4 Phân tích phương sai [9]
Phân tích phương sai là kỹ thuật thống kê, được sử dụng khi cần so sánh giá trị trung bình của
ba nhóm trở lên Khi sử dụng kỹ thuật này người ta chia phương sai của một quan sát thành hai thành phần là phương sai giữa các nhóm và phương sai nội nhóm Phưong sai là độ phân tán tương đối của các quan sát so với giá trị trung bình, vì thế phân tích phương sai giúp so sánh các giá trị trung bình
dễ dàng (bên cạnh việc so sánh các phương sai) Khi phân tích phương sai cần xác định một
số các thông số ở dưới dây (xem bảng 8):
Tổng bình phương toàn bộ mẫu – SST Tổng bình phương giữa các nhóm – SSB Tổng bình phương trong mỗi nhóm – SSW Trung bình bình phương toàn bộ mẫu – MST Trung bình bình phương trong mỗi nhóm – MSB Trung bình bình phương trong mỗi nhóm – MSW
3 Thực nghiệm và phân tích kết quả nghiên cứu 3.1 Bài toán nghiên cứu
Việc nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng các thông số hệ thống công nghệ gồm: lượng tiến dao, chiều sâu cắt và số rãnh đá mài đến rung động khi mài phẳng vật liệu SKD11 nhiệt luyện bằng đá mài gián đoạn rãnh nghiêng theo phương pháp Taguchi
và các số liệu thực nghiệm được xử lý theo phương pháp phân tích phương sai ANOVA
3.2 Thiết kế thực nghiệm theo phương pháp Taguchi
3.2.1 Lựa chọn giá trị các thông số công nghệ Máy mài: Máy mài phẳng KENT
Hãng sản xuất: Đài Loan Vận tốc cắt: 32m/s
Bảng 2 Thông số kỹ thuật của máy mài
Thông số kỹ thuật Dài
(mm) Rộng (mm) (mm) Cao
3 Hành trình làm việc
4 Công suất của động cơ trục chính: 4.5KW
Trang 3Hình 1 Máy mài phẳng KENT
Đá mài: Thí nghiệm được thực hiện với
5 viên đá mài gián đoạn rãnh nghiêng có số rãnh
Z thay đổi Đặc tính của đá mài được mô tả trong
Bảng 3 Tất cả các đá mài được chế tạo tại nhà máy
đá mài Hải Dương
Bảng 3 Thông số của đá mài
Đặc tính đá mài gián đoạn
Chiều rộng rãnh đá w: 10 (mm)
Chiều sâu rãnh đá b: 15 (mm)
Góc nghiêng rãnh đá b : 15 (độ)
Cỡ hạt: 46 (355 ÷ 425 µm)
Viên đá Số rãnh
đá Z rãnh đá liên Góc giữa 2
tiếp α (độ)
Tỷ lệ gián đoạn h (%)
Hình 2 Cấu trúc của đá mài gián đoạn
Vật liệu thí nghiệm: Vật liệu sử dụng trong
thí nghiệm là thép SKD11 nhiệt luyện có độ cứng khoảng 58-62 HRC Tất cả các phôi gia công đều
có cùng kích thước 90x30x25 (mm) như Hình 2, sản xuất bởi Công ty Cổ phần máy công nghiệp và dụng cụ Thành phần vật liệu thể hiện trong Bảng 4
Bảng 4 Thành phần các nguyên tố hóa học trong
thép SKD11
% khối lượng 1,5 0,3 0,25 11,5 0,25 0,3 0,35
Trong các thực nghiệm ở đây các thông số công nghệ được chỉ dẫn trong Bảng 5
Bảng 5 Giá trị thông số công nghệ
Các mức P 1
(m/ph) (mm) P 2 P P 3 (Số rãnh)
3.2.2 Thực nghiệm theo phương pháp Taguchi
a Ma trận trực giao theo phương pháp Taguchi
Từ Bảng 1, suy ra ma trận trực giao được thiết kế theo phương pháp Taguchi (Bảng 6)
Bảng 6 Ma trận thực nghiệm theo phương pháp
Taguchi
Thí nghiệm
số (m/ph) P 1 (mm) P 2 P P 3 (Số rãnh)
b Lựa chọn phương pháp và thiết bị đo rung động
Chi tiết đo: để đảm bảo độ tin cậy mỗi thí nghiệm thực hiện 3 lần Do đó, tổng cộng có 45 mẫu thép SKD11 nhiệt luyện (Hình 3)
Trang 4Hình 3 Mẫu SKD11 nhiệt luyện
Phương pháp đo [13]:
Đo biên độ rung động theo gia tốc, do tín hiệu nhận được dưới dạng x(t) - hàm phụ thuộc thời gian, như vậy sẽ tiến hành đo biên độ và thời gian rung động
Phương pháp xử lý tín hiệu: phân tích phổ, tín hiệu cũng có thể được biểu diễn trong miền tần
số X(f), do tần số f là nghịch đảo của thời gian, nên
việc chuyển tín hiệu trong miền thời gian sang tín hiệu trong miền tần số được thực hiện bằng phép biến đổi Furiê Theo phương pháp này sẽ đo hàm mật độ phổ năng lượng, là hàm số biểu diễn sự phân
bố của năng lượng tín hiệu dọc trục tần số
Thiết bị đo: Cảm biến đo rung 3 chiều B&K
Sơ đồ hệ thống và phân tích đo rung động
và hệ thống đo rung động khi mài phẳng được trình bày trên Hình (4a, b)
Hình 4a Sơ đồ hệ thống và phân tích đo rung động
Hình 4b Hệ thống đo rung động khi mài phẳng
3.2.3 Tính toán kết quả thực nghiệm theo phương pháp Taguchi
Để cực tiểu hóa sai lệch độ phẳng, giá trị tỷ
lệ tín hiệu nhiễu h bằng tỷ lệ S/N được tính toán
theo công thức [1] và được chỉ dẫn trong Bảng 7
Trang 5Bảng 7 Giá trị tỷ lệ tín hiệu nhiễu h
Số
P 13 P 23 g 13 g 23 g 13 g 23 g 13 g 23 g13 g23 h i13 h i23
3.4 Phân tích phương sai ANOVA [9]
Từ Bảng 7 ta có giá trị tỷ lệ tín hiệu nhiễu
S/N của 2 lần tính toán khi so sánh 2 bộ chỉ tiêu tối
ưu cục bộ khi thay đổi lượng chạy dao, chiều sâu
cắt và số rãnh
Ta thấy rằng bộ chỉ tiêu tối ưu cục bộ thứ 2
có giá trị tỷ lệ S/N: h24 = 12,48 >h21= 5,18 Vậy bộ
thông số tối ưu cục bộ là s = 15m/ph; t = 0,02mm;
z = 20 (rãnh)
Các công thức và giá trị phương sai được chỉ
dẫn trong Bảng 8
Bảng 8 Phân tích phương sai ANOVA
Tương tác P1 x P2
3.5 Đồ thị thực nghiệm
Từ Bảng 7, sử dụng phần mềm Excel và
[11] tác giả đã xây dựng được biểu đồ biểu diễn ảnh
hưởng của giá trị trung bình tỷ lệ tín hiệu nhiễu S/N
khi thay đổi lượng chạy dao, chiều sâu cắt và số
rãnh đến rung động khi mài phẳng vật liệu SKD11
đã nhiệt luyện bằng đá mài gián đoạn rãnh nghiêng
theo phương pháp Taguchi và ANOVA (hình 5a, b
và c)
Hình 5a Ảnh hưởng của tỷ lệ S/N khi thay đổi lượng
chạy dao đến rung động
Hình 5b Ảnh hưởng của tỷ lệ S/N khi thay đổi số
rãnh đá mài đến rung động
Hình 5c Ảnh hưởng của tỷ lệ S/N khi thay đổi chiều
sâu cắt đến rung động
Trang 6Từ các đồ thị hình 5a, 5b và 5c suy ra, khi
thay đổi số rãnh và lượng chạy dao, chiều sâu cắt
tác động đến rung động lớn nhất ở mức 2 Tương
ứng với các mức này, giá trị rung động là nhỏ nhất
4 Thảo luận
Qua tính toán tỷ lệ tín hiệu nhiễu η bằng tỷ
lệ S/N, từ Bảng 8 thấy rằng thí nghiệm thứ 4 mà
thông số công nghệ gồm lượng chạy dao s = 15 (m/
ph), chiều sâu cắt t = 0,02 (mm) và số rãnh đá mài z
= 20 (rãnh) có giá trị η22 = 12,48 lớn nhất, nghĩa là
tác động của thí nghiệm này đến rung động khi mài
nhiều nhất và ổn định nhất, đồng thời giá trị rung
động cũng nhỏ nhất g = 0,24 m/s2
Từ Bảng 8 thấy rằng, theo thứ tự lượng chạy
dao (99,07%), các tương tác cặp (0,168%) có yếu
tố của lượng chạy dao sẽ ảnh hưởng nhiều nhất đến
rung động Còn chiều sâu cắt và số rãnh sẽ tác động
ít hơn đến rung động
- So với đá mài thường thì đá mài có bề mặt
làm việc gián đoạn rãnh nghiêng có rung động nhỏ
và ổn định hơn (g đá xẻ rãnh = 0,24 m/s2 <g đá
mài thường = 0,55 m/s2) Điều này được giải thích
là do trong quá trình mài lực cắt ở đá mài xẻ rãnh giảm hơn so với đá mài truyền thống [12]
5 Kết luận
Trong bài báo này trình bày kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của các thông số công nghệ đến cực tiểu hóa rung động khi mài phẳng vật liệu có độ cứng cao sử dụng phương pháp Taguchi và phân tích phương sai (ANOVA), làm giảm số lượng thực nghiệm, với độ chính xác và độ tin cậy cao của kết quả nghiên cứu bằng việc sử dụng phương pháp Taguchi và phân tích phương sai với ba thông số, ba
mức ảnh hưởng, ba lần thử nghiệm và ba lần lặp
các điểm thiết kế, cho biết ảnh hưởng định lượng một cách khoa học của thông số hệ thống công nghệ đến rung động khi mài phẳng vật liệu SKD11 nhiệt luyện bằng đá mài gián đoạn
Để cực tiểu hóa rung động trong phạm vi các thông số hệ thống công nghệ đã lựa chọn, giá trị tối
ưu cục bộ như sau:
s = 15 (m/ph); t = 0,02(mm); z = 20 (rãnh)
Tài liệu tham khảo
[1] Mustafa Kemal Külekcý: Analysis of Process Parameters for a Surface – Grinding Process
based on the Taguchi Method Mersin University, Tarsus Technical Education Faculty, Department
of Mechanical Education, 33140, Tarsus-Mersin,Turkey mkkulekci@gmail.com Prejem rokopisa – received: 2012-06-18; sprejem za objavo – accepted for publication: 2012-08-27
[2] Taranveer Singh, Khushdeep Goyal, Parlad Kumar: To Study the Effect of Process Parameters
for Minimum Surface Roughness of Cylindrical Grinded AISI 1045 Steel Manufacturing Science
and Technology 2(3): 56-61, 2014
[3] E Daniel Kirby: A Parameter Design Study in a Turning Operation using the Taguchi Method
The Technology Interface/Fall, 2006 Iowa State University
[4] M Aravind, Dr S Periyasamy Assistant Professor in Mechanical Engineering Government
College of Technology Coimbatore, India: Optimization of Surface Grinding Process Parameters By
Taguchi Method And Response Surface Methodology
[5] Nguyễn Tiến Đông, Nguyễn Thị Phương Giang, Kozo Ishizaki Ảnh hưởng của số hạt mài đến
chất lượng bề mặt khi gia công vật liệu ceramic bằng đá mài kim cương có cấu trúc lục giác Tạp
chí khoa học và công nghệ – Viện hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam Tập 52 - số 1A - 2014, trang 188-195
[6] Nguyễn Tiến Đông, Nguyễn Thị Phương Giang, Nguyễn Minh Tuấn, Ngô Thị Hà, Nguyễn Thị
Phương Nghiên cứu ảnh hưởng của chiều sâu cắt và lượng chạy dao đến chất lượng bề mặt chi tiết
khi mài thép C45 bằng đá mài xẻ rãnh Hội nghị khoa học và công nghệ toàn quốc về cơ khí lần thứ
3, Hà nội tháng 4 -2013 TSBN 978-604-67-0061-6, trang 120-126
[7] Nguyễn Thị Phương Giang, Nguyễn Tiến Đông Chất lượng bề mặt chi tiết khi mài vật liệu thép
C45 nhiệt luyện bằng đá mài xẻ rãnh Tạp chí khoa học và công nghệ các trường đại học kỹ thuật,
số 97/2013, trang 66-70
[8] Phùng Xuân Sơn: Nghiên cứu ảnh hưởng của rung động đến chất lượng của chi tiết khi mài
phẳng Luận án Tiến sỹ kỹ thuật Trường Đại học Bách khoa Hà Nội Hà Nội 2011.
[9] Nguyễn Trọng Hùng, Phùng Xuân Sơn, Thiết kế thực nghiệm trong chế tạo máy, NXB Xây
dựng, Hà Nội 2016
[10] Genichi Taguchi: Taguchi Methods: Design of Experiments Dearborn, MI: ASI Press; Tokyo,
Japan: Japanese Standards Association, ©1993
[11] Nguyen Trong Hung, Nguyen Anh Tu, Ngo Van Chuyen: Research the Minimization of Surface
Trang 7Roughness using the Taguchi Method in CNC Turning Mounting Shaft Process Journal of Science
& Technology - Hanoi University of Industry, ISSN 1959-3585, N0 36.2016, pp s(37-40)
[12] Z.C.Li, B Lin, Y.S.Xu, J.Hu (2002), “Experimantal Studies on Gringding Force and Force
Ratio of the Unsteady-state Gringding Technique”, Journal of Material Processing Technology, 129
(2002) 76-80
[13] Nguyễn Trọng Hùng: Giáo trình hệ thống đo lường trong chế tạo cơ khí Trường Đại học Sư
phạm Kỹ thuật Hưng Yên Hưng Yên 2013
A RESEARCH ON EFFECS OF TECHNOLOGICAL PARAMETERS
ON VIBRATION IN SURFACE PROCESSING HIGH LEVEL HARDNESS MATERIALS WITH SEGMENTED GRINDING WHEEL USING TAGUCHI METHOD AND ANOVA Abstract:
This paper represents the results of research on effects of process parameters on vibration in surface processing high level hardness materials with segmented grinding wheel using Taguchi method and Analysis
of Variance (ANOVA) This method reduces the number of experiments, produces high quality products with low cost for manufacturers With three experiments, three testing and three replications of the design point, the research results showed the relationship between technological parameters which are cutting depth, feed rate and the number of grinding slots with the pair interactions, and three interactions between them with the vibration, and identified locally optimal technological and systematic parameters with the smallest vibration in surface grinding on SKD11 steel under heat treatment by intermittent grinding stone made in Vietnam.
Keywords: minimization; vibration; Taguchi; ANOVA; cutting capacity of grinding; technological system
parameters.