- GV: c¸c tõ trªn cã nÐt nghÜa chung lµ chØ bé phËn cña c¬ thÓ con ngêi; chóng t¹o thµnh mét trêng tõ vùng... - HS suy nghÜ lµm BT..[r]
Trang 1Học kì I
Tuần 1
Bài 1 - Tiết 1 + 2
Ngày soạn: 1/9/2009Ngày dạy: 7/9/2009
Tôi đi học
(Thanh Tịnh)
A Mục tiêu cần đạt
Giúp HS:
- Cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” ở buổi tựu trờng
đầu tiên trong đời
- Thấy đợc ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi d vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
B Ph ơng tiện và tài liệu tham khảo
- Bình giảng Ngữ Văn 8
- Hớng dẫn tự học Ngữ Văn 8
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học
* Kiểm tra bài cũ: (dành thời gian dạy bài mới)
* Khởi động: (GV giới thiệu bài) Trong cuộc đời mỗi con ngời, những kỉ
niệm tuổi học trò thờng đợc giữ bền lâu trong trí nhớ Đặc biệt là những kỉniệm về buổi đến trờng đầu tiên:
Ngày đầu tiên đi học
Mẹ dắt tay đến trờng
Em vừa đi vừa khóc
Mẹ dỗ dành bên em.
(Viễn Phơng)
Truyện ngắn Tôi đi học đã diễn tả những kỉ niệm mơn man, bâng
khuâng của một thời thơ ấy
* Bài mới:
Tiết 1 (Ngày dạy: 7/9/2009)
Hoạt động 1: Giới thiệu bài
? Qua sự chuẩn bị bài ở nhà, em
hãy nêu những hiểu biết của mình
về tác giả Thanh Tịnh?
- GV cung cấp thêm cho HS một số
nét khái quát về cuộc đời và sự
nghiệp của TT
? Xuất xứ của vbản Tôi đi học?
- “TĐH” là một tác phẩm tiêu biểu
cho giọng văn nhẹ nhàng mà thấm
sâu mang lại d vị vừa man mác buồn
thơng, vừa ngọt ngào quyến luyến
I Giới thiệu chung
- HTL:
+ TT (1911 - 1988), sáng tác của TT đậm chất trữtình, toát lên vẻ đằm thắm, nhẹ nhàng mà sâulắng, tình cảm êm dịu, trong trẻo
+ Ông là tác giả của nhiều tập truyện ngắn, tập
thơ; trong đó nổi tiếng nhất là tập Quê mẹ (truyện ngắn) và Đi từ giữa một mùa sen (truyện thơ)
- Tôi đi học in trong tập Quê mẹ, xuất bản năm
Trang 2chú thích nào mà em cha hiểu cần
? Kỉ niệm ngày đầu tiên đến trờng
của “tôi” đợc kể theo trình tự không
gian và thời gian nào? Tơng ứng với
trình tự ấy là các đoạn nào của văn
bản?
- Yêu cầu HS theo dõi đoạn: “Hằng
năm tng bừng rộn rã”
? Những kỉ niệm của buổi tựu trờng
đầu tiên trong đời đợc nhân vật “tôi”
nhớ lại vào lúc nào? Những gì gợi
lên những kỉ niệm đó? Hãy tìm
những câu văn nói lên điều đó?
- HS theo dõi đoạn văn bản: “Buổi
mai hôm ấy trên ngọn núi”
? Tìm những chi tiết thể hiện tâm
trạng của nhân vật “tôi” trên con
đ-ờng cùng mẹ tới trđ-ờng?
? Những chi tiết trên cho em thấy
có sự thay đổi gì trong nhân vật
“tôi”? Tại sao lại có sự thay đổi lớn
nh vậy?
- GV: Nhân vật “tôi” đã thấy mình
lớn lên và không còn chơi những trò
chơi nh trớc đây: “lội qua sông thả
diều nh thằng Quý, ra đồng nô đùa
tr-2 Đề tài của văn bản
- Toàn bộ tác phẩm là “những kỉ niệm mơn mancủa buổi tựu trờng” qua hổi tởng của nhân vật
“tôi”
3 Tìm hiểu thể loại và bố cục
- Văn biểu cảm vì toàn truyện là cảm xúc tâmtrạng của nhân vật “tôi” trong buổi tựu trờng đầutiên (Ngoài ra còn có các yếu tố tự sự, miêu tả)
Khi ấy, tác giả là ngời lớn, không nhớ hết cái
buổi tựu trờng ngày xa “Nhng mỗi lần thấy mấy
em nhỏ rụt rè núp dới nón mẹ lần đầu tiên đi đếntrờng, lòng tôi lại tng bừng rộn rã” Và kỉ niệmcủa buổi tựu trờng đầu tiên ấy đã sống dậy ào ạttrong lòng tác giả
=> Sự chuyển biến của đất trời cuối thu và hình
ảnh mấy em nhỏ rụt rè núp dới nón mẹ lần đầutiên đi đến trờng gợi cho nhân vật “tôi” nhớ lạimình ngày ấy cùng những kỉ niệm trong sáng
b Cảm nhận của nhân vật tôi trong buổi tựu ờng đầu tiên.
tr-* Khi cùng mẹ đi trên đờng tới trờng
- HTL:
+ “Con đờng này sự thay đổi lớn”
+ “Trong chiếc áo đứng đắn”
+ Cẩn thận, nâng niu vở, bút và muốn thử sức xin
Trang 3vở mới trên tay” và “muốn thử sức
nghĩa của biện pháp nghệ thuật
trong đoạn văn này?
- Yêu học, yêu bạn bè và mái trờng quê hơng
- Tiếp tục tìm hiểu văn bản “Tôi đi học”
+ Cảm nhận của “tôi” lúc ở sân trờng
+ Cảm nhận của “tôi” khi ông đốc gọi tên vào lớp
+ Khi phải rời bàn tay mẹ cùng các bạn đi vào lớp
+ Khi ngồi trong lớp học đón giờ học đầu tiên
Tiết 2 (Ngày dạy: 7/9/2009)
- Yêu cầu HS theo dõi đoạn văn bản:
? Cho biết cảm nhận của “tôi” khi
nghe ông đốc gọi tên vào lớp?
? Tại sao lúc này cảm giác hồi hộp
của “tôi” lại rõ nét đến nh vậy?
- Yêu cầu HS theo dõi đoạn: “Ông
đốc đẩy cặp kính trắng…chút nàochút nào
hết”
? Em nghĩ gì về tiếng khóc của các
* Khi đứng giữa sân trờng
- Rất đông ngời (Trớc sân trờng làng Mĩ Lí dày
đặc cả nguời)
- Ngời nào cũng đẹp (Ngời nào quần áo cũng
sạch sẽ, gơng mặt vui tơi và sáng sủa)
- So sánh ngôi trờng với đình làng - nơi thờ cúng
tế lễ, nơi thiêng liêng cất giấu những điều bí ẩn
=> sự trang nghiêm của ngôi trờng
- Họ nh con chim non đứng bên bờ tổ, nhìn
quãng trời rộng muốn bay, nhng còn ngập ngừng
e sợ.
- Miêu tả sinh động hình ảnh và tâm trạng các emnhỏ lần đầu tới trờng
- Đề cao sức hấp dẫn của nhà trờng
- Thể hiện khát vọng bay bổng của tác giả với ờng học
tr-* Khi ông đốc gọi tên vào lớp
- “tôi cảm thấy nh quả tim tôi ngừng đập” đến
“quên cả mẹ tôi đứng sau tôi”, và khi nghe gọi
đến tên “tôi tự nhiên giật mình và lúng túng”
- Cảm thấy mình và các bạn đợc mọi ngời ngắmnhìn nhiều hơn => đã lúng túng lại càng lúngtúng hơn
- Vì đây là một giờ phút hệ trọng khi “tôi” chínhthức trở thành HS của trờng
* Khi phải rời bàn tay mẹ cùng các bạn đi vàolớp
Trang 4cậu học trò bé nhỏ khi sắp hàng để
vào lớp?
- GV: - Tiếng khóc nh một phản ứng
dây chuyền, rất tự nhiên, rất ngây
thơ và giàu ý nghĩa Nó vừa là sự e
sợ trớc một thử thách vừa là một
niềm quyết tâm để bớc vào một thế
giới khác lạ mà đầy hấp dẫn
? Hãy nhớ và kể lại cảm xúc của
chính mình vào lúc này, trong ngày
đầu tiên đi học nh những bạn nhỏ
kia?
- Yêu cầu HS theo dõi đoạn: “Một
mùi hơng lạ Tôi đi học”
? Các em theo dõi vào đoạn: “Một
con chim liệng đánh vần đọc”
Những chi tiết đó nói thêm điều gì
nghệ thuật của truyện ngắn này?
- Là một truyện ngắn giàu chất thơ
với những kỉ niệm trong sáng của
buổi tựu trờng đầu tiên trong cuộc
đời mình
? Tình cảm nào đợc khơi gợi và bồi
đắp khi em đọc truyện Tôi đi học?
- HTL:
+ Khóc một phần vì lo sợ (do phải tách rời ngờithân để bớc vào môi trờng hoàn toàn mới lạ), mộtphần vì sung sớng (lần đầu đợc tự mình học tập)+ Đó là những giọt nớc mắt báo hiệu sự trởngthành, những giọt nớc mắt ngoan chứ không phảinớc mắt vòi vĩnh nh trớc
- HS tự bộc lộ
* Khi ngồi trong lớp học
- “Một mùi hơng lạ không cảm thấy sự xa lạchút nào”
- Cảm giác lạ lẫm vì lần đầu đợc vào lớp học, mộtmôi trờng sạch sẽ, ngay ngắn
- Không cảm thấy sự xa lạ với bàn ghế và bạn bèvì bắt đầu ý thức đợc
- 1 chút buồn khi từ giã tuổi thơ
- Bắt đầu trởng thành trong nhận thức và việc họchành của bản thân
=> Đây là phút sang trang của một tâm hồn trẻdại, tạm biệt thế giới ấu thơ chỉ biết nô đùa,nghịch ngợm để bớc vào thế giới tuổi học trònghiêm chỉnh đầy hấp dẫn
c Hình ảnh những ngời lớn
- HS theo dõi vào văn bản
- Tất cả mọi ngời đều yêu thơng, chăm chút,khuyến khích các em trong buổi tựu trờng đầutiên:
+ Ông đốc: nhìn các em với cặp mắt hiền từ vacảm động
+ Thầy giáo: gơng mặt tơi cời
+ Phụ huynh: dẫn các em đến trờng
5 Tổng kết
- Tôi đi học là một truyện ngắn giàu chất thơ:
+ Truyện đợc bố cục theo dòng hồi tởng, cảm
xúc của nhân vật tôi và trình tự thời gian của buổi
- HS tự bộc lộ
* Củng cố:
- Em học tập đợc gì rừ nghệ thuật kể chuyện của nhà văn Thanh Tịnh?
- Trong các tiết học Âm nhạc các em đã đợc học những bài hát nào về ngày đầu tiên đihọc? Em hãy hát bài hát đó cho cả lớp cùng nghe?
Trang 5+ Nhớ lại những chi tiết làm em xúc động nhất trong buổi tựu trờng.
+ Ghi lại một cách chân thành, tự nhiên những cảm xúc đó trong bài văn của mình
- Chuẩn bị bài: Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
+ Nghiên cứu trớc bài học
+ Ôn tập từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa
Bài 1 - Tiết 3
Ngày soạn: 2/9/2009Ngày dạy: 9/9/2009
Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học
* Kiểm tra bài cũ: (dành thời gian dạy bài mới)
* Khởi động: GV hớng dẫn HS ôn tập từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa để gợi
dẫn vào bài mới:
- GV gợi dẫn: ở lớp 7, các em đã học về từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa Bây giờ em nào cóthể nhắc lại một số VD về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa?
- GV: Em có nhận xét gì về mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các từ ngữ trong 2 nhóm trên?
- HS: Các từ có mối quan hệ bình đẳng về ngữ nghĩa, cụ thể:
+ Các từ đồng nghĩa trong nhóm có thể thay thế cho nhau trong một câu văn cụ thể.+ Các từ trái nghĩa trong nhóm có thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu
- GV: Nhận xét của các em có đúng hay không? Chúng ta sẽ cùng tìm câu trả lời trongbài học hôm nay
* Bài mới:
Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm
- GV yêu cầu HS quan sát sơ đồ sau
đây:
I Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp
1 Ví dụ
Trang 6Voi, hơu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của các từ thú, chim,
cá? Vì sao?
? Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của các từ voi, hơu? Nghĩa
của từ chim rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của các từ tu hú, sáo? Nghĩa
của từ cá rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa
của các từ cá rô, cá thu?
? Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng
hơn nghĩa của những từ nào, đồng
thời hẹp hơn nghĩa của từ nào?
? Qua việc phân tích sơ đồ, em thấy
từ nào có nghĩa rộng hơn cả, từ nào có
? Hãy lấy VD về một từ ngữ có nghĩa
rộng với đồng thời có nghĩa hẹp?
2 Nhận xét
- HTL: Nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa của từ thú, chim, cá Vì động vật là “sinh vật có cảm giác và tự vận động đợc”; thú, chim, cá
đều là động vật Phạm vi nghĩa của từ động vật bao hàm nghĩa của các từ thú, chim, cá.
- HTL:
+ Voi, hơu là các động vật thuộc loài thú, phạm
vi nghĩa của 2 từ này đợc bao hàm trong phạm
vi nghĩa của từ thú Nghĩa cả các từ voi, hơu hẹp hơn nghĩa của từ thú.
+ Nghĩa của chim rộng hơn nghĩa của các từ tu
- Nghĩa hẹp: voi, hơu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu.
- Các từ: thú, chim, cá vừa có nghĩa rộng vừa có
- Một từ có nghĩa rộng với những từ ngữ này
đồng thời có nghĩa hẹp với từ ngữ khác
- HTL: VD từ cây nghĩa hẹp hơn từ thực vật
đồng thời có nghĩa rộng hơn từ cây bàng, cây
me
* Ghi nhớ (SGK)Hoạt động 2: H ớng dẫn luyện tập
Trang 7Quần đùi, quần dài áo dài, áo sơ mi Súng trờng, đại bác Bom ba càng, bom bi
- GV y/c HS suy nghĩa, làm BT
* Củng cố:
- Em hiểu thế nào là một từ có nghĩa rộng?
- Một từ nh thế nào đợc coi là có nghĩa hẹp?
- Một từ có thể vừa có nghĩa rộng vừa có nghĩa hẹp đợc không? VD?
* H ớng dẫn về nhà :
- Nắm chắc kiến thức bài học
- Làm BT sau:
+ Y/c: Cho các từ ngữ: sống, chết, tơi, xanh Hãy đặt câu cho mỗi từ ngữ khi đợc dùng
với nghĩa rộng và nghĩa hẹp
+ Gợi ý: từ sống
Sống đâu có đơn giản nh anh tởng (nghĩa rộng)
Cho chúng tôi xin thêm đĩa rau sống (nghĩa hẹp)
Từ tơi
Hoa tàn mà lại thêm tơi (nghĩa rộng)
Mớ rau này tơi quá! (nghĩa hẹp)
(Các từ còn lại cách làm tơng tự)
- Chuẩn bị bài: Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.
+ Nghiên cứu trớc bài học
+ Đọc lại văn bản: Tôi đi học (Thanh Tịnh)
Trang 8Bài 1 - Tiết 4
Ngày soạn: 3/9/2009Ngày dạy: 11/9/2009
Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
A Mục tiêu cần đạt
Giúp HS:
- Nắm đợc chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản
Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề; biết xác định và duy trì đối t ợng trình bày, chọn lựa, sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến, cảmxúc
-B Ph ơng tiện và tài liệu tham khảo
- Để học tốt Ngữ Văn 8
- Hớng dẫn tự học Ngữ Văn 8
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học
* Kiểm tra bài cũ: (dành thời gian dạy bài mới)
* Khởi động: GV giới thiệu vào bài
* Bài mới:
- GV y/c HS đọc vb Tôi đi học (Thanh
Tịnh)
? Tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu
sắc nào trong thời thơ ấu của mình?
? Sự hồi tởng ấy gợi lên những ấn
- Văn bản Tôi đi học (Thanh Tịnh)
- HS đọc lại văn bản Tôi đi học (Thanh Tịnh)
- HTL: Đó là kỉ niệm về ngày đầu tiên đi họcvới biết bao rụt rè, mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ Trong
đó, đáng nhớ nhất là những cảm giác của nhânvật “tôi” khi cùng mẹ đi trên đờng tới trờng, khinghe ông đốc gọi tên và khi phải rời bàn tay mẹ
để cùng các bạn đi vào lớp
- Gợi lên trong lòng nhà văn những cảm giác
“nao nức”, “tng bừng rộn rã” với “những kỉniệm mơn man” khi “mỗi lần thấy mấy em nhỏrụt rè núp dới nón mẹ lần đầu tiên đi đến tr-ờng” Đó là cảm giác lặp đi lặp lại mỗi khi ônghồi tởng lại
- Chủ đề của văn bản Tôi đi học: Là những kỉ
niệm mơn man của buổi tựu trờng qua hồi tởngcủa nhân vật “tôi”
3 Kết luận
- HS suy nghĩ trả lời:
Chủ đề là đối tợng và vấn đề chính (chủyếu) đợc tác giả nêu lên, đặt ra trong văn bản
* Ghi nhớ (SGK)
- HS đọc ghi nhớ 1 (SGK)Hoạt động 2: Tìm hiểu tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Y/c HS tiếp tục theo dõi vb Tôi đi
học.
? Căn cứ vào đâu em biết văn bản Tôi
II Tính thống nhất về chủ đề của vb
1 Ví dụ
- Vb Tôi đi học (HS tiếp tự theo dõi văn bản Tôi đi học)
2 Nhận xét
- HTL: Những căn cứ:
Trang 9đi học nói lên những kỉ niệm của tác
giả về buổi tựu trờng đầu tiên?
- GV chuẩn xác:
- Văn bản Tôi đi học tập trung hồi
t-ởng lại tâm trạng hồi hộp, cảm giác
bỡ ngỡ của nhân vật tôi trong buổi tựu
trờng đầu tiên:
? Hãy tìm các từ ngữ chứng tỏ tâm
trạng đó in sâu trong lòng nhân vật
tôi suốt cuộc đời?
? Tìm các từ ngữ, các chi tiết nêu bật
cảm giác mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ của
nhân vật tôi khi cùng mẹ đi đến trờng,
khi cùng các bạn đi vào lớp?
- GV cho HS tìm các chi tiết trên theo
nhóm nhỏ
- GV chuẩn xác và chốt ý: nh vậy tất
cả nội dung, từ ngữ trong văn bản đều
tập trung nói về chủ đề của vb Tôi đi
học.
? Từ việc phân tích trên, hãy cho
biết: Thế nào là tính thống nhất về
+ Nhan đề văn bản Tôi đi học cho phép dự đoán
văn bản nói về chuyện “tôi đi học”
+ Đó là những kỉ niệm về buổi đầu đi học của
“tôi”, nên đại từ tôi, các từ ngữ biểu thị ý nghĩa
đi học đợc lặp đi lặp lại nhiều lần+ Các câu nhắc đến kỉ niệm của buổi tựu trờng
đầu tiên trong đời:
Hôm nay tôi đi học.
Hằng năm cứ vào cuối thu tựu trờng.
Tôi quên thế nào đợc những cảm giác trong sáng ấy.
Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi bắt đầu thấy nặng.
Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhng một quyển vở cũng xệch ra và chênh đầu chúi xuống đất
- Hằng năm cứ vào cuối thu tựu trờng.
- Cảm nhận trên đờng đi học:
+ Cảm nhận về con đờng: quen đi lại lắm lần
-> thấy lạ, cảnh vật chung quanh đều thay đổi.+ Thay đổi hành vi: lội qua sông thả diều, đi ra
đồng nô đùa -> đi học, cố làm nh một học tròthực sự
- Trên sân trờng:
+ Cảm nhận về ngôi trờng: nhà trờng cao ráo vàsạch sẽ hơn các nhà trong làng -> xinh xắn, oainghiêm nh đình làng, sân rộng, cao hơn và
“lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ”
+ Cảm giác bỡ ngỡ, lúng túng khi xếp hàng vàolớp: đứng nép bên ngời thân, chỉ dám nhìn mộtnửa, dám đi từng bớc nhẹ, muốn bay, nhng cònngập ngừng e sợ, tự nhiên thấy nặng nề mộtcách lạ, nức nở khóc theo
- Trong lớp học: cảm thấy vừa lạ lẫm vừa thânquen
3 Kết luận
- Tính thống nhất về chủ đề của văn bản là sựnhất quán về ý đồ, ý kiến, cảm xúc của tác giả
III Luyện tập
Bài tập 1
- HS nêu y/c BT
Trang 10- GV gọi 1 HS đọc vb Rừng cọ quê
tôi.
- GV chia lớp thành 4 nhóm, thảo
luận với các câu hỏi sau:
a Hãy cho biết văn bản trên viết về
đối tợng nào và về vấn đề gì? Các
đoạn văn đã trình bày đối tợng và vấn
đề theo một thứ tự nào? Theo em, có
thể thay đổi trật tự sắp xếp này đợc
- GV cho HS thảo luận theo nhóm
nhỏ xem ý nào sẽ làm cho bài viết lạc
Các đoạn văn đã trình bày đối tợng từ kháiquát -> cụ thể
Ta không thể thay đổi trật tự sắp xếp này vìvới bố cục nh trên vb giúp ngời đọc có thể từchỗ hình dung ra từng đặc điểm của cây cọ ->thấy đợc sự gắn bó của cây cọ với con ngời
b Chủ đề của văn bản: “RCQT” là những hình
ảnh rất đỗi thân thơng, quen thuộc cua cây cọgắn bó với đời sống hàng ngày của con ngờisông Thao
c
- Hình ảnh cây cọ:
+ Thân cọ vút thẳng lên trời, búp cọ vuốt dài.+ Cây non vừa trồi lá xòa sát mặt đất
+ Lá tròn xòe ra nhiều phiến nhọn dài
- Cuộc sống của nhân dân với cây cọ: nhà tôi ởdới rừng cọ, đi học trong rừng cọ…chút nào chổi cọ,nón lá cọ, mành cọ, làn cọ…chút nào
d “Rừng cọ trập trùng”, “Cuộc sống quê tôigắn bó với cây cọ”
Bài tập 2
- HS nêu yêu cầu BT
- HS thảo luận (1’)
- Đại diện trình bày
- HTL: ý b và d sẽ làm cho bài viết lạc đề
* Củng cố:
- Thế nào là chủ đề của văn bản?
- Thế nào là tính thống nhất chủ đề của văn bản?
- Làm thế nào để đảm bảo tính thống nhất đó?
* H ớng dẫn về nhà :
- Nắm chắc kiến thức bài học
- Làm BT3 (SGK, trang 14)
+ Yêu cầu: bổ sung, lựa chọn, điều chỉnh lại các ý cho thật sát với yêu cầu của đề bài
Các em cần đọc lại văn bản Tôi đi học để nắm đợc diễn biến dòng cảm xúc của nhân vật
tôi mà điều chỉnh cho đúng.
+ Gợi ý: Trong 7 ý của SGK, có 2 ý lạc chủ đề là ý c và g Các em sắp xếp 5 ý còn lạitheo thứ tự từ trên xuống, nhng cần diễn đạt lại cho rõ và sát với yêu cầu của bài là phân
tích dòng cảm xúc của nhân vật tôi.
+ VD: - ý b: Cảm thấy con đờng vốn quen thân bỗng trở nên lạ.
- ý h: Cảm thấy gần gũi, thân yêu đối với lớp học, thầy và những ngời bạn
Trang 11- Hệ thống câu hỏi đọc - hiểu Ngữ văn 8
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học
* Kiểm tra bài cũ:
- Phát biểu ngắn gọn những suy nghĩ của em về dòng cảm xúc của nhân vật “tôi” trong
truyện ngắn Tôi đi học.
- Em học thêm đợc gì về nghệ thuật viết truyện ngắn của văn bản Tôi đi học?
* Khởi động: (GV giới thiệu) Tuổi thơ cay đắng, tuổi thơ ngọt ngào, tuổi
thơ dữ dội, tuổi thơ êm đềm Tuổi thơ của em, tuổi thơ của tôi Ai chẳng có
một tuổi thơ, một thời thơ ấu đã trôi qua và không bao giờ trở lại Những
ngày thơ ấu của nhà văn Nguyên Hồng đã đợc kể, tả, nhớ lại với những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại (Thạch Lam) mà thấm đẫm
tình yêu đối với mẹ của mình
* Bài mới:
Tiết 5 (Ngày dạy: 14 /9/2009)
Hoạt động 1: Giới thiệu bài
? Trình bày sự hiểu biết của em về
nhà văn Nguyên Hồng?
? Nêu xuất xứ của tác phẩm hồi kí
Những ngày thơ ấu và trích đoạn
nhiều tác phẩm nổi tiếng: Bỉ vỏ, Cửa biển
+ Là nhà văn của phụ nữ và nhi đồng
+ Thời thơ ấu của ông trải qua nhiều cay đắng,
điều đó đã trở thành nguồn cảm hứng cho tácphẩm tiểu thuyết - hồi kí - tự truyện cảm động
Những ngày thơ ấu.
+ Đoạn trích Trong lòng mẹ (tên do ngời biên
Trang 12? Giải thích một số yếu tố Hán Việt
trong bài: can, kiến, thực, trọng và
cho VD minh họa?
? So với bố cục, mạch truyện và cách
kể chuyện bài Trong lòng mẹ có gì
giống, khác bài Tôi đi học?
? Có thể chia trích đoạn này thành
mấy phần? Nội dung của từng phần?
- GV chốt ý: Đoạn trích Trong lòng
mẹ là những dòng hồi kí viết về tâm
địa độc ác của ngời cô và tình yêu
mãnh liệt của chú bé Hồng với ngời
+ ở bài Tôi đi học: chuyện liền mạch trong một
thời gian ngắn, không ngắt quãng: buổi sáng
đầu tiên đến trờng
+ ở bài: Trong lòng mẹ: chuyện không thật
liền; có một gạch nối nhỏ, ngắn về thời gian vàingày khi cha gặp và khi gặp mẹ
- 2 phần:
+ Phần 1: từ đầu -> và mày cũng còn phải có
họ, có hàng, ngời ta hỏi đến chứ?: Cuộc đối
thoại giữa ngời cô cay độc và chú bé Hồng; ýnghĩ, cảm xúc của chú về ngời mẹ bất hạnh.+ Phần 2: đoạn còn lại: cuộc gặp lại bất ngờ với
mẹ và cảm giác vui sớng cực điểm của chú béHồng
3 Phân tích
a Hoàn cảnh sống của bé Hồng
- HS theo dõi phần chữ in nhỏ ở đầu văn bản
- Mồ côi cha; mẹ do nghèo túng phải tha hơngcầu thực 2 anh em Hồng sống nhờ nhà ngời côruột, không đợc yêu thơng, còn bị hắt hủi
- Cô độc, đau khổ, luôn khao khát tình thơngcủa mẹ
b Tâm địa độc ác của ngời cô
- HS theo dõi phần 1: từ đầu -> ngời ta hỏi đến
Trang 13những chi tiết, lời nói điển hình nào?
- GV chuẩn xác
? Đằng sau vẻ mặt tơi cời, giọng nói
ngọt ngào, cử chỉ thân mật rất kịch
đối với chú bé Hồng, em thấy thực
chất nhân vật ngời cô là ngời nh thế
nào? Vì sao những lời lẽ của bà ta đã
khiến lòng chú bé thắt lại, nớc mắt
ròng ròng ?
- GV bình: Từ vẻ mặt, cử chỉ, giọng
nói và nhất là nội dung những lời nói
=> ngời cô là một con ngời không còn
tình ngời mà chỉ muốn gây ra nỗi đau
xót cho ngời khác, và tàn nhẫn hơn lại
chính là đứa cháu của mình, một đứa
bé ngây thơ đáng thơng, sớm mồ côi
bố, lại phải sống xa mẹ Không những
thế bà ta còn cảm thấy sung sớng khi
có dịp làm cho ngời khác phải đau
khổ Đó chính là một con ngời bất
nhân, đáng lên án
? Khắc họa hình ảnh một bà cô nh
vậy, nhà văn Nguyên Hồng muốn phê
phán điều gì?
muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
+ Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có
nh dạo trớc đâu!
+ Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền
tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho
và thăm em bé chứ.
- Cử chỉ: vỗ vai, nhìn vào mặt đứa cháu rồi đổigiọng nghiêm nghị
- HS thảo luận theo bàn (2’)
- Đại diện trình bày
- HTL: Tuy là cô của bé Hồng, nhng nhân vậtngời cô ở đây không những không thơng cháu
mà trái lại, còn tìm cách gieo rắc vào đầu óc thơngây của cháu những điều không hay về mẹ để
nó khinh miệt và ruồng rẫy ngời mẹ Giọng nói
thì ngọt ngào nhng lại đầy mỉa mai cay độc Mợ
mày phát tài lắm, có nh dạo trớc đâu! Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ Hai tiếng em bé đợc ngân dài ra thật ác ý
đã xoắn chặt lấy tâm can đứa cháu nhỏ.
- Cử chỉ thân mật của ngời cô thực ra là thay
đổi đấu pháp tấn công
- Lòng chú bé thắt lại, nớc mắt ròng ròng xót
thơng cho ngời mẹ và đau lòng trớc ngời cô tànnhẫn vô lơng tâm
- Phê phán những ngời sống tàn nhẫn, khô héocả tình máu mủ, ruột rà trong xã hội thực dânnửa phong kiến bấy giờ
* Củng cố:
- Nêu sự hiểu biết của em về nhà văn Nguyên Hồng?
- Phân tích nhân vật ngời cô trong cuộc đối thoại giữa bà ta với chú bé Hồng?
Tiết 6 (Ngày dạy: 14/9/2009)
- GV nêu vấn đề: Trong tiết trớc chủ yếu chúng ta tìm hiểu nhân vật bà cô quái ác quacuộc gặp gỡ - nh là mèo vờn chuột, một trò đùa tàn ác - do chính bà ta tạo ra và dàndựng Trong màn bi - hài kịch nho nhỏ ấy, và trong những hoàn cảnh khác, tâm trạngcủa chú bé Hồng đã diến biến nh thế nào? Qua đó, ngời đọc thấy rõ tính cách, tâm hồncủa chú ra sao? Đó chính là một trong những nội dung quan trọng của tiết học này
- GV y/c HS tiếp tục theo dõi phần 1
c Tình yêu thơng mãnh liệt của chú bé Hồng
đối với ngời mẹ bất hạnh
* Phản ứng tâm lí của chú bé khi nghe nhữnglời giả dối, thâm độc xúc phạm sâu sắc đối với
mẹ chú
- HS tiếp tục theo dõi phần 1 của văn bản
- HTL:
+ Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng
nói và trên nét mặt khi cời rất kịch của cô tôi.
+ Nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào
đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khing miệt và ruồng rẫy mẹ tôi
Trang 14+ Nhng đời nào tình thơng yêu và lòng kính
mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến
+ Tôi lại im lặng, cúi đầu xuống đất: lòng tôi
thắt lại, khóe mắt tôi đã cay cay
+ Nớc mắt tôi ròng ròng rớt xuống hai bên mép
rồi chan hòa đầm đìa ở cằm và ở cổ.
+ Chỉ vì tôi thơng mẹ tôi và căm tức sao mẹ tôi
lại vì sợ hãi những thành kiến tàn ác mà xa lìa anh em tôi, để sinh nở một cách giấu giếm
- Từ cúi đầu không đáp đến cời và đáp lại cô
tôi là một phản ứng thông minh xuất phát từ sự
nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ của chú bé
- Khi mục đích mỉa mai, nhục mạ của ngời cô
đã trắng trợn phơi bày thì lòng đau đớn, phẫn
uất ở chú bé không còn nén nổi Nớc mắt ở cổ.
- GV bình:
+ Ngời cô đã tìm mọi cách đề nói xấu mẹ chú, nhng chú đã kịp nhận ra và đã có những
phản ứng tức thì Đầu tiên là cúi đầu không đáp khi nhận ra ý nghĩa cay độc trong câu hỏi của ngời cô, sau đó mới cời đáp lại một cách rắn rỏi, đầy tin tởng: Không ! Cháu
không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về và sau những câu hỏi ác ý của
ng-ời cô, mặc dầu lòng chú bé đau thắt lại, khóe mắt đã cay cay, nhng chú vẫn cng-ời dài trong
tiếng khóc, hỏi lại: Sao cô biết mợ cháu có con? Đó là những phản ứng trực tiếp đối với
ngời đã cố ý xúc phạm đến mẹ chú
+ Những trong lòng chú còn có những phản ứng đối với những thành kiến và cổ tục xã
hội: Chỉ vì tôi thơng mẹ tôi và căm tức sao mẹ tôi lại vì sợ hãi những thành kiến tàn ác
mà xa lìa anh em tôi, để sinh nở một cách giấu giếm Phản ứng ấy đã dâng cao thành
một quyết tâm trả thù mãnh liệt trong lòng chú bé: Giá nh những cổ tục đã đày đọa mẹ
tôi là một vật nh hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn,
mà nhai, mà nghiễn cho kì nát vụn mới thôi.
+ Tất cả những phản ứng nói trên đều nhằm mục đích bảo vệ cho ngời mẹ mà chú yêuquý, đều xuất phát từ tình thơng yêu mãnh liệt của chú đối với ngời mẹ bất hạnh đáng
thơng nh chú đã hằng tâm niệm: Nhng đời nào tình thơng yêu và lòng kính mến mẹ tôi
lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến
? Có thể hiểu gì về bé Hồng qua
trạng thái tâm lí đó của em?
? Trong đoạn đối thoại giữa ngời cô
với bé Hồng, tác giả đã sử dụng nghệ
- Làm nổi bật tính cách tàn nhẫn của ngời cô
- Khẳng định tình mẫu tử trong sáng, cao cả của
bé Hồng
* Cảm giác sung sớng cực điểm khi đợc ở tronglòng mẹ
- HS theo dõi phần 2 của văn bản
- Mẹ tôi về một mình Em Quế tôi.
- Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi nớc mắt cho tôi.
- Mẹ tôi không còm cõi xơ xác thơm tho lạ
th-ờng
- Hình ảnh ngời mẹ hiện lên cụ thể, sinh động,gần gũi, hoàn hảo (ngời mẹ yêu con, đẹp đẽ,can đảm, kiêu hãnh vợt lên mọi lời mỉa mai cay