NGHIÊN CỨU MỘT SỐ YÉU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NĂNG SUẤT VÀ HIỆU SUẤT THU HỒI DẦU SẢ TRONG QUÁ TRÌNH CHƯNG CẤT HƠI NƯỚC ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ VI SÓNG LUẬN VĂN THẠC SỸ

Quy trình làm th c nghi m..... Phân vùng sóng .... Hình nh gia công và l p ráp khung lò vi sóng ..... Tên khoa h c: CYMBOPOGON CITRATUS DC... Ngoài ra, vi sóng có th lan truy n trong châ

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u khoa h c đ c l p c a riêng tôi

Các s li u s d ng phân tích trong lu n v n có ngu n g c rõ ràng, đã công b theo đúng quy đ nh Các k t qu nghiên c u trong lu n v n do tôi t tìm hi u, phân tích

m t cách trung th c, khách quan và phù h p v i th c ti n c a Vi t Nam Các k t qu

này ch a t ng đ c công b trong b t k nghiên c u nào khác

Hu , ngày 13 tháng 9 n m 2018

H c viên

Tr n Ng c Sang

L I C M N

Lu n v n th c s k thu t chuyên ngành K thu t C khí v i đ tài “Nghiên c u

m t s y u t nh h ng đ n n ng su t và hi u su t thu h i d u s trong quá trình

ch ng c t h i n c ng d ng công ngh vi sóng” là k t qu c a quá trình n l c, c

g ng không ng ng c a b n thân và đ c s giúp đ , đ ng viên khích l c a các th y

giáo, b n bè và đ ng nghi p trong su t quá trình th c đ tài Qua trang vi t này, tôi xin

g i l i c m n chân thành, sâu s c t i nh ng ng i đã giúp đ tôi trong th i gian h c

t p, nghiên c u khoa h c v a qua

Tôi xin t lòng thành kính và bi t n sâu s c đ i v i th y giáo, NG T.TS inh

V ng Hùng đã tr c ti p t n tình h ng d n c ng nh cung c p tài li u thông tin khoa

h c c n thi t cho lu n v n này

Xin chân thành c m n Lãnh đ o nhà tr ng, các th y giáo, cô giáo Phòng ào

t o, Khoa C khí - Công ngh cùng toàn th h c viên l p Cao h c KTCK- K22 tr ng

i h c Nông Lâm - i h c Hu đã t o đi u ki n cho tôi hoàn thành t t công vi c

TÓM T T

S d ng h th ng ch ng c t h i n c, ng d ng công ngh vi sóng đ gia nhi t

và công phá các mô t bào trong ch ng c t d u th c v t có th t o ra hi u su t thu d u

r t cao, là m t h ng nghiên c u m i thay cho các ph ng pháp gia nhi t (tr c ti p

ho c gián ti p) truy n th ng hi n nay Trong quá trình ch ng c t d u s , v n đ t ng

n ng su t, hi u su t thu h i và ch t l ng tinh d u đ c m i c s s n xu t quan tâm

c v công ngh và thi t b

M c đích nghiên c u

- Nghiên c u, c i ti n k t c u bu ng phát vi sóng có dung tích ch a và b ngu n phát l n h n đ làm v các t bào th c v t ch a các h p ch t d u th c v t t bên trong

(t vi), nh m thu đ c d u s v i hi u su t cao nh t

- Thay đ i c ng đ phát vi sóng đ n kh n ng công phá các mô ch a tinh d u th c

v t, đ kh o sát nh h ng đ n n ng su t và hi u su t thu h i d u s theo th i gian

Ph ng pháp nghiên c u

- Ph ng pháp nghiên c u tài li u: Nghiên c u tài li u, k t qu nghiên c u đã

công b trên các n ph m, s li u th ng kê Tài li u t các ngu n: t p chí và báo cáo khoa h c trong ngành và ngoài ngành; sách giáo khoa và nh ng tác ph m khoa h c, tài

d u s , gi m th i gian ch ng c t, chi phí n ng l ng T đó phân tích các k t qu t

quá trình th c nghi m

K t qu nghiên c u

- T o ra đ c 01 mô hình h th ng h th ng ch ng c t d u s b ng h i n c, ng

d ng công ngh vi sóng có dung tích ch a kho ng 4-6 kg thân lá; có kh n ng làm

vi c n đ nh H th ng thi t b này có kh n ng đi u ch nh đa ch đ đ th c nghi m

kh o sát và xác đ nh các ch đ làm vi c khác nhau

- Xác đ nh đ c các y u t và thông s (v k t c u, c u t o c a bu ng bay h i, v

công su t phát vi ba, v th i gian ch ng c t, v n ng su t d u/kh i l ng thân lá, v

hi u su t thu h i d u s ) nh h ng m nh và các ch tiêu có l i h n trong ch ng c t

d u th c v t (n ng su t cao h n, hi u su t thu h i d u s tri t đ h n ); làm c s cho

vi c thi t k ng d ng các h th ng có công su t l n áp d ng trong s n xu t

M C L C

L I CAM OAN i

L I C M N ii

TÓM T T iii

M C L C iv

DANH M C CÁC KÝ HI U VÀ CH VI T T T vii

DANH M C B NG ix

DANH M C HÌNH V , TH x

DANH M C TH xii

M U 1

1 t v n đ 1

2 M c tiêu c a đ tài 2

3 Ý ngh a khoa h c và ý ngh a th c ti n 3

3.1 Ý ngh a khoa h c 3

3.2 Ý ngh a th c ti n 3

CH NG 1 T NG QUAN NGHIÊN C U 4

1.1 C S LÝ LU N C A CÁC V N NGHIÊN C U 4

1.1.1 Lch s v tinh d u 4

1.1.2 Cây s và tinh d u s 5

1.1.3 Các ph ng pháp ch ng c t tinh d u 10

1.1.4 Lò vi sóng và các ng d ng c a lò vi sóng 19

1.2 C S TH C TI N V V N NGHIÊN C U 25

1.2.1 M t s đ tài trên th gi i 27

1.2.2 Các đ tài trong n c 27

CH NG 2 I T NG, PH M V , N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 28

2.1 I T NG, PH M VI NGHIÊN C U 28

2.1.1 i t ng nghiên c u 28

2.1.2 Ph m vi nghiên c u 28

2.2 N I DUNG NGHIÊN C U 28

2.3 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 29

2.3.1 Ph ng pháp nghiên c u tài li u 29

2.3.2 Ph ng pháp tính toán, thi t k 29

2.3.3 Ph ng pháp th c nghi m đ n y u t 29

CH NG 3 K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 32

3.1 H TH NG CH NG C T TINH D U S TRUY N TH NG 32

3.1.1 S đ t ng quát c a h th ng ch ng c t tinh d u truy n th ng 32

3.1.2 Nguyên lý làm vi c 33

3.1.3 u và nh c đi m c a h th ng ch ng c t tinh d u truy n th ng 33

3.1.4 Ki m tra hàm l ng (n ng đ ) tinh d u s 34

3.2 H TH NG CH NG C T TINH D U NG D NG CÔNG NGH VI SÓNG 35

3.2.1 C u t o h th ng 36

3.2.2 Nguyên lý làm vi c 36

3.3 TÍNH TOÁN XÁC NH CÁC THÔNG S C B N C A H TH NG 37

3.3.1 Tính toán thông s thi t b ng ng t 37

3.3.2 Khung thi t b ch a lò vi sóng 41

3.3.3 u phát vi sóng 43

3.3.4 Qu t hút h i 44

3.3.5 H th ng đ ng ng d n h i 44

3.3.6 B m n c làm mát tu n hoàn 45

3.3.7 Thi t b ng ng t 47

3.3.8 i u khi n h th ng 49

3.4 KH O NGHI M KH N NG LÀM VI C, ÁNH GIÁ CÁC THÔNG S 50

3.4.1 Chu n b thí nghi m 50

3.4.2 Xác đ nh kh i l ng th c nghi m 52

3.4.3 Chu n b nguyên li u 53

3.4.4 Quy trình làm th c nghi m 54

K T LU N VÀ KI N NGH 70

K T LU N 70

KI N NGH 71

TÀI LI U THAM KH O 72

PH L C 74

Ký hi u Tên g i n v

DANH M C B NG

B ng 3.1 Danh m c d ng c đo 50

B ng 3.2 Danh m c d ng c ch bi n, ch a nguyên li u 52

DANH M C HÌNH V , TH

Hình 1.1 Cây s non và b s sau khi thu ho ch 5

Hình 1.2 Tinh d u s sau khi đ c ch ng c t 5

Hình 1.3 Thi t b ch ng c t tinh d u b ng cu n h i n c 15

Hình 1.4 Thi t b ch ng c t tinh d u d i s h tr c a công ngh vi sóng 17

Hình 1.5 Phân vùng sóng 22

Hình 1.6 Các b ph n c a lò vi sóng 23

Hình 1.7 Ng n n u c a lò vi sóng 24

Hình 3.1 H th ng ch ng c t tinh d u b ng ph ng pháp cu n h i n c 32

Hình 3.2 Lò ch ng c t tinh d u s ki u h i n c truy n th ng - đun c i 33

Hình 3.3 Màu d u s t nhiên sau ch ng c t 35

Hình 3.4 H th ng ch ng c t tinh d u b ng vi sóng 36

Hình 3.5 Bi u đ th hi n tính d n nhi t c a v t li u 38

Hình 3.6 Ph ng và chi u c a grad T 38

Hình 3.7 Hình nh mô t quá trình tính toán đi n tr ng 39

Hình 3.8 ng d n h i b ng v t li u đ ng 40

Hình 3.9 Hình v t li u thép ch t o khung lò vi sóng 42

Hình 3.10 Hình v t li u tole ch t o khung lò vi sóng 42

Hình 3.11 Hình nh gia công và l p ráp khung lò vi sóng 43

Hình 3.12 Hình nh đ u phát vi sóng 44

Hình 3.13 B đi u khi n hi u đi n th qu t hút h i 44

Hình 3.14 C u t o c a ng thoát h i 45

Hình 3.15 B c b o ôn cách nhi t ng thoát h i 45

Hình 3.16 B m n c làm mát tu n hoàn 47

Hình 3.17 C u t o c a thi t b ng ng t 47

Hình 3.18 Hình v thi t b lò vi sóng b ng công ngh 3D 48

Hình 3.19 H th ng lò vi sóng 48

Hình 3.20 M ch đi n c p cho h th ng ch ng c t b ng vi sóng 49

Hình 3.21 Nguyên lý c a h th ng ch ng c t tinh d u b ng vi sóng 49

Hình 3.22 Chai ch a d u s và ng nghi m 51

Hình 3.23 L ch a d u s và ng nghi m 51

Hình 3.24 Súng đo nhi t đ b ng tia laser 51

Hình 3.25 Cân đo kh i l ng s /m thí nghi m 51

Hình 3.26 Ampe kìm 51

Hình 3.27 Vôn k 51

Hình 3.28 C p s nguyên li u vào lò 52

Hình 3.29 Cây s sau thu ho ch 53

Hình 3.30 Lá s khô, non b lo i b 53

Hình 3.31 S sau khi lo i b lá khô và non 53

Hình 3.32 S đ c c t thành t ng bó và cân 53

Hình 3.33 S n ph m ch ng c t C TB/2 P 64

Hình 3.34 S n ph m ch ng c t C C/2 P 64

Hình 3.35 S n ph m ch ng c t C TB/4 P 64

Hình 3.36 S n ph m ch ng c t C C/4 P 64

DANH M C TH

th 3.1 th công su t tiêu th đi n n ng ch đ trung bình, 02 đ u phát sóng55

th 3.2 th công su t tiêu th đi n n ng ch đ cao, 02 đ u phát sóng 55

th 3.3 th công su t tiêu th đi n n ng ch đ trung bình, 04 đ u phát sóng56 th 3.4 th công su t tiêu th đi n n ng ch đ cao, 04 đ u phát sóng 57

th 3.5 th t l d u s chi t xu t theo th i gian TN1-C TB/2 P 58

th 3.6 th t l d u s chi t xu t theo th i gian TN2-C C/2 P 59

th 3.7 th t l d u s chi t xu t theo th i gian TN3-C TB/4 P 60

th 3.8 th t l d u s chi t xu t theo th i gian TN4-C C/4 P 61

th 3.9 th t l d u s chi t xu t theo th i gian TN5-C C/4 P-N 63

th 3.10 th so sánh t l d u s chi t xu t theo th i gian 66

Bi u đ 3.1 Bi u đ so sánh theo th i gian ch ng c t gi a các ph ng pháp 67

M U

1 t v n đ

Tinh d u th c v t là s n ph m đ c chi t xu t t các b ph n c a cây: thân,

hoa, lá, v , r b ng nhi u ph ng pháp khác nhau, m i ph ng pháp có nh ng u

nh c đi m mang tính đ c thù riêng và đem l i hi u su t c ng khác nhau Vi t Nam

và th gi i lúc này ch có công ngh thu c t tinh d u b ng ph ng pháp cu n h i n c,

t c là cho lá vào n i, đun lên, n c bay h i thì tinh d u s bay theo, sau đó làm l nh

đ đ a tinh d u và n c vào bình, tinh d u n i lên trên s đ c chi t tách ra Ch ng

c t tinh d u b ng ph ng pháp cu n h i n c đ c s d ng khá ph bi n hi n nay có

k t c u đ n gi n, d ch t o, có th s n xu t v i s l ng l n nguyên li u m t m ,

không tiêu t n nhiên li u, th i gian ch ng c t nhanh, tuy nhiên v n t n t i m t s

nh c đi m nh có hi u su t đ i v i tinh d u có nhi t đ sôi cao, hàm l ng tinh d u

l n trong n c v n còn và không ly trích đ c ; Các ph ng pháp trên v n còn m t

s nh c đi m, hi n t i ch a đ c kh c ph c nh x khí COx ra ngoài môi tr ng gây

hi u ng nhà kính, ch a chi t xu t h t đ c l ng tinh d u trong b ph n c a th c v t

và s d ng nhi u và th t thoát n ng l ng

Công ngh vi sóng (vi ba) là m t trong nh ng k thu t m i nh t hi n nay đ c

bi t đ n v i nhi u u đi m v t tr i nh th i gian gia nhi t c c nhanh, hi u su t cao,

tiêu th ít n ng l ng, không x khí COx ra ngoài môi tr ng và hoàn toàn thân thi n

v i con ng i Tuy nhiên, công ngh vi sóng đ c ng d ng ch y u trong vi c n u

chín th c ph m dùng trong các h gia đình và m t s l nh v c kinh doanh nhà hàng,

khách s n Hi n nay, trên th gi i ch a có nhi u công trình nghiên c u ng d ng

công ngh vi sóng trong ch ng c t tinh d u th c v t trong đó có tinh d u s , ch a có

tài li u nào công b v ng d ng công ngh vi sóng trong ch ng c t tinh d u s b ng

ph ng pháp cu n h i n c ngoài các nghiên c u trong Lu n v n th c s k thu t c a

Nguy n Qu c Hi p - H c viên cao h c chuyên ngành K thu t c khí K21, Tr ng

i h c Nông Lâm Hu

Ngày nay, trong các ngành công nghi p ch bi n tinh d u, các h s n xu t đ n

l đang có xu h ng nghiên c u tìm gi i pháp nâng cao hi u su t ch ng c t tinh d u,

gi m chi phí s n xu t nh m h giá thành s n ph m giúp ng i s d ng ti p c n s n

ph m r ng rãi h n, t o c h i ti p c n s n ph m cho nh ng ng i có thu nh p th p,

đ c bi t là tinh d u s v i nhi u công d ng v t tr i: dùng làm gia v trong ch bi n

th c ph m, dùng làm h ng v trong đ i s ng, sát th ng, di t khu n trong y h c,

thu c b o v th c v t an toàn v i con ng i, h tr đi u tr các tri u ch ng đ y h i,

tiêu ch y, gi m c ng th ng và nhi u công d ng khác n a, đ c bi t là g c đ nh h ng

trong công ngh s n xu t ch bi n n c hoa

S d ng h th ng ch ng c t h i n c, ng d ng công ngh vi sóng đ gia nhi t

và công phá các mô t bào trong ch ng c t d u th c v t có th t o ra hi u hi u su t thu

d u r t cao, là m t h ng nghiên c u m i thay cho các ph ng pháp gia nhi t (tr c

ti p ho c gián ti p) truy n th ng hi n nay Trong quá trình ch ng c t tinh d u s , v n

đ t ng hi u su t thu h i tinh d u đ c m i c s s n xu t quan tâm c v công ngh

và thi t b

N m 2016, đ c s h ng d n c a TS inh V ng Hùng, Nguy n Qu c Hi p-

h c viên cao h c chuyên ngành K thu t c khí K21, Tr ng i h c Nông Lâm Hu

đã th c hi n đ tài “Nghiên c u ng d ng công ngh vi sóng trong ch ng c t d u

th c v t b ng ph ng pháp h i n c” và đã thu đ c k t qu kh quan Tuy nhiên

đ tài c a Nguy n Qu c Hi p m i m i thí nghi m trên h th ng ch ng c t h i n c,

ng d ng công ngh vi sóng trong mô hình ch ng c t d u s chanh v i công su t nh

(1,5 kW), ch a kh o sát đ y đ các y u t nh h ng c a c ng đ phát vi sóng (b c

sóng ng n trong dãi h ng ngo i) đ n kh n ng công phá các mô ch a tinh d u th c v t

theo th i gian và n ng su t thu h i so v i ph ng pháp ch ng c t truy n

Vì các lý do trên, chúng tôi ti n hành l a ch n nghiên c u đ tài:"Nghiên c u

m t s y u t nh h ng đ n n ng su t và hi u su t thu h i d u s trong quá trình

ch ng c t h i n c ng d ng công ngh vi sóng"

2 M c tiêu c a đ tài

- Nghiên c u, c i ti n k t c u bu ng phát vi sóng có dung tích ch a và b ngu n phát l n h n đ làm v các t bào th c v t ch a các h p ch t d u th c v t t

bên trong (t vi), nh m thu đ c d u s v i hi u su t cao nh t

- Thay đ i c ng đ phát vi sóng (b c sóng ng n, còn g i nhóm sóng vi ba

trong dãi h ng ngo i) đ n kh n ng công phá các mô ch a tinh d u th c v t, đ kh o

sát nh h ng đ n n ng su t và hi u su t thu d u s theo th i gian

- Tính toán, thi t k , và th nghi m đ c 01 h th ng ch ng c t h i n c, ng

d ng công ngh vi sóng trong ch ng c t d u s công su t l n ph c v s n su t

- B o đ m đ c h th ng có kh n ng làm vi c n đ nh

- H th ng có hi u qu kinh t - k thu t cao

3 Ý ngh a khoa h c và ý ngh a th c ti n

3.1 Ý ngh a khoa h c

- Vi c nghiên c u thành công công ngh vi sóng ng d ng trong ch ng c t d u

s s là m t b c phát tri n m i cho s n xu t tinh d u nói chung

- Xây d ng đ c mô hình ch ng c t d u s s d ng ph ng pháp vi sóng v i

nhi u l i ích thi t th c nh : ti t ki m n ng l ng, hi u su t cao, không th i khí th i ra môi tr ng nh COx ;

- ây là ph ng pháp m i: dùng tia vi sóng (vi ba) tr c ti p công phá mô t bào

ch a tinh d u và s d ng h i n c cu n tinh d u mà t tr c đ n nay ch a đ c ng

d ng nhi u

3.2 Ý ngh a th c ti n

- T k t qu nghiên c u, s m ra m t công ngh s n xu t d u s v i quy mô

l n, chi t xu t tinh d u m i v i nhi u l i ích nh b o đ m ch t l ng s n ph m, ti t

ki m n ng l ng, hi u su t thu h i tinh d u cao, b o v môi tr ng

- áp ng đ c nhu c u c i ti n công ngh và thi t b trong s n xu t tinh d u s

Th a Thiên-Hu nói riêng c ng nh Vi t Nam nói chung hi n nay

CH NG 1 T NG QUAN NGHIÊN C U

1.1 C S LÝ LU N C A CÁC V N NGHIÊN C U

1.1.1 L ch s v tinh d u [10]

V i l ch s phát tri n hàng ngàn n m, tinh d u đ c m nh danh là báu v t c a

thiên nhiên, là t thu c c a t nhiên đ c phát tri n thành ph ng pháp tr li u, ch m

sóc s c kh e, làm đ p trên toàn th gi i

Tinh d u th c v t đã đ c dùng trong nh ng n n v n minh c đ i vào th i gian cách đây kho ng 6.000 n m ho c x a h n

Ng i Ai C p c đ i dùng ph ng pháp ngâm chi t đ trích ly tinh d u t các

lo i cây c có mùi th m, và h ng tr m có l là m t trong nh ng ph ng cách c x a

nh t trong vi c s d ng h ng li u Ng i Ai C p r t thông th o vi c p xác b ng

h ng li u đ b o qu n c th H c ng th ng dùng d u th m đ xoa bóp c th

Ng i Hy L p ti p t c s d ng tinh d u th m và dùng các lo i d u này cho c

hai m c đích đi u tr và trang đi m M t y s Hy L p (Pedcaius Dioscorides) đã vi t

m t quy n sách v m t lo i th o d c, và trong ít nh t 1.200 n m sau đó sách này

đ c dùng làm tham kh o cho Tây y Nhi u ph ng thu c ông đ a ra cho đ n nay v n

còn đ c dùng trong li u pháp h ng

Ng i La Mã sao chép ph n l n ki n th c y khoa t ng i Hy L p và đã c i

thi n kh n ng s d ng các h ng li u, khi La Mã tr thành kinh đô c a th gi i c

đ i Sau khi t m, h th ng x c d u và xoa bóp H b t đ u nh p các s n ph m h ng

li u m i t ông n và R p khi đã m mang các tuy n đ ng m u d ch

Ki n th c v các lo i d u h ng li u và n c hoa đã đ c truy n bá đ n vùng

Vi n ông và R p, và m t y s tên Avcenna (980 - 1037 sau Công nguyên) đã l n

đ u tiên dùng m t quy trình g i là ch ng c t đ c t ra tinh d u hoa h ng

Các th i kì v n minh Trung Hoa c đ i c ng dùng m t s các h ng li u đ ng

th i v i ng i Ai C p Th n Nông là quy n sách y h c c x a nh t hi n nay v n còn

t i Trung Qu c, đ c vi t ra kho ng 2.700 n m tr c Công nguyên và có ghi chép v

h n 300 loài d c th o Ng i Trung Hoa đã dung các lo i h ng li u và đ t các lo i

g th m và h ng tr m đ th c hành tín ng ng

Y h c c truy n n g i là Ayurveda, li u pháp đã đ c th c hành t h n 3.000 n m qua, v i vi c xoa bóp b ng d u th m là m t trong nh ng công đo n chính

Ng i Tây Ban Nha có s l ng d c th o tr ng trong các v n nhà c a h r t

nhi u; ng i da đ B c M c ng dùng d u h ng li u và đ a ra nh ng ph ng

thu c tr b nh c a h b ng d c th o

Gi a th k 19, tinh d u đ c t p trung nghiên c u và tr thành m t ph ng

pháp tr li u t ng th và ph c p t i nhi u n c nh : Trung Qu c, Hàn Qu c, Nh t

B n, Anh, Pháp…

1.1.2 Cây s và tinh d u s [11]

1.1.2.1 Cây s và tên g i

Hình 1.1 Cây s non và b s sau khi thu ho ch

Hình 1.2 Tinh d u s sau khi đ c ch ng c t

Tên g i khác: H ng mao, ch phiéc (Tày), ph c châu (Thái), m b’l ng (K’ho)

Tên ti ng Anh: Lemon grass, lemongrass, oil grass, silky heads, citronella grass Tên khoa h c: CYMBOPOGON CITRATUS (DC.) Stapf thu c h POAECEA

Tên đ ng ngh a: Andropogon citratus

1.1.2.2 Phân lo i khoa h c

Gi i (Kingdom): Th c v t (Plantae)

Ngành (Division): Th c v t có hoa (Angiosperms)

Phân l p (Subclass): Cây h t kín (Commelinids)

Phân h (Subfamily): Panicoideae

Phân t c (Subtribe): Andropogoninae

Các loài quan tr ng trong chi s g m:

1 - Cymbopogon ambiguus: S chanh Úc (b n đ a c a Úc)

2 - Cymbopogon citratus: S ta hay s chanh Tàu (b n đ a Trung Qu c)

3 - Cymbopogon citriodora: S chanh Tây n (b n đ a n )

4 - Cymbopogon flexuosus: S ông n (b n đ a n )

5 - Cymbopogon martinii: S Palmarosa

6 - Cymbopogon nardus: C s Thái (Ta-khrai Hom)

Trung Qu c và phân b r ng rãi các n c vùng ông Á và ông Nam Á

Hi n nay nhi u loài s cao s n đ c tr ng kh p các n c nhi t đ i, ôn đ i

c u và tân th gi i, ngoài công d ng làm rau, gia v ; cây s còn đ c tr ng đ chi t

xu t tinh d u dùng trong th c ph m, y h c, thu c b o v th c v t và m ph m

1.1.2.4 Mô t

Thân: s là m t lo i cây thân th o, thu c h hòa th o; th ng m c thành t ng

b i cao kho ng 1m đ n 1,5m tùy theo dinh d ng trong đ t nhi u hay ít ho c cách

ch m sóc t t hay x u; thân có m u tr ng ho c h i tím, có nhi u đ t

R : s có ki u r chùm, m c sâu vào đ t, r phát tri n m nh khi đ t t i và x p

Lá: lá h p dài và có mép lá h i b nhám; b lá ôm ch t v i nhau r t ch c, t o

thành m t thân gi mà ng i ta th ng g i là c S đ ch i nách lá t o thành nhánh

nh nhánh lúa V i cách sinh s n này t m t nhánh tr ng ban đ u v sau chúng s sinh

sôi ra nhi u nhánh t o thành m t b i s (gi ng nh b i lúa) Trong lá có nhi u tinh

d u, d c dùng làm nguyên li u đ ch ng c t tinh d u cùng v i thân (bó b lá)

Theo ông y, cây s còn có tên g i khác là h ng mao hay c chanh, có mùi

th m đ c tr ng, b t k ai khi ch m tay vào cây s , ch ng i thôi c ng đã mu n "chi m

h u" ngay cho riêng mình b i mùi h ng n t ng khó quên

Cây s đ c ví nh m t "kho báu" tinh d u Lá s ch a 0,4-0,8% tinh d u d

bay h i, thành ph n chính c a thân cây s ch a 75-85% h ng th m mùi chanh t

nhiên và các tinh ch t đ c bi t khác

Cây s t x a đ n nay đ c ng i đ i s d ng m t cách tri t đ t g c đ n ng n,

dùng t i, ph i khô, p l nh, ch bi n thành nhi u d ng thành ph m khác nhau, đ c

bi t s d ng r ng rãi trong y t , s n ph m d c và h ng li u ph c v đ i s ng

ây là lo i gia v có th k t h p v i nhi u th c ph m, làm "d y" mùi cho món

n, kh mùi tanh, có th ch bi n thành nhi u bài thu c ch a b nh

a Ng n ng a ung th

M t s nghiên c u c a ông y Trung Qu c cho th y m i 100g s ch a đ n

24,205 microgam beta-carotene, có ch a ch t ch ng oxi hóa m nh - h p ch t citral có

kh n ng tiêu di t các t bào ung th

b Giúp tiêu hóa t t, ch a đau b ng, r i lo n tiêu hóa

Trà t cây s và tinh d u s (có th u ng 3-4 gi t v i n c đun sôi đ ngu i) có

tác d ng h tr tiêu hóa kém, n ch m tiêu, đ y b ng, bu n nôn, nôn m a, hay kích

thích trung ti n, đau d dày, nóng trong, co th t ru t, tiêu ch y

U ng 3-6 gi t tinh d u ch a đau b ng đ y h i, kh hôi mi ng, tiêu đ m, lo i b

c bi t s gi i đ c r u r t nhanh, dùng 1 ít s giã nát, thêm n c l c, g n l y

1 chén Ng i say r u n ng u ng vào s nhanh chóng t nh, đ m t, gi m đau đ u

d H huy t áp

Tinh ch t có trong s có tác d ng làm gi m huy t áp, làm t ng tu n hoàn máu,

giúp gi m b t t t c các v n đ c a huy t áp U ng m t ly n c trái cây có s có th

làm gi m huy t áp đáng k

e Gi i c m, tr nh c đ u

Lá s cùng v i m t s lo i lá nh kinh gi i, tía tô, tr c bách di p, b c hà, chanh,

ng i c u, lá tre, lá i (m i n i dùng 5 lo i lá) … đun sôi, dùng đ xông gi i c m r t

hi u nghi m

Chu n b đ y đ các v g m lá s , lá tía tô, lá kinh gi i, lá ng i c u, thêm 3-4 c

t i, n u n c xông

Ho c lá s , lá tre, lá b i, (ho c lá chanh), lá tía tô, lá i, n u n c xông, tr c khi

xông nên múc s n m t bát đ riêng, xông xong u ng r i đ p ch n n m ngh s đ b nh

f Gi m cân, làm đ p

Ng i Thái Lan áp d ng r t hi u qu vì s có kh n ng c t gi m calo trong món

n V i h , s có tác d ng nh t giúp đ t cháy m th a, thúc đ y quá trình trao đ i

ch t và giúp máu l u thông t t h n

Các d ng ch t trong s còn giúp c i thi n làn da Tinh d u trong s giúp đi u

hòa h th n kinh n đ nh, c i thi n các ch c n ng h th n kinh

S còn là nguyên li u không th thi u trong ngành công nghi p m ph m vì nó

có r t nhi u l i ích cho da Tinh d u s c i thi n ch t l ng da nh gi m m n tr ng cá

t l s ng c a hom gi ng cao nên áp d ng ph ng pháp h phân cho r b ng h n

h p 50% bùn t +10% supe lân +40% phân chu ng hoai m c H xong đem dâm

theo t ng hàng t i gi m sau 5-7 ngày khi r m i nhú ra đ u thì đem tr ng M i ha

tr ng t 40-60 v n tép

b Chu n b đ t

t tr ng s c n đ c cày x i ho c b h c sâu 20-25 cm làm s ch c , r ch hàng theo h ng đông tây i v i đ t d c r ch hàng theo đ ng đ ng m c

Sau khi tr ng 50-60 ngày cây s đã phát tri n n đ nh c n ph i tr ng

d m nh ng n i cây đã h ng Sau 6 tháng b t đ u cho thu ho ch Cây s tr ng m t l n

thu ho ch t 5 đ n 6 n m, m i n m c t t 5-6 l a, bình quân 50- 55 ngày/l a

1.1.3 Các ph ng pháp ch ng c t tinh d u [7]

1.1.3 1 Ph ng pháp t m trích b ng dung môi d bay h i

ây là ph ng pháp không nh ng đ c áp d ng đ ly trích, cô k t (concrete) t

hoa mà còn dùng đ t m trích khi các ph ng pháp khác không ly trích h t ho c dùng

Y u t quan tr ng nh t cho s thành công c a ph ng pháp này là ph m ch t và

đ c tính c a dung môi s d ng, do đó dung môi dùng trong t m trích c n ph i đ t

đ c nh ng yêu c u sau đây:

- Hòa tan hoàn toàn và nhanh chóng các c u ph n có mùi th m trong nguyên li u

- Hòa tan kém các h p ch t khác nh sáp, nh a d u có trong nguyên li u

- Không có tác d ng hóa h c v i tinh d u

- Không bi n ch t khi s d ng l i nhi u l n

- Hoàn toàn tinh khi t, không có mùi l , không đ c, không n mòn thi t b ,

không t o thành h n h p n v i không khí và có đ nh t kém

- Nhi t đ sôi th p vì khi ch ng c t dung d ch ly trích đ thu h i dung môi,

nhi t đ sôi cao s nh h ng đ n ch t l ng tinh d u i m sôi c a dung môi nên

th p h n đi m sôi c a c u ph n d bay h i nh t trong tinh d u

Ngoài ra, c n có thêm nh ng y u t ph khác nh : giá thành th p, ngu n cung

c p d tìm, …

Th ng thì không có dung môi nào th a mãn t t c nh ng đi u ki n k trên

Ng i ta s d ng c dung môi không tan trong n c nh : dietil eter, eter d u h a,

hexan, cloroform…, l n dung môi tan trong n c nh : etanol, aceton…, trong m t s

tr ng h p c th , ng i ta còn dùng m t h n h p dung môi

c Quy trình t m trích

Ph ng pháp ly trích này thích h p cho các nguyên li u có ch a l ng tinh d u

không l n l m ho c có ch a nh ng c u ph n tan đ c trong n c và không ch u đ c

nhi t đ quá cao Quy trình k thu t g m các giai đo n sau đây:

- T m trích: nguyên li u đ c ngâm vào dung môi trong bình ch a Trong m t

s tr ng h p, đ gia t ng kh n ng ly trích, nguyên li u c n đ c xay nh tr c H n

h p nguyên li u và dung môi c n đ c xáo tr n đ u trong su t th i gian ly trích Nên

kh o sát tr c xem vi c gia nhi t có c n thi t hay không, n u c n, c ng không nên gia

nhi t quá 500C đ không nh h ng đ n mùi th m c a s n ph m sau này

- X lý dung d ch ly trích: sau khi quá trình t m trích k t thúc, dung d ch ly trích đ c l y ra và có th thay th b ng dung môi m i sau m t kho ng th i gian nh t

đ nh, tùy theo nguyên li u Tách n c (n u có) ra kh i dung d ch, r i làm khan b ng

Na2SO4 và l c Dung môi ph i đ c thu h i nhi t đ càng th p càng t t đ tránh tình

tr ng s n ph m b th t thoát và phân h y Do đó, nên lo i dung môi ra kh i s n ph m

b ng ph ng pháp ch ng c t d i áp su t kém (cô quay) Dung môi thu h i có th dùng đ ly trích cho các l n ch ng c t k ti p

- X lý s n ph m ly trích: sau khi thu h i hoàn toàn dung môi, s n ph m là m t

ch t đ c s t g m có tinh d u và m t s h p ch t khác nh nh a, sáp, ch t béo, cho nên

c n ph i tách riêng tinh d u ra Ch t đ c s t này đem đi ch ng c t b ng h i n c đ

tách riêng tinh d u ra Tinh d u có mùi th m t nhiên, nh ng hàm l ng thu đ c

th p, ngoài ra tinh còn ch a m t s c u ph n th m có nhi t đ sôi cao nên có tính ch t

đ nh h ng r t t t

- Tách dung d ch t bã: sau khi tháo h t dung d ch ly trích ra kh i h th ng,

trong bã còn ch a m t l ng dung d ch khá l n (kho ng 20 - 30% l ng dung môi ly

trích) Ph n dung d ch còn l i này n m trong nguyên li u, th ng đ c l y ra b ng

ph ng pháp ch ng c t h i n c (tr ng h p dung môi không tan trong n c), ho c

ly tâm, l c ép (tr ng h p dung môi tan trong n c) Sau đó dung d ch này c ng đ c tách n c, làm khan và nh p chung v i dung d ch ly trích

Ch t l ng thành ph m và hi u qu c a ph ng pháp ly trích này ph thu c ch

y u vào dung môi dùng đ ly trích đ t k t qu t t nh t thì dung môi s d ng ph i

tho mãn đ c các yêu c u đã đ c trình bày trên

Trong đi u ki n phòng thí nghi m, khi mu n ti n hành ph ng pháp t m trích

v i dung môi d bay h i, ph i ti n hành s d ng ph ng pháp truy n th ng nh :

khu y t nhi t đ phòng ho c đun - khu y t (kèm ng hoàn l u) hay ph ng pháp

dùng Soxhlet Ngoài ra, cùng v i s phát tri n ngày càng m nh m c a “hóa h c

xanh”, ng i ta còn áp d ng các ph ng pháp m i nh là: t m trích có s h tr c a

siêu âm và vi sóng

d u và khuy t đi m

nhiên, hi u su t s n ph m thu đ c th ng cao h n các ph ng pháp khác

- Khuy t đi m: Yêu c u cao v thi t b , th t thoát dung môi, quy trình t ng đ i

ph c t p

1.1.3 2 Ph ng pháp ch ng c t h i n c

Ph ng pháp này d a trên s th m th u, hòa tan, khu ch tán và lôi cu n theo

h i n c c a nh ng h p ch t h u c trong tinh d u ch a trong các mô khi ti p xúc v i

h i n c nhi t đ cao

S khu ch tán s d dàng khi t bào ch a tinh d u tr ng ph ng lên do nguyên

li u ti p xúc v i h i n c bão hòa trong m t th i gian nh t đ nh

Tr ng h p mô th c v t có ch a sáp, nh a, acid béo thì khi ch ng c t ph i

đ c th c hi n trong m t th i gian dài vì nh ng h p ch t này làm gi m áp su t h i

chung c a h th ng và làm cho s khu ch tán tr nên khó kh n

a Lý thuy t ch ng c t

Ch ng c t có th đ c đ nh ngh a là: “S tách r i các c u ph n c a m t h n

h p nhi u ch t l ng d a trên s khác bi t v áp su t h i c a chúng”

Trong tr ng h p đ n gi n, khi ch ng c t m t h n h p g m 2 ch t l ng không hòa

tan vào nhau, áp su t h i t ng c ng là t ng c a hai áp su t h i riêng ph n Do đó, nhi t đ

sôi c a h n h p s t ng ng v i áp su t h i t ng c ng xác đ nh, không tùy thu c vào

thành ph n bách phân c a h n h p, mi n là lúc đó hai pha l ng v n còn t n t i

N u v đ ng cong áp su t h i c a t ng ch t theo nhi t đ , r i v đ ng cong

áp su t h i t ng c ng, thì ng v i m t áp su t, ta d dàng suy ra nhi t đ sôi t ng

ng c a h n h p và nh n th y là nhi t đ sôi c a h n h p luôn luôn th p h n nhi t đ

sôi c a t ng h p ch t Thí d , áp su t 760 mmHg n c sôi 1000

C và benzen sôi

800C và chúng là hai ch t l ng không tan vào nhau Th c hành cho th y, n u đun h n

h p này d i áp su t 760 mmHg nó s sôi 690

C cho đ n khi nào còn h n h p hai

pha l ng v i b t kì t l nào Gi n đ nhi t đ sôi theo áp su t cho th y, t i 690

C, áp

su t h i c a n c là 225 mmHg và benzen là 535 mmHg

Chính vì đ c tính làm gi m nhi t đ sôi này mà t lâu ph ng pháp ch ng c t

h i n c là ph ng pháp đ u tiên dùng đ tách tinh d u ra kh i nguyên li u th c v t

b Nh ng nh h ng chính trong s ch ng c t h i n c

- S khu ch tán

Ngay khi nguyên li u đ c làm v v n thì ch có m t s mô ch a tinh d u b v

và cho tinh d u thoát t do ra ngoài theo h i n c lôi cu n đi Ph n l n tinh d u còn

l i trong các mô th c v t s d ch chuy n d n ra phía ngoài b m t nguyên li u b ng s hòa tan và th m th u Von Rechenberg đã mô t quá trình ch ng c t h i n c nh sau:

“ nhi t đ n c sôi, m t ph n tinh d u hòa tan vào trong n c có s n trong t bào

th c v t Dung d ch này s th m th u d n ra b m t nguyên li u và b h i n c cu n

đi Còn n c đi vào nguyên li u theo chi u ng c l i và tinh d u l i ti p t c b hòa tan vào l ng n c này Quy trình này l p đi l p l i cho đ n khi tinh d u trong các mô

thoát ra ngoài h t

Nh v y, s hi n di n c a n c là r t c n thi t Cho nên, trong tr ng h p

ch ng c t s d ng h i n c quá nhi t, chú ý tránh không đ nguyên li u b khô

Nh ng n u l ng n c s d ng d th a thì c ng không có l i, nh t là trong tr ng

h p tinh d u có ch a nh ng c u ph n d tan trong n c

Ngoài ra, vì nguyên li u đ c làm v v n ra càng nhi u càng t t, c n làm cho

l p nguyên li u có m t đ x p nh t đ nh đ h i n c có th đi xuyên ngang l p này

đ ng đ u và d dàng

Vì các c u ph n trong tinh d u đ c ch ng c t h i n c theo nguyên t c nói trên nên thông th ng nh ng h p ch t nào d hòa tan trong n c s đ c lôi cu n

tr c Ví d , khi ch ng c t h i n c h t caraway nghi n nh và không nghi n, đ i v i

h t không nghi n thì carvon (nhi t đ sôi cao nh ng tan nhi u trong n c) s ra tr c,

còn limonen (nhi t đ sôi th p, nh ng ít tan trong n c) s ra sau Nh ng v i h t

Nhi t đ cao làm phân h y tinh d u Vì v y, khi c n thi t ph i dùng h i n c

quá nhi t (trên 1000C) nên th c hi n vi c này trong giai đo n cu i cùng c a s ch ng

c t, sau khi các c u ph n d bay h i đã b lôi cu n đi h t Th c ra, đa s các lo i tinh

d u đ u kém b n d i tác d ng c a nhi t nên v n đ là làm sao cho th i gian ch u

nhi t đ cao c a tinh d u càng ng n càng t t

Tóm l i, dù ba nh h ng trên đ c xem xét đ c l p nh ng th c t thì chúng

có liên quan v i nhau và quy v nh h ng c a nhi t đ Khi t ng nhi t đ , s

khu ch tán th m th u s t ng, s hòa tan tinh d u trong n c s t ng nh ng s phân

h y c ng t ng theo

1.1.3 3 Ch ng c t b ng n c

Trong tr ng h p này, n c ph kín nguyên li u, nh ng ph i ch a m t kho ng không gian t ng đ i l n phía bên trên b m t l p n c, đ tránh khi n c sôi m nh làm v ng ch t n p qua h th ng hoàn l u Nhi t cung c p có th đun tr c ti p b ng

c i, l a ho c b ng h i n c d n t n i h i vào (s d ng bình có hai l p đáy) Trong

tr ng h p ch t n p quá m n, l ng ch t xu ng đáy n i, lúc đó n i ph i trang b nh ng

cánh khu y tr n đ u bên trong trong su t th i gian ch ng c t

S ch ng c t này không thích h p v i nh ng tinh d u d b th y gi i Nh ng

nguyên li u x p và r i r c r t thích h p cho ph ng pháp này Nh ng c u ph n có

nhi t đ sôi cao, d tan trong n c s khó hóa h i trong kh i l ng l n n c ph đ y,

khi n cho tinh d u s n ph m s thi u nh ng ch t này Ví d đi n hình là mùi tinh d u

hoa h ng thu đ c t ph ng pháp ch ng c t h i n c kém h n s n ph m t m trích vì

eugenol và ancol phenetil n m l i trong n c khá nhi u, vì th ng i ta ch dùng

ph ng pháp này khi không th s d ng các ph ng pháp khác

- Không có l i đ i v i nh ng nguyên li u có hàm l ng tinh d u th p

- Ch t l ng tinh d u có th b nh h ng n u trong tinh d u có nh ng c u ph n

d b phân h y

- Không l y đ c các lo i nh a và sáp có trong nguyên li u (đó là nh ng ch t

đ nh h ng thiên nhiên r t có giá tr )

- Trong n c ch ng luôn luôn có m t l ng tinh d u t ng đ i l n

- Nh ng lo i tinh d u có nhi t đ sôi cao th ng cho hi u su t r t kém

c Thu h i thêm tinh d u t n c ch ng

Th ng tinh d u trong n c ch ng n m d i hai d ng phân tán và hòa tan

D ng phân tán thì có th dùng ph ng pháp l ng hay ly tâm, còn d ng hòa tan thì ph i

ch ng c t l i N u tr ng l ng riêng c a tinh d u và n c quá g n nhau thì có th thêm NaCl đ gia t ng t tr ng c a n c làm tinh d u tách ra d dàng

Trong phòng thí nghi m, đ ch ng c t h i n c tinh d u, ng i ta th ng dùng

b d ng c th y tinh Clevenger v i hai lo i ng h ng tinh d u, tùy theo tinh d u n ng hay nh

- dài sóng (b c sóng) : là đo n đ ng đi c a vi sóng trong m t chu k ,

liên h v i t n s theo công th c = c/f (cm)

H u h t các lò vi sóng gia d ng đ u s d ng t n s 2450 MHz, t n s này =

12,24 cm

* Hi n t ng làm nóng các phân t n c

M t s phân t nh n c, phân chia đi n tích trong phân t m t cách b t đ i

x ng Nh v y, các phân t này là nh ng l ng c c có tính đ nh h ng trong chi u

c a đi n tr ng D i tác đ ng c a đi n tr ng m t chi u, các phân t l ng c c có

khuynh h ng s p x p theo chi u đi n tr ng này N u đi n tr ng là m t đi n tr ng

xoay chi u, s đ nh h ng c a các l ng c c s thay đ i theo chi u xoay đó

C s c a hi n t ng phát nhi t do vi sóng là s t ng tác gi a đi n tr ng và

các phân t phân c c bên trong v t ch t Trong đi n tr ng xoay chi u có t n s r t

cao (2,45x109 Hz), đi n tr ng này s gây ra m t xáo đ ng ma sát r t l n gi a các

phân t , đó chính là ngu n g c s nóng lên c a v t ch t

V i m t c c u có s b t đ i x ng cao, phân t n c có đ phân c c r t l n, do

đó n c là m t ch t r t lý t ng d đun nóng b ng vi sóng Ngoài ra, các nhóm đ nh

ch c phân c c nh : -OH, -COOH, -NH2 … trong các h p ch t h u c c ng là nh ng

nhóm ch u s tác đ ng m nh c a tr ng đi n t

Do đó, nh ng h p ch t càng phân c c càng r t mau nóng d i s chi u x c a

vi sóng Vi c này có liên quan đ n h ng s đi n môi c a h p ch t đó Tóm l i, s đun

nóng b i vi sóng r t ch n l c, tr c ti p và nhanh chóng

* Hi n t ng làm nóng v t ch t b i vi sóng

- Tính ch t:

Vi sóng có đ c tính là có th đi xuyên qua đ c không khí, g m s , th y tinh,

polimer và ph n x trên b m t các kim lo i xuyên th u c a vi sóng t l ngh ch

v i t n s , khi t n s t ng lên thì đ xuyên th u c a vi sóng gi m i v i m t v t ch t

có đ m 50% v i t n s 2450 MHz có đ xuyên th u là 10 cm Ngoài ra, vi sóng có

th lan truy n trong chân không, trong đi u ki n áp su t cao

N ng l ng c a vi sóng r t y u, không quá 10-6eV, trong khi n ng l ng c a

m t n i c ng hóa tr là 5 eV, do đó b c x vi sóng không ph i là m t b c x ion hóa

Có m t s công trình đã kh ng đ nh đ c tính vô h i c a vi sóng đ i v i sinh v t

Ch ng h n, khi nghiên c u s phát tri n c a enzim trong đi u ki n vi sóng, ng i ta nh n

th y r ng nh h ng c a vi sóng r t gi ng nh h ng c a các gia nhi t thông th ng

Vi sóng cung c p m t ki u đun nóng không dùng s truy n nhi t thông th ng

V i ki u đun nóng bình th ng, s c nóng đi t b m t c a v t ch t l n vào bên trong,

D i tác d ng c a vi sóng, n c có trong các t bào th c v t b nóng lên, áp

su t bên trong t ng đ t ng t làm các mô ch a tinh d u b v ra Tinh d u thoát ra bên

ngoài s lôi cu n theo h i n c sang h th ng ng ng t (ph ng pháp ch ng c t h i

n c) ho c hòa tan vào dung môi h u c đang bao ph bên ngoài nguyên li u (ph ng

pháp t m trích)

L u ý là m c đ ch u nh h ng vi sóng c a các lo i mô tinh d u không gi ng

nhau do ki n t o c a các lo i mô khác nhau, ngay khi nguyên li u đ c làm nh K t

qu này đ c ph n ánh qua th i gian ly trích

Trong s ch ng c t h i n c, vi c ly trích tinh d u có th th c hi n trong đi u

ki n có thêm n c hay không thêm n c vào nguyên li u (tr ng h p nguyên li u

ch a nhi u n c, đây là đ c đi m c a ph ng pháp ch ng c t h i n c d i s h tr

c a vi sóng) Ngoài ra, n c có th thêm m t l n ho c thêm liên t c (tr ng h p l ng

n c thêm m t l n không đ lôi cu n h t tinh d u trong nguyên li u) cho đ n khi s ly

trích ch m d t

Ngoài vi c n c b tác d ng nhanh chóng, các c u ph n phân c c (h p ch t có

ch a oxigen) hi n di n trong tinh d u c ng b nh h ng b i vi sóng Ng c l i các

c u ph n hydrocarbon ít ch u nh h ng c a vi sóng (do chúng có đ phân c c kém)

nên s ly trích c a chúng t a nh trong s ch ng c t h i n c bình th ng nh ng v i

v n t c nhanh h n r t nhi u vì n c đ c đun nóng nhanh b i vi sóng

N m 1998, Luque de Castro và c ng s đã đ a ra ki u lò vi sóng tiêu đi m h

tr cho s ly trích b ng Soxhlet (FMASE - Focused Microwave Assisted Soxhlet Extraction) theo hình v trong ph n ph l c H th ng này giúp cho th i gian ly trích

h p ch t thiên nhiên s d ng Soxhlet gi m xu ng đáng k và kh n ng b o v nh ng

h p ch t d b phân h y t ng lên

Hình 1.4 Thi t b ch ng c t tinh d u d i s h tr c a công ngh vi sóng

b Công ngh siêu âm

* Nguyên t c

Siêu âm là âm thanh có t n s n m ngoài ng ng nghe c a con ng i (16 Hz –

18 kHz) V m t th c hành, siêu âm đ c chia làm hai vùng:

- Vùng có t n s cao: t 5 MHz - 10 MHz, ng d ng trong y h c đ chu n đoán b nh

- Vùng có t n s th p h n: t 20MHz - 100 kHz, ng d ng trong các ngành

khác (kích ho t ph n ng hóa h c, hàn ch t d o, t y r a, c t g t, …) d a trên kh n ng

cung c p n ng l ng c a siêu âm

Siêu âm cung c p n ng l ng thông qua hi n t ng t o và v “b t” (kho ng cách

liên phân t ) Trong môi tr ng ch t l ng, b t có th hình thành trong n a chu k đ u và

v trong n a chu k sau, gi i phóng m t n ng l ng r t l n N ng l ng này có th s

d ng t y r a ch t b n ngay trong nh ng v trí không th t y r a b ng ph ng pháp thông

th ng, khoan c t nh ng chi ti t tinh vi, ho t hóa nhi u lo i ph n ng hóa h c, làm ch y

và hòa tan l n vào nhau trong vi c ch t o nh ng s n ph m b ng nh a nhi t d o

* Hi n t ng t o b t và v b t

Trong lnh v c h p ch t thiên nhiên, siêu âm ch y u s d ng đ h tr cho

ph ng pháp t m trích giúp thu ng n th i gian ly trích Trong m t s tr ng h p,

ph ng pháp siêu âm cho hi u su t cao h n ph ng pháp khu y t Trong tr ng h p

tinh d u vì s ly trích b ng siêu âm đ c th c hi n nhi t đ phòng nên s n ph m luôn có mùi th m t nhiên

Các thi t b siêu âm hi n nay ch y u bao g m hai d ng:

- B n siêu âm: 40 kHz

- Thanh siêu âm: 20 kHz

Hi n nay trong phòng thí nghi m ch s d ng b n siêu âm trong ph ng pháp

t m trích

* B n siêu âm

siêu âm M t s b n có trang b thêm b ph n gia nhi t nh ng không cho phép t ng

nhi t đ lên cao B n siêu âm có u đi m là n ng l ng đ c phân b đ ng đ u, thu n

ti n thao tác, và d s d ng nh ng l i có khuy t đi m là ch có m t t n s c đ nh, đôi

khi không ki m soát đ c nhi t đ (khi siêu âm trong m t th i gian dài), không th c

hi n đ c nhi t đ th p

Hi n nay b n siêu âm đ c ch t o v i nhi u kích th c l n nh khác nhau đ

phù h p v i v t ch a bên trong Khi s d ng b n siêu âm, nh cho m t ít ch t ho t

đ ng b m t vào l ng n c trong b n đ gia t ng kh n ng siêu âm Bình ch a

nguyên li u c n đ ng p dung môi v i m c dung môi nên th p h n ho c ngang b ng

Lò vi sóng là m t thi t b nhà b p đ c phát minh r t tình c b i Nam t c

Spencer, k s v t lý hãng Raytheon khi ông th làm chín h t ngô b ng cách đ t nó

vào các ng s d ng cho rada N m 1934, các nhà nghiên c u đ xu t vi c s d ng

đi n tr ng cao t n đ s i m các v t li u đi n môi N m 1937, Hoa K ng d ng

b ng sáng ch b i phòng thí nghi m Bell ti u bang và c ng Canada: “Sáng ch

này liên quan đ n h th ng s i m cho v t li u đi n môi và đ i t ng c a sáng

ch là đ làm nóng các v t li u nh th ng nh t và đ ng th i đáng k trong su t

kh i l ng c a chúng Nó đã đ c đ xu t do đó đ làm nóng các v t li u nh

đ ng th i trong su t kh i l ng c a chúng b ng ph ng ti n c a đi n môi t n th t

s n xu t trong khi h đang ph i ch u m t đi n áp cao, l nh v c t n s cao” Tuy

nhiên, t n s th p h n nhi t đi n môi, nh mô t trong b ng sáng ch nói trên, là

m t đi n t hi u ng nhi t, k t qu c a cái g i là tr ng g n hi u ng t n t i trong

m t khoang đi n t là nh so v i b c sóng c a tr ng đi n t B ng sáng ch đ

xu t s i m t n s vô tuy n này, t i 10-20 MHz (b c sóng t 15 đ n 30 mét)

Nhi t l ng t lò vi sóng có b c sóng là t ng đ i nh so v i các khoang (nh trong lò vi sóng hi n đ i) là do “xa –field” hi u ng mà là do c đi n b c x

đi n t mà mô t m t cách t do tuyên truy n ánh sáng và lò vi sóng phù h p xa

ngu n c a h Tuy nhiên, tác d ng s i m c b n c a t t c các lo i đi n t tr ng

c hai t n s vô tuy n và vi sóng x y ra thông qua các h th ng s i đi n môi có

hi u l c, nh các phân t phân c c b nh h ng b i m t đi n tr ng xoay chi u

nhanh chóng

Các Magnetron khoang phát tri n b i John Randall và Harry kh i đ ng vào

n m 1940 t i i h c Birmingham ó là v i nh ng phát minh c a Magnetron

khoang r ng vi c s n xu t c a sóng đi n t c a m t đ nh b c sóng (lò vi sóng)

đã tr thành có th Magnetron ban đ u là m t thành ph n r t quan tr ng trong s

phát tri n c a b c sóng ng n radar trong Th chi n II Trong 1937-1940, m t magnetron đa khoang đ c xây d ng b i nhà v t lý ng i Anh Sir John Turton

Randall, FRSE, cùng v i m t nhóm các đ ng nghi p Anh, cho l p đ t radar quân s

c a Anh và M trong Th chi n II

M t lò vi sóng công su t l n h n đ c sáng ch vào n m 1940 t i i h c

Birmingham do John Randall và Harry kh i đ ng s n xu t m t m u th nghi m

làm vi c Sir Henry Tizard đ n M đ cung c p cho h các magnetron đ đ i l y s giúp đ tài chính và công nghi p c a h N m 1945, các hi u ng nhi t c th c a

m t chùm vi sóng n ng l ng cao đã vô tình phát hi n b i Percy Spencer, m t

ng i M k s t h c t Howland, Maine, đ c s d ng b i Raytheon lúc ông

nh n th y r ng lò vi sóng t m t b radar ch đ ng ông đã làm vi c trên b t đ u tan

ch y m t thanh k o ông đã có trong túi c a mình Các th c ph m đ u tiên c tình

n u v i lò vi sóng Spencer là b ng ngô, và th hai là m t qu tr ng, mà phát n khi

đ i m t v i m t trong nh ng thí nghi m

xác minh phát hi n c a mình, Spencer đã t o ra m t tr ng đi n t m t

đ cao b ng cách cho lò vi sóng ngu n đi n t magnetron vào m t h p kim lo i mà

t đó nó không có cách nào đ tr n thoát Khi th c ph m đ c đ t trong h p v i

n ng l ng lò vi sóng, nhi t đ c a th c ph m t ng nhanh chóng Ngày 8 tháng 10

n m 1945, Raytheon đã đ đ n ng d ng b ng sáng ch Hoa K cho quá trình

n u lò vi sóng c a Spencer, và lò n ng s d ng n ng l ng t m t lò vi

sóng magnetron đã s m đ c đ t trong m t nhà hàng Boston đ th nghi m L n

đ u tiên công chúng đã có th s d ng lò vi sóng là vào tháng giêng n m 1947, khi

các máy bán hàng t đ ng Speedy weeny đã đ c đ t trong Nhà ga Trung tâm đ

phân chia hot dog Trong s nh ng ng i trong nhóm phát tri n robot tiên phong là George Devol, ng i đã dành ph n cu i cùng c a cu c chi n tranh phát tri n bi n pháp đ i phó radar

N m 1947, Raytheon đã xây d ng "Radarange", lò vi sóng th ng m i đ u

tiên Lò vi sóng này có kích th c g n 1,8 mét (5 ft 11 in) chi u cao, cân n ng 340

kg (750 lb) và chi phí kho ng US $ 5,000 ($ 52,809 đô la ngày nay) Nó tiêu th 3

kilowatt, kho ng ba l n so v i lò vi sóng ngày nay, và đã đ c làm mát b ng n c

M t mô hình lò vi sóng th ng m i đ u tiên đ c gi i thi u vào n m 1954 tiêu th

1,6 KW và đ c bán v i giá 2.000 USD đ n 3.000 đô la M ($ 18,000 đ n $ 26,000

đô la ngày nay) Raytheon c p phép công ngh c a mình cho các Tappan công ty

B p lò c a Mansfield, Ohio vào n m 1952 H đã c g ng đ ti p th m t đ n v

t ng 220 volt l n nh là m t lò nhà lò vi sóng vào n m 1955 v i m t m c giá US

$ 1,295 ($ 11,401 đô la ngày nay), nh ng nó đã không bán t t N m 1967, h đã

gi i thi u mô hình nhà ph bi n đ u tiên, qu y Radarange, v i m c giá US $ 495 ($ 3,501 đô la ngày nay) Trong nh ng n m 1960, Litton mua Studebaker tài s n

Franklin s n xu t, mà đã đ c s n xu t và xây d ng magnetron và bán lò vi

sóng t ng t nh Radarange Litton sau đó phát tri n m t c u hình m i c a lò vi

sóng: hình d ng ng n, r ng mà bây gi là ph bi n Th c n magnetron c ng là duy

nh t i u này d n đ n m t lò mà có th t n t i m t tình tr ng không t i: m t lò vi

sóng có s n ph m nào mà không có gì đ h p th là lò vi sóng Lò m i đã đ c

tr ng bày t i m t tri n lãm th ng m i t i Chicago và giúp b t đ u m t s t ng

tr ng nhanh chóng c a th tr ng nhà cho lò vi sóng S n l ng tiêu th 40.000

chi c lò vi sóng cho ngành công nghi p c a M vào n m 1970 đã lên đ n m t tri u

tái thi t k cho phép các đ n v r h n M t s công ty khác tham gia vào th

tr ng, và trong m t th i gian nh t h th ng đ c xây d ng b i các nhà th u qu c

phòng, nh ng ng i đã quen thu c v i các magnetron Litton đã đ c đ c bi t n i

ti ng trong kinh doanh nhà hàng

Vào cu i nh ng n m 1970, công ngh này đã đ c c i thi n đ n m c giá đã

đ c gi m xu ng nhanh chóng Th ng đ c g i là "lò đi n t " trong n m 1960,

cái tên "lò vi sóng" sau này tr thành tiêu chu n, th ng ngày nay đ c g i chính

th c là ch đ n gi n là "lò vi sóng"

S t n t i c a sóng đi n t , trong đó có sóng vi ba là m t ph n c a ph t n s cao, đ c James Clerk Maxwell d đoán n m 1864 t các ph ng trình Maxwell n i

ti ng N m 1888, Heinrich Hertz đã ch t o đ c thi t b phát sóng radio, nh v y l n

đ u tiên ch ng minh s t n t i c a sóng đi n t

Lò vi sóng là m t trong nh ng phát minh v đ i nh t c a th k 20 Ngày nay,

hàng tri u gia đình trên th gi i đang s h u ít nh t m i nhà có m t chi c lò vi

sóng i u kì di u nh t c a lò vi sóng là kh n ng n u chín trong m t th i gian ng n

k l c H n n a, hi u n ng s d ng đi n c a lò c c cao do chúng ch hâm nóng tr c

ti p lên th c n ch không ph i qua nh ng v t trung gian theo cách n u truy n th ng

nh xoong, n i c ng h n ch v kh n ng t a nhi t ra môi tr ng xung quanh giúp t i

u n ng l ng s d ng

1.1.4.2 Khái ni m v vi sóng [3]

Vi sóng (microwave) hay còn g i là sóng vi-ba, là m t lo i sóng đi n t có

b c sóng ng n h n sóng radio nh ng l i dài h n sóng c a tia h ng ngo i

Vi sóng là sóng đi n t có t n s trong kho ng t 300 MHz ( = 1 m) đ n 2.450 MHz ( = 12,24 cm)

Giá tr b c sóng ( ) đ c tính theo công th c:

(1)

ng i quan sát đ c c ng là m t lo i sóng đi n t nh vi sóng nh ng khác nhau t n

s và t t nhiên là c n ng l ng chúng mang theo xu t phát t công th c liên h :

- Magnestron (ngu n phát sóng): là máy phát đi n v i t n s r t cao, bi n dòng

đi n thành b c x sóng vi ba mang tính đi n t nên magnestron đ c xem là m t máy

phát sóng vi ba

- M ch đi n t đi u khi n (microcontroller)

- ng d n sóng (Waveguide): sóng vi ba t máy phát đ c truy n theo ng d n sóng đ n qu t phát tán đ đ a sóng ra m i phía, gi a lò các sóng phân tán đ u đ n

b ng cách ph n chi u lên các thành lò

Hình 1.6 Các b ph n c a lò vi sóng

- Ng n n u: Ng n n u là m t l ng Faraday g m kim lo i hay l i kim lo i bao quanh, đ m b o cho sóng không l t ra ngoài L i kim lo i th ng đ c quan sát

c a lò vi sóng Các l trên l i này có kích th c nh h n nhi u b c sóng (12cm),

nên sóng vi ba không l t ra, nh ng ánh sáng ( b c sóng ng n h n nhi u) v n l t qua

đ c, giúp qua sát th c n bên trong

Hình 1.7 Ng n n u c a lò vi sóng

b Nguyên lý ho t đ ng c a lò vi sóng

Sóng viba đ c t o ra t m t b dao đ ng đi n t và đ c khu ch đ i nh

Magnetron ho t đ ng nh m t đèn đi n t 3 c c N ng l ng (sóng vi ba) t máy phát (magnetron) đ c truy n theo ng d n sóng đ n qu t phát tán (phía trên nóc lò) đ đ a

sóng ra m i phía gi a lò các sóng phân tán đ u đ n nh s ph n chi u c a sóng lên

Lò vi sóng (Microwave oven) hi n đang đ c s d ng khá ph bi n trong các

c n h kh p mi n đ t n c, l i ích c a nó mang l i giúp ti t ki m đ c r t nhi u

th i gian và công s c trong vi c n u n ng hàng ngày Thay vì ph i rã đông đ đông

l nh b ng vi c ngâm n c 30 phút, hay v t v ch bi n l i đ n c v i n i lo gây

cháy ho c m t h ng v , lò vi sóng có th hoàn thành nh ng vi c t ng t trong 2-5

phút m t cách hoàn h o

An toàn lò vi sóng:

- Nên dùng đ sành hay th y tinh dày đ n u b ng lò vi ba, v i chai ho c

bình th y tinh m ng có th d b n t b Dùng đ a tách gi y đ c nh ng không đ lâu,

không nên dùng gi y tráng sáp, sáp s ch y và tr n vô th c n nhi t đ cao; bao

nh a có th bi n d ng, ch y ra và dính vào th c n

- Không đ c đ lò vi ba ch y mà không có gì trong lò làm gi m tu i th c a

lò, nên đ s n trong lò m t ly n c đ h p thu nh ng sóng vi ba trong tr ng h p kh i

đ ng lò đ t su t lò n i thoáng khí và ch a kho ng cách xung quanh kho ng 5 cm

đ đ m b o nhi t k p th i thoát ra ngoài không làm nóng v lò

- T t c các lò vi ba đ u đ c thi t k v i b ph n an toàn Lò vi ba đ c

trang b k l ng đ b o v c th con ng i không ti p xúc v i các sóng ng n và

đ c m t nút ng t đi n an toàn nhi u n c t đ ng có th ng ng s phát ra sóng vi ba

khi c a m C a đ c bao b i v kim lo i và đ c b c b ng t m k t n i, chu n đ

chính xác là s thoát sóng vi ba n i c a lò ph i d i 5 milliwatt/cm² cách lò 5 cm

- Ph i h t s c c n th n v đ kín c a lò b i vì n ng l ng sóng phát ra

s c nóng, n u b các sóng ch m ph i s có th b b ng, có khi b ng sâu, s t cao,

th ng t n n i d ch hoàn, th ng t n n i m t Vì v y, c n chú ý đ n các đi m l p ghép n i c a lò, hay chính cái c a xem có b h h ng không

- V ph n an toàn đi n, ph i đ ý không đ các chén d a b ng kim lo i, có th

t o ra m t tia đi n, tia l a, b c đ u c a h a ho n, hay ít nh t c ng làm h lò

Cây s đ c bi t đ n t r t lâu trong cu c s ng, cây s và tinh d u s ngày càng

đ c ng d ng r ng rãi trong các l nh v c c a đ i s ng nh trong sinh ho t hàng

ngày, trong y h c ho c trong l nh v c b o v th c v t Công d ng c a tinh d u s ngày càng đ c lan truy n nhanh trong xã h i và nhu c u cho tinh d u s ngày càng nhi u,

hi n nay trên c n c có nhi u n i có di n tích tr ng s lên đ n hàng ch c hecta nh

t nh Th a Thiên - Hu và m t s t nh phía B c

Ph ng pháp ng d ng công ngh vi sóng trong ch ng c t d u th c v t là m t

b c ti n v t b c, nâng cao hi u su t ch ng c t tinh d u, gi m th i gian ch ng c t và

thân thi n v i môi tr ng Ph ng pháp ch ng c t tinh d u ng d ng công ngh vi

sóng là m t k thu t m i ti t ki m n ng l ng, hi u qu kinh t cao, không th i khí

COx ra môi tr ng Do đó, không có nh h ng làm bi n đ i khí h u, đ ng th i không

làm gia t ng hi u ng nhà kính, rút ng n th i gian ch ng c t và có th làm giàu hàm

l ng tinh d u Tuy nhiên, hi n nay trên th gi i và trong n c ch a có nhi u đ tài

nghiên c u khai thác h t nh ng ng d ng vi sóng đ ch ng c t tinh d u