CHƯƠNG TRÌNH BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN THEO CHUẨN NĂNG LỰC GIẢNG VIÊN POHE

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO DỰ ÁN PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP ỨNG DỤNG Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO DỰ ÁN PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC THEO ĐỊNH H

1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

DỰ ÁN PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP ỨNG DỤNG

Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

DỰ ÁN PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP ỨNG DỤNG

CHƯƠNG TRÌNH BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN THEO CHUẨN NĂNG LỰC

GIẢNG VIÊN POHE

c hỗ

‘

trợ kỹ thu

Nhóm đối tác

hỗ trợ kỹ thuật

Mục lục

Mở đầu 3

Phần I Quan điểm chung 4

1.1 Cơ sở pháp lý của thiết kế chương trình bồi dưỡnggiảng viên theo chuẩn năng lực giảng viên POHE 4

1.2 Các quan điểm cơ bản định hướng hoạt động thiết kế chương trình bồi dưỡng giảng viên theo chuẩn năng lực giảng viên POHE 5

Phần II Đề xuất chương trình bồi dưỡng năng lực giảng viên POHE 10

2.1 Tên chương trình 10

2.2 Mục tiêu 10

2.3 Đối tượng bồi dưỡng 10

2.4 Cấu trúc chương trình 10

2.5 Mô tả nội dung các học phần chung 11

2.6 Hướng dẫn thực hiện chương trình bồi dưỡng 17

Phần III Một số đề xuất 19

Tài liệu tham khảo……….20

3

Mở đầu

Dự án Phát triển giáo dục đại học theo định hướng nghề nghiệp ứng dụng ở Việt Nam giai đoạn 2 (POHE 2) hướng tới mục tiêu nhân rộng khái niệm “POHE” trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam Khung logic của Dự án được thiết kế khá hợp lý, với các hoạt động ở cấp hệ thống và cấp nhà trường có quan hệ chặt chẽ với nhau Điển hình là hoạt động xây dựng năm trung tâm POHE được song hành cùng hoạt động xây dựng bộ tiêu chuẩn năng lực giảng viên POHE, tiếp theo là thiết kế chương trình bồi dưỡng giảng viên dựa trên bộ tiêu chuẩn năng lực này và thiết kế hệ thống tài liệu hỗ trợ dạy học tại các trung tâm Điều đó thể hiện những bước tính toán khoa học của dự án POHE 2, bởi trong khuôn khổ một dự án giáo dục có quy mô không quá lớn

và thời gian thực hiện tương đối ngắn, việc lựa chọn đối tượng mục tiêu ưu tiên là “đội ngũ giảng viên” là hướng hợp lý nhất giúp nhân rộng khái niệm POHE một cách nhanh chóng và bền vững Bồi dưỡng đội ngũ giảng viên POHE còn đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh dự án đang đầu tư phát triển 40 chương trình đào tạo POHE mới Trước mắt, các giảng viên được bồi dưỡng bài bản sẽ có đủ năng lực triển khai thực hiện chương trình POHE theo đúng triết lý và yêu cầu đào tạo POHE Về lâu dài, chính đội ngũ giảng viên này sẽ tạo ra một sự lan tỏa, tác động tích cực tới xu hướng đổi mới và nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học đáp ứng nhu cầu thực tiễn trong các cơ sở giáo dục đại học

Nhóm nghiên cứu xin trân trọng cảm ơn các chuyên gia trong nước và nước ngoài, các trường đại học, giảng viên đã đóng góp những ý kiến quý báu để hoàn thiện Khung chương trình bồi dưỡng này

Xin trân trọng cảm ơn

Phần I Quan điểm chung

1.1 Cơ sở pháp lý của thiết kế chương trình bồi dưỡng giảng viên theo chuẩn năng lực giảng viên POHE

1 Luật Giáo dục ngày 14 tháng 6 năm 2005, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục ngày 25 tháng 11 năm 2009 và Luật Giáo dục đại học ngày 18 tháng 6 năm 2012;

2 Nghị định số 75/2006/NĐ-CP ngày 02 tháng 8 năm 2006 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Giáo dục; Nghị định số 31/2011/NĐ-CP ngày 11 tháng 5 năm 2011 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 75/2006/NĐ-CP ngày 02 tháng 8 năm 2006 của Chính phủ; Nghị định số 07/2013/NĐ-CP ngày 09 tháng 1 năm 2013 của Chính phủ sửa đổi điểm b, khoản 13, Điều 1 của Nghị định số 31/2011/NĐ-CP ngày 11 tháng 5 năm

2011 của Chính phủ;

3 Nghị định số 141/2013/NĐ-CP ngày 24 tháng 10 năm 2013 của Chính phủ Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Giáo dục đại học;

4 Quyết định số 58/2010/QĐ-TTg ngày 22 tháng 09 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành “Điều lệ trường đại học”;

5 Nghị định 29/2012/NĐ-CP ngày 12 tháng 04 năm 2012 của Chính phủ về Tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức;

6 Thông tư liên lịch 06/2011/TTLT-BNV-BGDĐT ngày 06 tháng 06 năm

2011 của Bộ Nội vụ và Bộ Giáo dục và Đào tạo Quy định tiêu chuẩn, nhiệm vụ, chế độ làm việc, chính sách đối với giảng viên tại cơ sở đào tạo, bồi dưỡng của Bộ,

cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Trường Chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương;

7 Thông tư 12/2013/TT-BGDĐT ngày 12 tháng 04 năm 2013 của Bộ Giáo dục và Đào tạo Ban hành chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho giảng viên trong cơ sở giáo dục đại học;

8 Thông tư 28/2014/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 08 năm 2014 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về việc bồi dưỡng và cấp chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý giáo dục;

9 Quyết định số 33/2007/QĐ-BGDĐT ngày 26 tháng 06 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành Quy chế văn bằng, chứng chỉ của

hệ thống giáo dục quốc dân;

5

10 Quyết định số 43/2007/QĐ-BGDĐT ngày 15 tháng 8 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về Quy chế đào tạo đại học và cao đẳng hệ chính quy theo hệ thống tín chỉ

1.2 Các quan điểm cơ bản định hướng hoạt động thiết kế chương trình bồi dưỡng giảng viên theo chuẩn năng lực giảng viên POHE

1.2.1 Các xu hướng thiết kế chương trình bồi dưỡng giảng viên

Có nhiều cách tiếp cận khác nhau trong phát triển chương trình bồi dưỡng:

a) Tiếp cận nội dung

Với quan niệm “giáo dục là quá trình truyền tải nội dung kiến thức”, chương trình bồi dưỡng là bản phác thảo nội dung mà môn học cần bao quát, nhìn vào đó người dạy sẽ biết mình phải dạy gì, còn người học sẽ biết mình phải học gì Nội dung của chương trình đào tạo thông thường do các trường đào tạo quyết định Cách tiếp cận này có nhược điểm là dễ dẫn đến tình trạng quá tải cho chương trình trong điều kiện khối lượng kiến thức cần truyền tải ngày càng tăng Người dạy sẽ có xu hướng tìm kiếm các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học để truyền thụ nhiều và nhanh nhất khối lượng kiến thức Đồng thời, do khối lượng kiến thức và kỹ năng trong chương trình quá lớn nên hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học sẽ gặp khó khăn và chủ yếu hướng tới đánh giá sự ghi nhớ, tiếp thu kiến thức Cách tiếp cận nội dung là cách tiếp cận mà ở đó giảng viên là trung tâm của quá trình đào tạo, còn người học là người tiếp nhận kiến thức thủ động

b) Tiếp cận mục tiêu

Với quan niệm “giáo dục là công cụ để đào tạo nên các sản phẩm với các tiêu chuẩn đã được xác định sẵn”, chương trình bồi dưỡng thực chất là một bản kế hoạch giáo dục phản ánh các mục tiêu giáo dục mà nhà trường theo đuổi, nó cho biết nội dung cũng như phương pháp dạy học cần thiết để đạt được mục tiêu đề ra (White, 1995)

Theo cách tiếp cận này, xuất phát điểm của chương trình bồi dưỡng là mục tiêu Mục tiêu bồi dưỡng ở đây được thể hiện dưới dạng mục tiêu đầu ra Dựa trên mục tiêu đào tạo, người lập chương trình sẽ đưa ra quyết định lựa chọn nội dung, phương pháp và cách đánh giá kết quả học tập

Chương trình bồi dưỡng = Nội dung bồi dưỡng

Chương trình bồi dưỡng = Mục tiêu + Nội dung + Phương pháp

Cách tiếp cận này có ưu điểm là tạo điều kiện cho đánh giá hiệu quả và chất lượng chương trình bồi dưỡng theo mục tiêu; và khi thiết kế chương trình cũng xác định rõ phương pháp bồi dưỡng và phương thức đánh giá kết quả học tập của người học Tuy nhiên, với tiếp cận mục tiêu, người học vẫn ở trạng thái thụ động, các khả năng tiềm ẩn của người học chưa được quan tâm và phát huy, nhu cầu và sở thích riêng của người học chưa được đáp ứng mà phải tuân thủ theo những quy trình và cách thức đã được xác định sẵn để đạt được mục tiêu đầu ra

c) Tiếp cận phát triển

Theo tiếp cận này, chương trình bồi dưỡng là một quá trình và là sự phát triển Giáo dục có chức năng phát triển tối đa mọi khả năng tiềm ẩn của con người, làm cho con người có khả năng làm chủ được tình huống, đương đầu với những thách thức sẽ gặp phải trong cuộc sống một cách chủ động và sáng tạo Với cách tiếp cận này, người ta chú trọng đến sự phát triển hiểu biết, khả năng sáng tạo và thích ứng trong các hoàn cảnh của người học hơn là sự truyền thụ nội dung kiến thức

d) Tiếp cận năng lực

Năng lực là sự kết hợp chặt chẽ giữa kiến thức – kỹ năng – thái độ để thực hiện công việc cụ thể và được thể hiện qua thực tế nghề nghiệp Chương trình bồi dưỡng theo tiếp cận năng lực được thiết kế giúp người học đạt được các năng lực cần thiết để thực hiện công việc chuyên môn trong thực tế

Trong các cách tiếp cận thiết kế chương trình bồi dưỡng truyền thống, chương trình là điểm xuất phát để thiết kế mục tiêu, nội dung, phương pháp, đánh giá Trong tiếp cận năng lực, thì năng lực là điểm xuất phát để xây dựng nên chương trình, thiết kế mục tiêu, lựa chọn nội dung, phương pháp, đánh giá Điều đó giúp đảm bảo chắc chắn rằng, toàn bộ quá chương trình bồi dưỡng gắn kết chặt chẽ với mục tiêu hình thành năng lực thực hiện cho người học

Chương trình

Mục tiêu

Đánh giá

7

Hình 1 Xây dựng chương trình bồi dưỡng theo cách truyền thống

Hình 2 Xây dựng chương trình bồi dưỡng theo tiếp cận năng lực

Với những đặc điểm kể trên, nhóm tác giả lựa chọn tiếp cận năng lực trong phát triển

chương trình bồi dưỡng giảng viên POHE nhằm giúp giảng viên đạt được các năng lực cần thiết

1.2.2 Nguyên tắc thiết kế chương trình bồi dưỡng

Việc thiết kế chương trình bồi dưỡng năng lực giảng viên cần đảm bảo các nguyên tắc sau:

a Phát huy tri thức, kinh nghiệm đã có của giảng viên

Chương trình bồi dưỡng này được thiết kế cho các giảng viên (đã, đang hoặc sẽ) giảng dạy trong các chương trình POHE Họ là những giảng viên của các cơ sở giáo dục đại học nên họ đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn tối thiểu của giảng viên theo quy định hiện hành và đã tham gia các chương trình bồi dưỡng theo quy định Vì vậy, nội dung chương trình được thiết kế theo hướng tránh trùng lặp với những nội dung đã được bồi dưỡng trước đây Ví dụ: hiện nay một số tiêu chuẩn, tiêu chí trong tiêu chuẩn năng lực giảng viên POHE đã được bồi dưỡng qua chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho giảng viên trong các cơ sở giáo dục đại học Chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm hiện là bắt buộc đối với tất cả các giảng viên đại học, vì vậy khi thiết kế chương trình bồi dưỡng giảng viên theo tiêu chuẩn giảng viên POHE, nhóm tác giả tránh trùng lặp với các nội dung của chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm Ví dụ yêu cầu

“giảng viên POHE có kiến thức về giáo dục học đại học” đã có trong chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm nên yêu cầu này sẽ không được đưa vào trong chương trình bồi dưỡng này

Ngoài ra, chương trình được xây dựng theo hướng khuyến khích chia sẻ và phát huy những tri thức, kinh nghiệm đã có của giảng viên, làm nền tảng tiếp thu những nội

Nhu cầu xã hội đối

với ngành nghề

Năng lực thực hiện cần thiết

Chương trình bồi dưỡng

Đánh giá

dung mới và tạo ra sự phong phú trong trải nghiệm học tập của giảng viên trong quá trình tham gia lớp bồi dưỡng

b Khuyến khích tự học, học tập thường xuyên và suốt đời

Các yêu cầu, nội dung và phương pháp dạy và học trong chương trình bồi dưỡng năng lực giảng viên POHE tương đối mới mẻ so với những nội dung bồi dưỡng trước đây

Vì vậy, để đạt được các năng lực theo yêu cầu, giảng viên cần dành thời gian tự học,

tự nghiên cứu và tham gia tích cực vào các hoạt động trên lớp và hoạt động nhóm

Do những yêu cầu của thế giới nghề nghiệp thay đổi nhanh chóng, chương trình này sẽ hướng tới bồi dưỡng năng lực tự học, tự nghiên cứu và khuyến khích tinh thần học tập thường xuyên và suốt đời của giảng viên

c Tính thống nhất

Chương trình bồi dưỡng được thiết kế và biên soạn đảm bảo tính thống nhất cao và chất lượng đồng đều khi được triển khai trong các trung tâm POHE

d Tính đa dạng

Để đạt được các năng lực cần thiết, nội dung chương trình bồi dưỡng cần đa dạng, phong phú, bao quát nhiều năng lực chung và năng lực chuyên biệt Qua chương trình bồi dưỡng, học viên có thể khám phá và phát triển những năng lực cá nhân tiềm tàng Tính đa dạng còn được thể hiện qua phương pháp học tập được thiết kế đa dạng, phát huy tính tích cực và sáng tạo của học viên Do người học chính là những giảng viên giảng dạy các chương trình POHE nên nếu họ được trải nghiệm càng nhiều phương pháp học tập qua khóa bồi dưỡng, họ sẽ thực hành chính những phương pháp đó trong hoạt động giảng dạy của mình

Kết hợp giữa nguyên tắc “khuyến khích học tập suốt đời” và nguyên tắc “tính đa dạng”, hình thức tổ chức bồi dưỡng cần được thiết kế theo hướng hiện đại, linh hoạt

9

Hình 3 Các nguyên tắc quy định hoạt động thiết kế chương trình bồi dưỡng giảng viên

theo tiêu chuẩn năng lực giảng viên POHE

1.2.3 Các năng lực được bồi dưỡng

Chương trình bồi dưỡng giảng viên theo bộ tiêu chuẩn năng lực giảng viên POHE

được thiết kế theo tiếp cận dựa vào năng lực, tức là xuất phát từ các năng lực cần

thiết để thiết kế nội dung chương trình bồi dưỡng Các năng lực được bồi dưỡng trong chương trình này tương ứng với 6 tiêu chuẩn trong bộ tiêu chuẩn năng lực giảng viên POHE (hình 4)

Hình 4 Các nhóm năng lực trọng tâm trong chương trình bồi dưỡng năng lực

giảng viên POHE

- Tránh trùng lặp những nội dung đã được bồi dưỡng

- Khuyến khích chia sẻ tri thức, kinh nghiệm

- Hình thành các kỹ năng tự học, tự nghiên cứu

- Khuyến khích tinh thần học thường xuyên, học suốt đời

- Chương trình được biên

soạn tương đối chi tiết để đảm

bảo triển khai thống nhất ở

các Trung tâm POHE

- Mục tiêu hướng tới hình thành

những năng lực đa dạng

- Nội dung học tập đa dạng,

phong phú

- Phương pháp bồi dưỡng đa

dạng, học đi đôi với hành

- Hình thức tổ chức bồi dưỡng

linh hoạt, đa dạng

Phần II Đề xuất chương trình bồi dưỡng năng lực giảng viên POHE

2.1 Tên chương trình

Tên đầy đủ: Chương trình bồi dưỡng giảng viên theo chuẩn năng lực giảng viên POHE Tên gọi này thể hiện được các yếu tố sau:

- Loại chương trình: bồi dưỡng

- Đối tượng bồi dưỡng là giảng viên Tên gọi này không gợi cảm giác phân biệt đối tượng tham gia là giảng viên tham gia giảng dạy chương trình POHE hay không POHE

- Mục đích và nội dung bồi dưỡng: theo bộ tiêu chuẩn năng lực giảng viên POHE Tên gọi này làm nổi bật một đặc trưng của chương trình này (và khác so với

các chương trình bồi dưỡng hiện hành) là đào tạo theo chuẩn năng lực

2.2 Mục tiêu

Sau khi hoàn thành chương trình bồi dưỡng này, giảng viên có các năng lực cốt lõi, đáp ứng bộ tiêu chuẩn năng lực đối với giảng viên POHE1

2.3 Đối tượng bồi dưỡng

- Giảng viên đang công tác trong các cơ sở giáo dục đại học đang triển khai hoặc

dự kiến triển khai chương trình POHE, có nhu cầu bồi dưỡng năng lực hoạt động nghề nghiệp trong chương trình POHE

- Giảng viên đang công tác trong các cơ sở giáo dục đại học

- Các cá nhân có nhu cầu bồi dưỡng năng lực hoạt động nghề nghiệp trong cacs chương trình POHE

2.4 Cấu trúc chương trình

Tổng khối lượng chương trình gồm sáu học phần, 20 tín chỉ, trong đó năm học phần

chung chiếm 16 tín chỉ và một học phần Phát triển năng lực chuyên môn chiếm 04 tín

chỉ Nội dung của học phần này do các trung tâm POHE biên soạn sao cho phù hợp với chuyên môn của học viên do trung tâm POHE đào tạo (bảng 1)

1 Tiêu chuẩn năng lực giảng viên POHE do Dự án POHE 2 xây dựng