SUY GIẢM NHẬN THỨC VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN TRÊN BỆNH NHÂN PARKINSON

SUY GIẢM NHẬN THỨC VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN TRÊN BỆNH NHÂN PARKINSON Nguyễn Thị Minh Nguyệt và nhóm NC... - Trong số các triệu chứng ngoài vận động thì suy giảm nhận thức là triệu chứ

SUY GIẢM NHẬN THỨC VÀ MỘT SỐ

YẾU TỐ LIÊN QUAN TRÊN BỆNH NHÂN PARKINSON

Nguyễn Thị Minh Nguyệt và nhóm NC

ĐẶT VẤN ĐỀ

- Parkinson là một bệnh thoái

hóa thần kinh TƯ tiến triển

thường gặp ở người cao tuổi

- Cơ sở bệnh nguyên, bệnh sinh:

chủ yếu liên quan đến sự chết

của tế bào thần kinh thuộc hệ

thống tiết dopamin Ngoài ra,

còn có các tế bào thần kinh tiết

serotonin của nhân đan (nigra

raphe), các tế bào tiết cholin

của nhân nền Meynert và nhân

cuống - cầu Hình 1 Đặc điểm giải phẫu bệnh ở bệnh nhân Parkinson

Hình ảnh liềm đen nhạt màu ở bệnh nhân Parkinson (A) so với người bình thường (B)

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hình 2 Hình ảnh run khi nghỉ

trong bệnh Parkinson

- Bệnh được đặc trưng bằng sự

đa dạng của các triệu chứng

vận động và ngoài vận động

- Trong số các triệu chứng ngoài

vận động thì suy giảm nhận

thức là triệu chứng khá phổ

biến và có xu hướng gia tăng

và nặng dần lên theo sự tiến

triển của bệnh

- Suy giảm nhận thức là một

trong các rối loạn ảnh hưởng

nhiều đến chất lượng cuộc

sống của bệnh nhân Parkinson

ĐẶT VẤN ĐỀ

- Trên thế giới và trong nước đã có nhiều nghiên cứu về suy giảm nhận thức trên bệnh nhân Parkinson và những yếu tố liên quan đến nhận thức ở bệnh nhân Parkinson

- Điều này có ý nghĩa quan trọng trong quá trình điều trị, giúp cải thiện phần nào chất lượng cuộc sống cho người bệnh

- Cũng chính vì vậy, chúng tôi thực hiện nghiên cứu này với

mục tiêu: “Mô tả một vài đặc điểm suy giảm nhận thức và

một số yếu tố liên quan đến suy giảm nhận thức trên bệnh nhân Parkinson tại Bệnh viện Lão Khoa Trung ương năm 2016”

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

- 106 bệnh nhân được chẩn đoán bệnh Parkinson theo tiêu chuẩn của Ngân hàng não hội Parkinson Vương quốc Anh và không có bằng chứng lâm sàng và/hoặc

có hình ảnh học gợi ý đến các hội chứng Parkinson khác (của viêm não, bệnh mạch máu não, bệnh tràn dịch não thất hay bệnh sa sút trí tuệ) Các bệnh nhân này tự nghuyện tham gia vào nghiên cứu

- Thời gian: từ tháng 12 năm 2015 đến tháng 7 năm

2016

- Địa điểm: Bệnh viện Lão khoa Trung ương

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp: nghiên cứu mô tả

- Cỡ mẫu: mẫu thuận tiện, lấy toàn bộ BN đủ tiêu chuẩn vào NC

- Thu thập số liệu: theo mẫu bệnh án nghiên cứu thống nhất

- Chẩn đoán suy giảm nhận thức nhẹ: Tiêu chuẩn chẩn đoán

suy giảm nhận thức nhẹ về trí nhớ theo Ronald Petersen và cộng

sự và phân loại dưới nhóm suy giảm nhận thức nhẹ theo Winblad B và cộng sự [1]

- Chẩn đoán sa sút trí tuệ: Theo tiêu chuẩn chẩn đoán sa sút trí

tuệ của sách Chẩn đoán và thống kê các rối loạn tâm thần lần thứ tư của Hoa Kỳ (DSM-IV/ Diagnostic and Statistical Manual

of Mental Disorders, 4th Edition) [1]

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.3 Chỉ tiêu nghiên cứu

- Tuổi, giới, trình độ học vấn, các triệu chứng lâm sàng của BN Parkinson

- Đặc điểm suy giảm nhận thức trên bệnh nhân Parkinson

- Một số yếu tố liên quan đến nhận thức của BN Parkinson

2.4 Xử lý số liệu: Theo phương pháp thống kê y học

2.5 Đạo đức nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu giúp đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng điều trị cho BN Parkinson và không nhằm mục đích nào khác

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Có 57 bệnh nhân suy giảm nhận thức (53,8%) 25 bệnh nhân suy giảm nhận thức nhẹ (23,6%) và 32 bệnh nhân sa sút trí tuệ (30,2%)

Biểu đồ 1 Tỷ lệ suy giảm nhận thức ở bệnh nhân Parkinson

46,2%

23,6%

30,2%

53,8%

Không SGNT

SGNT nhẹ

SSTT

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Số BN suy giảm chức năng thị giác - không gian (63,2%), tốc độ vận động thị giác (61,4%), HĐHN (52,6%), HĐHN bằng dụng cụ, phương tiện (45,6%), suy giảm trí nhớ

Biểu đồ 2 Đặc điểm suy giảm các lĩnh vực nhận thức ở bệnh nhân Parkinson

Nhớ từ ngay Nhớ từ có trì hoãn

Nhận biết từ có trì hoãn

Nhớ hình ngay Nhớ hình có trì hoãn

Nhận biết hình có trì hoãn

Đọc xuôi dãy số

Đọc ngược dãy số

TN gọi tên của Boston

Nói lưu loát về các con vật

TN vẽ đồng hồ Đánh giá CN thùy trán

Gạch bỏ số

HĐ hàng ngày

HĐ hàng ngày bằng dụng cụ

49,1%

63,2%

12,3%

61,4%

50,9%

19,3%

3,5%

43,9%

17,5%

17,5%

63,2%

22,8%

61,4%

52,6%

45,6%

Rối loạn

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Không có sự khác biệt về sự suy giảm các lĩnh vực nhận thức giữa hai nhóm bệnh nhân Parkinson trên 70 tuổi và từ 70 tuổi trở xuống

Bảng 1: Liên quan giữa tuổi với một số lĩnh vực nhận thức ở BN Parkinson

Tuổi

LV nhận thức

≤70 tuổi >70 tuổi

P

Không rối loạn (%)

Rối loạn (%)

Không rối loạn (%)

Rối loạn (%)

Nhớ từ

Nhớ từ ngay 19 13 10 15 >0,05 Nhớ từ trì hoãn 13 19 8 17 >0,05 Nhận biết từ trì hoãn 28 4 22 3 >0,05 Nhớ

hì nh

Nhớ hì nh ngay 15 17 7 18 >0,05 Nhớ hì nh trì hoãn 18 14 10 15 >0,05 Nhận biết hì nh trì hoãn 28 4 18 7 >0,05 Đọc Xuôi 32 0 23 2 >0,05

Ngược 21 11 11 14 >0,05

TN Boston sửa đổi 29 3 18 7 >0,05

Kể tên con vật 26 6 21 4 >0,05

Vẽ đồng hồ 11 20 8 16 >0,05

Chức năng thùy trán 26 6 18 7 >0,05

Gạch bỏ số 14 18 8 17 >0,05

HĐHN với dụng cụ 17 15 14 11 >0,05

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Tỷ lệ rối loạn khả năng đọc ngược dãy số và chức năng thùy trán cao hơn có ý nghĩa ở nhóm bệnh nhân Parkinsnon có trình độ học vấn thấp (cấp 1; 2) (p<0,05)

Bảng 2: Liên quan giữa TĐHV với một số lĩnh vực nhận thức ở BN Parkinson

Trình độ HV

LV nhận thức

Cấp 1;2 Cấp 3 trở lên

P

Không rối loạn (%)

Rối loạn (%)

Không rối loạn (%)

Rối loạn (%)

Nhớ từ

Nhớ từ ngay 15 16 14 12 >0,05 Nhớ từ trì hoãn 12 19 9 17 >0,05 Nhận biết từ trì hoãn 27 4 23 3 >0,05 Nhớ

hì nh

Nhớ hì nh ngay 12 19 10 16 >0,05 Nhớ hì nh trì hoãn 12 19 16 10 >0,05 Nhận biết hì nh trì hoãn 25 6 21 5 >0,05 Đọc Xuôi 30 1 25 1 >0,05

Ngược 13 18 19 7 <0,05

TN Boston sửa đổi 24 7 23 3 >0,05

Kể tên con vật 24 7 23 3 >0,05

Vẽ đồng hồ 8 21 11 15 >0,05 Chức năng thùy trán 20 11 24 2 <0,05

Gạch bỏ số 10 21 12 14 >0,05

HĐHN với dụng cụ 16 15 15 11 >0,05

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Tỷ lệ rối loạn chức năng HĐHN và HĐHN bằng dụng cụ cao hơn có ý nghĩa ở nhóm bệnh nhân Parkinson giai đoạn bệnh nặng (giai đoạn 3,4 và 5) theo Hoehn - Yahr (p<0,05)

Bảng 3: Liên quan giữa giai đoạn bệnh theo Hoehn - Yahr với một số lĩnh vực nhận thức ở

BN Parkinson

GĐ bệnh theo

Hoehn-Yahr

LV nhận thức

P

Không rối loạn (%)

Rối loạn (%)

Không rối loạn (%)

Rối loạn (%)

Nhớ từ

Nhớ

hì nh

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Tỷ lệ rối loạn nhớ hình ngay, khả năng đọc ngược dãy số, chức năng thùy trán, khả năng gạch bỏ số và rối loạn chức năng hoạt động hằng ngày bằng dụng cụ cao hơn có ý nghĩa ở nhóm bệnh nhân Parkinson có trầm cảm (p<0,05)

Bảng 4: Liên quan giữa trầm cảm với một số lĩnh vực nhận thức ở BN Parkinson

Trầm cảm

LV nhận thức

Không có

P

Không rối loạn (%)

Rối loạn (%)

Không rối loạn (%)

Rối loạn (%)

Nhớ từ

Nhớ từ ngay 9 5 20 23 >0,05

Nhớ từ trì hoãn 7 7 14 29 >0,05

Nhận biết từ trì hoãn 12 2 38 5 >0,05

Nhớ

hì nh

Nhớ hì nh ngay 9 5 13 30 <0,05

Nhớ hì nh trì hoãn 8 6 20 23 >0,05

Nhận biết hì nh trì hoãn 12 23 34 9 >0,05

Đọc Xuôi 14 0 41 2 >0,05

Ngược 11 3 21 22 <0,05

TN Boston sửa đổi 13 1 34 9 >0,05

Kể tên con vật 11 3 36 7 >0,05

Vẽ đồng hồ 6 8 13 28 >0,05

Chức năng thùy trán 12 2 32 11 >0,05

Gạch bỏ số 9 5 13 30 <0,05

HĐHN với dụng cụ 11 3 20 23 <0,05

KẾT LUẬN

- Suy giảm nhận thức ở bệnh nhân Parkinson chiếm một

tỷ lệ khá cao, bao gồm suy giảm nhận thức nhẹ và sa sút trí tuệ

- Biểu hiện: suy giảm hầu hết các lĩnh vực nhận thức và suy giảm với tỷ lệ khác nhau

- Các lĩnh vực nhận thức bị suy giảm ở bệnh nhân Parkinson có mối liên quan khác nhau với các yếu tố như tuổi, trình độ học vấn, giai đoạn nặng của bệnh theo phân độ Hoehn - Yahr và tình trạng trầm cảm của bệnh nhân Parkinson

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Phạm Thắng (2010) Bệnh Alzheimer và các thể sa sút trí tuệ khác, Nhà xuất bản

Y học, Thành phố Hồ CHí Minh, 339

2 Christopher Leigh, Duff-Canning Sarah et al (2015) Salience Network and

Parahippocampal Dopamine Dysfunction in Memory-Impaired Parkinson

Disease, Annals of neurology, 77(2), 269-280

3 J H Lanskey, P McColgan et al (2018) Can neuroimaging predict dementia

in Parkinson's disease?, Brain, 141(9), 2545-2560

4 Koshimori Yuko, Segura Barbara et al (2015) Imaging changes associated

with cognitive abnormalities in Parkinson’s disease, Brain structure &

function, 220(4), 2249-2261

5 S J Chung, H S Yoo et al (2018) Effect of striatal dopamine depletion on

cognition in de novo Parkinson's disease, Parkinsonism Relat Disord, 51, 43-48

dementia: a neural networks perspective, Brain, 138(6), 1454-1476

deficits in instrumental activities of daily living: a systematic review,

Alzheimer's Research & Therapy, 7(17)