BÁO CÁO RÀ SOÁT CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT VÀ MÔ HÌNH THỰC HÀNH CÔNG TÁC XÃ HỘI CỦA MỘT SỐ NƯỚC

Báo cáo rà soát này gồm 4 tiểu báo cáo: Tiểu báo cáo 1: Rà soát quy định pháp lý về hoạt động CTXH trong một số lĩnh vực chuyên ngành ở các nước trên thế giới Tiểu báo cáo 2: Một số mô

BÁO CÁO RÀ SOÁT CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT VÀ MÔ HÌNH THỰC HÀNH CÔNG TÁC XÃ HỘI CỦA MỘT SỐ NƯỚC

TS Nguyễn Thị Ngọc Hường, TS Melissa Reitmeier, và Ths Nguyễn Thị Thu Trang

Trường Công Tác Xã Hội Đại Học South Carolina

Hoa Kỳ

Tài liệu này được sản xuất với sự hỗ trợ từ nhân dân Hoa Kỳ thông qua Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) Nội dung của tài liệu này thuộc trách nhiệm của VNAH, và không

nhất thiết phản ánh quan điểm của USAID hoặc của Chính phủ Hoa Kỳ

Báo cáo rà soát này gồm 4 tiểu báo cáo:

Tiểu báo cáo 1: Rà soát quy định pháp lý về hoạt động CTXH trong một số lĩnh vực

chuyên ngành ở các nước trên thế giới

Tiểu báo cáo 2: Một số mô hình tiêu biểu về thực hành và cung cấp dịch vụ Công tác

xã hội cho các nhóm đối tượng cơ bản ở một số nước trên thế giới

Tiểu báo cáo 3: Rà soát các quy định pháp lý về đào tạo và hành nghề Công tác xã hội

trên thế giới Tiểu báo cáo 4: Tổng quan về Hiệp hội Công tác xã hội tại một số quốc gia và khuyến

nghị cho Việt Nam

Báo cáo rà soát 1:

Quy định pháp lý về hoạt động công tác xã hội trong một

số lĩnh vực chuyên ngành ở các nước trên thế giới

PHẦN 1 GIỚI THIỆU

Nhằm phục vụ việc xây dựng các quy định pháp lý về nghề Công tác xã hội (CTXH) tại Việt Nam, báo cáo này có mục đích rà soát các quy định về thực hành CTXH được lồng ghép trong pháp luật/chính sách của một số ngành/lĩnh vực như y tế, giáo dục, tư pháp, cảnh sát, vv… tại một số nước trên thế giới Báo cáo cũng rà soát quy định về thực hành CTXH với một số nhóm người như người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em, người tâm thần, người nhiễm HIV, người nghèo Khi rà soát các quy định này, báo cáo tập trung vào một số nội dung: hoạt động CTXH trong các ngành/lĩnh vực này; vai trò, trách nhiệm của cán bộ CTXH làm việc trong các ngành này; cơ chế quản lý, điều phối dịch vụ CTXH trong ngành đó

Báo cáo gồm có bốn phần Ngoài phần 1 về mục đích và cấu trúc của báo cáo, trong phần hai, chúng tôi trình bày bức tranh tổng quát về cách mà các quốc gia trên thế giới tổ chức các quy định pháp lý để điều chỉnh hoạt động CTXH Trong phần ba, chúng tôi sẽ tập trung rà soát cụ thể các quy định về hoạt động CTXH trong các chuyên ngành cần dịch vụ CTXH nhất, bao gồm phúc lợi trẻ em, phúc lợi người cao tuổi, sức khỏe – y tế, giáo dục, và một số lĩnh vực khác Trong quá trình rà soát, chúng tôi tập trung vào các quốc gia phát triển như Mỹ, Canada, Anh, và một số nước có điều kiện kinh tế xã hội gần với Việt Nam như Trung Quốc, Phillipine, Malaysia, Singapore, Đài Loan Tuy nhiên, do các quốc gia đi sau có xu hướng học tập kinh nghiệm của các nước phát triển nên việc lấy ví dụ về các quy định pháp lý điển hình sẽ chủ yếu sử dụng ví dụ của các nước phát triển Mặt khác, nhiều quốc gia đang phát triển vẫn đang trong quá trình xây dựng quy định pháp lý về hoạt động CTXH trong các lĩnh vực chuyên ngành Phần ba của báo cáo sẽ đưa ra một số kiến nghị cho Việt Nam trong việc triển khai các quy định về hoạt động CTXH vào các ngành liên quan

PHẦN 2 TỔNG QUAN QUY ĐỊNH PHÁP LÝ VỀ HOẠT ĐỘNG CTXH TRONG CÁC CHUYÊN NGÀNH

Nhìn tổng thể, hầu hết các nước có nghề CTXH đều có luật hoặc các quy định pháp lý để điều chỉnh hoạt động CTXH, mặc dù mức độ hoàn chỉnh và chi tiết của các văn bản pháp lý này

có thể khác nhau Để điều chỉnh hoạt động CTXH, các nước trên thế giới sử dụng hai con đường chính:

(1) Đặt ra một luật khung ở cấp quốc gia và/hoặc cấp tiểu bang để điều chỉnh các vấn đề pháp lý cơ bản đối với CTXH Các nước đã có luật/văn bản khung cấp quốc gia và tiểu bang gồm Mỹ, Canada, Anh, Trung Quốc (văn bản tiền thân của luật), Hong Kong, Đài Loan,

Philippine, Malaysia vv… Luật khung này thường là Luật thực hành CTXH Luật này tập trung quy định các vấn đề có tính nền tảng như định nghĩa các chức danh CTXH, vấn đề thi lấy giấy phép hành nghề, đăng ký hành nghề, và cơ quan quản lý các vấn đề này Ngoài ra, các tiểu bang còn có thể có thêm các luật cụ thể về một yêu cầu pháp lý đặc biệt của ngành CTXH Ví dụ, tiểu bang Connecticut tại Mỹ có Luật Bảo Mật Thông Tin CTXH (Social Work Confidentiality Law)

từ năm 1992 để quy định tất cả các vấn đề liên quan đến đối tượng được bảo mật thông tin, các loại thông tin cần bảo mật, thủ tục bảo mật đối với giao tiếp bằng lời và bằng văn bản, lưu thông tin bảo mật thế nào, khi nào được phép miễn trừ bảo mật, vv…

(2) Đưa một số quy định pháp lý liên quan đến nghề CTXH vào các luật chuyên ngành như luật chăm sóc, bảo vệ trẻ em, luật về sức khỏe tâm thần, luật giáo dục, hoặc luật về an sinh

xã hội, bảo mật thông tin, vv… Cần lưu ý rằng đối với trường hợp này, các quy định sẽ được đưa vào rất linh hoạt, có thể trực tiếp trong luật, có thể là các văn bản dạng hướng dẫn hoặc quy định do các cơ quan có thẩm quyền đưa ra Ví dụ Mỹ và nhiều nước phát triển có Luật Bảo Mật Thông Tin Bảo Hiểm Y Tế (HIPAA) theo đó các nhà chuyên môn hành nghề trong lĩnh vực y tế, bao gồm nhân viên CTXH, phải bảo mật các thông tin liên quan đến sức khỏe của bệnh nhân và phải hết sức thận trọng trong việc gửi thông tin qua con đường điện tử Hoặc Mỹ có Luật ở cấp liên bang về bảo vệ trẻ em, theo đó nhân viên CTXH và một số nhà chuyên môn thuộc diện “bắt buộc báo cáo” (mandated reporter) tới cơ quan có thẩm quyền khi nghi ngờ một đứa trẻ đang bị lạm dụng; nhưng liên bang lại để cho các tiểu bang có quyền tự định nghĩa thế nào là “lạm

dụng”; ví dụ, có tiểu bang coi việc một người mẹ uống rượu lúc mang thai, dùng tay đánh vào mông trẻ, hoặc không cho trẻ uống đủ thuốc theo đơn bác sỹ cũng là “lạm dụng” còn có tiểu bang không coi các hành vi này là “lạm dụng”; các tiểu bang cũng quy định phạt tiền và phạt tù ở

mức khác nhau với người vi phạm quy định bắt buộc báo cáo Mặt khác, các quyền và nghĩa vụ của nhân viên CTXH hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em của Mỹ, Canada và nhiều nước thường được quy định trực tiếp trong các hướng dẫn về quy trình bảo vệ trẻ em do Sở Dịch Vụ Trẻ Em và Gia Đình của từng tỉnh, từng tiểu bang đặt ra

Ở một số quốc gia nhỏ về diện tích và tương đối thống nhất về dân cư, ví dụ như Hong Kong, Đài Loan, Phillipine, luật khung là văn bản pháp lý chính để điều chỉnh hoạt động CTXH Trong khi đó, các quốc gia càng phát triển, các quy định pháp lý về CTXH càng phức tạp và đa dạng; và thường sẽ kết hợp cả hai hình thức trên Tuy nhiên, các nước mới phát triển nghề

CTXH hoặc các nước đang phát triển nói chung có xu hướng học tập kinh nghiệm các nước đã phát triển và có nghề CTXH lâu đời như Mỹ, Anh, Canada, nhưng có điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội, và văn hóa của nước mình Điều này đặc biệt đúng trong việc triển khai và chế tài luật vì nhiều nước đang phát triển có luật chặt chẽ và chi tiết tương tự như các nước phát triển, thậm chí sớm hơn, nhưng hệ thống dịch vụ để thực thi luật lại rất thưa thớt

Ví dụ, hầu hết các quốc gia trên thế giới phê chuẩn Công ước quyền trẻ em trước Mỹ và xây dựng luật trẻ em rất sớm; nhưng việc triển khai và sử dụng hệ thống bảo vệ trẻ em trên toàn quốc thì không sâu rộng và thực tế như Mỹ Trong khi nhân viên CTXH là trụ cột của hệ thống bảo vệ trẻ em tại các nước phát triển thì tại các nước đang phát triển,

Khi đưa các quy định pháp lý về CTXH vào các luật chuyên ngành, các nước có hai con đường:

 Một là đưa ra các quy định trực tiếp và riêng cho CTXH

 Hai là đưa ra các quy định chung về những người hành nghề trong một lĩnh vực chuyên biệt, bao gồm nhân viên CTXH Ví dụ, hầu hết các tiểu bang của Mỹ có quy định pháp luật rằng “các nhà chuyên môn” (professionals) trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm thần bắt buộc phải báo cáo với cảnh sát hoặc cơ quan có thẩm quyền nếu nghi ngờ rằng thân chủ của mình có ý định sát hại bản thân hoặc một người khác Tuy nhiên, khái niệm

“các nhà chuyên môn” ở đây sẽ bao gồm cả bác sỹ thần kinh, bác sỹ tâm lý, nhà trị liệu,

và nhân viên CTXH hoạt động trị liệu độc lập, chứ không quy định riêng về nhân viên CTXH Tương tự như vậy, các quy định về trách nhiệm báo cáo bắt buộc của nhân viên CTXH khi thấy có trẻ em hoặc người già bị lạm dụng nằm chung trong quy định về trách nhiệm của một số đối tượng hành nghề trong các lĩnh vực này, cụ thể là của những nhà chuyên môn trong hệ thống bảo vệ trẻ em (bao gồm cả cảnh sát, nhà tâm lý, nhà trị liệu, luật sư) và trong hệ thống chăm sóc người cao tuổi Tương tự, tại Anh, những người làm

CTXH được đưa chung vào khái niệm những người “cung cấp dịch vụ y tế và chăm sóc”

và phải tuân thủ các quy định dành cho nhóm đối tượng này

Nhìn tổng thể, luật pháp các nước thường quy định một số vai trò và trách nhiệm cơ bản của CTXH trong các ngành như sau:

- Là đối tượng báo cáo bắt buộc cho cơ quan có thẩm quyền khi nghi ngờ thân chủ của mình có thể đang chịu xâm hại từ người khác hoặc có các hành vi làm tổn hại bản thân hoặc người khác Quy định này phổ biến trong lĩnh vực phúc lợi trẻ em, người cao tuổi, sức khỏe tâm thần, giáo dục Nếu nhân viên CTXH nghi ngờ một đứa trẻ hay người cao tuổi bị lạm dụng, họ có trách nhiệm báo cáo với cơ quan có thẩm quyền; nếu không sẽ phải chịu phạt tiền và/hoặc phạt tù, kèm theo việc tước bỏ hoặc thu hồi giấy phép hành nghề Nếu nhân viên CTXH nghi ngờ thân chủ có ý tự tử hoặc sát hại người khác, họ cũng phải báo cáo cảnh sát hoặc nhà chức trách; nếu không sẽ bị phạt tiền và/hoặc phạt

tù, kèm theo việc tước bỏ hoặc thu hồi giấy phép hành nghề

- Làm nhân chứng trước tòa, đầu mối cung cấp thông tin, đại diện quyền lợi cho thân chủ trong các quan hệ pháp lý và dân sự của thân chủ đang thụ hưởng hoạt động CTXH Vai trò này rõ nhất trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em; trong đó nhân viên CTXH thường xuyên phải đi cùng cảnh sát tới một gia đình để lượng giá tình trạng xâm hại một đứa trẻ, là người đệ trình giấy xin tòa án phê chuẩn việc đưa đứa trẻ ra khỏi gia đình, và là người ra tòa làm chứng nhằm cung cấp bằng chứng về việc đứa trẻ bị xâm hại, cần được đưa ra khỏi nhà, hoặc cung cấp bằng chứng rằng cha mẹ đứa trẻ đã hoàn thành các khóa trị liệu

và có thể nhận đứa trẻ trở lại nhà Nhân viên CTXH cũng có thể ra tòa để làm chứng rằng một người nào đó có tiền sử sức khỏe tâm thần nhằm cung cấp tình tiết giảm nhẹ cho một tội nào đó mà người này phạm

- Tiến hành cung cấp các dịch vụ CTXH trực tiếp, theo chỉ định của tòa án hoặc cơ quan

có thẩm quyền cho các thân chủ thuộc các nhóm dịch vụ chuyên ngành Ví dụ, tòa án có thể chỉ định dịch vụ trị liệu tâm lý bắt buộc cho tù nhân có rối nhiễu tâm lý, dịch vụ cai nghiện và chống bạo lực gia đình cho cha mẹ trong các ca xâm hại trẻ em, hoặc dịch vụ trị liệu bắt buộc cho trẻ bị bóc lột tình dục

- Tiến hành các đánh giá, lượng giá cần thiết về sức khỏe thể chất, tâm thần, và hành vi của

cá nhân, gia đình, nhóm, hay cộng đồng; hoặc tiến hành việc đào tạo, tập huấn các kỹ năng cần thiết, phục vụ cho các hoạt động chuyên ngành Ví dụ, trong lĩnh vực bảo vệ trẻ

em, nhân viên CTXH có thể là người tiến hành đánh giá xem một gia đình có đủ điều kiện trở thành gia đình thay thế (foster family) cho một đứa trẻ hay không; và tiến hành việc đào tạo cho gia đình này

Luật pháp một số nước cũng có thể đặt ra các quy định về việc tổ chức hoạt động CTXH trong các lĩnh vực chuyên ngành; cụ thể là:

- Quy định về bằng cấp và trình độ chuyên môn cần đạt để hoạt động trong lĩnh vực đó; ví

dụ như Luật Phòng Ngừa và Giải Quyết Lạm Dụng Trẻ Em (Child Abuse Prevention and Treatment Act - CAPTA) của Mỹ quy định rằng cán sự hoạt động trong hệ thống bảo vệ trẻ em, bao gồm nhân viên CTXH, mà được tòa án chỉ định điều tra và kiến nghị hình thức xử lý đối với một đứa trẻ bị bố mẹ lạm dụng (tức kiến nghị đưa trẻ trở lại gia đình hoặc đưa đi nhận con nuôi hoặc vào một gia đình thay thế, vv…) thì phải được đào tạo về

sự phát triển tâm sinh lý trẻ em và thanh thiếu niên Hoặc luật của Anh quy định về các môn học mà nhân viên CTXH hoạt động trong lĩnh vực trị liệu sức khỏe tâm thần phải

trải qua để có thể hành nghề Quy định về thủ tục và nội dung của các hoạt động CTXH

trong lĩnh vực chuyên ngành; ví dụ như Luật tiểu bang Massachussets tại Mỹ quy định khi một nhân viên CTXH nghi ngờ một đứa trẻ bị lạm dụng thì phải lập tức báo cáo bằng miệng với cơ quan có thẩm quyền và trong vòng 48 giờ, phải báo cáo bằng văn bản tới cơ quan này (có thể là Sở Dịch Vụ Trẻ Em và Gia Đình, hoặc trường học, bệnh viện nơi mình công tác) Luật cũng quy định rõ bản báo cáo này phải có các nội dung cụ thể nào Tương tự, khi nghi ngờ một người già bị lạm dụng, Luật bang Massachussets quy định rõ thủ tục báo cáo tới cơ quan có thẩm quyền

- Quy định về số lượng và/hoặc chất lượng hoạt động CTXH trong lĩnh vực đó Ví dụ như

Luật Phòng Ngừa và Giải Quyết Lạm Dụng Trẻ Em 2010 của Mỹ bổ sung một quy định rất quan trọng cho hệ thống bảo vệ trẻ em Mỹ là quy định về việc tất cả các tiểu bang phải giảm số ca mà một nhân viên CTXH phải quản lý, nhằm đảm bảo chất lượng dịch vụ bảo vệ trẻ em và tránh nhân viên CTXH bị quá tải Điều luật bổ sung này nhằm đáp lại tình trạng một nhân viên CTXH phải quản lý quá nhiều ca trẻ em lạm dụng và không thể hoạt động hiệu quả Đồng thời, Luật cho phép các tiểu bang được sử dụng ngân sách hoặc xin ngân sách trung ương để thực hiện các hoạt động giảm số ca, dưới các hình thức như tuyển thêm nhân viên CTXH hoặc các hình thức khác phù hợp tiểu bang mình Nước Úc

có một Khung Tiêu Chuẩn Quốc Gia để kiểm tra và đánh giá chất lượng các dịch vụ giáo

dục và chăm sóc Khung này được thiết lập theo Đạo Luật Quốc Gia Về Dịch Vụ Giáo Dục Và Chăm Sóc 2010 (Education and Care Services National Law Act 2010) Đồng thời, Úc ban hành các Chuẩn An Toàn Trẻ Em (Child Safe Standards), Hướng Dẫn về Quy Trình Bảo Vệ Trẻ Em (Child Protection Protocol), Quy Định Về Trách Nhiệm Chăm Sóc Của Các Tổ Chức (Organizational Duty of Care) Các văn bản luật, quy định, hướng dẫn phức tạp này không đề cập riêng biệt đến nhân viên CTXH mà đến những cá nhân và

tổ chức cung cấp dịch vụ trẻ em; do đó thường sẽ bao phủ lên các tổ chức và nhân viên CTXH Theo các văn bản này, tổ chức và nhân viên CTXH hoạt động trong lĩnh vực chăm sóc và bảo vệ trẻ em tại Úc phải tuân thủ các biện pháp phòng ngừa xâm hại trẻ em,

có trách nhiệm báo cáo bắt buộc khi nghi ngờ có xâm hại trẻ em, và phải cung cấp các dịch vụ có chất lượng đạt chuẩn cho trẻ em

- Quy định về việc xử phạt khi nhân viên CTXH vi phạm các quy định về hoạt động trong

lĩnh vực chuyên ngành đó Ví dụ Luật Trẻ Em 2001 của Malaysia có điều 29 quy định nếu người cung cấp dịch vụ chăm sóc trẻ em, bao gồm nhân viên CTXH không báo cáo tới cơ quan có thẩm quyền khi nghi ngờ một đứa trẻ đang bị tổn thương thể chất hoặc tình cảm do bị đối xử sai trái, bị sao nhãng, bỏ rơi hoặc công khai, hoặc bị lạm dụng tình dục, thì người đó đã phạm pháp và sẽ bị phạt tiền không quá 5000 ringgit hoặc phạt tù không quá 2 năm, hoặc cả hai Luật tiểu bang Massachussets của Mỹ quy định rõ nếu nhân viên CTXH nghi ngờ trẻ bị lạm dụng, xâm hại, bóc lột tình dục, hay bị buôn bán mà không báo cáo tới cơ quan có thẩm quyền thì sẽ bị phạt tiền không quá 1000 đô-la Nếu cố tình nộp một bản báo cáo lạm dụng hay sao nhãng trẻ không trung thực (có thể có tính vu khống) thì người đó sẽ chịu hình phạt như sau: phạt tiền không quá 2000 đô-la trong lần

vi phạm đầu tiên; phạt tù trong một trại cải tạo không quá 6 tháng cộng với phạt tiền không quá 2000 đô-la cho lần vi phạm thứ hai; phạt tù giam trong một trại cải tạo không quá 2 năm rưỡi cộng với phạt tiền không quá 2000 đô-la cho lần vi phạm thứ ba trở lên

- Quy định về trách nhiệm phối, kết hợp giữa nhân viên CTXH với các ngành chức năng

khác để thực hiện hoạt động chuyên môn trong một lĩnh vực cụ thể; ví dụ Luật Phòng Ngừa và Giải Quyết Lạm Dụng Trẻ Em năm 2010 của Mỹ quy định rõ nhân viên CTXH cần “liên kết chặt chẽ với các tổ chức cai nghiện và phòng chống bạo lực gia đình” trong giải quyết các vụ lạm dụng trẻ em Luật cũng quy định các tiểu bang và cán sự bảo vệ trẻ

em cần nỗ lực hơn nữa để khuyến khích các gia đình nhận nuôi các trẻ lớn tuổi, trẻ thuộc nhóm dân tộc thiểu số, trẻ có các khuyết tật hoặc vấn đề đặc biệt

Quy định về tổ chức và hoạt động của các cơ quan quản lý trong các vấn đề liên quan

đến nghề CTXH Ví dụ, Luật Phòng Ngừa và Giải Quyết Lạm Dụng Trẻ Em 2010 của Mỹ quy định Hội đồng cố vấn cho Ủy ban quốc gia về lạm dụng và sao nhãng trẻ em phải có nhiều thành phần, trong đó có đại diện của hệ thống bảo vệ trẻ em, tức nhân viên CTXH trong lĩnh vực bảo

vệ trẻ em Luật quy định chính quyền trung ương và địa phương phải dành ngân sách cho các hoạt động nghiên cứu và đào tạo nhân sự trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em, bao gồm đào tạo nhân viên CTXH Luật cũng quy định các cơ quan của tiểu bang phải hỗ trợ, liên kết với nhau trong các hoạt động thuộc hệ thống bảo vệ trẻ em, cụ thể là các Sở Dịch Vụ Trẻ Em và Gia Đình, Sở Cảnh Sát, Sở Dịch Vụ Xã Hội, Sở Tư Pháp

Trong báo cáo này, chúng tôi tập trung rà soát quy định về CTXH trong một số ngành cơ bản: phúc lợi trẻ em; phúc lợi người cao tuổi; sức khỏe - y tế; và giáo dục

PHẦN 3 CTXH TRONG MỘT SỐ LĨNH VỰC CHUYÊN NGÀNH TRÊN THẾ GIỚI 3.1 Trong lĩnh vực chăm sóc, bảo vệ trẻ em:

Lĩnh vực chăm sóc, bảo vệ trẻ em là một trong những lĩnh vực có quy định rõ ràng và đồng bộ nhất về trách nhiệm, vai trò, và hoạt động của nhân viên CTXH Tại các nước phát triển như Mỹ, Canada, Anh, Úc, Hong Kong, hệ thống dịch vụ chăm sóc và bảo vệ trẻ em tồn tại như một hệ thống chuyên biệt, trong đó nhân viên CTXH là lực lượng nhân sự chính Họ tham gia vào toàn bộ các khâu then chốt của cả hệ thống này, bao gồm:

- Phòng ngừa việc lạm dụng, sao nhãng, đối xử tồi tệ với trẻ em thông qua hệ thống sàng lọc, phát hiện sớm, giáo dục, và thông tin trong nhà trường, bệnh viện, các cơ sở y tế và cộng đồng

- Phát hiện, báo cáo với cơ quan có thẩm quyền (Sở, phòng, công an, tòa án, trường học, bệnh viện) nếu nghi ngờ có lạm dụng, xâm hại trẻ em diễn ra

- Điều tra các cuộc gọi hay báo cáo về các vụ lạm dụng, xâm hại, sao nhãng do người khác chuyển tới đơn vị bảo vệ trẻ em

- Là người trực tiếp đưa trẻ bị lạm dụng, xâm hại ra khỏi nhà

- Nộp đơn lên tòa án xin phép đưa trẻ vào các cơ sở thuộc hệ thống bảo vệ trẻ em

- Trợ giúp luật sư, công tố viên, cảnh sát, và các đơn vị khác trong việc thu thập bằng chứng về các vụ lạm dụng, xâm hại, sao nhãng

- Làm chứng trước tòa

- Kiến nghị lên tòa về các giải pháp cho trẻ - đoàn tụ gia đình, hay vào gia đình thay thế, hay vào một cơ sở bảo trợ trẻ em

- Xây dựng các kế hoạch can thiệp để khắc phục hậu quả lạm dụng, giúp trẻ phát hiện

- Tiến hành trị liệu và thực hiện các kế hoạch can thiệp cho trẻ cũng như gia đình của trẻ, theo phán quyết của tòa án

- Là đại diện pháp nhân của trẻ đang trong hệ thống bảo vệ trẻ em trong một số trường hợp

- Hợp tác với các nhà chuyên môn khác như nhà tâm lý, giáo viên, bác sỹ, cha mẹ, luật sư, cảnh sát, nhà trị liệu, chính quyền các cấp, vv… trong tất cả các vấn đề liên quan đến phúc lợi trẻ em

- Riêng hoạt động nhận con nuôi là một lĩnh vực riêng

Tuy nhiên, không phải hoạt động nào trong các khâu này cũng được đưa vào một văn bản luật với chế tài rõ ràng; nhiều hoạt động chỉ được quy định trong các Hướng dẫn (Protocol) hoặc Quy định của cơ quan có thẩm quyền như Bộ hoặc Sở Dịch Vụ Trẻ Em và Gia Đình ở các tiểu bang tại Mỹ hoặc Chính quyền bang ở Úc Các vấn đề có quy định luật pháp rõ ràng thường liên quan đến các thủ tục báo cáo bắt buộc, làm chứng, bảo vệ trẻ em trong các trường hợp có xâm hại, buôn bán, hoặc tử vong của trẻ do các hoạt động này có ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng hay sức khỏe của trẻ, do đó có tiềm ẩn yếu tố hình sự

Tại Mỹ, đạo luật quan trọng nhất về chăm sóc và bảo vệ trẻ em là Đạo Luật Phòng Ngừa

và Giải Quyết Lạm Dụng Trẻ Em (Child Abuse Prevention and Treatment Act), được thông qua lần đầu vào năm 1974 Trong những thập kỷ qua, đạo luật này (viết tắt là CAPTA) được sửa đổi nhiều lần Bản sửa đổi mới nhất của đạo luật được thực hiện vào năm 2010 và đến nay vẫn là luật cơ bản nhất điều chỉnh các hoạt động chăm sóc, bảo vệ trẻ em tại Mỹ; do đó, nó là một trong những đạo luật cơ bản nhất điều chỉnh hoạt động của nhân viên CTXH hoạt động trong lĩnh vực phúc lợi trẻ em (xem luật tại: https://www.acf.hhs.gov/sites/default/files/cb/capta2010.pdf)

Tại Mỹ, nhân viên thuộc hệ thống chăm sóc, bảo vệ trẻ em được gọi bằng chức danh chuyên biệt là “cán sự bảo vệ trẻ em” (child protection worker, hay CPW), và đa phần họ là nhân viên CTXH Trong Đạo luật CAPTA 2010, chính phủ Mỹ đưa ra một số quy định rất quan trọng

về hoạt động bảo vệ trẻ em cũng như hoạt động của cán sự bảo vệ trẻ em:

- Trong Hội đồng cố vấn cho Ủy ban quốc gia về lạm dụng và sao nhãng trẻ em phải có nhiều thành phần, trong đó có đại diện của hệ thống bảo vệ trẻ em, tức nhân viên CTXH trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em

- Các tiểu bang có thể xây dựng định nghĩa về “lạm dụng”, “sao nhãng” riêng cho tiểu bang mình nhưng cần phù hợp với tinh thần của các quy định pháp luật mà tiểu bang đề

ra Ví dụ, có tiểu bang quy định việc dùng tay đánh vào mông đứa trẻ cũng là lạm dụng nhưng có tiểu bang không quy định điều này; có tiểu bang coi việc phụ nữ mang thai uống rượu cũng là lạm dụng đối với thai nhi; có tiểu bang coi việc không cho trẻ uống thuốc theo đơn bác sĩ là lạm dụng về mặt y tế, trong khi có tiểu bang thì cho cha mẹ quyền được quyết định

- Yêu cầu các tiểu bang giảm số ca mà một cán sự bảo vệ trẻ em phải theo dõi, nhằm đảm bảo chất lượng của công việc, tránh tình trạng quá tải trầm trọng của cán sự khi một người phải theo dõi quá nhiều ca Các tiểu bang khác nhau được quyền xin ngân sách từ

chính phủ để thực hiện việc giảm ca này, thông qua các hình thức do tiểu bang quyết định

- Nếu cán sự bảo vệ trẻ em được tòa án chỉ định là người điều tra và kiến nghị hình thức xử

lý tốt nhất cho một đứa trẻ bị lạm dụng hoặc sao nhãng (tức đưa trẻ khỏi nhà và đưa vào một gia đình thay thế hay đưa trẻ trở lại nhà với bố mẹ, vv…) thì cán sự đó phải được đào tạo về phát triển của trẻ em và thanh thiếu niên

- Khuyến khích cán sự xã hội cộng tác chặt chẽ với các tổ chức cai nghiện và phòng chống bạo lực gia đình trong giải quyết các vụ lạm dụng trẻ em

- Cán sự bảo vệ trẻ em phải thỏa mãn các quy định về đào tạo, trình độ chuyên môn, bằng cấp, giấy phép hành nghề, và các tập huấn chuyên sâu trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em Điều này được củng cố bằng Luật của tiểu bang, theo đó bắt buộc nhân viên CTXH mỗi năm phải được tập huấn tối thiểu bao nhiêu giờ chuyên môn, nhằm tiếp tục nâng cao tay nghề chuyên môn Luật này cũng được bổ sung bằng các Chuẩn thực hành CTXH với trẻ em

và thanh thiếu niên do Hiệp hội CTXH Hoa Kỳ ban hành, trong đó quy định rõ các lĩnh vực kiến thức mà nhân viên CTXH cần phải thuần thục khi làm việc với trẻ em (xem thêm Chuẩn thực hành CTXH về phúc lợi trẻ em 2013; Chuẩn thực hành CTXH với thanh thiếu niên 2003)

- Chính quyền phải dành ngân sách cho các hoạt động nghiên cứu và đào tạo nhân sự trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em, bao gồm cả nhân sự CTXH

- Mở rộng quy định về các trường hợp phải báo cáo bắt buộc, bao gồm cả thai nhi và trẻ sơ sinh có các biểu hiện bệnh lý do mẹ dùng ma túy trong lúc mang thai cũng như trẻ có hội chứng bị cha mẹ lắc

- Quy định về việc lượng giá và chuyển tiếp các trường hợp trẻ dưới 3 tuổi cho các cơ quan can thiệp sớm

- Quy định các tiểu bang và cán sự bảo vệ trẻ em cần nỗ lực hơn nữa để khuyến khích các gia đình nhận nuôi các trẻ lớn tuổi, trẻ thuộc nhóm dân tộc thiểu số, trẻ có các khuyết tật hoặc vấn đề đặc biệt

- Tăng cường xây dựng mạng lưới các gia đình có mong muốn nhận con nuôi và hệ thống gia đình thay thế, tăng cường các hoạt động hỗ trợ việc nhận con nuôi, bao gồm cả việc

hỗ trợ thủ tục pháp lý cho các gia đình

- Hướng dẫn các tiểu bang làm hồ sơ xin ngân sách từ liên bang để xây dựng các chương trình can thiệp, chương trình nghiên cứu, đào tạo, đánh giá chất lượng, vv… cho hệ thống bảo vệ trẻ em

- Yêu cầu các cơ quan của tiểu bang hỗ trợ, liên kết với nhau trong các hoạt động thuộc hệ thống bảo vệ trẻ em, cụ thể là các Sở Dịch Vụ Trẻ Em và Gia Đình, Sở Cảnh Sát, Sở Dịch Vụ Xã Hội, Sở Tư Pháp

Từ luật liên bang, các tiểu bang tại Mỹ triển khai các quy định riêng tại tiểu bang của mình về hệ thống bảo vệ trẻ em và vài trò, trách nhiệm của cán sự bảo vệ trẻ em (nhân viên CTXH) Các bang tiên tiến và thịnh vượng ở Mỹ (như các bang ở miền Đông Bắc, California, Illinois) là các bang có các quy định chặt chẽ nhất, đồng thời có nhiều dịch vụ nhất trong hệ thống bảo vệ trẻ em Lấy ví dụ tiểu bang Massachussetts Tiểu bang này có một văn bản luật chung của tiểu bang, quy định tổng quát tất cả các vấn đề pháp lý trong tiểu bang, gọi là Luật tiểu bang Massachussetts (Massachussetts General Laws) Chương 119 của Luật này tập trung vào vấn đề bảo vệ và chăm sóc trẻ em sống trong tiểu bang Chương này quy định rõ nhân viên CTXH thuộc nhóm các chuyên môn có trách nhiệm phải báo cảo bắt buộc (gọi là “mandated reporters) Nhóm này thường gồm nhà tâm lý, trị liệu, nhân viên CTXH Theo Luật, nhân viên CTXH phải lập tức báo cáo với Sở Trẻ Em và Gia Đình khi người đó đó, căn cứ vào nghiệp vụ của mình, tin rằng một đứa trẻ đang có các chấn thương thể chất hoặc tinh thần do: (1) sự lạm dụng gây nguy hại tới sức khỏe đứa trẻ, bao gồm cả lạm dụng tình dục, (2) sự sao nhãng, bỏ bê đứa trẻ, bao gồm cả việc làm trẻ suy dinh dưỡng, (3) khiến trẻ phụ thuộc vào một loại chất gây nghiện vào thời điểm sinh ra (do mẹ dùng chất gây nghiện trong lúc mang thai), (4) trẻ đang bị bóc lột, khai thác về mặt tình dục, (5) trẻ đang là nạn nhân của việc buôn bán người Khi thỏa mãn 3 điều kiện trên, nhân viên CTXH phải lập tức giao tiếp bằng lời với Sở, và trong vòng 48 giờ, phải gửi một báo cáo bằng văn bản để trình bày rõ về nghi ngờ lạm dụng hay sao nhãng trẻ hoặc về thực tế việc trẻ đang bị lạm dụng, khai thác tình dục, hoặc đang là nạn nhân của việc buôn bán người Nếu vi phạm quy định này, nhân viên CTXH sẽ bị phạt tiền không quá 1000 đô-

la Nếu cố tình nộp một bản báo cáo lạm dụng hay sao nhãng trẻ không trung thực (có thể có tính

vu khống) thì người đó sẽ chịu hình phạt như sau: phạt tiền không quá 2000 đô-la trong lần vi phạm đầu tiên; phạt tù trong một trại cải tạo không quá 6 tháng cộng với phạt tiền không quá

2000 đô-la cho lần vi phạm thứ hai; phạt tù giam trong một trại cải tạo không quá 2 năm rưỡi cộng với phạt tiền không quá 2000 đô-la cho lần vi phạm thứ ba trở lên

Mục 51A thuộc Chương 119 còn quy định rõ trong trường hợp một người thuộc nhóm báo cáo bắt buộc là nhân viên của một cơ sở y tế công cộng hoặc tư nhân hay của một trường học thì người đó cũng có thể báo cáo cho nhân viên có thẩm quyền tại cơ sở, trường học và người có thẩm quyền này sẽ có trách nhiệm báo cáo với Sở Đồng thời với việc nộp một văn bản báo cáo lên sở, người báo cáo bắt buộc cũng có thể liên hệ với cảnh sát địa phương hoặc cơ quan bảo vệ trẻ em về trường hợp nghi ngờ lạm dụng đó Để phục vụ mục đích báo cáo, nhân viên bệnh viện

có thể được phép chụp ảnh các vùng sang chấn có thể nhìn rõ mà không cần có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người bảo trợ pháp lý của trẻ Những ảnh này hoặc bản sao của ảnh chụp sẽ được gửi kèm báo cáo tới Sở

Nếu nhân viên bệnh viện thu thập các bằng chứng lạm dụng và sao nhãng thể chất đối với một đứa trẻ thì luật sư đại diện của quận, cảnh sát quận, và phòng bảo vệ trẻ em của quận cần được thông báo tức thời Các bằng chứng này phải lập tức được xử lý để phòng bảo vệ trẻ em có thể đưa ra quyết định trong thời hạn mà pháp luật quy định đối với đứa trẻ Nếu có sự chậm trễ trong xử lý, phòng cần phải xin phép

Nếu người có trách nhiệm báo cáo bắt buộc biết về một trường hợp lạm dụng hay sao nhãng ở mức gây tổn thương thân thể trầm trọng hoặc đưa đến cái chết của đứa trẻ mà cố tình không báo cáo về sự lạm dụng hay sao nhãng thì sẽ bị phạt tiền lên tới 5000 đô-la hoặc phạt tù không quá 2,5 năm trong trại cải tạo, hoặc vừa chịu phạt tiền vừa phạt tù Nếu tòa tuyên án người

đó có tội thì tòa án sẽ thông báo với bên quản lý giấy phép hành nghề về sự vi phạm của người này

Luật quy định báo cáo về lạm dụng và sao nhãng để nộp cho cơ quan có thẩm quyền (phòng/sở bảo vệ trẻ em) cần phải có các nội dung sau:

- Tên và địa chỉ của trẻ, cha mẹ của trẻ hoặc người chịu trách nhiệm chăm sóc trẻ (nếu biết)

- Tuổi của trẻ, giới tính của trẻ

- Tình trạng và mức độ các thương tích, sự lạm dụng, đối xử sai trái hoặc sao nhãng với trẻ, bao gồm bất cứ bằng chứng nào về các vết thương, sự lạm dụng, đối xử sai đã xảy ra trước đó

- Tình huống mà người báo cáo lần đầu phát hiện ra các vết thương, sự lạm dụng, sao nhãng, hay đối xử sai trái với trẻ

- Các hành động đã được áp dụng để chăm sóc, trọ giúp, bảo vệ cho trẻ

- Tên của người báo cáo

- Bất kỳ thông tin nào khác mà người báo cáo tin là có ích trong việc xác định nguyên nhân các vết thương

- Danh tính của người gây ra thương thích hoặc sự sao nhãng

- Các thông tin khác theo yêu cầu của Sở/phòng bảo vệ trẻ em ở địa phương

Nếu nhân viên CTXH có cơ sở để tin rằng một đứa trẻ đã tử vong do một trong các nguyên nhân về lạm dụng, sao nhãng, bóc lột tình dục, buôn bán trẻ em, sẽ phải thông báo về cái chết cho công tố viên của quận xảy ra sự tử vong và cho văn phòng giám định tử thi theo quy định pháp luật Nếu không thực hiện điều này sẽ bị phạt tiền lên tới 1000 đô-la

Nhân viên CTXH và những người có trách nhiệm báo cáo bắt buộc khác sẽ không phải chịu liên đới dân sự hay hình sự do việc gửi báo cáo hoặc do liên hệ với cơ quan luật pháp địa phương nếu như báo cáo đó được viết dựa trên cơ sở đạo đức nghề nghiệp, không có mục đích phù phiếm, sai trái, và người viết báo cáo không phải là đối tượng gây ra sự lạm dụng hay sao nhãng Nếu sở hoặc công tố viên kết luận rằng người viết báo cáo có thể đã gây ra sự lạm dụng hay sao nhãng thì người viết báo cáo sẽ phải chịu trách nhiệm dân sự hoặc hình sự

Những người lãnh đạo, quản lý các đơn vị không được sa thải, trả thù, hoặc phân biệt đối

xử đối với nhân viên CTXH và những người có trách nhiệm báo cáo bắt buộc khi họ gửi báo cáo,

ra tòa làm chứng hoặc tham gia vào các quy trình pháp lý liên quan đến lạm dụng và sao nhãng trẻ em Nếu người lãnh đạo, quản lý các đơn vị sa thải, thả thù hoặc phân biệt đối xử thì họ sẽ phải bồi thường đối với các thiệt hại và tổn thất gây ra cho người báo cáo

Trong vòng 30 ngày kể từ ngày nhận báo cáo từ một nhân viên CTXH, sở/phòng bảo vệ trẻ em sẽ phải thông báo bằng văn bản tới nhân viên CTXH về quyết định của phòng liên quan tới tình trạng, mức độ, nguyên nhân các tổn thương của trẻ cũng như các dịch vụ mà phòng dự định cung cấp cho trẻ hay gia đình của trẻ

Các quy định về bảo mật thông tin trong các điều khoản khác của luật sẽ được miễn trừ trong trường hợp này Nhân viên CTXH hay mgười báo cáo bắt buộc khác mà là một người hành nghề có giấy phép trong tiểu bang thì phải hoàn thành các chương trình đào tạo để có thể nhận diện và báo cáo các trường hợp nghi lạm dụng hoặc sao nhãng Nhân viên CTXH cũng có thể có

tư cách là người bảo trợ hoặc người đi cùng trẻ tới tòa án trong các quá trình tư pháp liên quan đến bảo vệ và chăm sóc trẻ em Nhân viên CTXH có thể là người cung cấp dịch vụ trực tiếp cho

trẻ em Ví dụ, Luật tiểu bang Massachussetts quy định rằng trẻ bị bóc lột tình dục bắt buộc phải nhận các dịch vụ trị liệu liên quan đến các sang chấn do bị bóc lột tình dục

Tại Úc, quy định về báo cáo bắt buộc khi nghi ngờ trẻ em bị xâm hại, lạm dụng thường không dành riêng cho bất cứ người hành nghề nào mà dành chung cho “tất cả công dân trên 18 tuổi”, trừ một số trường hợp đặc biệt, ví dụ khi nạn nhân yêu cầu giữ bảo mật Nếu công dân trên

18 tuổi có đủ lí do để nghi ngờ về sự xâm hại thì họ có trách nhiệm báo cáo nhà chức trách

Úc cũng có nhiều cơ chế ở cấp quốc gia hơn Mỹ và Canada để bảo vệ trẻ em Ví dụ, Úc có một Khung Tiêu Chuẩn Quốc Gia để kiểm tra và đánh giá chất lượng các dịch vụ giáo dục và chăm sóc Khung này được thiết lập theo Đạo Luật Quốc Gia Về Dịch Vụ Giáo Dục Và Chăm Sóc

2010 (Education and Care Services National Law Act 2010) Đồng thời, Úc ban hành các Chuẩn

An Toàn Trẻ Em (Child Safe Standards), Hướng Dẫn về Quy Trình Bảo Vệ Trẻ Em (Child Protection Protocol), Quy Định Về Trách Nhiệm Chăm Sóc Của Các Tổ Chức (Organizational Duty of Care) Các văn bản luật, quy định, hướng dẫn phức tạp này không đề cập riêng biệt đến nhân viên CTXH mà đến những cá nhân và tổ chức cung cấp dịch vụ trẻ em; do đó thường sẽ bao phủ lên các tổ chức và nhân viên CTXH Theo các văn bản này, tổ chức và nhân viên CTXH hoạt động trong lĩnh vực chăm sóc và bảo vệ trẻ em tại Úc phải tuân thủ các biện pháp phòng ngừa xâm hại trẻ em, có trách nhiệm báo cáo bắt buộc khi nghi ngờ có xâm hại trẻ em, và phải cung cấp các dịch vụ có chất lượng đạt chuẩn cho trẻ em

Các nước châu Á có điều kiện tương đồng với Việt Nam đều có luật trẻ em rất hoàn chỉnh, với các quy định chặt chẽ về các cơ quan bảo vệ trẻ em và quyền được chăm sóc, bảo vệ của trẻ em Họ cũng có các điều khoản về trách nhiệm báo cáo khi phát hiện trẻ bị lạm dụng, xâm hại Tuy nhiên, các luật không trực tiếp đề cập đến CTXH hoặc “nhân viên CTXH” trực tiếp trong luật mà thường bằng các cụm từ như “cán sự”, “người bảo vệ trẻ em”, “người cung cấp dịch vụ chăm sóc, bảo vệ trẻ em.” Các danh từ này sẽ bao trùm lên tất cả các nhân viên hoạt động trong hệ thống, bao gồm cả CTXH Ví dụ Luật Trẻ Em 2001 của Malaysia có điều 29 như sau:

“Trách nhiệm của người cung cấp dịch vụ chăm sóc trẻ em (child care provider): Nếu người cung cấp dịch vụ chăm sóc trẻ em có cơ sở hợp lý để tin rằng một đứa trẻ bị tổn thương thể chất hoặc tình cảm do bị đối xử sai trái, bị sao nhãng, bỏ rơi hoặc công khai, hoặc bị lạm dụng tình dục, thì người đó phải lập tức thông báo cho một cán sự bảo vệ trẻ

em (Protector) Nếu người cung cấp dịch vụ chăm sóc trẻ em không làm điều này thì

người đó đã phạm pháp và sẽ bị phạt tiền không quá 5000 ringgit hoặc phạt tù không quá 2 năm, hoặc cả hai.” Tuy nhiên, Malaysia ban hành Luật Nhân Viên CTXH năm

2011 (Social Workers Act 2011) trong đó quy định rõ việc thành lập các chuẩn chuyên môn quốc gia cho đào tạo và thực hành CTXH, bao gồm cả chuẩn trong thực hành với lĩnh vực phúc lợi trẻ em Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có thông tin chi tiết về chuẩn này

3.2 Trong lĩnh vực phúc lợi người cao tuổi

Đối với người cao tuổi (NCT), nhân viên CTXH cũng là một trong các lực lượng chủ chốt hoạt động trong hệ thống dịch vụ cho NCT Nhân viên CTXH trong lĩnh vực phúc lợi NCT hoạt động ở hai hệ thống lớn:

(1) Là cán sự trong hệ thống bảo vệ NCT, thường gọi là hệ thống Dịch vụ Bảo Vệ Người Lớn (Adult Protective Services – APS) Đây là hệ thống tương tự như hệ thống bảo vệ và chăm sóc trẻ em (CPS) nhưng không đồ sộ và nghiêm ngặt bằng do NCT được coi là đối tượng người lớn, có đủ năng lực hành vi và năng lực tự quyết, trừ các trường hợp có bệnh tâm thần hoặc các bệnh ảnh hưởng tới khả năng tự quyết Tại Mỹ, tất cả các tiểu bang đều

có hệ thống APS hoàn chỉnh để tiếp nhận, điều tra, và phản ứng với các cáo buộc lạm dụng, sao nhãng với NCT và để cung cấp các dịch vụ cho NCT bị lạm dụng Các tiểu bang cũng thành lập một vị trí có tên Thanh Tra Chăm Sóc Dài Hạn để điều tra và giải quyết các khiếu nại liên quan đến chất lượng dịch vụ hoặc các vi phạm pháp luật của các nhà dưỡng lão hay các cơ sở chăm sóc NCT

(2) Là cán sự hoạt động trong hệ thống các cơ sở chăm sóc công và tư cho NCT như khoa lão, nhà dưỡng lão, nhà tế bần, các dịch vụ cuối đời, các trung tâm ban ngày cho người già, dịch vụ chăm sóc tại nhà, vv… Đối với nhân viên CTXH hoạt động trong hệ thống này, dịch vụ CTXH mà họ cung cấp rất đa dạng, bao gồm cả các hoạt động chăm sóc trực tiếp, tham vấn tâm lý, quản lý ca, tổ chức các hoạt động ban ngày cho NCT, trợ giúp NCT và gia đình họ trong giai đoạn cận kề cái chết, hỗ trợ về các vấn đề thủ tục nhận phúc lợi, bảo hiểm, vv…

Đối với vấn đề bảo vệ NCT, tính đến 1-2015, tất cả các bang của Mỹ, trừ New York,

đều đã thông qua luật bắt buộc một số nghề phải báo cáo với cơ quan có thẩm quyền khi nghi ngờ có lạm dụng, sao nhãng, và bóc lột NCT Nhân viên CTXH là một trong các nghề có trách nhiệm bắt buộc báo cáo này Lấy ví dụ, Luật tiểu bang Massachussetts quy định ở chương 19A

về trách nhiệm báo cáo của nhân viên CTXH khi nghi ngờ có người già bị lạm dụng hoặc sao nhãng như sau:

“Nếu nhân viên CTXH có cơ sở hợp lý để tin rằng một NCT đang chịu đựng hoặc đã tử vong do bị lạm dụng, thì phải lập tức thông báo bằng miệng về thông tin này, và trong vòng 48 giờ phải gửi báo cáo bằng văn bản tới sở hoặc cơ quan có thẩm quyền Nếu không thực hiện, nhân viên này sẽ bị phạt tiền nhưng không quá 1000 đô-la

Các cơ sở cung cấp dịch vụ chăm sóc NCT tại gia đình phải thiết lập các quy trình để nhân viên CTXH và các nhân viên đến nhà chăm sóc NCT có thể báo cáo với giám đốc

cơ sở của mình khi có nghi ngờ lạm dụng NCT Giám đốc cơ sở sẽ lập tức thông báo miệng tới sở hoặc cơ quan NCT, và trong vòng 48 giờ phải gửi một báo cáo bằng văn bản tới sở hoặc cơ quan NCT

Báo cáo nói trên phải bao gồm: tên, địa chỉ và tuổi (áng chừng) của NCT, thông tin lien quan đến tình trạng và mức độ lạm dụng, tên của người chăm sóc NCT (nếu biết), thông tin về các điều trị y tế mà NCT đang sử dụng hoặc cần ngay lập tức (nếu biết), các thông tin mà người báo cáo tin là có liên quan đến việc điều tra lạm dụng, tên và địa chỉ người báo cáo, nơi có thể liên hệ với người báo cáo nếu người báo cáo sẵn sàng cung cấp thông tin này.”

Luật của tiểu bang Massachussetts cũng đặt ra các quy định về quyền và trách nhiệm của các cơ

sở bảo vệ NCT tại các tiểu bang Cụ thể, Luật quy định một cơ sở bảo vệ NCT có các thẩm quyền sau:

- Tiếp nhận và điều tra các báo cáo lạm dụng NCT

- Cung cấp các dịch vụ bảo vệ cho một NCT với sự đồng thuận từ họ

- Đệ đơn lên tòa án để tòa chỉ định một người giám hộ, giám sát, hoặc ra phán quyết áp dụng các dịch vụ bảo vệ khẩn cấp cho NCT

- Cung cấp các dịch vụ bảo vệ khẩn cấp cho NCT

- Cung cấp các dịch vụ bảo vệ cho một NCT đã được bảo trợ, với sự đồng thuận của người giám hộ hoặc người bảo trợ

- Đóng vai trò là người giám sát, bảo trợ, hoặc là người giám sát, bảo trợ tạm thời

- Thực hiện tất cả các chức năng mà Sở quy định là cần thiết cho việc thực thi công việc như chương này đã đề ra

“Các địa phương sẽ tùy điều kiện mà thành lập một hệ thống bảo vệ NCT đang bị lạm dụng Hệ thống này phải phối kết hợp nhiều loại dịch vụ Trong quá trình xây dựng hệ thống này, Sở Dịch

Vụ của tiểu bang sẽ thu thập thông tin từ tất cả các cơ quan cung cấp dịch vụ y tế, xã hội, pháp

lý, dinh dưỡng, và các dịch vụ khác cho NCT cũng như các tổ chức bảo vệ quyền lợi NCT

“Trong hệ thống bảo vệ NCT, Sở sẽ thiết lập cơ chế để có thể tiếp nhận các báo cáo lạm dụng NCT 24/24 Nếu Sở hoặc cơ quan có thẩm quyền có cơ sở tin rằng một NCT đã tử vong do bị lạm dụng, thì phải lập tức báo cáo tới công tố viên của quận/hạt nơi xảy ra sự lạm dụng Trong vòng 45 ngày sau khi nhận được báo cáo nghi ngờ có lạm dụng, Sở hoặc cơ quan có thẩm quyền phải thông báo bằng văn bản cho người nộp báo cáo về kết luận của mình đối với báo cáo

Đối với vấn đề cung cấp các dịch vụ chăm sóc NCT, các nước có thể có luật quy định

về việc thành lập các cơ quan làm đầu mối quản lý dịch vụ NCT và luật quy định về chuyên môn của người cung cấp dịch vụ NCT, trong đó có nhân viên CTXH Về cơ bản, nhân viên CTXH trong lĩnh vực phúc lợi NCT có thể hoạt động tại các cơ sở như:

- Các bệnh viện nội trú và ngoại trú: tại khoa lão và tất cả các khoa có phục vụ NCT

- Các cơ sở cung cấp dịch vụ phục hồi chức năng có khách hàng là NCT

- Các trung tâm y tế địa phương, các nhà văn hóa có phục vụ NCT

- Hệ thống phòng khám tư nhân, phòng khám đa khoa, hệ thống bác sỹ gia đình có phục vụ NCT

- Các đội thăm khám, cung cấp dịch vụ lưu động

- Các cơ sở chăm sóc NCT công và tư, với các cấp độ chăm sóc khác nhau như chăm sóc nội trú toàn phần, chăm sóc bán trú, chăm sóc chuyên biệt…

- Các nhà dưỡng lão với các mô hình và cấp độ khác nhau

- Các cơ sở cung cấp dịch vụ SKTT, gồm cả bệnh viện tâm thần chuyên biệt lẫn các cơ sở khác

- Các cơ sở cung cấp dịch vụ khuyết tật

- Các cơ sở cung cấp dịch vụ cho người vô gia cư

- Các cơ sở cung cấp dịch vụ giảm nhẹ, nhà tế bần, dịch vụ chăm sóc cuối đời

- Các tổ chức phi chính phủ, phi lợi nhuận có các chương trình dịch vụ bao phủ đối tượng

là NCT

- Hệ thống nhà tù, trại giam, trại giáo dưỡng có đối tượng là NCT đang thụ án

có một số giờ chăm sóc tại nhà miễn phí, vv… Luật tại tiểu bang Massachussets quy định:

“Tùy điều kiện, Sở Dịch Vụ Gia Đình sẽ chỉ định ít nhất một cơ quan địa phương làm đại diện cho Sở tại mỗi khu vực địa lý Cơ quan đại diện này có thể là một cơ quan công lập hoặc một tổ chức phi lợi nhuận tư nhân có khả năng triển khai các dịch vụ y tế, xã hội, và SKTT Sở sẽ sử dụng các nguồn lực và dịch vụ hiện có của cơ quan công lập hoặc tư nhân nói trên để cung cấp các dịch vụ bảo vệ NCT Sở sẽ phải đảm bảo rằng việc lượng giá và cung cấp dịch vụ phải được tiến hành qua một cơ sở chỉ định tại nơi gần nhất với cộng đồng sinh sống của NCT

Trong quá trình chỉ định đơn vị đại diện, Sở cần đảm bảo rằng: (1) người thực hiện việc lượng giá và cung cấp dịch vụ (có thể là nhân viên CTXH) có kinh nghiệm rõ ràng trong việc cung cấp các dịch vụ bảo vệ và các dịch vụ sức khỏe xã hội khác cho NCT, có chức năng bảo vệ trong trách nhiệm công việc chính của họ, và có trình độ, bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn theo quy định; (2) có sự chăm sóc liên tục từ một cán sự bảo vệ trong suốt thời gian lượng giá và cung cấp dịch vụ; (3) Sở và cơ quan đại diện có năng lực phản ứng 24/24 trong trường hợp khẩn cấp và có thể cung cấp hoặc sắp xếp các dịch vụ nhằm giải quyết các nguy hiểm hoặc sự lạm dụng tức thời cho NCT Sở sẽ giám sát việc lượng giá và cung cấp dịch vụ bảo vệ của cơ quan đại diện tại địa phương

Cần lưu ý rằng tại các nước phát triển, Hiệp hội nhân viên CTXH hoặc một tổ chức tương đương sẽ đặt ra các chuẩn thực hành CTXH với NCT hoặc với người chăm sóc NCT Các chuẩn này sẽ quy định các nội dung chuyên môn mà nhân viên CTXH cần phải nắm được để có thể hoạt động Các cơ quan cung cấp dịch vụ cho NCT sẽ công nhận các chuẩn này và sẽ yêu cầu

nhân viên CTXH phải đạt các chuẩn này Tại Mỹ, đối với lĩnh vực NCT, Hiệp hội nhân viên CTXH đã thông qua các chuẩn thực hành sau:

- Chuẩn thực hành CTXH với người chăm sóc NCT tại nhà

- Chuẩn thực hành CTXH với người cao tuổi nhiễm HIV/AIDS

- Chuẩn thực hành CTXH trong chăm sóc giảm nhẹ và chăm sóc cuối đời

- Chuẩn thực hành CTXH trong các cơ sở chăm sóc dài hạn (VD nhà dưỡng lão, nhà tế bần, các trung tâm bảo trợ)

Trong các lĩnh vực đa dạng của ngành y tế - sức khỏe, CTXH có vai trò đặc biệt quan trọng đối với lĩnh vực chăm sóc SKTT Tại Mỹ và nhiều nước phát triển, CTXH đảm trách tới 60% các hoạt động chăm sóc SKTT và là lực lượng nhân sự lớn nhất, vượt trội so với các nhóm nhân sự còn lại như bác sỹ thần kinh, bác sỹ đa khoa, nhà tâm lý, nhân viên trị liệu, vv…

Đối với lĩnh vực y tế - sức khỏe, nhân viên CTXH tại các nước đã phát triển được phép thực

hiện các hoạt động sau:

• Sàng lọc, tiếp nhận ban đầu (initial screening) về bệnh nhân và gia đình

• Hỗ trợ cấp cứu, giải quyết khẩn khi có các tình huống y tế khẩn, ví dụ cấp cứu tại bệnh viện, tự tử ở trường học, các tình huống thiên tai khẩn

• Lượng giá tâm lý xã hội tổng thể cho bệnh nhân vào nhập viện

• Giáo dục bệnh nhân và gia đình về bệnh và các lựa chọn điều trị khác nhau, các hậu quả

và phản ứng của điều trị; giáo dục về quyền điều trị, hậu quả của từ chối điều trị, vv…

• Giúp bệnh nhân và gia đình vào viện suôn sẻ, hòa nhập với môi trường bệnh viện; hòa nhập với lịch điều trị; làm quen với các phản ứng tâm lý, tính cảm và sinh lý ban đầu sau chẩn đoán và điều trị

• Giải thích về vai trò của những người khác nhau trong đội ngũ điều trị (bác sỹ, điều dưỡng, hộ lý, nhân viên trị liệu, vv ); giải thích về cách giao tiếp với nhân viên y tế, giải thích các thông tin về nội quy bệnh viện, văn hóa giao tiếp với các bệnh nhân khác, văn hóa ứng xử giữa bệnh nhân và người nhà khi đã vào viện, vv…

• Giáo dục bệnh nhân và người nhà về các quyền lợi của họ, các chính sách, các dịch vụ trong cộng đồng mà họ có thể tiếp cận…

• Trợ giúp bệnh nhân và người nhà trong việc ra các quyết định liên quan đến điều trị, bảo hiểm, quyền lợi, vv…

• Can thiệp trực tiếp trong các trường hợp khẩn cấp (ví dụ tham vấn các ca nảy sinh ý định

tự tử trong lúc điều trị tại bệnh viện, trốn viện, bỏ uống thuốc, có phản ứng tâm lý bất thường, vv…)

• Chẩn đoán các vấn đề SKTT (trầm cảm, rối loạn lo âu, có ý định tự tử, vv…), tiến hành trị liệu trực tiếp hoặc giới thiệu, chuyển tuyến cho bệnh nhân và người nhà

• Giáo dục các nhân viên khác trong bệnh viện về các vấn đề tâm lý xã hội của bệnh nhân đang điều trị

• Thúc đẩy giao tiếp, trao đổi thông tin giữa các thành viên của nhóm điều trị (bác sỹ thần kinh, bác sỹ đa khoa, y tá, điều dưỡng, nhân viên trị liệu, vv…)

• Hòa giải khi có xung đột quyền lợi hoặc xung đột công việc giữa các thành viên nhóm điều trị hoặc xung đột quyền lợi của bệnh nhân với nhóm điều trị

• Điều phối việc ra viện của bệnh nhân

• Xây dựng kế hoạch chăm sóc tại cộng đồng cho bệnh nhân và người nhà sau khi ra viện

• Điều phối, trợ giúp bệnh nhân và người nhà trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế, đặc biệt

là chăm sóc SKTT, tại cộng đồng

• Sắp xếp vấn đề tài chính liên quan đến chi phí thuốc, dụng cụ y tế, và các dịch vụ khác

• Giáo dục gia đình và cộng đồng về chăm sóc bệnh nhân tâm thần tại cộng đồng

• Vận động quyền lợi và chính sách cho người bệnh và gia đình họ

Trong số các hoạt động đa dạng trên, các nước phát triển thường có quy định pháp lý về

bốn trách nhiệm bắt buộc của nhân viên CTXH trong lĩnh vực y tế, sức khỏe:

- Trách nhiệm bắt buộc báo cáo khi nghi ngờ thân chủ của mình có ý định làm tổn hại bản thân hoặc người khác Hầu hết các tiểu bang ở Mỹ, Canada và các nước phát triển quy định các chuyên gia trong lĩnh vực SKTT, bao gồm nhân viên CTXH, có nghĩa vụ phải cảnh báo, bảo vệ bên thứ ba nếu thỏa mãn ba điều kiện: (1) biết thân chủ có lịch sử bạo hành thể chất, (2) chuyên gia có cơ sở hợp lý để tin rằng có mối nguy hiểm rõ ràng và hiện thời rằng thân chủ sẽ tiến hành sát hại hoặc làm tổn thương thân thể nghiêm trọng…

và (3) có thể xác định được danh tính nạn nhân của thân chủ

- Trách nhiệm bảo mật thông tin y tế của thân chủ Ví dụ liên bang Mỹ có luật quy định tất

cả các nhà chuyên môn, bao gồm nhân viên CTXH, phải bảo mật các thông tin sức khỏe cho thân chủ

- Trách nhiệm chỉ thực hiện các hoạt động CTXH về sức khỏe, y tế có yếu tố lâm sàng nếu

có giấy phép cụ thể về lĩnh vực này Ví dụ, đối với hoạt động CTXH trong lĩnh vực SKTT, nước Anh có các quy định nằm rải rác trong Đạo Luật Trẻ Em và CTXH 2017, Luật Sức Khỏe Tâm Thần 1983 và sửa đổi năm 2007, Luật Các Chuẩn Chăm Sóc 2000 (Care Standards Act 2000), và Sắc lệnh về Các nghề y tế và CTXH 2001 (Health and Social Work Professions Order 2001) Các luật này quy định rõ nhân viên CTXH thuộc diện “những chuyên gia SKTT được pháp luật công nhận” (approved mental health professionals) Việc công nhận này do một cơ quan có thẩm quyền cung cấp dịch vụ xã hội ở địa phương chịu trách nhiệm (cấp chứng nhận, giấy phép, vv…), trên cơ sở tuân thủ các quy định chung từ chính quyền/luật trung ương Luật quy định rõ cơ quan có thẩm quyền tại Anh phải thông qua một danh sách cụ thể các khóa học bắt buộc đối với người hành nghề trong lĩnh vực SKTT Đối với nhân viên CTXH thực hành trong lĩnh vực SKTT, giấy phép hay giấy tờ chứng nhận chuyên môn cần ghi rõ là họ được phép hoạt động lĩnh vực này

- Trách nhiệm tuân thủ tất cả các quy định pháp luật của việc điều trị sức khỏe, nhất là SKTT, mà các nước đặt ra cho các nhà chuyên môn hoạt động trong lĩnh vực đó Điều này nghĩa là khi một nước đã công nhận nhân viên CTXH là một trong các nghề được cung cấp dịch vụ trị liệu trực tiếp cho người bệnh tâm thần, thì mọi điều luật về hoạt động

của người cung cấp dịch vụ trị liệu tâm thần sẽ nghiễm nhiên được áp dụng cho nhân viên CTXH mà không cần phải đề cập riêng biệt về nhân viên CTXH Ví dụ, nếu luật tại

Mỹ cấm người trị liệu tâm thần được sử dụng các hình thức trị liệu để chuyển đổi giới tính của các thân chủ dưới 18 tuổi thì tất cả các nhà trị liệu, bao gồm bác sỹ tâm lý, bác

sỹ thần kinh, nhân viên CTXH, đều không được phép làm điều này

Như vậy, về cơ bản, các quy định pháp lý về hoạt động của nhân viên CTXH trong lĩnh vực sức khỏe – y tế sẽ đi theo hai con đường chính:

- Một là đưa ra các quy định, chỉ dẫn được áp dụng trực tiếp và riêng biệt cho nhân viên CTXH

- Hai là dùng luật hoặc quy định pháp lý để công nhận nhân viên CTXH được quyền cung cấp các dịch vụ y tế - sức khỏe nhất định; sau đó, nhân viên CTXH phải nghiễm nhiên tuân thủ tất cả các luật quy định cho các đối tượng hoạt động trong lĩnh vực nhất định đó

Ví dụ, tại Anh, các quy định cho hoạt động CTXH trong lĩnh vực sức khỏe – y tế vừa nằm ở Đạo Luật Trẻ Em và CTXH 2017, vừa nằm rải rác ở Luật Sức Khỏe Tâm Thần 1983 và sửa đổi năm

2007, Luật Các Chuẩn Chăm Sóc 2000 (Care Standards Act 2000), và Sắc lệnh về Các nghề y tế

và CTXH 2001 (Health and Social Work Professions Order 2001) Các quy định quan trọng nhất

về CTXH trong SKTT tại các luật này là:

- Luật quy định rõ nhân viên CTXH thuộc diện “những chuyên gia SKTT được pháp luật công nhận” (approved mental health professionals)

- Việc công nhận này do một cơ quan có thẩm quyền cung cấp dịch vụ xã hội ở địa phương chịu trách nhiệm (cấp chứng nhận, giấy phép, vv…), trên cơ sở tuân thủ các quy định chung từ chính quyền/luật trung ương

- Hội CTXH Anh (Social Work England) có thẩm quyền đề ra các quy định liên quan đến đào tạo, giấy phép hành nghề, vv… cho nhân viên CTXH, bao gồm cả người hoạt động trong lĩnh vực SKTT

- Luật quy định rõ cơ quan có thẩm quyền tại Anh phải thông qua một danh sách cụ thể các khóa học bắt buộc đối với người hành nghề trong lĩnh vực SKTT

- Đối với thực hành trong lĩnh vực SKTT, giấy phép hay giấy tờ chứng nhận cần ghi rõ là lĩnh vực này

Tại Mỹ, các luật cơ bản điều chỉnh hoạt động của nhân viên CXTH trong lĩnh vực SKTT

là Đạo Luật Năng Lực Tâm Thần (Mental Capacity Act), Đạo Luật Sức Khỏe Tâm Thần (Mental Health Act) và các Quy định thực hành Các luật này có các quy định theo đó công nhận nhân viên CTXH có giấy phép hoạt động lâm sàng được thực hiện các hoạt động lâm sàng trong lĩnh vực SKTT Dưới đạo luật này, các tiểu bang triển khai và thông qua các luật và quy định chi tiết hơn cho tiểu bang mình Vì số lượng các luật và quy định này quá khổng lồ, chúng tôi không thể

rà soát chi tiết mà chỉ khẳng định một vấn đề có tính nguyên tắc ở hầu hết các nước: các nước phát triển hầu hết công nhận CTXH là nhóm nghề có thể hoạt động lâm sàng trong lĩnh vực sức khỏe – y tế nhưng phải thỏa mãn đầy đủ các điều kiện chuyên môn về giấy phép và đào tạo; và một khi đã hành nghề trong lĩnh vực sức khỏe – y tế thì phải tuân thủ đầy đủ các quy định pháp

lý về lĩnh vực này như các nhà chuyên môn khác Một ví dụ cụ thể của điều này là năm 1992, tiểu bang Connecticut (Hoa Kỳ) thông qua Luật chăm sóc SKTT cho trẻ em; trong đó cho phép một số nhà chuyên môn – bao gồm nhân viên CTXH có giấy phép hành nghề lâm sàng, nhà tâm

lý có giấy phép hành nghề, các nhà trị liệu hôn nhân và gia đình có giấy phép hành nghề, và các bác sỹ thần kinh có giấy phép hành nghề - được phép trị liệu tâm lý cho trẻ em dưới 18 tuổi mà không cần sự đồng ý của cha mẹ Luật ghi rõ chỉ những nhà chuyên môn trên được phép làm điều này Tuy nhiên, để có thể trị liệu như vậy, luật cũng quy định rõ các điều kiện như sau:

- Cần có một bản đánh giá về sự cần thiết phải trị liệu mà không có sự đồng ý của cha mẹ hoặc không có thông báo cho cha mẹ trước khi bắt đầu trị liệu cũng như sau 6 buổi trị liệu (bản đánh giá được thực hiện theo mẫu cho sẵn)

- Người trị liệu có thể thực hiện tối đa sáu buổi trị liệu ngoại trú cho một trẻ em dưới 18 tuổi mà không có sự đồng ý hoặc báo cáo tới cha mẹ

- Sau 6 buổi trị liệu, người trị liệu phải đánh giá lại xem việc trị liệu không có sự đồng ý và không thông báo tới cha mẹ có còn cần thiết hay không

Nhìn tổng thể, trên tinh thần là một nghề chịu điều chỉnh trực tiếp của các luật y tế - sức khỏe, nhân viên CTXH tại các nước phải liên tục cập nhật các luật và quy định pháp luật mới ban hành mà có thể ảnh hưởng tới hoạt động của mình Ví dụ, khi chính quyền tổng thống

Obama thông qua Đạo luật chăm sóc sức khỏe mới (thường gọi là Obamacare) thì nhân viên CTXH phải cập nhật tất cả những thay đổi của đạo luật này mà có thể ảnh hưởng tới việc thực hành của mình và quyền lợi của thân chủ Khi tổng thống Trump đề xuất việc bãi bỏ Obamacare

để thay bằng Đạo luật mới thì họ cũng phải cập nhật về đạo luật mới Hiệp hội nhân viên CTXH

các nước thường ra các bản thông báo định kỳ về luật mới ban hành và ảnh hưởng của nó tới nghề CTXH để nhân viên CTXH có thể thực hiện theo Hiệp hội CTXH các nước cũng chú trọng ban hành các chuẩn thực hành chặt chẽ cho lĩnh vực sức khỏe – y tế, nhất là trong các lĩnh vực đặc biệt như HIV/AIDS Ví dụ Mỹ đã có các chuẩn thực hành sau trong lĩnh vực sức khỏe – y tế:

- Chuẩn thực hành CTXH trong quản lý ca

- Chuẩn thực hành cho CTXH với người nghiện ma túy

- Chuẩn thực hành CTXH với trẻ em và thanh thiếu niên nhiễm HIV/AIDS

- Chuẩn thực hành CTXH với người cao tuổi nhiễm HIV/AIDS

- Chuẩn thực hành CTXH với người vô gia cư nhiễm HIV/AIDS

- Chuẩn thực hành CTXH về phúc lợi cho người nhiễm HIV/AIDS

- Chuẩn thực hành trong CTXH lâm sàng (clinical social work)

- Chuẩn thực hành CTXH trong chăm sóc giảm nhẹ và chăm sóc cuối đời

- Chuẩn thực hành CTXH trong các cơ sở y tế

Với Việt Nam, khi phát triển CTXH trong lĩnh vực y tế - sức khỏe, Việt Nam cũng có thể

đi theo con đường công nhận CTXH là một nghề có thể cung cấp các dịch vụ y tế - sức khỏe và đưa nhân viên CTXH vào danh sách các nhà chuyên môn Các luật về sức khỏe – y tế có thể bổ sung nhân viên CTXH và dịch vụ CTXH vào các điều khoản thích hợp Tuy nhiên, điều này cần

đi kèm các quy định pháp lý về trình độ chuyên môn của nhân viên CTXH trong lĩnh vực sức khỏe – y tế

3.4 Trong lĩnh vực giáo dục – khuyết tật

Đối với lĩnh vực giáo dục, các hoạt động CTXH tại các nước thường có ba mục đích: (1) cung cấp dịch vụ giáo dục, hành vi và sức khỏe tâm thần cho học sinh trong trường học; (2) thúc đẩy môi trường học đường theo hướng có hiệu quả cho học sinh học tập; (3) tối đa hóa sự tiếp cận các nguồn lực dựa vào nhà trường và dựa vào cộng đồng Để thực hiện các mục đích này, nhân viên CTXH trong lĩnh vực giáo dục sẽ thực hiện các hoạt động sau:

- Lượng giá tâm sinh lý và xã hội cho học sinh

- Tham vấn và trị liệu cá nhân, nhóm cho học sinh và gia đình học sinh, nhất là đối với học sinh khuyết tật, học sinh có vấn đề về SKTT, học sinh thuộc diện có hoàn cảnh đặc biệt, học sinh thuộc các diện chính sách

- Giải quyết khủng hoảng cá nhân, nhóm tại trường học (VD: học sinh tự tử)

- Kết nối gia đình – nhà trường – cộng đồng nhằm thúc đẩy kết quả học tập của học sinh

- Hòa giải các xung đột trong môi trường học đường, bao gồm cả xung đột giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với giáo viên, giữa gia đình với nhà trường, giữa các giáo viên, vv…

- Hỗ trợ giáo viên trong công việc giảng dạy, nhất là trong giáo dục đặc biệt

- Tư vấn nghề nghiệp, tình cảm, xã hội cho học sinh khi mới nhập học, trong lúc học, và khi chuẩn bị ra trường

- Vận động chính sách, nguồn lực cho giáo dục

- Giáo dục phụ huynh về tâm sinh lý học sinh, về các chính sách, về quan hệ nhà trường và cộng đồng, vv…

- Kết nối nguồn lực trong và ngoài trường

- Thực hiện các hoạt động xã hội và đoàn thể trong trường học nhằm tạo môi trường học tập lành mạnh

- Quản lý ca với học sinh

- Cộng tác với các đơn vị khác như bảo vệ trẻ em, cảnh sát, y tế trong các trường hợp cần thiết, ví dụ trẻ bị bạo hành tại trường học hoặc học sinh phạm pháp, hoặc có các quan hệ phi pháp giữa giáo viên và học sinh

- Xây dựng mọi hoạt động nhằm tạo môi trường học đường tích cực cho việc dạy và học Khi hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, nhân viên CTXH phải tuân thủ mọi quy định pháp

lý có liên quan đến việc giáo dục; do đó, họ phải tuân thủ các quy định trong một số lĩnh vực như:

- Các luật, quy định về bảo vệ trẻ em: ví dụ như họ phải thực hiện các chức năng của nhân viên CTXH hoạt động trong hệ thống bảo vệ trẻ em, nghĩa là phải bắt buộc báo cáo nếu nghi ngờ trẻ có thể đang bị lạm dụng, xâm hại tại nhà hay tại trường

- Các luật, quy định về y tế - sức khỏe liên quan đến trẻ em nếu họ tiến hành cung cấp các dịch vụ trị liệu tâm lý và trị liệu hành vi cho trẻ em Ví dụ đối với các học sinh bỏ học, nghiện ma túy, trầm cảm, có rối loạn lo âu, có ý muốn tự tử, có hành vi bạo lực và bắt nạn bạn, vv… nhân viên CTXH phải cung cấp các dịch vụ trị liệu; trong trường hợp đó,

họ phải tuân thủ luật liên quan đến trị liệu và quyền trẻ em, ví dụ như phải có sự đồng thuận hoặc phải báo cáo với cha mẹ của trẻ về hoạt động trị liệu của mình

- Các luật, quy định đối với giáo dục, ví dụ như luật hoặc quy định về giáo dục đặc biệt, giáo dục hòa nhập, hoặc các hình thức giáo dục khác cho trẻ khuyết tật hoặc có khó khăn

- Tất cả người khuyết tật đều được quyền đi học trong môi trường “ít hạn chế nhất” (least restrictive) và các trường học phải tạo điều kiện để người khuyết tật được học mà “không phải trả chi phí cho các dịch vụ đặc biệt”

- Người khuyết tật đi học phải được hưởng “các dịch vụ liên quan” (related services) bao gồm “dịch vụ CTXH, dịch vụ tham vấn”

- Trẻ khuyết tật chưa đến tuổi đi học tại trường phổ thông nhưng được đưa vào các chương trình can thiệp sớm thì phải được cung cấp các dịch vụ giáo dục phù hợp, trong đó có dịch vụ CTXH

- Người khuyết tật đi học phải có một “chương trình học tập cá nhân” (individualized education program), phù hợp với nhu cầu và điều kiện của mỗi người Việc xây dựng chương trình này “phải được thực hiện bởi một nhà chuyên môn” và phải sử dụng các thông tin từ nhiều nguồn khác nhau như phụ huynh học sinh, gia đình học sinh, và những người có liên quan; cho nên nhân viên CTXH thường xuyên tham gia vào quá trình xây dựng kế hoạch học tập cá nhân của học sinh khuyết tật

- Luật quy định nhân viên CTXH thuộc nhóm “các nhà chuyên môn có thẩm quyền cung cấp dịch vụ” cho NKT

Vì các quy định trên, hầu hết các quận tại Mỹ đều phải thuê nhân viên CTXH để đặt tại các trường học Mỗi trường có thể có một nhân viên CTXH hoặc vài trường có thể có chung một nhân viên CTXH với lịch làm việc luân chuyển giữa các trường Các trường đại học của Mỹ và các nước cũng thường phải có một phòng chuyên trách về người khuyết tật để đảm bảo tuân thủ tất cả các quy định pháp luật về dịch vụ giáo dục cho NKT Các trường cũng có các phòng tham

vấn, trị liệu, trong đó nhân viên CTXH được tuyển dụng để cung cấp dịch vụ cho học sinh, sinh viên

CTXH và người dân Ví dụ, Hiệp hội CTXH Mỹ đã ban hành các Chuẩn thực hành CTXH sau:

- Chuẩn thực hành CTXH với trẻ em

- Chuẩn thực hành CTXH với thanh thiếu niên

- Chuẩn thực hành CTXH với người cao tuổi

- Chuẩn thực hành CTXH trong quản lý ca

- Chuẩn thực hành cho CTXH trong quân đội

- Chuẩn thực hành cho CTXH trong trường học

- Chuẩn thực hành cho CTXH với người nghiện ma túy

- Chuẩn thực hành CTXH với trẻ em và thanh thiếu niên nhiễm HIV/AIDS

- Chuẩn thực hành CTXH với người cao tuổi nhiễm HIV/AIDS

- Chuẩn thực hành CTXH với người vô gia cư nhiễm HIV/AIDS

- Chuẩn thực hành CTXH về phúc lợi cho người nhiễm HIV/AIDS

- Chuẩn thực hành trong CTXH lâm sàng (clinical social work)

- Chuẩn thực hành CTXH trong chăm sóc giảm nhẹ và chăm sóc cuối đời

- Chuẩn thực hành CTXH trong các cơ sở y tế

- Chuẩn thực hành CTXH trong việc sử dụng công nghệ

- Chuẩn thực hành CTXH trong các cơ sở chăm sóc dài hạn (VD nhà dưỡng lão, nhà tế bần, các trung tâm bảo trợ)

- Chuẩn thực hành trong kiểm huấn CTXH

PHẦN 4 KIẾN NGHỊ CHO VIỆT NAM

Dựa trên việc rà soát các quy định pháp luật CTXH trong các chuyên ngành tại các nước và dựa trên điều kiện thực tiễn tại Việt Nam, chúng tôi kiến nghị như sau về việc xây dựng luật CTXH tại Việt Nam:

 Kiến nghị 1: Xây dựng một luật khung cấp quốc gia để bao phủ các vấn đề then chốt của nghề CTXH, như định nghĩa về các chức danh CTXH; các cấp hoạt động và phạm vi hoạt động đi kèm mỗi chức danh; quy định về đào tạo đi kèm mỗi chức danh; vấn đề chứng chỉ/giấy phép hành nghề; vấn đề đăng ký hành nghề; cơ quan quản lý chủ quản cấp quốc gia về CTXH; vấn đề tên gọi và cấp phép cho các tổ chức cung cấp dịch vụ CTXH (nếu có) hoặc tổ chức đào tạo CTXH; vấn đề xử lý vi phạm luật thực hành CTXH

 Kiến nghị 2: Do Hiệp hội CTXH Việt Nam sẽ là một tổ chức công nên Việt Nam có thể xem xét đưa vào Luật hoặc vào Quy điều đạo đức một số vấn đề có tính đặc thù và là phạm vi giao thoa giữa trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm đạo đức nghề nghiệp của người làm nghề CTXH Các vấn đề này bao gồm bảo mật thông tin; xử lý các quan hệ giữa nhân viên CTXH với thân chủ; vấn đề

 Kiến nghị 3: Đưa các quy định về hoạt động chuyên ngành vào các luật hoặc văn bản pháp lý chuyên ngành, đặc biệt là trong các luật về chăm sóc, bảo vệ trẻ em; luật người cao tuổi; luật phòng chống bạo lực gia đình; luật hôn nhân – gia đình; luật liên quan đến sức khỏe và sức khỏe tâm thần; luật giáo dục; vv Về nguyên tắc, trong các luật này, nếu

đã có các quy định về hoạt động của các đối tượng chuyên môn khác, thì có thể bổ sung

“nhân viên CTXH” vào luật như một đối tượng chuyên môn được cấp phép hoạt động trong lĩnh vực đó Nếu chưa có các quy định về hoạt động của các đối tượng chuyên môn thì bổ sung các điều khoản về việc chỉ định nhân viên CTXH như một đối tượng chuyên môn được phép hành nghề

 Kiến nghị 4: Đối với Luật trẻ em 2016, cần bổ sung một số điều khoản làm rõ trách nhiệm báo cáo bắt buộc của một số nhóm chuyên gia, trong đó có nhân viên CTXH; quy định rõ các mức phạt tiền và hình sự trong trường hợp vi phạm Hiện tại, Luật trẻ em

2016 của Việt Nam thực ra rất đầy đủ và hoàn chỉnh các nội dung về chăm sóc, bảo vệ trẻ em; nhưng việc thực thi lại không đầy đủ do chưa có chế tài rõ ràng về đối tượng phải báo cáo bắt buộc, mà chỉ quy định chung rằng mọi người dân có trách nhiệm báo cáo khi thấy có hiện tượng lạm dụng, xâm hại xảy ra Việt Nam cũng có thể củng cố hệ thống bảo

vệ trẻ em như một hệ thống chuyên biệt, trong đó nhân viên CTXH là lực lượng chính, tham gia trực tiếp vào tất cả các khâu như đã rà soát ở các nước

 Kiến nghị 5: Đối với Luật NCT, cũng bổ sung các điều khoản làm rõ trách nhiệm báo cáo bắt buộc của một số nhóm chuyên gia, trong đó có nhân viên CTXH khi nghi ngờ hoặc phát hiện có lạm dụng, xâm hại NCT Bổ sung việc cung cấp các dịch vụ CTXH cho NCT tại các bệnh viện và cơ sở chăm sóc địa phương Xây dựng hệ thống chăm sóc tại gia lấy nhân viên CTXH làm nòng cốt và có quy định đầy đủ về trình độ, trách nhiệm của đối tượng này

 Kiến nghị 6: Đối với Luật người khuyết tật, có thể bổ sung các điều khoản về dịch vụ CTXH cho NKT vào các chương về sức khỏe, giáo dục, dạy nghề - việc làm, bảo trợ xã hội

 Kiến nghị 7: Đối với Luật giáo dục, bổ sung các điều khoản về dịch vụ CTXH học

đường, đặc biệt là đối với các trường chuyên biệt như trường, lớp dành cho người khuyết tật, trường giáo dưỡng Có thể có quy định về việc mỗi trường học cần có một nhân viên CTXH hoặc quy định tỷ lệ bao nhiêu dân hoặc bao nhiêu học sinh cần một nhân viên CTXH trường học; để quận hay huyện có thể tuyển dụng nhân viên CTXH Các quy định trong luật về quyền của người đi học có thể bổ sung thêm quyền được tiếp cận các dịch

vụ CTXH trường học, đặc biệt trong trường hợp người đi học có các vấn đề về sức khỏe tâm thần, thuộc hộ nghèo, con thương binh liệt sỹ, là người khuyết tật, vv… Các quy định

về “chính sách đối với người đi học” cũng có thể bổ sung thêm việc thụ hưởng các dịch

vụ CTXH Phần về “Nhà trường, gia đình, xã hội” có thể bổ sung thêm các quy định về nhân viên CTXH để làm công việc điều phối mối quan hệ này

 Kiến nghị 8: Đối với nhóm luật về sức khỏe, y tế, như Luật khám, chữa bệnh, có thể bổ sung “nhân viên CTXH” vào trong các chuyên gia có thẩm quyền chẩn đoán, lượng giá,

và điều trị đối với một số loại bệnh, ví dụ các rối nhiễu tâm thần, đặc biệt là khi đưa điều trị về địa phương Cũng cần bổ sung vào luật các vấn đề về chức năng, nhiệm vụ của nhân viên CTXH trong bệnh viện; các loại dịch vụ CTXH trong bệnh viện

 Kiến nghị 9: Đối với các luật dành cho các nhóm yếu thế như Luật phòng/chống HIV, cũng xử lý trên tinh thần tương tự

 Kiến nghị 10: Đưa vào các quy định về trách nhiệm phối, kết hợp của các đơn vị liên quan đến hoạt động của nhân viên CTXH, ví dụ như phối, kết hợp với cảnh sát, tòa án, các đơn vị cung cấp dịch vụ, các tổ chức đoàn thể địa phương

 Kiến nghị 11: Tham khảo sâu hơn nữa Luật và cách thức xây dựng, triển khai ở các nước

để ứng dụng cho Việt Nam

Báo cáo rà soát 2:

Một số mô hình tiêu biểu về thực hành và cung cấp dịch vụ Công tác xã hội cho các nhóm đối tượng cơ bản ở một số nước

trên thế giới

PHẦN 1 GIỚI THIỆU

Báo cáo này sẽ tập trung rà soát một số mô hình tiêu biểu về thực hành và cung cấp dịch

vụ CTXH cho trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, người rối nhiễu tâm trí, và người nghèo tại một số nước trên thế giới Cụ thể, báo cáo sẽ rà soát các vấn đề:

 Cấu trúc liên hệ giữa luật và các chương trình cung cấp dịch vụ CTXH cho các nhóm đối tượng tại các nước

 Đối tượng nhận dịch vụ CTXH

 Quy trình cung cấp dịch vụ, trách nhiệm và sự phối hợp của các bên liên quan trong quá trình cung cấp dịch vụ CTXH

 Loại hình/nội dung dịch vụ CTXH

 Kiểm tra, kiểm soát chất lượng dịch vụ

Với mục đích giúp Việt Nam xây dựng nghề CTXH theo xu hướng chuyên nghiệp, hiện đại, hội nhập với thế giới nhưng phù hợp với điều kiện của Việt Nam, báo cáo này sẽ tập trung rà soát mô hình ở các nước phát triển như Mỹ, Anh, Canada, Úc

về khuyết tật; sau đó, một nhân viên CTXH được giao làm người quản lý ca và điều phối toàn bộ các dịch vụ mà trẻ đó và gia đình trẻ cần; bao gồm cả dịch vụ y tế, dịch vụ trị liệu tâm lý, dịch vụ tư vấn pháp lý, dịch vụ học tập, dịch vụ vật lý trị liệu, vv…

- Các nước đều hướng tới việc xây dựng các dịch vụ CTXH dựa vào cộng đồng

- Các nước đều hướng tới việc cá nhân hóa các dịch vụ; nghĩa là mỗi thân chủ cần dịch vụ CTXH sẽ được xây dựng một kế hoạch can thiệp riêng, phù hợp với nhu cầu của bản thân

- Các nước đều hướng tới việc cung cấp dịch vụ CTXH tổng thể để can thiệp tận gốc các vấn đề của thân chủ, thay vì chỉ hướng tới một vấn đề cục bộ; ví dụ, với người nghèo, dịch vụ CTXH mà họ nhận được bao gồm cả việc giải quyết trợ cấp thu nhập hàng tháng, trợ cấp thuê nhà, tem phiếu thực phẩm, trợ cấp tiền gửi trẻ; nhưng đồng thời họ cũng nhận được các dịch vụ đào tạo nghề, ví dụ hướng dẫn phỏng vấn xin việc, hướng dẫn làm

hồ sơ xin việc, hướng dẫn tương tác và hành xử chuyên nghiệp tại nơi lao động, kết nối với các cơ sở việc làm, vv…

- Các nước đều hướng tới mô hình đấu thầu cung cấp dịch vụ, nhằm đảm bảo có sự cạnh tranh chất lượng trong cung cấp dịch vụ; chính phủ chỉ có vai trò cung cấp các gói tiền

mở và gọi thầu cũng như giám sát chất lượng

- Các nước đều tích cực vận động sự tham gia của thành phần kinh tế tư nhân và khối phi lợi nhuận, phi chính phủ vào cung cấp dịch vụ Ví dụ như các nhà dưỡng lão, trung tâm chăm sóc ban ngày, các trung tâm trị liệu tâm lý, các cơ sở đào tạo nghề cho người nghèo đều có thể là các cơ sở tư nhân

Các đặc điểm chính của việc cung cấp các dịch vụ CTXH trên thế giới gồm:

 Về sự kết nối giữa luật và các dịch vụ CTXH: Các nước phát triển thường có luật CTXH hoặc luật chuyên ngành để quy định về các loại phúc lợi và dịch vụ mà các nhóm đối tượng chính sách có thể được hưởng; sau đó chính phủ cung cấp ngân sách để triển khai dịch vụ dưới dạng các gói ngân sách mở (block grant) và để cho chính quyền địa phương hoặc các cơ sở dịch vụ cũng như các tổ chức công và tư được trực tiếp làm hồ sơ xin tiền

và tự xây dựng dịch vụ phù hợp nhất với nhu cầu của mình Chính sách mở này giúp cho

hệ thống dịch vụ công và tư cùng phát triển mạnh, theo hướng cạnh tranh để cung cấp dịch vụ có chất lượng cho người dùng Ví dụ, như chính quyền liên bang Mỹ sẽ có các gói ngân sách mở về việc bảo vệ trẻ em; sau đó, các tiểu bang được phép xin tiền từ gói ngân sách này để sử dụng vào các hoạt động khác nhau, miễn là phục vụ mục đích bảo vệ trẻ em mà gói ngân sách đề ra Các tiểu bang có thể dùng tiền để tuyển thêm nhân viên CTXH nhằm giảm số ca mà một nhân viên phải quản lý, tuyển mộ và đào tạo các gia đình thay thế, tăng cường các dịch vụ hỗ trợ cho các gia đình nhận con nuôi, xây dựng các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ trẻ chuyển khỏi các trung tâm bảo trợ ra cuộc sống độc lập khi đến tuổi 18, vv… Các tiểu bang khi nhận được tiền có thể lại tiếp tục gọi thầu cung cấp dịch vụ và xây dựng dịch vụ mới từ các cơ sở cung cấp dịch vụ công và tư

trong tiểu bang Ví dụ, một tổ chức phi chính phủ trong tiểu bang có thể xin nộp hồ sơ xin tiền để thử nghiệm một dịch vụ kết nối nghề nghiệp cho trẻ thuộc các cơ sở bảo trợ hoặc thử nghiệm dịch vụ đào tạo kỹ năng sống độc lập cho các trẻ sắp ra khỏi hệ thống bảo trợ

 Về đối tượng nhận dịch vụ CTXH: Có hai loại đối tượng chính là đối tượng chuyên biệt, thường thuộc diện chính sách và cần dịch vụ CTXH dài hạn (ví dụ như dịch vụ quản lý ca

và trị liệu tâm lý cho người nhiễm HIV/AIDS, người khuyết tật, cựu chiến binh có

thương tật thể chất và tinh thần dài hạn, người nghèo, vv…) hoặc các đối tượng cần dịch

vụ tạm thời, cho một loại dịch vụ nhất định (ví dụ như trị liệu ngắn cho trẻ bị bắt nạt tại trường, người có rối nhiễu tâm trí tạm thời, người già cần chăm sóc cấp tính cho một vấn

đề cụ thể) Tuy nhiên, khi xét đến các dịch vụ CTXH miễn phí, các nước đều thống nhất trong việc cung cấp dịch vụ cho một số đối tượng sau: trẻ em, người khuyết tật (thể chất

và tinh thần), cựu chiến binh, người cao tuổi đủ một số điều kiện Ngoài ra, khi các trường học hoặc bệnh viện ở các nước phát triển đều có nhân viên CTXH làm việc toàn thời gian thì tất cả những học sinh tại trường và người bệnh tới bệnh viện đều có quyền tiếp xúc dịch vụ theo nhu cầu (trả tiền) mà không cần phải có tư cách đặc biệt

 Về quy trình cung cấp dịch vụ: Có ba loại quy trình chính trong cung cấp dịch vụ Một là chính quyền tự động cung cấp dịch vụ CTXH miễn phí cho các đối tượng nghiễm nhiên thuộc diện bảo trợ, ví dụ như các nước phải tự xây dựng hệ thống bảo vệ trẻ em hoàn chỉnh, và phải có quy trình phát hiện trẻ bị lạm dụng và cung cấp miễn phí mọi dịch vụ CTXH cần thiết cho trẻ bị lạm dụng hoặc trẻ khuyết tật Hai là việc cung cấp dịch vụ khi đối tượng cần dịch vụ CTXH đến xin nhận dịch vụ và phải chứng minh mình đủ tiêu chuẩn hưởng dịch vụ, ví dụ như người nghèo muốn nhận các dịch vụ CTXH sẽ phải đến nộp hồ sơ tại Sở dịch vụ và chứng minh mức thu nhập của mình đủ thấp để hưởng các dịch vụ CTXH như trợ cấp tiền hoặc trợ giúp tìm việc Ba là dịch vụ CTXH được cung cấp theo kiểu quy luật thị trường về cung và cầu đối với dịch vụ; tức là người cần dịch vụ trả tiền một phần hoặc toàn phần để hưởng dịch vụ; ví dụ như các cặp vợ chồng ly hôn muốn sử dụng dịch vụ tham vấn, trị liệu thì có thể đến các phòng tham vấn tư của nhân viên CTXH có giấy phép hành nghề lâm sàng và phải trả tiền cho các giờ tham vấn; hoặc các trường học có thể cung cấp dịch vụ tham vấn miễn phí cho sinh viên trong vòng 6 buổi (tương đương 1 liệu trình chuẩn), nhưng quá 6 buổi thì học sinh, sinh viên có thể

phải xin thêm hoặc sử dụng dịch vụ ngoài Cũng cần lưu ý rằng ở các nước phát triển, các dịch vụ mới liên tục được hình thành theo các nhu cầu mới phát sinh trong thực tế và dựa trên các kết quả nghiên cứu; vì vậy nên mô hình cung cấp dịch vụ rất đa dạng

 Về loại hình/nội dung dịch vụ CTXH: Dịch vụ CTXH thường có các loại hình sau: dịch

vụ kết nối nguồn lực (trợ giúp làm thủ tục xin phúc lợi, xin nhà ở, trợ cấp, các dịch vụ trị liệu); dịch vụ quản lý ca; dịch vụ tham vấn, tư vấn, trị liệu (VD các dịch vụ trị liệu tâm lý tại trường học, bệnh viện, nhà tù, nhà dưỡng lão); dịch vụ hỗ trợ về xã hội, pháp lý, tài chính, y tế; dịch vụ giáo dục – đào tạo (VD: đào tạo kỹ năng chăm sóc người già tại gia đình, kỹ năng xin việc cho người thất nghiệp; kỹ năng sống độc lập cho trẻ vị thành niên trong các trung tâm bảo vệ trẻ em); dịch vụ biện hộ Ví dụ, một thân chủ bị ung thư đến bệnh viện điều trị có thể cần tổng thể các dịch vụ này, bao gồm kết nối với các nguồn lực

để trợ giúp chi trả chi phí điều trị bệnh, giáo dục cho người bệnh và gia đình họ về bệnh ung thư và về quy trình điều trị trong viện, tham vấn tâm lý cho người bệnh và gia đình khi bị sốc lúc nhận tin ung thư, hỗ trợ gia đình trong các thủ tục pháp lý và hành chính liên quan đến bảo hiểm, chi trả; hỗ trợ việc chuẩn bị cho bệnh nhân qua đời và việc tang ma; vv… Trong khi đó, một người thất nghiệp có thể chỉ cần một dịch vụ kết nối việc làm hoặc đào tạo về kỹ năng chuẩn bị hồ sơ xin việc Tùy theo tính chất của cơ sở cung cấp dịch vụ mà có các loại dịch vụ khác nhau

 Kiểm tra, kiểm soát chất lượng dịch vụ: Việc kiểm tra, kiểm soát chất lượng dịch vụ tùy thuộc vào loại hình dịch vụ Đối với các loại hình dịch vụ công thuộc hệ thống các cơ sở chăm sóc công, ví dụ các dịch vụ trong hệ thống bảo vệ trẻ em, các Sở Dịch Vụ Trẻ Em

và Gia Đình của các tiểu bang thường có một bộ phận thanh tra chuyên giám sát các cơ

sở cung cấp dịch vụ và điều tra khi có khiếu nại Các tiểu bang của Mỹ cũng có các cơ quan chuyên trách việc điều tra chất lượng dịch vụ của các nhà dưỡng lão và các cơ sở chăm sóc dài hạn Đối với loại hình dịch vụ công và tư nhưng tiến hành cung cấp dịch vụ dựa trên các gói thầu cung cấp dịch vụ hoặc dựa trên các đề án có thời hạn thì việc kiểm tra, kiểm soát chất lượng sẽ tuân theo các thỏa thuận về việc kiểm tra chất lượng dịch vụ

Ví dụ, một cơ sở xin tiền của chính phủ để cung cấp dịch vụ đào tạo nghề cho trẻ sắp đến tuổi ra khỏi hệ thống bảo vệ trẻ em có thể đề xuất trong hồ sơ xin tài trợ rằng mình đảm bảo trẻ nhận dịch vụ đào tạo sẽ thành thạo một nghề và xin được việc trong thời hạn 1 năm; và họ sẽ nhận tiền tài trợ tương ứng với số trẻ xin được việc trong thời hạn 1 năm

Đối với loại hình này, việc giám sát chất lượng dịch vụ sẽ tuân theo thỏa thuận và có biện pháp chế tài được nêu rõ trong thỏa thuận

PHẦN 3 RÀ SOÁT MỘT SỐ MÔ HÌNH DỊCH VỤ CTXH TIÊU BIỂU CHO MỘT SỐ NHÓM ĐỐI TƯỢNG CƠ BẢN

hệ thống, chuẩn bị đưa trẻ ra khỏi hệ thống, và theo dõi trẻ trong một thời gian sau khi ra khỏi hệ thống Đây là một hệ thống hoàn chỉnh và rất vững chắc ở các nước, với một khối lượng nhân viên CTXH đồ sộ làm việc cho hệ thống này

- Hệ thống cơ sở giáo dục từ nhà trẻ tới các trường phổ thông và trường đại học: đối với hệ thống này, dịch vụ CTXH thường là mô hình quản lý ca cho các trẻ cần dịch vụ tham vấn, trị liệu để có thể học tập tốt; và mô hình thúc đẩy môi trường học tập thông qua kết nối nhà trường – gia đình – cộng đồng Hệ thống trường học cũng là nơi đáp ứng nhu cầu học tập của trẻ khuyết tật Hầu hết các trường học tại các nước phát triển phải có ít nhất một nhân viên CTXH, dù làm việc toàn thời gian hoặc bán thời gian

- Hệ thống dịch vụ can thiệp sớm cho trẻ từ lúc mới sinh cho đến 5 tuổi, nhằm chủ yếu vào trẻ khuyết tật, trẻ thuộc gia đình nghèo, trẻ thuộc diện có nguy cơ chậm phát triển: Điển hình của dịch vụ này là mô hình Head Start tại Mỹ Nhân viên CTXH hoạt động trong hệ thống này sẽ thực hiện các hoạt động trợ giúp trẻ dưới 5 tuổi và gia đình trong việc điều trị các khuyết tật thể chất và tinh thần, đồng thời chuẩn bị để trẻ có thể có thể vào hệ thống trường học khi đến tuổi đi học

- Hệ thống các bệnh viện, đặc biệt bệnh viện Nhi, bệnh viện phụ sản, bệnh viện cho phụ

nữ, và hệ thống các trung tâm y tế địa phương

Dưới đây, chúng tôi giới thiệu một số mô hình tiêu biểu ở một số nước phát triển

3.1.1 Hệ thống bảo vệ - chăm sóc trẻ em tại các nước phát triển: