Các di sản văn hóa và thiên nhiên –một nguồn quan trọng giúp cho việc học tập suốt ñời

Tại sao vấn ñề tiếp cận di sản như một nguồn ñể học tập chưa ñược các cơ quan, tổ chức xã hội cũng như người dân quan tâm và ñầu tư ñúng mức cả về ñịnh hướng chiến lược lẫn phương pháp

Các di sản văn hóa và thiên nhiên –

một nguồn quan trọng giúp cho việc học tập suốt ñời

PGS.TS Nguyễn Văn Huy Ths Phạm Kim Ngân (Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam)

ðặt vấn ñề

Các di s ả n ch ứ a ñự ng trong h ệ th ố ng b ả o tàng, di tích ở

Vi ệ t Nam khá phong phú Nhi ề u di s ả n v ă n hóa v ậ t th ể

và phi v ậ t th ể , di s ả n thiên nhiên ñ ã ñượ c các t ổ ch ứ c

qu ố c t ế công nh ậ n.

Nhà n ướ c Vi ệ t Nam ñ ã có nh ữ ng chính sách ñầ u t ư cho

Nhà n ướ c Vi ệ t Nam ñ ã có nh ữ ng chính sách ñầ u t ư cho

vi ệ c tôn t ạ o h ệ th ố ng di tích, nâng c ấ p và xây d ự ng m ớ i nhi ề u b ả o tàng qu ố c gia, b ả o tàng chuyên ngành và b ả o tàng ñị a ph ươ ng

Vấn ñề ñặt ra là:

Nguồn tri thức vô giá này ñã ñược sử dụng cho việc

học tập như thế nào ở Việt Nam hiện nay?

Tại sao vấn ñề tiếp cận di sản như một nguồn ñể học tập chưa ñược các cơ quan, tổ chức xã hội cũng như

người dân quan tâm và ñầu tư ñúng mức cả về ñịnh

hướng chiến lược lẫn phương pháp thực hiện?

ðịnh hướng khai thác nó trong tương lai như thế nào ñể phục vụ cho mục tiêu nâng cao dân trí và ñể mở thêm một cánh cửa giúp cho việc học tập của các tầng lớp

nhân dân?

Những cơ hội và thách thức nào trong việc tiếp cận di sản cho việc học tập suốt ñời ở Việt Nam?

Nội dung báo cáo: 3 vấn ñề

1 Thực trạng vấn ñề tiếp cận di sản và các thiết chế liên

quan ñến di sản hiện nay cho việc học tập ở Việt Nam

2 Nguyên nhân của việc di sản chưa ñược khai thác ñúng

mức cho mục ñích học tập, nâng cao dân trí ?

3 Một số kinh nghiệm ñầu tiên với việc tiếp cận di sản

trong học tập suốt ñời ở Việt Nam

1 Thực trạng vấn ñề tiếp cận di sản và các thiết chế liên quan ñến di sản hiện nay cho việc học tập ở Việt Nam

Các cơ quan, tổ chức xã hội ở Việt Nam hiện nay cũng như

đa phần công chúng cả người lớn và người trẻ đều chưa

biết sử dụng các thiết chế văn hóa để giúp cho việc học tập

và nâng cao trình độ hiểu biết về nhiều lĩnh vực khác nhau Công chúng Việt Nam chưa có thói quen đi thăm bảo tàng

Công chúng Việt Nam chưa có thói quen đi thăm bảo tàng hoặc tiếp cận các bảo tàng, di tích thông qua việc khai thác sâu các thông tin có ở đây để nâng cao kiến thức cho bản thân mình.

2 Nguyên nhân của việc di sản chưa ñược khai thác ñúng mức cho mục ñích học tập, nâng cao dân trí ?

S ự nh ậ n th ứ c c ố h ữ u, phi ế n di ệ n t ừ tr ướ c ñế n nay

không ch ỉ c ủ a công chúng mà c ả c ủ a gi ớ i lãnh ñạ o, các nhà giáo d ụ c, r ằ ng: b ả o tàng và di tích ch ỉ là n ơ i giáo

d ụ c truy ề n th ố ng, giáo d ụ c l ị ch s ử , nâng cao ý th ứ c

chính tr ị và ñạ o ñứ c.

chính tr ị và ñạ o ñứ c.

B ả n thân nh ữ ng ng ườ i nghiên c ứ u và qu ả n lý di s ả n

c ũ ng ch ư a bi ế t cách t ạ o ra các công c ụ giúp cho xã h ộ i khai thác t ố t nh ấ t h ệ th ố ng các di s ả n mà mình ñ ã, ñ ang nghiên c ứ u và qu ả n lý

Nguyên nhân về phía các bảo tàng và di tích

Thiếu thông tin cho các hiện vật trưng bày trong bảo tàng, các thông tin cần biết về di tích và các giá trị văn hóa phi vật thể gắn

liền với nó

Chưa coi trọng các giá trị tri thức dân gian ñược kết tinh trong các nghề nghiệp như trồng lúa, ñánh cá, trong các nghề thủ

công truyền thống cũng như văn nghệ dân gian

công truyền thống cũng như văn nghệ dân gian

Trưng bày kém, thiếu hấp dẫn

Công tác truyền thông và marketting yếu Mới chỉ chú trọng

“hướng ngoại” mà ít chú ý “hướng nội”

Chưa quan tâm ñến việc xây dựng và mở rộng các website

Nguyên nhân về phía nhà trường, ngành giáo dục

Ch ư a coi tr ọ ng vi ệ c d ạ y h ọ c sinh bi ế t cách h ọ c nh ữ ng gì

ở xung quanh ta; h ọ c qua kinh nghi ệ m c ủ a nh ữ ng ng ườ i

n ắ m gi ữ di s ả n và cu ộ c s ố ng c ủ a nh ữ ng ng ườ i g ầ n g ũ i , bên c ạ nh chúng ta; h ọ c các di s ả n g ầ n g ũ i v ớ i h ọ c sinh

và ở ngay xung quanh tr ườ ng.

và ở ngay xung quanh tr ườ ng.

Dias nummer 8

NVH1 Nguyen Van Huy; 03-12-2010

3 M ộ t s ố kinh nghi ệ m ñầ u tiên v ớ i vi ệ c ti ế p

c ậ n di s ả n trong h ọ c t ậ p su ố t ñờ i ở Vi ệ t Nam

Bảo tàng Dân tộc học VN

ð ã chú tr ọ ng ñế n thông tin cho HV tr ư ng bày: t ạ o ñượ c

3 c ấ p ñộ thông tin, bao g ồ m bài vi ế t gi ớ i thi ệ u chung cho

c ả ph ầ n tr ư ng bày, bài vi ế t gi ớ i thi ệ u chung cho t ừ ng t ủ

tr ư ng bày và chú thích gi ớ i thi ệ u t ừ ng hi ệ n v ậ t (t ừ 1997)

Là b ả o tàng ñầ u tiên ñư a ra kinh nghi ệ m v ề m ố i quan tâm ñế n vi ệ c công chúng h ọ c b ằ ng cách tr ả i nghi ệ m Mà

tr ả i nghi ệ m trong chính tr ư ng bày và các ho ạ t ñộ ng

th ườ ng xuyên c ủ a B ả o tàng là m ộ t trong nh ữ ng ñ i ể m

quan tr ọ ng ñể khai thác các giá tr ị di s ả n trong quá trình

h ọ c t ậ p su ố t ñờ i

Ch ươ ng trình dành cho tr ẻ em và gia ñ ình: Tr ẻ em và Cây thu ố c Nam

Tr ư ng bày và giao l ư u

v ớ i ng ườ i La Ha

B ả o tàng DTH VN c ũ ng th ườ ng t ổ ch ứ c các cu ộ c

thuy ế t trình, t ọ a ñ àm c ủ a các chuyên gia g ắ n v ớ i các

tr ư ng bày hay ho ạ t ñồ ng trình di ễ n, bi ể u di ễ n.

Tuy nhiên c ử t ọ a v ẫ n th ườ ng ch ỉ là sinh viên ñượ c

m ờ i theo thông báo cho l ớ p, cho tr ườ ng mà ch ư a lôi

cu ố n ñượ c ñ ông ñả o công chúng khác

cu ố n ñượ c ñ ông ñả o công chúng khác

Một số dự án về GDDS

Ch ươ ng trình V ă n hóa c ủ a V ă n phòng UNESSCO t ạ i Hà

N ộ i c ũ ng ñ ã khuy ế n khích th ự c hi ệ n m ộ t s ố d ự án h ọ c

t ậ p và giáo d ụ c di s ả n v ớ i các ñố i tác khác nhau ở Vi ệ t Nam.

Dự án “ Crafts in classroom” thực hiện 2003và 2004

Dự án phối hợp với BTDTHVN

tổ chức các lớp học cho thanh thiếu niên Thông qua các lớp này, các em ñã ñược hướng dẫn tham quan, tự khảo sát làng gốm Phù Lãng, tiếp xúc phỏng vấn với những người thợ gốm trong làng, học kỹ

thợ gốm trong làng, học kỹ thuật truyền thống nặn gốm và trang trí trên ñồ gốm của thợ thủ công từ làng gốm Phù Lãng và một nghệ sĩ làm gốm chuyên nghiệp

Dự án: “Liên kết với nhà trường phát triển giáo dục di sản

ở bảo tàng, di tích và các ñiểm văn hoá - lịch sử ở Hà Nội” (2010-2011).

Mục tiêu lớn nhất của dự án là tạo ra một phương thức mới

ñể nhà trường, ngành giáo dục khai thác một cách hiệu quả các bảo tàng, di tích và các ñiểm văn hoá-lịch sử ở gần ñiểm văn hoá-lịch sử ở gần hay ở xung quanh nhà trường

M ộ t nhóm d ự án tìm hi ể u v ề di s ả n

chùa Láng ñể tích h ợ p vào

ch ươ ng trình h ọ c t ậ p cho h ọ c sinh

l ớ p 1

Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam

M ở r ộ ng website v ề di s ả n.

Trung tâm xây d ự ng m ộ t trang thông tin ñ i ệ n t ử t ổ ng h ợ p (cpd.vn) nh ằ m:

(i) T ạ o m ộ t c ơ s ở t ư li ệ u, d ữ li ệ u ph ụ c v ụ trên m ạ ng cho các

ho ạ t ñộ ng nghiên c ứ u, h ọ c t ậ p, cho h ọ c sinh, sinh viên,nhà

v ă n, nhà nghiên c ứ u l ị ch s ử và nh ữ ng ai quan tâm t ớ i l ị ch

s ử c ủ a ñấ t n ướ c, c ủ a các ngành khoa h ọ c thông qua di

v ă n, nhà nghiên c ứ u l ị ch s ử và nh ữ ng ai quan tâm t ớ i l ị ch

s ử c ủ a ñấ t n ướ c, c ủ a các ngành khoa h ọ c thông qua di

Kết luận

Ph ầ n l ớ n các ho ạ t ñộ ng giáo d ụ c thông qua

di s ả n và b ả o tàng m ớ i d ừ ng l ạ i ở ñố i t ượ ng

là h ọ c sinh và th ế h ệ tr ẻ ð a ph ầ n các b ả o tàng còn ch ư a làm t ố t công tác này; ch ư a có

tàng còn ch ư a làm t ố t công tác này; ch ư a có

ng ườ i và t ổ ch ứ c chuyên trách cho công tác phát tri ể n các ch ươ ng trình giáo d ụ c ở b ả o tàng.

gi ữ u di s ả n ñị a ph ươ ng…

Các bảo tàng và di tích

Làm th ế nào ñể nh ữ ng ng ườ i l ớ n tu ổ i t ự nguy ệ n ñế n v ớ i

b ả o tàng ? Làm th ế nào ñể có nhi ề u gia ñ ình ñư a con

em ñế n b ả o tàng, di tích và các di s ả n khác ? Ở ñ ây v ẫ n còn nhi ề u lúng túng và ch ư a ñượ c quan tâm ñ úng m ứ c

ð i ề u quan tr ọ ng hàng ñầ u hi ệ n nay là c ầ n có bi ệ n pháp

ð i ề u quan tr ọ ng hàng ñầ u hi ệ n nay là c ầ n có bi ệ n pháp nâng cao ch ấ t l ượ ng tr ư ng bày và hàm l ượ ng thông tin trong các b ả o tàng và di tích, làm cho nh ữ ng n ơ i này

không nh ữ ng th ự c s ự h ấ p d ẫ n, cu ố n hút ng ườ i xem mà còn là nh ữ ng tr ườ ng h ọ c th ự c t ế ñể b ấ t c ứ ai ñế n ñ ó

c ũ ng có th ể h ọ c ñượ c nh ữ ng ñ i ề u r ấ t b ổ ích cho cu ộ c

s ố ng, công vi ệ c c ủ a mình

M ộ t trong nh ữ ng v ấ n ñề c ấ p bách ñặ t ra hi ệ n nay là ph ả i

c ấ p t ố c xây d ự ng/thi ế t l ậ p ph ươ ng pháp ti ế p c ậ n h ọ c t ậ p

su ố t ñờ i cho ng ườ i l ớ n ñố i v ớ i các lo ạ i hình di s ả n và

b ả o tàng

Hi ệ n ch ư a có m ộ t t ổ ch ứ c nào ñứ ng ra nghiên c ứ u, xây

Hi ệ n ch ư a có m ộ t t ổ ch ứ c nào ñứ ng ra nghiên c ứ u, xây

d ự ng và thi ế t k ế nh ữ ng b ộ công c ụ nh ằ m h ướ ng d ẫ n

khai thác các giá tr ị di s ả n, b ả o tàng m ộ t cách h ữ u hi ệ u

nh ấ t ph ụ c v ụ cho vi ệ c h ọ c t ậ p su ố t ñờ i v.v

Tìm kiếm các biện pháp hữu hiệu nhằm nâng cao nhận thức xã

hội, của mỗi người về những cơ hội học tập thông qua di sản và

bảo tàng

Cần thiết phải sớm xây dựng một số mô hình học tập suốt ñời

cho người lớn ở các môi trường khác nhau (như nông thôn,

Ngành Văn hóa và ngành Giáo dục cần phối hợp ñể phát triển không những về chương trình, phương pháp mà cả về nguồn nhân lực thực hiện ñể:

cho người lớn ở các môi trường khác nhau (như nông thôn,

thành phố, ven biển, miền núi, các dân tộc…) thích hợp với các

loại hình khác nhau như di tích, bảo tàng, di sản thiên nhiên và

những di sản sống hoạt ñộng từ các ngành nghề, lĩnh vực khác nhau Từ những mô hình này, rút kinh nghiệm mà mở rộng dần

ra trong cả nước

Vi ệ c h ọ c này có th ể ở m ọ i n ơ i, m ọ i lúc và thích h ợ p

mà không phân bi ệ t trình ñộ , l ứ a tu ổ i, gi ớ i tính, dân

t ộ c C ơ h ộ i ñể nâng cao tri th ứ c qua di s ả n là r ấ t l ớ n

vì v ậ y có th ể ñư a ra m ộ t thông ñ i ệ p m ớ i cho xã h ộ i là:

“ Hãy n ắ m l ấ y c ơ h ộ i nâng cao dân trí

t ừ các di s ả n và b ả o tàng ”.

Một số giải pháp mang tính ñịnh hướng

Giải quyết vấn ñề khái niệm, nhận thức: thế nào là học suốt ñời;

trình giáo dục, phải coi việc nghiên cứu xây dựng chương trình giáo dục là nhiệm vụ hàng ñầu ñể triển khai chiến lược học suốt