Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận về ý định sử dụng Chính phủ điện tử của người dân; xây dựng mô hình và thang đo nghiên cứu về những nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng Chính phủ điện tử của người dân; chỉ ra những nhân tố tác động đến ý định sử dụng Chính phủ điện tử của người dân tại Thành phố Đà Nẵng; đề ra những đề xuất kiến nghị dựa trên kết quả nghiên cứu.
Trang 1ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
TRẦN LÊ UYỂN NHI
NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH SỬ DỤNG CHÍNH PHỦ ĐIỆN TỬ CỦA NGƯỜI DÂN TẠI
THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
Mã số: 60.34.04.10
Đà Nẵng - 2018
Trang 2Công trình được hoàn thành tại
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN
Người hướng dẫn KH: PGS.TS LÊ VĂN HUY
Phản biện 1: GS.TS VÕ XUÂN TIẾN
Phản biện 2: TS HOÀNG HỒNG HIỆP
Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Quản lý kinh tế họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 03 tháng 02 năm 2018
Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng
- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng công nghệ thông tin và truyền thông đã tác động ngày một sâu rộng đến cuộc sống hàng ngày của con người, làm biến đổi sâu sắc cách thức làm việc của Chính phủ, của doanh nghiệp và của người dân Bộ Chính trị, Ban chấp hành TW Đảng Cộng Sản Việt Nam khóa VIII ban hành ngày 17/10/2000 đã ban hành chỉ thị 58 với nội dung xác định công nghệ thông tin là một trong các động lực quan trọng trong quá trình phát triển đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội Chính sự phát triển công nghệ thông tin đó đòi hỏi Chính phủ phải có phương án nhằm hỗ trợ
và nâng cao đời sống của người dân trong đó Chính phủ điện tử được xem như là một công cụ hỗ trợ đắc lực Chính phủ điện tử là hệ thống cung cấp dịch vụ để phục vụ và cũng là bàn đạp để bắt kịp những thay đổi của về công nghệ thông tin trên toàn thế giới Vì vậy
để đạt được những yêu cầu đã đặt ra, Việt Nam đã và đang xây dựng
hệ thống Chính phủ điện tử tại các tỉnh, thành phố và Đà Nẵng vinh
dự là một trong những nơi triển khai hệ thống đầu tiên tại Việt Nam Mặc dù được ưu tiên để phát triển nhưng hiện chất lượng các ứng dụng hiện tại của Chính phủ điện tử còn khá thấp so với kì vọng của xã hội, chưa thật sự thu hút được sự quan tâm đáng kể từ người dân Cụ thể theo đánh giá của Liên hợp quốc năm 2012, thứ tự xếp hạng về Chính phủ điện tử tại Việt Nam tăng bảy bậc từ vị trí 90 lên
83 so với năm 2010, xếp thứ 4 ở Đông Nam Á nhưng những chỉ số
về mức độ tham gia của người dân chỉ đạt 0,1 điểm và chỉ số thông tin truyền thông không đạt điểm nào Ngoài ra quá trình cải cách hành chính mà trọng điểm là các khó khăn gặp phải là do thói quen, trình độ sử dụng ứng dụng công nghệ thông tin của người dân còn
Trang 4hạn chế và hệ thống thể chế chính sách chưa được công khai minh bạch, còn chồng chéo gây nhiều cản trở trong ý định sử dụng Chính phủ điện tử
Dù hiện nay trên thế giới đã xuất hiện nhiều mô hình lý thuyết
và các nghiên cứu giải thích những nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng CPĐT của người dân tuy nhiên tại Việt nam thì các nghiên cứu
về CPĐT còn khá ít và xét theo phạm vi lãnh thổ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng chưa có nghiên cứu nào về những nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng CPĐT của người dân
Chính vì những lý do trên tác giả lựa chọn đề tài “Những nhân
tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng Chính Phủ điện tử của người dân tại Thành phố Đà Nẵng” để thực hiện luận văn tốt nghiệp
2 Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về ý định sử dụng Chính phủ điện tử của người dân
- Xây dựng mô hình và thang đo nghiên cứu về những nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng Chính phủ điện tử của người dân
- Chỉ ra những nhân tố tác động đến ý định sử dụng Chính phủ điện tử của người dân tại Thành phố Đà Nẵng
- Đề ra những đề xuất kiến nghị dựa trên kết quả nghiên cứu
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Ý định sử dụng Chính phủ điện tử của người dân tại Thành phố Đà Nẵng
Phạm vi nghiên cứu: Đề tài chỉ khảo sát người dân sử dụng Chính phủ điện tử trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng
4 Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu định tính gồm thu thập tài liệu của các nghiên cứu trước đây để hình thành bảng câu hỏi phỏng vấn chuyên gia nhằm
Trang 5xem xét những nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng Chính phủ điện tử của người dân đã đầy đủ và hợp lý chưa để điều chỉnh Nghiên cứu định lượng phân tích dữ liệu điều tra 287 phiếu khảo sát với 42 biến cùng các dữ liệu về nhân khẩu học như giới tính, tuổi tác, nghề nghiệp Thang đo được phân tích bằng phân tích nhân tố EFA, kiểm định Cronbach’s Alpha và phân tích hồi quy đa biến bằng phần mềm xử lý số liệu thống kê SPSS 20.0
5 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
- Về mặt khoa học: Nghiên cứu bổ sung cơ sở lý thuyết về những nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng Chính phủ điện tử
- Về mặt thực tiễn: Việc tìm thấy những nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng Chính phủ điện tử giúp cơ quan quản lý nhà nước
về kinh tế tham khảo để hoạch định chiến lược phát triển Chính phủ điện tử Bên cạnh đó, các đề xuất được tham khảo để xây dựng chính sách phù hợp thực tế, tạo môi trường pháp lý an toàn, hỗ trợ cho người dân sử dụng trong điều kiện hội nhập toàn cầu hóa
- Về người nghiên cứu: Nghiên cứu giúp tác giải trau dồi thêm kiến thức và củng cố năng lực của bản thân
6 Bố cục đề tài
Phần mở đầu: Giới thiệu tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu,
phạm vi đối tượng nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
Chương 1: Cơ sở lý luận về những nhân tố ảnh hưởng đến ý
định sử dụng Chính phủ Điện tử của người dân
Chương 2: Thiết kế nghiên cứu
Chương 3: Kết quả nghiên cứu
Chương 4: Hàm ý chính sách và kiến nghị
Phần kết luận
Trang 67 Tổng quan tài liệu nghiên cứu
7.1 Các nghiên cứu trên thế giới
- (AlAwadhi & Morris, 2008)“The Use of the UTAUT Model
in the Adoption of E-government Services in Kuwait” tạm dịch “Việc
sử dụng mô hình UTAUT trong sử dụng Chính phủ điện tử Kuwait”
- (Siau&Long, 2009) “ Factors impacting e-government
development”tạm dịch “Những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của Chính phủ điện tử”
- (Rehman, Esichaikul, & Kamal, 2012)“Factors influencing
e-government adoption in Pakistan”tạm dịch “Các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng Chính phủ điện tử ở Pakistan”
- (Al-Mamari, Corbitt, & Oyaro Gekara, 2013)
“E-government adoption in Oman: motivating factors from a government perspective”tạm dịch “Sự chấp nhận Chính phủ điện tử
ở Oman: Thúc đẩy các yếu tố từ quan điểm của Chính phủ”
- (Abdel-Fattah, 2014) “Factors influencing adoption and
diffusion of e-government services”tạm dịch “Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thông qua và phổ biến Chính phủ điện tử”
- (Alateyah, Chang, Crowder, & Wills, 2014)“Citizen
intention to adopt e-government services in Saudi Arabia” tạm dịch
“Ý định sử dụng Chính phủ điện tử của người dân tại Ả-rập-xê-út”
- (Iyer & Srivastava, 2015) “Exploring the Factors Associated
with Citizens' Intention to Use E-Government Services in India”tạm dịch “Nghiên cứu những yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng Chính phủ điện tử của người dân tại Ấn Độ”
7.2 Các nghiên cứu tại Việt Nam
- (Tuan, 2007) “E-Government in Vietnam: an assessment of
province websites” tạm dịch “Chính phủ điện tử ở Việt Nam: đánh
Trang 7giá các trang Website của Tỉnh”
- (Tobi & Hai, 2010)“E-GovernmentProject Implementation:
Insight from Interviews in Vietnam” tạm dịch “Triển khai Chính phủ điện tử ở Việt Nam: Quan sát và phỏng vấn”
- (Van, Vo, Kim, Kim, & Gim, 2016) “Nghiên cứu những yếu
tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng Chính phủ điện tử ở Việt Nam trong Thương mại và Kinh tế”
- (Van Trong Hung, 2016) “Các yếu tố tác động đến ý định sử
1.1.1 Khái niệm về Chính Phủ điện tử
Dựa trên định nghĩa của World Bank (2015) thì CPĐT là sự áp dụng các dịch vụ điện tử một cách có hệ thống dựa trên nền tảng cơ
sở CNTT truyền thông của các cơ quan Chính phủ để tương tác với công dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội Qua đó, các trao đổi thông tin và giao tiếp với các cơ quan Chính phủ sẽ được cải thiện Ngoài ra, các tác giả như (Heek & Bailur, 2007), (Seifert, 2003), (Sprecher, 2000), (Schware và Deane, 2003) hoặc trong bài viết gửi tới Hội nghị EROPA 2014 của TS Trương Hồ Hải cũng đưa
ra nhiều định nghĩa CPĐT theo các góc độ khác nhau
1.1.2 Đặc điểm của Chính phủ điện tử
CPĐT có 5 đặc điểm chính và xét về bản chất CPĐT thực chất
Trang 8là sự hoạt động liên tục của cả hệ thống các cơ quan nhà nước trên cơ
sở ứng dụng một cách hiệu quả những thành tựu khoa học, CNTT và truyền thông để bảo đảm việc chấp hành của các cơ quan nhà nước trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và cung ứng đầy đủ các thông tin, dịch vụ công cho tổ chức, cá nhân thông qua phương tiện điện tử
1.1.3 Các cấp độ phát triển của Chính phủ điện tử
Theo (Baum & Maio, 2000) Hệ thống CPĐT chia làm 4 cấp độ:
- Giai đoạn thông tin
- Giai đoạn tương tác
- Giai đoạn giao dịch
- Giai đoạn chuyển hóa
1.1.4 Tình hình phát triển Chính phủ điện tử tại Việt Nam
Mặc dù số lượng người sử dụng các hệ thống CNTT Việt Nam
đã tăng lên đáng kể (Khanh, Danh, & Gim, 2015) nhưng chất lượng của các ứng dụng hiện tại của CPĐT Việt Nam vẫn còn thấp hơn nhiều so với kỳ vọng của xã hội và chưa thu hút được sự quan tâm từ công dân và doanh nghiệp (Tuan, 2007)
Bảng 1.1 Xếp hạng dịch vụ Chính phủ điện tử tại một số quốc gia
ở Đông Nam Á (trong tổng 193 quốc gia)
Trang 91.2 MỘT SỐ MÔ HÌNH LÝ THUYẾT LIÊN QUAN
1.2.1 Mô hình thuyết hành động hợp lý TRA
1.2.2 Mô hình chấp nhận công nghệ TAM
1.2.3 Thuyết hành vi dự định TPB
1.2.4 Mô hình chấp nhận công nghệ hợp nhất UTAUT 1.3 NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH SỬ DỤNG CPĐT CỦA NGƯỜI DÂN
1.3.1 Tính dễ sử dụng
Nhận thức tính dễ sử dụng là cấp độ mà một người tin rằng sử dụng một hệ thống đặc thù sẽ không cần nỗ lực (Davis, 1985) Do vậy, nhận thức tính dễ sử dụng ảnh hưởng rất lớn đến ý định sử dụng dịch vụ mang tính công nghệ mới của người sử dụng, khi đó một người sử dụng máy tính tin vào khả năng thực thi một công việc trên máy tính một cách dễ dàng tùy thuộc vào thiết kế giao diện, các chương trình huấn luyện, phần mềm cài đặt trên máy tính
1.3.2 Tính hữu ích trong sử dụng
Nhận thức sự hữu ích là cấp độ mà cá nhân tin rằng sử dụng một hệ thống đặc thù sẽ nâng cao hiệu quả thực hiện (Davis, 1985) Không giống như dịch vụ truyền thống, dịch vụ trực tuyến là động lực lớn cho người sử dụng (Jarvenpaa & Todd, 1997) bởi đặc trưng riêng biệt là sự hữu ích, tính công nghệ mới Do vậy khi người dân cảm nhận được sự hữu ích đối với dịch vụ mang tính công nghệ mới thì ý định sử dụng của họ lớn hơn và ngược lại
1.3.3 Thiết kế Website Chính phủ điện tử
Theo (Alateyah, Chang, Crowder, & Wills, 2014) CPĐT và Thương mại Điện tử hầu như giống nhau và cả hai đều sử dụng các dịch vụ trực tuyến, một trong những thành phần chính của chiến lược tiếp thị trực tuyến là Website Điều này có nghĩa là việc thiết kế
Trang 10Website tốt là cần thiết để phục vụ cho nhu cầu của người sử dụng một cách hiệu quả và hữu hiệu nhất Nghiên cứu này cũng gợi ý rằng việc thiết kế một Website CPĐT tốt có thể khuyến khích người dân sử dụng dịch vụ và gây ấn tượng mạnh để tăng việc sử dụng nhiều lần
1.3.4 Quy định của Chính phủ
Quy định của Chính phủ trong đó bao gồm pháp luật, chính sách, quy định ràng buộc bất kỳ tổ chức và các cá nhân phải tuân thủ Theo (Zhu, Kraemer, & Dedrick, 2004) đối với hệ thống CPĐT, môi trường pháp lý được coi là một yếu tố quan trọng và có tác động khuếch tán công nghệ, nâng cao số lượng người dùng Theo (Dasgupta
& Gopalakrishnan, 1999) với các quy định tốt từ Chính phủ, người dân có thể đạt được những lợi ích thông qua quá trình sử dụng CPĐT
1.3.5 Ảnh hưởng từ xã hội
Theo (Abdel-Fattah, 2014) ảnh hưởng từ xã hội được coi như một yếu tố xác định hành vi sử dụng và việc chấp nhận chấp nhận công nghệ mới Cũng theo nghiên cứu này, ảnh hưởng từ xã hội có liên quan đến tư tưởng chủ quan trong hành vi người dùng, người dùng chịu tác động cao từ những người có vị thế trong xã hội, Hơn thế, đối với CPĐT người dùng có thể chịu tác động mạnh mẽ về hành
vi sử dụng từ các thành viên trong gia đình, đồng nghiệp,
1.3.6 Niềm tin
Nếu Chính phủ có thể duy trì niềm tin của người dân về hệ thống thì việc sử dụng các dịch vụ CPĐT của người dân sẽ tăng cao Theo (Abdel-Fattah, 2014) niềm tin có thể được định nghĩa theo hai khía cạnh: tin tưởng vào internet và tin tưởng vào Chính phủ cung cấp các dịch vụ Sự tin tưởng vào internet là thái độ của người dân đối với hệ thống thông tin, sự tin tưởng vào Chính phủ là sự hài lòng với kết quả và hiệu suất làm việc của các nhà chức trách chính trị
Trang 111.3.7 Chất lượng dịch vụ
Theo (Alateyah, Chang, Crowder, & Wills, 2014) định nghĩa chất lượng dịch vụ là đánh giá của người tiêu dùng đối với tổng thể của dịch vụ trực tuyến Theo (Van, Vo, Kim, Kim, & Gim, 2016) chất lượng dịch vụ được định nghĩa là mức độ mà các dịch vụ được cung cấp để giải quyết nhu cầu của người dùng một cách tốt nhất và
có liên quan đến các tổ chức quản lý hỗ trợ người dùng từ hệ thống CPĐT Để khuyến khích người dân áp dụng các CPĐT, Chính phủ cần cung cấp dịch vụ có chất lượng phục vụ và thông tin cao
1.3.8 Bảo mật
Suy nghĩ của người dân đóng một vai trò quan trọng trong việc
áp dụng CPĐT (Government On-Line, 2004) đặc biệt là trong tính bảo mật Người dân luôn có một mối quan tâm lớn về việc bảo vệ thông tin các nhân, nghĩa là số thẻ CMND, số tài khoản, số điện thoại cá nhân mà họ phải cung cấp cho hệ thống liên lạc với Chính phủ Người dân quan tâm đến việc thông tin cá nhân của họ sẽ được
xử lý như thế nào, ai sẽ sử dụng thông tin đó, nơi lưu trữ và sử dụng
1.3.9 Hạ tầng công nghệ thông tin
CPĐT đòi hỏi phải có môi trường hỗ trợ CNTT để mọi người dân đều có thể dễ dàng truy cập khi cần thiết (Bui, Sankaran, & Sebastian, 2003) xác định tính sẵn sàng của công nghệ là “khả năng của một nền kinh tế sử dụng CNTT để chuyển dịch các doanh nghiệp truyền thống vào nền kinh tế mới” Ngoài ra, để thúc đẩy việc áp dụng CPĐT, phải có trung tâm CNTT để người dân có thể tiếp cận, đặc biệt những người không có thiết bị CNTT truy cập vào CPĐT
1.3.10 Nhận thức của người sử dụng
Nhận thức là một trong những thành phần quan trọng để phổ biến CPĐT Cần làm rõ cho người dân sử dụng CPĐT về sự riêng tư
Trang 12và tính xác thực của thông tin, tính hợp pháp của thủ tục đối với các quy trình CPĐT Các cơ quan chính phủ cần truyền bá nhận thức và khuyến khích người dân liên hệ với các Website của CPĐT
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU 2.1 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
2.1.1 Đặc điểm địa bàn kinh tế-xã hội Thành phố Đà Nẵng
a Vị trí địa lý của Thành phố Đà Nẵng
Thành phố Đà nẵng nằm ngay ở vị trí trung bộ của Việt Nam,
vị trí này là vị trí trọng đại cả về kinh tế - xã hội lẫn quốc phòng - an ninh; là đầu mới giao thông quan trọng về đường bộ, đường sắt, đường biển và đường hàng không Đà nẵng hiện nay có tám quận huyện với tổng diện tích là 1285.4 km2
b Đặc điểm kinh tế - xã hội Thành phố Đà Nẵng
Từ năm 2015-2020, Đà Nẵng phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 6.5 - 7%/năm Các ngành kinh tế khá đa dạng bao gồm công nghiệp, nông nghiệp cho tới dịch vụ, du lịch, trong đó dịch vụ, du lịch chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu nền kinh tế thành phố Thành phố Đà Nẵng có chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) đứng đầu Việt Nam liên tiếp trong ba năm 2008 - 2010 đồng thời đứng đầu về chỉ số hạ tầng và xếp thứ tư về môi trường đầu tư
2.1.2 Tình hình sử dụng CPĐT tại Thành phố Đà Nẵng
Đà Nẵng là địa phương nhiều năm liền có vị trí cao trong các Chỉ số Hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh (PAPI), đứng đầu 03 năm liên tiếp 2012-2014 chỉ số Cải cách hành chính và tháng 11/2014, dự án CPĐT Đà Nẵng đã trở thành 1 trong 5 dự án CPĐT nhận giải thưởng WeGO 2014 của Hàn Quốc Người sử dụng truy
Trang 13cập đường dẫn http://egov.danang.gov.vn để thực hiện dịch vụ công
2.2 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
2.3 XÂY DỰNG MÔ HÌNH VÀ GIẢ THIẾT NGHIÊN CỨU
Hình 2.2 Mô hình đề xuất những nhân tố ảnh hưởng đến ý định
sử dụng CPĐT của người dân tại Thành phố Đà Nẵng
(Nguồn: Tác giả xây dựng cho mục đích nghiên cứu)
2.3.2 Phân tích những nhân tố trong mô hình đề xuất
Những nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng CPĐT được thể hiện:
Chất lượng dịch
vụ
Mức độ mà các dịch vụ được cung cấp để giải quyết nhu cầu của người dùng một cách tốt nhất và có liên quan đến các tổ chức quản
lý hỗ trợ người dùng từ hệ thống CPĐT Niềm tin Niềm tin có thể được định nghĩa là tin tưởng
vào internet và tin tưởng vào Chính phủ cung
Ý định
sử dụng CPĐT của người dân