Thực hiện phản ứng nhiệt nhôm X (không có không khí) đến khi phản ứng xảy ra hoàn toàn thu được hỗn hợp gồm:A. Bài 4: Tiến hành phản ứng nhiệt nhôm hỗn hợp X gồm Fe 2 O 3 và Al trong đ[r]
Trang 1CHUYÊN ĐỀ PHẢN ỨNG NHIỆT NHÔM A- Lý thuyết và phương pháp giải
1 Bài toán có hiệu suất phản ứng không hoàn toàn trong phản ứng nhiệt nhôm
* Phương pháp giải chung
2Al + Fe2O3 → Al2O3 + 2Fe
- Hiệu suất phản ứng H = %Al phản ứng hoặc = % Fe2O3 phản ứng
- Hỗn hợp X sau phản ứng gồm: Al2O3, Fe, Al dư, Fe2O3 thường được cho vào
+ Tác dụng với dung dịch axit (HCl, H2SO4 loãng) tạo khí H2
Fe + 2H+ → Fe2+ + H2 (1)
2Al + 6H+ → 2Al3+ + 3H2 (2)
⇒ nH2 = nFe + (3/2).nAl
+ Nếu hỗn hợp X tác dụng với dung dịch NaOH thì Al và Al2O3 bị phản ứng
2Al dư + 2NaOH + 2H2O → 2NaAlO2 + 3H2
Al2O3 + 2NaOH → 2NaAlO2 + H2O
2 Bài toán nhiệt nhôm với hiệu suất H = 100%
* Phương pháp giải chung
- Bước 1: Cần xác định được Al dư hay oxit kim loại dư, trường hợp nếu cho khối lượng hỗn hợp cần xét các trường hợp Al dư và Al hết
- Bước 2:
+ Dựa vào các dữ kiện của bài toán thường gặp là hỗn hợp sau phản ứng tác dụng với dung dịch NaOH hoặc dung dịch axit (HCl, H2SO4) tính số mol chất dư và số mol các chất phản ứng
+ Vận dụng bảo toàn nguyên tố Al, Fe, O, bảo toàn khối lượng hoặc bảo toàn electron các các phản để tính toán
- Bước 3: Tính toán theo yêu cầu của bài toán
B- Bài tập vận dụng
Bài 1: Nung nóng m gam hỗn hợp gồm Al và Fe3O4 trong điều kiện không có không khí Sau khi phản
ứng xảy ra hoàn toàn, thu được hỗn hợp rắn X Cho X tác dụng với dung dịch NaOH (dư) thu được dung dịch Y, chất rắn Z và 3,36 lít khí H2 (ở đktc) Sục khí CO2 (dư) vào dung dịch Y, thu được 39 gam kết
tủa Tính giá trị của m?
Hướng dẫn:
- Từ đề suy ra thành phần hh rắn X gồm: Fe, Al2O3 (x mol) và Al dư (y mol)
- Các phản ứng xảy ra là:
8Al + 3Fe3O4 → 4Al2O3 + 9 Fe (1)
Trang 22Al + 2NaOH + 2H2O → 2NaAlO2 + 3H2
Al2O3 + 2NaOH → 2NaAlO2
CO2 + NaAlO2 + H2O → Al(OH)3 + NaHCO3
- nH2 = 0,15 mol, nAl(OH)3 = 0,5 mol
Theo bảo toàn nguyên tố Al ta có nAl bđ = nAl(OH)3 = 0,5 mol
nAl dư = (2/3).nH2 = 0,1 mol
→ nAl pư (1) = 0,5 – 0,1 = 0,4mol
Theo Pt (1) nFe3O4 = (3/8).nAl = 0,15 mol
Vậy khối lượng m = 27 0,5 + 232 0,15 = 48,3 gam
Bài 2: Trộn 10,8 gam bột nhôm với 34,8g bột Fe3O4 rồi tiến hành phản ứng nhiệt nhôm trong điều kiện
không có không khí Hòa tan hỗn hợp rắn sau phản ứng bằng dung dịch H2SO4 loãng dư thu được 10,752 lít H2(đktc) Hiệu suất phản ứng nhiệt nhôm? (giả sử Fe3O4 chỉ bị khử thành Fe)
Phân tích:
- Với bài tính hiệu suất như bài này HS thường không biết tính hiệu suất theo Al hay Fe3O4 thực tế ở bài này đã biết số mol của Al và Fe3O4 ta cần so sánh tỉ lệ mol các chất để xác định xem hiệu suất của phản
ứng tính theo chất nào
- Vì là bài tính hiệu suất nên hỗn hợp A sau phản ứng gồm: Al2O3, Fe, Al dư, Fe3O4 cho vào dung dịch
axit (HCl, H2SO4 loãng) tạo khí H2
Fe + 2H+ → Fe2+ + H2 (1)
2Al + 6H+ → 2Al3+ + 3H2 (2)
Fe3O4, Al2O3 + H+ → Muối + H2O
→ nH2 = nFe + (3/2).nAl du
Hướng dẫn:
Theo bài ra ta có nAl = 0,4 mol, nFe3O4 = 0,15 mol
→ hiệu suất H = %Fe3O4 phản ứng
Phản ứng: 8Al + 3Fe3O4 → 4Al2O3 + 9Fe
Ban đầu: 0,4 0,15 (mol)
Phản ứng: 8x 3x 9x
Sau phản ứng: (0,4-8x) (0,15 – 3x) 9x
Theo PT 1,2 ta có nH2 = nFe + (3/2).nAl du
0,48 = 9x + (3/2).(0,4 – 8x)
→ x = 0,04 mol
Vậy hiệu suất H = % Fe3O4 = (0,04.3/0,15).100 = 80%
Trang 3C- Bài tập trắc nghiệm
Bài 1: Trộn 8,1 gam Al và 48 gam Fe2O3 rồi cho tiến hành phản ứng nhiệt nhôm trong điều kiện không
có không khí, kết thúc thí nghiệm thu được m gam hỗn hợp rắn Giá trị của m là:
A 56,1 gam B 61,5 gam C 65,1 gam D 51,6 gam
Bài 2: Dùng m gam Al để khử hoàn toàn một lượng Fe2O3 sau phản ứng thấy khối lượng oxit giảm 0,58
g Hỏi lượng nhôm đã dùng m là:
A m = 0,27 g B m = 2,7g C m = 0,54 g D m = 1,12 g
Bài 3: Hỗn hợp X gồm Fe3O4 và Al có tỉ lệ mol tương ứng 1 : 3 Thực hiện phản ứng nhiệt nhôm X
(không có không khí) đến khi phản ứng xảy ra hoàn toàn thu được hỗn hợp gồm:
A Al, Fe, Fe3O4 và Al2O3 B Al2O3, Fe và Fe3O4
C Al2O3 và Fe D Al, Fe và Al2O3
Bài 4: Tiến hành phản ứng nhiệt nhôm hỗn hợp X gồm Fe2O3 và Al trong điều kiện không có không khí thu được hỗn hợp chất rắn Y Cho Y tác dụng với dung dịch NaOH dư sẽ thu được 0,3 mol H2 Mặt khác nếu cho Y tác dụng với dung dịch HCl dư sẽ thu được 0,4 mol H2 Số mol Al trong X là:
A 0,3 mol B 0,6 mol C 0,4 mol D 0,25 mol
Bài 5: Nung m gam hỗn hợp Al, Fe2O3 đến phản ứng hoàn toàn thu được hỗn hợp rắn Y Chia Y làm 2
phần bằng nhau Phần 1 tác dụng với dung dịch H2SO4 loãng dư, sinh ra 3,08 lít khí H2 ở đktc Phần 2 tác dụng với dung dịch NaOH dư, sinh ra 0,84 lít khí H2 ở đktc Giá trị của m là:
A 21,40 B 29,40 C 29,43 D 22,75
Bài 6: Hỗn hợp X gồm Al, Fe2O3 có khối lượng 21,67 gam Tiến hành phản ứng nhiệt nhôm trong điều
kiện không có không khí (giả sử chỉ xảy ra phản ứng khử Fe2O3 thành Fe) Hòa tan hỗn hợp chất rắn sau phản ứng bằng dung dịch NaOH dư thu được 2,016 lít khí H2 (đktc) và 12,4 gam chất rắn không tan
Hiệu suất của phản ứng nhiệt nhôm là:
A 45% B 50% C 71,43% D 75%
Bài 7: Có 9,66 gam hỗn hợp bột nhôm và Fe3O4 Tiến hành nhiệt nhôm hoàn toàn rồi hòa tan hết hỗn hợp sau phản ứng bằng dung dịch HCl được 2,688 lít H2 (đktc) Khối lượng nhôm trong hỗn hợp ban đầu là?
A 2,16 B 2,7 C 2,88 D 0,54
Bài 8: Nung hỗn hợp gồm 15,2 gam Cr2O3 (Cr = 52) và m gam Al Sau phản ứng hoàn toàn, được 23,3
gam hỗn hợp rắn X Cho toàn bộ X phản ứng với axit HCl dư thoát ra V lít H2 (đktc) Tính giá trị của V?
A 2,24 lit B 3,36 lit C 7,84 lit D 1,12 lit
Bài 9: khi nung hoàn toàn hỗn hợp A gồm x gam Al và y gam Fe2O3 thu được hỗn hợp B Chia B thành
hai phần bằng nhau: Phần 1 tan trong dung dịch NaOH dư, không có khí thoát ra và còn lại 4,4 gam chất rắn không tan Phần 2 trong dung dịch H2SO4 loãng dư thu được 1,12 lít khí(đktc) Giá trị của y là
A 5,6 gam B 11,2 gam C 16 gam D 8 gam
Bài 10: Nung Al và Fe3O4 (không có không khí, phản ứng xảy ra hoàn toàn) thu được hỗn hợp A Nếu
cho A tác dụng với dung dịch KOH dư thì thu được 0,672 lít khí (đktc) Nếu cho A tác dụng với
H2SO4 đặc, nóng dư được 1,428 lít SO2 duy nhất (đktc) % khối lượng Al trong hỗn hợp ban đầu là:
Trang 4A 33,69% B 26,33% C 38,30% D 19,88%
Đáp án
Bài 1:
Theo định luật bảo toàn khối lượng ta có:
∑ mtruoc pư = ∑ msau pư
⇔ mAl + mFe2O3 = mhh ran sau
⇔ 8,1 + 48 = 56,1 = mhh ran sau
⇒ Chọn A
Bài 2:
2Al + Fe2O3 → Al2O3 + 2Fe
2a………a…………a……… mol
Theo bài ta có:
mFe2O3 - mAl2O3 = 0,58g
⇔ 160a - 102a = 0,58g
⇔ 58a = 0,58
⇔ a = 0,01 mol
⇒ nAl = 2a = 0,02 mol
⇒ mAl = 0,02.27 = 0,54g
⇒ Chọn C
Bài 3:
Theo bài, ta giả sử số mol của Fe3O4 là 1 mol, của Al là 3 mol
8Al + 3Fe3O4 → 4Al2O3 + 9Fe
Ban đầu 3…………1………mol
Phản ứng 2,67…… 1…… 1,33…….3….mol
Sau phản ứng 0,33………0………….1,33……3……mol
Vậy sau phản ứng hỗn hợp gồm có Al dư, Al2O3, Fe
⇒ Chọn D
Bài 4:
Vì Y tác dụng với NaOH sinh ra khí H2 nên có Al còn dư → Fe2O3 phản ứng hết
Trang 5Vậy Y gồm có Al dư, Al2O3 và Fe
- Y tác dụng với NaOH sinh khí H2
2Al + 2NaOH + 2H2O → 2NaAlO2 + 3H2 (1)
- Y tác dụng với HCl sinh khí H2
2Al + 6HCl → 2AlCl3 +3H2 (2)
Fe + HCl → FeCl2 + H2 (3)
⇒ nH2(2) = 3/2 nAl dư = 3/2 0,2 = 0,3 mol
⇒ nH2(3) = nFe = nH2 - nH2(2) = 0,4-0,3= 0,1 mol
- Phản ứng nhiệt nhôm:
2Al + Fe2O3 → Al2O3 + 2Fe (4)
Theo phản ứng (4) ta có:
⇒ nAl ban đầu = nAl dư + nAl pư = 0,2+0,1 = 0,3 mol → m↓ = mAl(OH)3 = 0,1.78 = =7,8g
⇒ Chọn A
Bài 5:
2Al + Fe2O3 → Al2O3 + 2Fe
nH2(p1) = 3,08/22,4 = 0,1375 mol
nH2(p2) = 0,84/22,4 = 0,0375 mol
Thấy phần 2 tác dụng với NaOH sinh ra khí, suy ra sản phẩm có Al dư
Vậy rắn Y gồm Al2O3, Fe và Al dư
Phần 2:
2Al + 2NaOH + 2H2O → 2NaAlO2 + 3H2
Theo PTPU ta có:
nAl (p2) = 2/3 nH2(p2) = 2/3 0,0375 = 0,025 mol
⇒ nAl(p1) = nAl(p2) = 0,025 mol
Phần 1:
Fe + H2SO4 → FeSO4 + H2 (*)
2Al + 3H2SO4 → Al2(SO4)3 + 3H2 (**)
Theo (**) ta có:
nH2(**) = 3/2 nAl(p1) = 3/2 0,025 = 0,0375 mol
Trang 6⇒ nH2(*) = nH2(p1) - nH2(**) = 0,1375 - 0,0375 = 0,1 mol
⇒ nFe (p1) = nH2(*)=0,1 mol
⇒ nAL pư = nFe sp = 0,2 mol
⇒ nFe2O3 = 1/2 nFe sp = 1/2 0,2 = 0,1 mol
⇒ mhh = mFe2O3 + mAl (pư) + mAl(dư) = 0,1.160+0,05.27+0,2.27=22,75g
⇒ Chọn D
Bài 6:
2Al + Fe2O3 → Al2O3 + 2Fe
Sau phản ứng cho hỗn hợp rắn tác dụng với dd NaOH thấy có khí thoát ra, suy ra có Al dư
Vậy hỗn hợp rắn: Fe, Al2O3, Al (dư) và Fe2O3 (nếu dư)
Theo định luật bảo toàn khối lượng, ta có:
mX = m ran tan - mran khong tan
⇒ m ran tan = mX - mran khong tan = 21,67 - 12,4 = 9,27g
Mà mran tan = mAl(dư) + mAl2O3
2Al + 2NaOH + 2H2O → 2NaAlO2 + 3H2 (1)
Theo PTHH (1), ta có:
⇒ mAl(dư) = 0,06.27 = 1,62g
⇒ mAl2O3 pư = m ran tan - mAl(dư) = 9,27-1,62=7,65 g
⇒ nAl2O3(pư) = 0,075mol
⇒ nAl(pư) = nFe(sp) = 2.nAl2O3(pư) = 0,075.2 = 0,15 mol
Ta có:
m ran khong tan = mFe (sp) = mFe2O3(neu dư)
⇒ mFe2O3(neu dư)=12,4-0,15.56 = 4g
⇒ nFe2O3 dư = 4/160 = 0,025 mol
Trang 7Giả sử phản ứng hoàn toàn thì Al sẽ dư → Tính hiệu suất phản ứng nhiệt nhôm theo Fe2O3
⇒ H = 0,075.100/0,1 = 75%
⇒ Chọn D
Bài 7:
8Al + 3Fe3O4 → 4Al2O3 + 9Fe (1)
TH1: Al dư, vậy hỗn hợp sau phản ứng là: Al2O3, Fe, Al dư
Gọi x và y lần lượt là số mol Al phản ứng và số mol Al dư
2Al + 6HCl → 2AlCl3 +3H2 (2)
Fe + HCl → FeCl2 + H2 (3)
Theo PTHH (1), ta có:
nFe3O4 = 3/8 x, nFe = 9/8 x
Theo PTHH (2) và (3), ta có:
nH2(2) = 3/2 y
nH2(3) = 9/8 x
Từ trên ta có hệ pt:
⇒ nAl(bđ) = nAl(pư) + nAl(dư) = x+y = 0,08+0,02=0,1 mol
⇒ mAl(bđ) = 0,1.27 = 2,7g
TH2: Fe3O4 dư, suy ra hỗn hợp sau phản ứng: Al2O3, Fe, Fe3O4 dư
Gọi a, b là số mol Al phản ứng và số mol Fe3O4 dư
Theo PTHH (1) ta có:
nFe3O4(pư) = 3/8 a, nFe(sp) = 9/8 a
Fe + 2HCl → FeCl2 + H2 (4)
Theo PTHH (4), ta có:
nFe(sp) = nH2 = 9a/8 = 2,688/22,4 = 0,12 mol
⇒ a = 8/75 mol
Trang 8⇒ b = 0,01(loại)
Vậy khối lượng Al ban đầu là 2,7 gam
⇒ Chọn B
Bài 8:
Theo định luật bảo toàn khối lượng, ta có:
mCr2O3 + mAl = mhh ran(sau pư)
mAl = mhh ran(sau pư) - mCr2O3
mAl = 23,3 -15,2 = 8,1g
⇒ nAl = 0,3 mol
⇒ nCr2O3 = 15,2/152 = 0,1 mol
2Al + Cr2O3 → Al2O3 + 2Cr
Bđ: 0,3 0,1
Pư: 0,2 0,1 0,1 0,2
Sau pư: 0,1 0 0,1 0,2
Hỗn hợp sau phản ứng là Al dư (0,1 mol), Al2O3 (0,1 mol), Cr (0,2 mol)
2Al + 6HCl → 2AlCl3 +3H2
0,1……… 0,15
Cr + 2HCl → CrCl2 + H2
0,2……… 0,2
⇒ nH2 = 0,15+0,2 = 0,35 mol ⇒ VH2 = 0,35.22,4=7,84 lit
⇒ Chọn C
Bài 9: Tương tự bài 4
Lưu ý:Từ dữ liệu đề bài, ta suy ra hh B: Al2O3, Fe, Fe2O3 (nếu dư)
⇒ Chọn B
Bài 10: Tương tự bài 4
Lưu ý: Từ dữ kiện đề bài, ta suy ra sau phản ứng nhiệt nhôm hỗn hợp rắn thu được là: Al dư, Fe, Al2O3
2Al +6H2SO4 (đ,n) → Al2(SO4)3 + 3SO2 + 6H2O
2Fe + 6H2SO4 (đ,n) → Fe2(SO4)3 + 3SO2 + 6H2O
⇒ Chọn C
Trang 9Website HOC247 cung cấp một môi trường học trực tuyến sinh động, nhiều tiện ích thông minh, nội dung bài giảng được biên soạn công phu và giảng dạy bởi những giáo viên nhiều năm kinh nghiệm, giỏi
về kiến thức chuyên môn lẫn kỹ năng sư phạm đến từ các trường Đại học và các trường chuyên danh
tiếng
xây dựng các khóa luyện thi THPTQG các môn: Toán, Ngữ Văn, Tiếng Anh, Vật Lý, Hóa Học và
Sinh Học
trường PTNK, Chuyên HCM (LHP-TĐN-NTH-GĐ), Chuyên Phan Bội Châu Nghệ An và các trường Chuyên khác cùng TS.Trần Nam Dũng, TS Phạm Sỹ Nam, TS Trịnh Thanh Đèo và Thầy Nguyễn Đức Tấn
THCS lớp 6, 7, 8, 9 yêu thích môn Toán phát triển tư duy, nâng cao thành tích học tập ở trường và đạt điểm tốt ở các kỳ thi HSG
dành cho học sinh các khối lớp 10, 11, 12 Đội ngũ Giảng Viên giàu kinh nghiệm: TS Lê Bá Khánh Trình, TS Trần Nam Dũng, TS Phạm Sỹ Nam, TS Lưu Bá Thắng, Thầy Lê Phúc Lữ, Thầy Võ Quốc
Bá Cẩn cùng đôi HLV đạt thành tích cao HSG Quốc Gia
III Kênh học tập miễn phí
các môn học với nội dung bài giảng chi tiết, sửa bài tập SGK, luyện tập trắc nghiệm mễn phí, kho tư liệu tham khảo phong phú và cộng đồng hỏi đáp sôi động nhất
- HOC247 TV: Kênh Youtube cung cấp các Video bài giảng, chuyên đề, ôn tập, sửa bài tập, sửa đề thi
miễn phí từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các môn Toán- Lý - Hoá, Sinh- Sử - Địa, Ngữ Văn, Tin Học và Tiếng Anh
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Học mọi lúc, mọi nơi, mọi thiết bi – Tiết kiệm 90%
Học Toán Online cùng Chuyên Gia
HOC247 NET cộng đồng học tập miễn phí HOC247 TV kênh Video bài giảng miễn phí