Luận văn tiến hành mô tả thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp tại ba Trạm Y tế xã của huyện Phú Xuyên, Hà Nội năm 2019; phân tích một số yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị tăng huyết áp của đối tượng nghiên cứu. | BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG NGUYỄN HUY ĐẠI THỰC TRẠNG TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN CỦA NGƯỜI BỆNH ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI BA TRẠM Y TẾ XÃ HUYỆN PHÚ XUYÊN HÀ NỘI NĂM 2019 LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG Hà Nội 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG KHOA KHOA HỌC SỨC KHỎE BỘ MÔN Y TẾ CÔNG CỘNG NGUYỄN HUY ĐẠI THỰC TRẠNG TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN CỦA NGƯỜI BỆNH ĐIỀU TRỊ NGOẠI TRÚ TẠI BA TRẠM Y TẾ XÃ HUYỆN PHÚ XUYÊN HÀ NỘI NĂM 2019 Chuyên ngành Y TẾ CÔNG CỘNG Mã số 8 72 07 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS. HỒ THỊ MINH LÝ Hà Nội
nh ngh a huy t áp
Huyết áp là áp lực trong lòng mạch, góp phần giúp cho máu được lưu thông tới các mô và cơ quan Huyết áp tối đa, hay huyết áp tâm thu, là lực co bóp của tim, đạt mức cao nhất khi tim co lại Ngược lại, huyết áp tối thiểu, hay huyết áp tâm trương, là áp lực trong mạch khi tim giãn ra Huyết áp bình thường bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như sức co bóp của tim, độ quánh của máu, thể tích máu lưu thông và sức đàn hồi của thành mạch.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), huyết áp bình thường đo ở cánh tay được xác định là ≤120/80mmHg Huyết áp có đặc điểm là thay đổi theo thời gian, trạng thái tâm lý và một số yếu tố khác.
nh ngh a t ng huy t áp
T ngăhuy t áp (THA) là khi huy t áp th ng xuyên cao h n m c bình th ng (huy t áp tâm thu và/ ho c huy t áp tâm tr ng).ăTheo T ch c Y t
Th gi i, THA khi huy t áp tâm thu ≥140 mmHg và/ho c huy t áp tâm tr ng
≥90 mmHg [8],[Error! Reference source not found.9]
Tăng huyết áp là tình trạng huyết áp cao, trong khi huyết áp thấp là huyết áp dưới mức bình thường Các chỉ số huyết áp từ 120-139/80-90 mmHg không được coi là bình thường mà được gọi là "tiền tăng huyết áp", có nghĩa là người có chỉ số này có nguy cơ phát triển tăng huyết áp thật sự cao gấp đôi so với những người có huyết áp bình thường dưới 120/80 mmHg.
1.1.3 Ch n đ oán t ng huy t áp
Chẩn đoán xác định tăng huyết áp (THA) dựa vào chỉ số huyết áp đo được sau khi thực hiện quy trình đo huyết áp đúng cách Ngưỡng chẩn đoán THA có thể thay đổi tùy thuộc vào phương pháp đo huyết áp được áp dụng.
1.1.4 Ch n đoán m c đ t ng huy t áp
D a vào tr s huy t áp do cán b y t đođ c có th xácăđ nh m căđ THA
B ng 1.1: Phân đ t ng huy t áp
Phân đ HA Huy t áp tâm thu
Huy t áp tâm tr ng
(Ngu n: C p nh t h ng d n đi u tr b nh t ng huy t áp theo ESC/ESH 2018)
Phân đạm huyết áp tâm thu (HATT) và huyết áp tâm trương (HATTr) có thể khác nhau trong hai dãy ngắn hạn Khi HATT và HATTr không đồng nhất, có thể dẫn đến những nguy cơ cao về sức khỏe Để đánh giá tình trạng huyết áp tâm thu, cần xem xét các mức biến động của HATT.
1.1.5 C ch b nh sinh t ng huy t áp
C h b nh sinh c a THA có nhiều vấn đề đáng chú ý, với một số yếu tố được chứng minh và không được chứng minh Tăng huyết áp xảy ra khi có tình trạng cung lượng tim hoặc tình trạng sức cản ngoại vi, hoặc cả hai yếu tố này Trong 30 năm gần đây, các công trình nghiên cứu không ngừng THA có thể xảy ra khi:
Tăng hoạt động thể chất có tác động tích cực đến hệ thống miễn dịch, giúp nâng cao khả năng chống lại vi khuẩn và virus Khi tăng cường hoạt động, nhịp tim tăng lên, dẫn đến sự gia tăng lưu lượng máu và cung cấp oxy cho các cơ quan Điều này không chỉ giúp cải thiện sức khỏe tim mạch mà còn hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn, từ đó giảm nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm.
- Vai trò c a h Renin ậ Angiotensin ậ Aldosterol (RAA)
T ng s c kháng đ ng m ch ngo i vi
Kích thích v th ng th n t ng s n xu t Aldosterol
T ng tái h p thu n c và mu i
Prostaglandin E2 và kalikrein là hai chất quan trọng trong việc điều hòa huyết áp, canxi máu và thải calci qua niệu Khi thiếu hụt hoặc mất cân bằng của các chất này, có thể dẫn đến tình trạng tăng huyết áp.
Quá trình t v a x đ ng m ch có thể dẫn đến sự hình thành mạch l n và gây ra tăng huyết áp (THA), thường gặp ở người già Đặc điểm của tình trạng này là huyết áp tâm thu tăng cao trong khi huyết áp tâm trương vẫn bình thường, được gọi là bệnh tăng huyết áp do đơn h i.
1.1.6 Bi n đ i sinh lý c a huy t áp
Có nhiều yếu tố tác động đến hành vi của con người, bao gồm các chu kỳ vật lý như nhiệt độ, thời tiết, áp suất khí quyển, độ ẩm, ánh sáng, và các chu kỳ sinh học Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến trạng thái tâm lý mà còn đến sức khỏe và hành vi của con người.
- Huy t áp thay đ i theo l ch sinh h c: B ng máy theo dõi huy t áp liên t c 24/24 gi , ng i ta th y ngay trong m t ngày, HA thay đ i theo nh p sinh h c
Ban đêm, khi con người nghỉ ngơi, huyết áp thường giảm xuống, thường đạt mức thấp nhất vào khoảng 2-3 giờ sáng Huyết áp tâm thu (HATT) và huyết áp tâm trương (HATTr) thường giảm khoảng 20% so với ban ngày Đến sáng, huyết áp sẽ tăng lên Khi cơ thể hoạt động, huyết áp cũng tăng theo Vào ban ngày, khoảng thời gian từ 9-12 giờ và 17 giờ chiều là những thời điểm huyết áp thường cao hơn, mặc dù có thể giảm nhẹ sau đó.
Huyết áp (HA) có xu hướng tăng theo độ tuổi; tuổi càng cao, nguy cơ tăng huyết áp càng lớn Nguyên nhân chính là do sự lão hóa và độ đàn hồi của thành mạch máu giảm, làm cho lòng mạch hẹp lại Khi mạch máu cung cấp cho thận bị co lại, lưu lượng máu đến thận giảm, dẫn đến sự sản sinh chất nội sinh gây tăng huyết áp.
HA có thể thay đổi theo tư thế của con người Ngay cả khi tư thế của người có sự thay đổi, huyết áp cũng có thể biến động, đặc biệt là khi tư thế không được duy trì đúng cách Thông thường, huyết áp sẽ thay đổi từ 10 đến 20 mmHg khi người thay đổi tư thế.
Huyết áp thay đổi theo trạng thái tâm lý, đặc biệt là khi bạn gặp stress Khi căng thẳng, adrenaline và một số chất nội sinh khác được tiết ra tự nhiên, giúp cơ thể vượt qua stress Điều này dẫn đến việc co thắt mạch máu, làm tăng nhịp tim và cuối cùng là huyết áp tăng cao.
H i ch ng “Áo choàng tr ng” là hi n t ng HA t ng v t khi th y thu c đoăHA cho b n và là v n đ THA hoàn toàn do y u t tâm lý ch không ph i b nh lý
Huyết áp thay đổi theo thời tiết: khi thời tiết nóng, huyết áp có thể tăng do nhiệt độ cao làm giãn mạch máu, dẫn đến sự gia tăng nhiệt độ cơ thể Ngược lại, khi trời lạnh, mạch máu co lại để giữ ấm cho cơ thể, khiến huyết áp hạ xuống.
Huyết áp thay đổi tùy theo hoạt động của cơ thể Khi lao động trí óc kết hợp với vận động chân tay, nhu cầu oxy và năng lượng tăng cao, tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu, dẫn đến huyết áp tăng Ngược lại, khi nghỉ ngơi, huyết áp trở lại mức bình thường Trong quá trình lao động trí óc kéo dài, huyết áp có thể tăng cao do căng thẳng và áp lực.
Huyết áp có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều loại thuốc, trong đó một số thuốc điều trị tăng huyết áp có thể làm giảm huyết áp, ví dụ như adrenalin và thuốc tránh thai.
+ Huy t áp thay đ i theo gi i: ng i bình th ng, huy t áp nam cao h năn kho ng 3-5mmHg [Error! Reference source not found.9]
1.2 ánh giá ng i b nh t ng huy t áp
1.2.1 Khám lâm sàng và xét nghi m
Khám và h i b nh s đ yăđ m i b nh nhân nh ng ch c n làm m t s xét nghi m th ng quy ánh giá lâm sàng chú tr ng các v n đ sau đây:
+ Tìm c n nguyên THA th phát
+ Y u t nguy c BTM: Nguy c ăđ t qu cao 10% đ n trên 20% t ng ng i có y u t nguy c tim m ch [574]
+ Ch ng ch đ nh v i các thu c c th
Xét nghi m th ng quy bao g m:
+ Th n c ti u đ phát hi n protein và h ng c u
+ Creatinin huy t thanh và đi n gi i đ
+ Glucose máu, lý t ng là lúc đói
Ch p X-quang, soi và c y n c ti u, siêu âm tim không đ c yêu c u làm th ng quy
Khai thác ti n s gia đình đ y đ , đ c bi t chú tr ng vào THA, T , r i lo n lipid máu, b nh tim ậ đ ng m ch vành s m, đ t qu và b nh th n
+ Các giá tr HA tr c đây và t n t i bao lâu
+ Các tri u ch ng g i ý nguyên nhân THA, s d ng các thu c hay các ch t làm THA nh cam th o, cocain, amphetamin và cyclosporin
+ Thói quen l i s ng nh : ch đ n m (đ c bi t m đ ng v t), n nhi u mu i, u ng r u, thu c lá, l i t p luy n th l c, t ng tr ng t khi b t đ u tr ng thành