Thực tiễn của việc xác định ảnh hưởng, tác động của quá trình bồi thường thiệt hại đến người bị thiệt hại và môi trường.. Giải pháp hoàn thiện việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luậ
Trang 1MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
TÓM TẮT LUẬN VĂN 3 LỜI MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG VỤ VIỆC MÔI TRƯỜNG Error! Bookmark not defined 1.1 Khái niệm, đặc điểm bồi thường thiệt hại trong vụ việc môi trường Error!
Bookmark not defined
1.1.1 Quan niệm về bồi thường thiệt hại Error! Bookmark not defined 1.1.2 Đặc điểm bồi thường thiệt hại trong vụ việc môi trườngError! Bookmark not defined.
1.1.3 Phân biệt bồi thường thiệt hại và việc hỗ trợ giải quyết thiệt hại trong vụ việc
môi trường Error! Bookmark not defined 1.2 Phân loại thiệt hại trong vụ việc môi trường Error! Bookmark not defined 1.3 Các căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong vụ việc
môi trường Error! Bookmark not defined 1.3.1 Hành vi vi phạm pháp luật môi trường của các chủ thểError! Bookmark not defined.
1.3.2 Yếu tố lỗi của chủ thể vi phạm Error! Bookmark not defined 1.3.3 Thiệt hại xảy ra Error! Bookmark not defined.
1.3.4 Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm pháp luật môi trường và thiệt hại
xảy ra Error! Bookmark not defined 1.4 Trình tự thủ tục xác định thiệt hại trong vụ việc môi trườngError! Bookmark
not defined
1.5 Ảnh hưởng, tác động của quá trình bồi thường thiệt hại đến người bị thiệt hại
và môi trường Error! Bookmark not defined.
Trang 2CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI VÀ THỰC TIỄN BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG VỤ VIỆC MÔI TRƯỜNG Error!
Bookmark not defined
2.1 Bồi thường thiệt hại trong vụ việc môi trường trên cơ sở thỏa thuận trước của các chủ thể Error! Bookmark not defined 2.2 Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong vụ việc môi trườngError! Bookmark
not defined
2.2.1 Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong vụ
việc môi trường Error! Bookmark not defined.
2.2.2 Về năng lực chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại của cá nhân trong vụ việc
môi trường Error! Bookmark not defined 2.2.3 Về thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ việc môi trườngError! Bookmark not defined.
2.2.4 Về cách xác định thiệt hại phát sinh Error! Bookmark not defined 2.3 Xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong vụ việc môi trường.Error!
Bookmark not defined
2.3.1 Phát hiện hành vi vi phạm pháp luật môi trường Error! Bookmark not defined.
2.3.2 Xác định yếu tố lỗi của chủ thể vi phạm Error! Bookmark not defined 2.3.3 Xác định thiệt hại xảy ra do hành vi vi phạm pháp luật môi trường Error! Bookmark not defined.
2.3.4 Xác định mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại xảy raError! Bookmark not defined.
2.4 Thực tiễn thực hiện quy trình trình tự thủ tục xác định thiệt hại trong vụ việc môi trường Error! Bookmark not defined 2.5 Thực tiễn của việc xác định ảnh hưởng, tác động của quá trình bồi thường thiệt hại đến người bị thiệt hại và môi trường Error! Bookmark not defined 2.6 Thực tiễn vi phạm và xử lý vi phạm pháp luật về bồi thường thiệt hại về môi trường tại tỉnh Thái Bình Error! Bookmark not defined.
Trang 3CHƯƠNG 3: Error! Bookmark not defined.GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG VỤ VIỆC MÔI TRƯỜNG Error!
Bookmark not defined
3.1 Giải pháp hoàn thiện việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật kịp thời điều chỉnh bồi thường thiệt hại trong vụ việc môi trường Error! Bookmark not
defined
3.1.1 Tăng cường rà soát các văn bản quy phạm pháp luật để sửa đổi bổ sung kịp
thời Error! Bookmark not defined 3.1.2 Học hỏi kinh nghiệm lập pháp của quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trườngError! Bookmark not defined.
3.2 Giải pháp thực thi hiệu quả các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh bồi thường thiệt hại trong vụ việc môi trường Error! Bookmark not defined 3.2.1 Tuyên truyền phổ biến pháp luật môi trường cho người dânError! Bookmark not defined.
3.2.2 Đảm bảo kiểm tra, phát hiện kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật
môi trường Error! Bookmark not defined 3.3 Kiến nghị đối với Nhà nước về ô nhiễm môi trường Error! Bookmark not
defined
3.3.1 Sử dụng các tiêu chuẩn trong chính sách môi trườngError! Bookmark not defined.
3.3.2 Thuế ô nhiễm tối ưu Error! Bookmark not defined 3.3.3 Phí xả thải Error! Bookmark not defined 3.3.4 Sự lựa chọn giữa chuẩn mức thải và phí thải trong quản lý môi trườngError! Bookmark not defined.
3.3.5 Giấy phép xả thải có thể chuyển nhượng Error! Bookmark not defined 3.3.6 Hệ thống đặt cọc - hoàn trả và việc tái sử dụng rác thảiError! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined.
Trang 4TÓM TẮT LUẬN VĂN
“Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật” (khoản 1 Điều 3 Luật BVMT 2014) Môi trường chứa đựng toàn bộ không gian sống của con người và các loài vật khác, là nơi cung cấp các nhu yếu phẩm cho con người sinh sống và phát triển Môi trường thay đổi sẽ kéo theo sự biến đổi của các sinh vật tồn tại trong môi trường đó, môi trường bị ô nhiễm sẽ có tác động tiêu cực đến sự phát triển của con người và sinh vật Không khí bị ô nhiễm làm cho con người có thể mắc các bệnh liên quan đến hệ thống các
cơ quan hô hấp Mọi sinh vật hấp thụ nước bị ô nhiễm sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của các bộ phận trong cơ thể sinh vật, con người uống nước có hàm lượng asem vượt ngưỡng cho phép dễ mắc các bệnh ung thư; cá sống trong môi trường nước có hóa chất độc hại có thể chết hàng loạt…Mặc dù, vấn đề này đã được khẳng định từ các nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học công nghệ cũng như trong thực tiễn Tuy nhiên, nhiều người vẫn bàng quan với việc gìn giữ môi trường sống trong sạch Thái độ đó thể hiện qua hành vi vứt rác không đúng nơi quy định, xả nước thải, khí thải chưa qua xử lý ra ngoài môi trường…và nhiều vụ việc thực tế khác gây bất bình trong cộng đồng nhiều năm trở lại đây
Để BVMT, Nhà nước đưa ra rất nhiều các biện pháp, trong đó, pháp luật là một trong những công cụ để quản lý vấn đề này Tuy nhiên, thực trạng trên cho thấy chế định BTTH do hành vi hủy hoại môi trường của các chủ thể gây ra chưa được thực thi hiệu quả Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên có thể là do sự không rõ ràng về việc phân định đối tượng nào thuộc diện bồi thường, đối tượng nào được hỗ trợ trong số những chủ thể bị thiệt hại do hành vi xâm phạm môi trường gây ra Việc phân định này rất quan trọng, bởi lẽ, khi chưa có nhận thức pháp lý đúng đắn để xác định sự việc chính xác thì khó giải quyết tranh chấp đúng pháp luật, đem lại sự công bằng trong xã
hội Xuất phát từ lý do đó, học viên quyết định lựa chọn đề tài: “Pháp luật bồi thường thiệt hại về môi trường- Thực trạng và giải pháp”
Trang 5Mục đích nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống để góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về TNBTTH trong vụ việc VPPL môi trường, thực tiễn áp dụng các quy định về BTTH có liên quan Từ đó, dựa trên quan điểm định hướng cơ bản của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế, công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại đất nước…đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật giải quyết các vụ việc VPPL môi trường ở nước ta hiện nay
Mục đích trên được cụ thể trong việc khái quát những nhiệm vụ chính của luận văn là:
Thứ nhất, nghiên cứu phân tích làm rõ quy định của pháp luật về TNBTTH trong các vụ việc liên quan đến môi trường
Thứ hai, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về BTTH trong các vụ việc liên quan đến môi trường ở Việt Nam hiện nay nói chung và trên địa bàn tỉnh Thái Bình nói riêng Qua đó, đề xuất các biện pháp nhằm bảo đảm việc thực thi pháp luật trong mối quan hệ này BLDS 2015 quy định căn cứ phát sinh TNBTTH tại Điều 584, nguyên tắc BTTH tại Điều 585, năng lực chịu trách nhiệm BTTH của cá nhân tại Điều 586
TNBTTH trong vụ việc môi trường là một loại TNDS nên ngoài những đặc điểm chung của BTTH, nó còn mang đầy đủ các đặc điểm của TNDS nói chung:
“Cơ sở phát sinh TNBTTH trong vụ việc môi trường là sự vi phạm nghĩa vụ Điều này được biểu hiện thông qua việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ nghĩa vụ
TNBTTH trong vụ việc môi trường có thể do luật định hoặc do các bên tự thoả thuận áp dụng Xuất phát từ nguyên tắc của quan hệ dân sự là “tự do, tự nguyện cam kết thoả thuận” trong khuôn khổ pháp luật, quan hệ dân sự được xây dựng và duy trì bởi ý chí của các chủ thể tham gia Bởi vậy, các bên không những có thể tự thoả thuận để xác lập quyền và nghĩa vụ thông qua những cam kết mà còn có thể thoả thuận về TNBTTH
và tự áp dụng khi có hành vi vi phạm nghĩa vụ đã được định trước, ngoài các trường hợp pháp luật quy định
Trang 6Về phương diện thẩm quyền tố tụng: Toà án có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp liên quan tới BTTH ngoài hợp đồng là Toà án nơi xảy ra sự kiện gây thiệt hại (nơi diễn ra hành vi gây thiệt hại hoặc nơi phát sinh hậu quả trực tiếp của hành vi gây thiệt hại) hoặc Toà án nơi thường trú của bị đơn Đối với trách nhiệm theo hợp đồng, thẩm quyền giải quyết thuộc về Toà án nơi giao kết hoặc nơi thực hiện hợp đồng” [1]
Theo quy định tại Điều 130 Luật BVMT 2005, có 2 loại “thiệt hại do ô nhiễm, suy thoái môi trường bao gồm: Suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường; Thiệt hại về sức khỏe, tính mạng của con người, tài sản và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân do hậu quả của việc suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường gây ra”
Luật BVMT 2014 cũng có những quy định tương tự như trên tại Điều 163
Yếu tố lỗi của chủ thể vi phạm trong vụ việc môi trường có thể chia thành lỗi cố ý
và lỗi vô ý
“Việc xác định thiệt hại do suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường được tiến hành độc lập hoặc có sự phối hợp giữa bên gây thiệt hại và bên bị thiệt hại Trường hợp mỗi bên hoặc các bên có yêu cầu thì cơ quan chuyên môn về BVMT có trách nhiệm tham gia hướng dẫn cách tính xác định thiệt hại hoặc chứng kiến việc xác định thiệt hại Việc xác định thiệt hại về sức khỏe, tính mạng của con người, tài sản và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân do ô nhiễm, suy thoái môi trường gây ra được thực hiện theo quy định của pháp luật” (Điều 165 Luật BVMT)
Để có thể quy trách nhiệm cho người gây thiệt hại và đòi bồi thường, người bị thiệt hại phải chứng minh rằng người gây thiệt hại có lỗi Nếu người gây thiệt hại không
có lỗi, họ sẽ không phải chịu trách nhiệm bồi thường và người bị thiệt hại sẽ không thể đòi được bất kỳ khoản bồi thường nào cho thiệt hại của mình từ hành vi trái pháp luật của người khác
Việc xác định thiệt hại do ô nhiễm, suy thoái môi trường gây nên căn cứ vào: Thành phần môi trường được xác định thiệt hại; mức độ thiệt hại được xác định; các căn
cứ để xác định mức độ thiệt hại; các căn cứ để tính toán thiệt hại
Về bồi thường thiệt hại trong vụ việc môi trường hiện nay dựa trên:
Trang 7Thứ nhất, thỏa thuận trước của các chủ thể: Các thỏa thuận chủ yếu liên quan đến môi trường có thể là các nội dung nằm trong Báo cáo ĐTM
Thứ hai, BTTH ngoài hợp đồng trong vụ việc môi trường
BTTH ngoài hợp đồng trong vụ việc môi trường là trách nhiệm của một chủ thể phát sinh dưới tác động trực tiếp của các quy phạm pháp luật, khi có hành vi VPPL về môi trường gây thiệt hại Là loại TNDS phát sinh bên ngoài và không phụ thuộc vào hợp đồng
Căn cứ xác định trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng trong vụ việc môi trường gồm có:
- Yếu tố có thiệt hại xảy ra trên thực tế là căn cứ cơ bản đồng thời là điều kiện bắt buộc của TNBTTH ngoài hợp đồng trong vụ việc môi trường;
- Hành vi vi phạm đó là vi phạm những quy định của pháp luật môi trường;
- Có yếu tố lỗi của chủ thể gây thiệt hại;
- Và có mối liên hệ nhân quả giữa thiệt hại và hành vi trái pháp luật môi trường
Về năng lực chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại của cá nhân trong vụ việc môi trường:
Cá nhân tự BTTH khi từ đủ 18 tuổi trở lên BLDS năm 2015 đã bổ sung trường hợp cá nhân có năng lực chịu TNBTTH của cá nhân là người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và những người cùng gây thiệt hại thì phải có trách nhiệm liên đới bồi thường, phần trách nhiệm được xác định dựa trên mức độ lỗi của mỗi người và họ sẽ phải bồi thường theo phần bằng nhau nếu không xác định được mức độ lỗi
Về thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ việc môi trường:
BLDS năm 2015 đã có sự thay đổi so với đạo luật cũ, theo hướng tăng thời hiệu khởi kiện từ mức 02 năm lên mức 03 năm kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm
Về cách xác định thiệt hại phát sinh:
Trang 8Cả BLDS năm 2005 và năm 2015 đều có những quy định cụ thể về cách xác định thiệt hại phát sinh, theo đó, thiệt hại được phân chia thành 04 loại căn cứ theo đối tượng
bị xâm phạm, gồm: thiệt hại do tài sản bị xâm phạm; thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm; thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm; thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm
Về giải pháp hoàn thiện pháp luật bồi thường thiệt hại trong vụ việc môi trường:
- Tăng cường rà soát các văn bản quy phạm pháp luật để sửa đổi bổ sung kịp thời
- Học hỏi kinh nghiệm lập pháp của quốc tế trong lĩnh vực BVMT
- Tuyên truyền phổ biến pháp luật môi trường cho người dân
- Đảm bảo kiểm tra, phát hiện kịp thời các hành vi VPPL môi trường
Kiến nghị đối với Nhà nước:
- Sử dụng các tiêu chuẩn trong chính sách môi trường
- Thuế ô nhiễm tối ưu
- Phí xả thải
- Sự lựa chọn giữa chuẩn mức thải và phí thải trong quản lý môi trường
- Giấy phép xả thải có thể chuyển nhượng
- Hệ thống đặt cọc - hoàn trả và việc tái sử dụng rác thải
Như vậy, việc xác định trách nhiệm BTTH trong vụ việc môi trường là một trong những nội dung quan trọng góp phần phục hồi hiện trạng môi trường, khắc phục thiệt hại
về người và tài sản Thời gian qua, Nhà nước đã ban hành các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh tương đối kịp thời, các cơ quan hữu quan cũng đã có những hành động tích cực nhằm triển khai thực hiện tốt các công tác này Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn rất nhiều những khó khăn nhất định trong quá trình thực hiện và áp dụng các quy định pháp luật về BVMT nói chung và việc xác định trách nhiệm BTTH nói riêng Nhiều cá nhân, tổ chức vẫn không ngừng thực hiện các hoạt động nghiên cứu khoa học nhằm vào
Trang 9mục đích cải thiện môi trường nói chung và phát triển hệ thống công cụ quản lý môi trường nói riêng, trong đó có chính sách, pháp luật về BTTH trong vụ việc môi trường
Việc hướng dẫn cụ thể các trình tự thủ tục yêu cầu BTTH môi trường được xem là cần thiết để phục hồi môi trường, những tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm không có cơ hội
“lọt lưới” pháp luật Qua quá trình thực hiện đề tài này, nhận thấy những vấn đề liên quan đến môi trường thực sự có tầm quan trọng rất lớn Hiện tượng hiệu ứng nhà kính, trái đất đang nóng dần lên, thiên tai ngày càng nhiều, BĐKH… là những biến đổi đáng nghiêm trọng con người gây ra do tàn phá thiên nhiên và hủy hoại môi trường Vì thế, vấn đề quản lý nhà nước về môi trường bằng các công cụ pháp luật là tối quan trọng trong công cuộc phát triển kinh tế gắn liền với BVMT bền vững