Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Triết học: Giá trị đạo đức với việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Triết học: Giá trị đạo đức với việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay với mục đích làm rõ những vấn đề lý luận và thực trạng của việc phát huy giá trị đạo đức truyền thống đối với việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên thời gian qua; đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy tốt giá trị đạo đức truyền thống để hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay.

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

PHÙNG THU HIỀN

Giá trị đạo đức truyền thống với việc hình thành và phát triển nhân cách

sinh viên Việt Nam hiện nay

(qua thực tế các trường Đại học, Cao đẳng ở Hà Nội)

Chuyờn ngành : CNDVBC & CNDVLS

TểM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2015

Công trình được hoàn thành tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS NGUYỄN THẾ KIỆT

2 PGS,TS NGUYỄN MINH HOÀN

Vào hồi giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Mỗi con người phải bi t quá kh của mình mỗi dân tộc phải biết lịch

sử của mình Một dân tộc mà đánh mất quá khứ thì cũng là đánh mất chính bản thân mình Các giá trị văn hóa truyền thống là tài sản vô giá của dân tộc Nó là dòng chảy liên tục nảy sinh tồn tại phát triển trong suốt tiến trình dựng nướ giữ nước và phát triển đất nước của cha ông Đây là cơ chế tích lũy lưu truyền chắt lọc chuyển giao tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác từ đời này sang đời khác hình thái kinh tế - xã hội này qua hình thái kinh tế - xã hội khác Việc khai thác phát huy vai trò của các giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách của con người nói chung sinh viên nói riêng là đòi hỏi mang tính chiến lược của thời đại theo xu hướng nhân văn hóa là một yếu tố cơ bản

để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong tiến trình hội nhập và phát triển

ở nước ta hiện nay

Ngày nay cùng với chủ trương phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN mở rộng quan hệ quốc tế trong xu thế toàn cầu hoá lối sống của sinh viên Việt Nam đang có nhiều biến đổi Hàng loạt các giá trị mới được hình thành góp phần làm đa dạng phong phú thêm lối sống của các tầng lớp nhân dân Sự tác động của quá trình phát triển kinh tế thị trường và đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá đã làm cho các cá nhâncác nhóm xã hội năng động cởi mở và giàu khả năng thích nghi với những biến đổi của môi trường trong nước và quốc tế Giao lưu quốc tế ngày càng

mở rộng đã và đang tạo điều kiện cho sinh viên tiếp thu các giá trị tốt đẹp

từ lối sống của các quốc gia dân tộc khác để bổ sung và không ngừng hoàn thiện nhân cách ối sống của mình

Trong quá trình xây dựng CNXH chúng ta đã tạo ra một thế hệ sinh viên với những phẩm chất tốt đẹp như: bản lĩnh tự tin chủ động sáng tạo nhanh nhạy Tuy nhiên mặt trái của kinh tế thị trường và quá trình toàn cầu hóa đã có ảnh hưởng tiêu cực đến lối sống nhân cách của một

bộ phận không nhỏ thanh niên sinh viên làm thay đổi quan niệm của họ

về các giá trị truyền thống của dân tộc Hiện tượng suy thoái đạo đức ối sống trong một bộ phận cán bộ đảng viên và sinh viên đã và đang diễn

ra ph c tạp Tiêu c c xã hội có chiều hướng gia tăng đời sống văn hoá tinh thần nhất là sự xuống cấp về tư tưởng đạo đức lối sống khuynh hướng muốn hiện đại hoá lối sống thực dụng chạy theo đồng tiền coi thường thuần phong mỹ tục lãng quên truyền thống cha ông để lại đã xuất hiện ở một bộ phận không nhỏ trong thanh niên sinh viên ên cạnh sự phát triển về kinh tế xã hội trong đó có đạo đức đang nảy sinh ngày càng nhiều vấn đề nhiều tình huống phức tạp Những mất mátlệch lạc về giá trị lối sống nhân cách những hiện tượng tiêu cực trong đời sống đạo đức xã hội tội phạm ngày càng gia tăng đặc biệt ở lứa tuổi thanh thiếu niên sinh viên đang là mối quan tâm của toàn xã hội Hơn nữa do đặc điểm tâm sinh lý đặc thù và còn thiếu kinh nghiệm sống bản lĩnh chưa thật sự vững vàng sinh viên là tầng lớp rất nhạy cảm dễ bị cuốn hút bởi cái lạ cái mới do đó cũng dễ rơi vào cạm bẫy của cái xấucái phản giá trị từ những tác động bên ngoài Vì vậy trong cuộc sống hiện nay họ thường gặp khó khăn trong việc định hướng phân biệt giữa cái tốt và cái xấu Để giúp sinh viên có bản lĩnh vững vàng giúp họ có

“sức đề kháng” trước những tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường

và xu thế mở cửa hội nhập việc phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong hình thành và phát triển nhân cách sinh viên hiện nay đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực của công cuộc đổi mới là việc làm quan trọng và cần thiết Sinh viên các trường đại học cao đẳng ở Hà Nội cũng không nằm ngoài cái chung đó

Xuất phát từ những lý do trên tác giả chọn chủ đề: “Giá tr đạo đức

truy n thống với việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay (qua th c tế các trường đại học, cao đẳng Hà Nội)” làm

đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành Triết học

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 M c đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích làm rõ những vấn đề lý luận và thực trạng của việc phát huy giá trị đạo đức truyền thống đối với việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên thời gian qua luận án đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy tốt giá trị đạo đức truyền thống để hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay (qua thực

tế các trường đại học, cao đẳng ở Hà Nội)

Nhiệm v nghiên c u

- Trình bày t ng quan tình hình nghiên c u liên quan đến đề

- Phân tích làm rõ khái niệm nhân cách các nhân tố tác động đến sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

- Làm rõ giá trị đạo đức truyền thống giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam tầm quan trọng và nội dung của việc phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

- Phân tích thực trạng phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam và những vấn

đề đặt r

- Đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy tốt giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

3 i tượng và phạm vi nghiên cứu

1 Đối tượng nghiên cứu

- Luận án tập trung nghiên cứu giá trị đạo đức truyền thống dân tộc Việt Nam dưới những hình thức thể hiện khác nhau

- Nhân cách sinh viên Việt Nam với các bộ phận hợp thành dưới tác động của các giá trị đạo đức truyền thống

3.2 Ph m vi nghiên cứu

- Luận án chỉ tập trung nghiên cứu giá trị đạo đức truyền thống dân tộc

- Sinh viên là một khái niệm rộng chỉ lực lượng xã hội đông đảo ở mọi miền đất nước nhưng luận án chỉ giới hạn nghiên cứu sinh viên ở các trường đại học và cao đẳng trên địa bàn thành phố Hà Nộ số liệu khảo sát chủ yếu từ năm 1986 đến nay

- Khi phân tích thực trạng, luận án không xem xét một cách tổng thể,

mà đi vào xem xét việc phát huy từng khía cạnh giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Cơ sở lý lu n

Luận án được thực hiện dựa trên cơ sở những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối

của Đảng Cộng sản Việt Nam về đạo đức và giá trị đạo đức truyền thống,

về con người và nhân cách

ương pháp nghiên cứu

Luận án được thực hiện dựa trên cơ sở vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử Kết hợp các phương pháp phân tích và tổng hợp, lịch sử - lôgíc, phương pháp hệ thống, điều tra xã hội học, so sánh để làm rõ các nội dung mà luận án đề cập

5 óng góp mới về mặt khoa học của luận án

- Luận án góp phần làm rõ tầm quan trọng và nội dung của việc phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

- Phân tích, chỉ rõ thực trạng việc phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay và những vấn đề nảy sinh từ thực trạng đó

- Đề xuất các phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy tốt các giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Góp phần vào việc đưa ra những luận cứ khoa học để nâng cao hiệu quả phát huy tốt các giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

- Những vấn đề mà luận án đề cập và giải quyết góp phần vào việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

- Kết quả nghiên cứu của luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các tổ chức, đoàn thể, cá nhân trực tiếp làm công tác bồi dưỡng, giáo dục sinh viên

- Luận án cũng có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho những ai nghiên cứu giảng dạy và cả những ai quan tâm đến vấn đề giá trị đạo đức truyền thống, phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành

và phát triển nhân cách sinh viên

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, mục lục, phụ lục, nội dung luận án gồm 4 chương, 9 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐẠO ĐỨC, ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG, NHÂN CÁCH VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG TRONG VIỆC HÌNH THÀNH

VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN

Đạo c giáo dục đạo c luôn gắn liền với tư tưởng về con người

về nhân cách con người trong lịch sử tư tưởng triết học của nhân loại và đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau như

các tác phẩm “Chống Đuyrinh” của C.Mác và Ph.Ăngghen “Đường cách

mệnh” của Hồ Chí Minh “Giáo dục con người chân chính như thế nào?”

củaV .Xukhômlinxk “Đạo đức học” của tác giả G andzelad “Giáo

trình đạo đức học” (Dùng cho hệ cử nhân chính trị), Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội, năm 2000; “Giáo trình đạo đức học”, của tác giả Trần Đăng

Sinh, Nguyễn Thị Thọ (Đồng chủ biên), Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội,

năm 2008; “Mấy vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường

nước ta hiện nay”, của các tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Văn

Phúc (Đồng chủ biên), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2003; “Mấy

vấn đề về đạo đức học mácxít và xây dựng đạo đức trong điều kiện kinh

tế thị trường ở Việt Nam hiện nay”, của tác giả Nguyễn Thế Kiệt, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2012; “Giá trị tinh thần truyền thống

c a dân tộc Việt Nam”, của tác giả Trần Văn Giàu, Nxb Khoa học xã

hội, Hà Nội, năm 1980; “Giá trị truyền thống - nhân lõi và sức sống bên

trong của sự phát triển đất nước, dân tộc”, của tác giả Nguyễn Văn

Huyên đăng trên Tạp chí Triết học số 4-1998… Đã nêu lên các khái

niệm, phạm trù về đạo đức, đạo đức cách mạng, vai trò của đạo đức, là động lực tinh thần của sự phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn hiện nay ở nước ta, sự hình thành và phát triển nhân cách của con người dưới tác động của đạo đức, những yếu tố tác động đến sự hình thành nhân cách, kế thừa, đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam, vai trò của giáo dục đạo đức đối với thanh niên, sinh viên nhằm hình thành và phát triển nhân cách Đây là những tư liệu có giá trị tham khảo tốt để tác

giả kế thừa khái quát làm cơ sở về mặt lý luận cho việc triển khai phân tích các nội dung nghiên cứu của luận án

1.2 NH NG CÔNG TRÌNH NGHIÊN C U LIÊN QUAN ĐẾN THỰC TRẠNG PHÁT HUY GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG TRONG VIỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN

Những năm gần đây vấn đề này đã thu hút được sự quan tâm của

đông đảo các học giả với nhiều công trình được xuất bản in ấn như: “T ng

c ng giáo dục đạo đức cho học sinh, sinh viên” của tác giả Trần Đình

Tuấn Tạp chí Tâm lý học ố (93), năm 2006; “Thái độ của sinh viên hiện

nay đối với một số giá trị truyền thống dân tộc Việt Nam” (Qua kết quả khảo

sát tại một số trường đại học ở Hà Nội), của tác giả Vũ Thị Thanh, Tạp chí

Nghiên cứu con người, số 2 (35), năm 2008; “Một số giá trị đạo đức Việt

Nam: từ truyền thống đến Hồ Chí Minh”, của tác giả Nguyễn Thế Kiệt, Tạp

chí Lý luận chính trị, 7-2006; “Giáo dục truyền thống cho sinh viên - yêu cầu

cấp thiết trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo hiện nay”, của tác giả Lê Thị

Vân Anh, Tạp chí Giáo dục, số 241 (kỳ 1 -7/2010); “Giáo dục các giá trị đạo

đức truyền thống trong xây dựng nhân cách con người Việt Nam hiện nay”,

của tác giả Cao Thu Hằng, Tạp chí Phát triển nhân lực, số 5 (21), năm 2010;

“Giáo dục đạo đức mới cho sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường ở

Việt Nam hiện nay” do Lương Gia Ban và Nguyễn Thế Kiệt chủ biên, Nxb

CTQG, H.2013 Các tác giả đã tập trung làm rõ nguyên nhân của tình trạng xuống cấp đạo đức hiện nay, thực trạng kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hóa, đồng thời phân tích tầm quan trọng, nội dung và thực trạng giáo dục đạo đức mới cho sinh viên trong điều kiện kinh

tế thị trường ở Việt Nam hiện nay Từ đó đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức mới cho sinh viên hiện nay Trên cơ sở những nghiên cứu của các học giả, luận án sẽ tiếp tục phân tích, lý giải dưới góc độ triết học về vai trò, thực trạng phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

1.3 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG TRONG VIỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN

Trước tình hình xuống cấp đạo đức đáng báo động của một bộ phận không nhỏ học sinh, sinh viên hiện nay, nhiều công trình đã nghiên cứu,

đưa ra nhi u giải pháp thiết thực nhằm xây dựng đạo đức mới đạo đức trong nền kinh tế thị trường đề cập vai trò nội dung và thực trạng phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức mới và phương hướng giải pháp chủ yếu nhằm phát huy tốt các giá trị đạo đức truyền

thống trong xây dựng đạo đức mới như: “S biến đổi của thang giá trị đạo

đức trong nền kinh tế thị trường với việc xây dựng đạo đức mới cho cán bộ

qu n lý ở nước ta hiện nay” của tác giả Nguyễn Chí Mỳ (Chủ biên), Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 1999; Đề tài: “Đạo đức xã hội ở nước ta

hiện nay - vấn đề và giải pháp”, của tác giả Nguyễn Duy Quý (Chủ nhiệm),

Viện Khoa học xã hội Việt Nam (nghiệm thu tháng 8 năm 2004); “Đạo đức

học sinh - sinh viên ở nước ta: Thực trạng và giải pháp giáo dục”, của tác giả

Phạm Thị Kim Anh, Tạp chí Dạy và học ngày nay, số 9-2008; “Nâng cao

nhận thức của sinh viên về vai trò của giá trị văn hóa truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống hiện nay”, của tác giả Võ Văn Thắng, Tạp chí Giáo

dục, số 234 (kỳ 2-3/2010); Luận án Tiến sĩ Triết học “Giá trị đạo đức truyền

thống với việc xây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay” của

Ngô Thị Thu Ngà, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh,

Hà Nội, 2011

Như vậy, các công trình nghiên cứu đã góp phần quan trọng làm sáng tỏ thêm những vấn đề cơ bản của đạo đức học mácxít và vấn đề giáo dục đạo đức cho sinh viên Việt Nam Trong đó, những vấn đề về kế thừa và phát huy giá trị đạo đức truyền thống, xây dựng đạo đức mới, đạo đức sinh viên đã được khá nhiều nhà nghiên cứu đề cập Những kết quả nghiên cứu của các công trình nêu trên cũng nằm trong số các vấn

đề có liên quan đến đề tài luận án Tuy nhiên, trước những biến động phức tạp của đời sống kinh tế, xã hội, chính trị, văn hóa hiện nay, vấn đề phát huy các giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách cho sinh viên Việt Nam chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống, đòi hỏi phải được tiếp tục đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu Vì vậy, việc phân tích để làm sáng tỏ vấn đề này ở nước ta hiện nay có ý nghĩa

lý luận và thực tiễn cần thiết

Để thực hiện luận án, tác giả đã kế thừa, tiếp thu có chọn lọc một số quan niệm, quan điểm, tư tưởng trong những công trình khoa học có liên quan đến đề tài luận án

Trên cơ sở kết quả của những nghiên cứu nói trên, trong luận án này

tác giả sẽ làm rõ thêm một số nội dung sau:

- ứ nhất, làm rõ hệ thống các giá trị đạo đức truyền thống của dân

tộc Việt Nam

- Thứ hai, làm rõ tầm quan trọng của việc phát huy các giá trị đạo đức

truyền thống trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt

Nam hiện nay

- Thứ ba, phân tích thực trạng phát huy giá trị đạo đức truyền thống

trong việc hình thành và phát triển nhân cách cho sinh viên Việt Nam hiện nay

(Qua thực tế các trường cao đẳng, đại học ở Hà Nội) và những vấn đề đặt ra

- Thứ tư, đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm

phát huy tốt giá trị đạo đức truyền thống trong việc hình thành và phát

triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong điều kiện hiện nay

Chương 2 NHÂN CÁCH VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC

TRUYỀN THỐNG TRONG VIỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

NHÂN CÁCH SINH VIÊN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1 NHÂN CÁCH VÀ NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ HÌNH

THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN

2.1.1 Một vài nét về nhân cách và tính quy luật của sự hình

thành và phát triển nhân cách

1.1.1 hái niệm nhân cách

Trước hết cần làm rõ khái nhiệm nhân cách Mặc dù có nhiều cách

hiểu khác nhau, song có thể khái quát: “nhân cách là những phẩm chất,

những trạng thái, tính chất, xu hướng bên trong của từng cá nhân Đó là

thế giới của cái “tôi” do tác động tổng hợp của các yếu tố cơ thể và xã hội

hết sức riêng biệt tạo nên, để cá nhân đó có thể tồn tại và hoàn thành

trách nhiệm của mình đối với bản thân và xã hội”

Nhân cách là sản phẩm của những hoàn cảnh lịch sử - xã hội cụ thể,

nhưng đồng thời sản phẩm ấy lại được cá thể hóa sâu sắc ở mỗi con người

với tất cả sự khác biệt về sinh thể, năng lực, xu hướng của từng người, tạo

thành nét riêng độc đáo mang tính trội, tính đơn nhất Nhân cách biểu hiện

ra như là một quá trình vừa thống nhất vừa đấu tranh giải quyết mâu thuẫn giữa xã hội hóa cái cá nhân và cá nhân hóa cái xã hội

1.1.2 Cấu trúc nhân cách

Có nhiều quan niệm khác nhau về cấu trúc của nhân cách và chưa

có một quan niệm chung thống nhất về vấn đề này Song ở luận án này

tác giả xem xét cấu trúc của nhân cách ở hai thành phần cơ bản là đức và

i, trong đó khía cạnh đạo đức của nhân cách được coi là “thành phần đặc

biệt” Có thể khái quát cấu trúc đức tài của nhân cách như sau:

Thứ nhất, mặt “đức” được thể hiện ở những phẩm chất chủ yếu là:

Phẩm chất xã hội: ao gồm thế giới quan lý tưởng niềm tin lập trườngnhân sinh quan thái độ chính trị - xã hội thái độ lao động Phẩm chất cá nhân (đạo đức, tư cách); Phẩm chất ý chí (tính kỷ luật, tính mục đích, tính quả quyết, tính kiên trì, tính phê phán) và cách ứng xử, phong cách; Ý thức thẩm mỹ

Thứ hai, mặt “tài” là năng lực hoàn thành các công việc được giao

với chất lượng và hiệu quả cao Có thể xem xét ở những khả năng sau:Khả năng trí tuệ; Khả năng chuyên môn; Khả năng hành động; Khả năng giao lưu, giao tiếp xã hội Trong quan hệ giữa đức và tài, mặt đức được coi

là “gốc”, là cơ sở nền tảng cho sự hình thành và phát triển nhân cách

Như vậy, nói tới nhân cách là nói đến con người đã trưởng thành về mặt xã hội, là biểu hiện chức năng xã hội của con người, là chủ thể của sự nhận thức và cải tạo thế giới, chủ thể của các mối quan hệ và các giá trị xã hội, chịu hoàn toàn trách nhiệm về những hành vi của mình trước xã hội và bản thân

2.1.1.3 Tính quy luật c a s hình thành và phát triển nhân cách

Có thể khái quát tính quy luật của sự hình thành và phát triển nhân cách như sau:

* Sự hình thành và phát triển nhân cách gắn liền với sự phát triển của con người qua quá trình giáo dục, tự giáo dục và hoạt động thực tiễn

Giáo dục có vai trò giúp con người hiểu biết một cách có hệ thống, sâu sắc và đầy đủ các chuẩn mực, khuôn mẫu, giá trị xã hội, từ đó hình thành những phẩm chất nhân cách phù hợp với các yêu cầu, chuẩn mực ấy, đồng thời giáo dục định hướng giá trị nhân cách, vạch ra phương hướng

cho s hình thành và phát triển nhân cách tạo dựng nên những mẫu hình nhân cách phù hợp với yêu cầu của xã hội hiện tại

* Sự hình thành và phát triển nhân cách là quá trình thống nhất giữa mặt sinh vật và xã hội, giữa cá nhân và xã hội, giữa điều kiện khách quan

và nhân tố chủ quan

Nhân cách chỉ hình thành và phát triển thông qua những quan hệ giữa

con người với con người con người với tự nhiên con người với xã hội

Trong quá trình hình thành phát triển nhân cách của mỗi người cá thể người đó không chỉ là khách thể mà còn là chủ thể của quá trình này

Sự hình thành và phát triển nhân cách không chỉ là sự tác động một chiều của xã hội đối với cá nhân (quá trình xã hội hóa cá nhân) mà còn bao hàm

cả quá trình cá nhân hóa xã hội

2.1.2 Sinh viên và những nhân tố tác động đến sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay

1.2.1 Sinh viên và nhân cách sinh viên

* Khái niệm sinh viên

Theo cách gọi chung nhất thì “sinh viên” là thuật ngữ dùng để chỉ những người đang học tập ở các trường đại học và cao đẳng Trong phạm

vi nghiên cứu của đề tài này, khái niệm sinh viên được giới hạn bởi một số

nét cơ bản như sau:

Sinh viên là người đã tốt nghiệp phổ thông trung học, tham dự kỳ thi tuyển quốc gia và được vào học trong các trường đại học và cao đẳng Độ tuổi của họ trong khoảng từ 18 đến 25 tuổi Đây là độ tuổi mà con người

đã có những bước trưởng thành nhất định về cả mặt sinh học và mặt xã hội Sinh viên Việt Nam là một bộ phận của thanh niên Việt Nam, có uy tín xã hội ưu trội hơn so với các thành phần thanh niên khác về trình độ học vấn Đứng ở góc độ sinh học, lứa tuổi sinh viên được coi là một cấp độ phát triển

hoàn thiện về mặt thể chất, có khả năng phát triển trí tuệ và nhân cách

* Nhân cách sinh viên

Sự hình thành và phát triển nhân cách là do ảnh hưởng của môi trường xã hội và tính tích cực của cá nhân tạo thành Trong đó, suy cho cùng, nhân tố quyết định sự hình thành và phát triển nhân cách là tồn tại xã hội, hoàn cảnh sống mang tính lịch sử - cụ thể mà cá nhân đó sống

Nhân cách ở sinh viên cũng vậy, đó là tổng thể những phẩm chất đạo

đức, năng lực thể chất và tinh thần được hình thành trong điều kiện lịch sử

- cụ thể, quy định giá trị và những hành vi xã hội của sinh viên, được thể hiện, thực hiện trong hoạt động học tập, hoạt động giao tiếp, ứng xử, hoạt động xã hội của họ

1.2.2 Nh ng nhân tố tác động đến sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên ệt Nam hiện nay

Sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay chịu sự tác động của các nhân tố cơ bản sau:

* Đặc điểm tâm lý sinh viên

Sinh viên là những người lao động có trình độ học vấn cao có kiến thức nghề nghiệp được đào tạo rèn luyện và phát triển từ các trường cao đẳng đại học Trong quá trình học tập sinh viên đã tỏ rõ những đặc điểm của người trí thức Điều đó được thể hiện ở khả năng của sinh viên về việc tiếp thu tri thức nhạy cảm với những vấn đề chính trị xã hội nên dễ dàng tiếp nhận và hội nhập cái mớ từng bước thể hiện tính tự lập tự chủ thông qua nhu cầu mở rộng kiến thức nhu cầu định hướng nghề nghiệp nhu cầu giao lưu kết bạn và thích tham gia vào các hoạt động xã hộ ý thức được trách nhiệm và nghĩa vụ của mình đối với Tổ quốc

Một trong những đặc điểm tâm lý quan trọng của lứa tuổi sinh viên là

sự phát triển tự ý thức Tự ý thức có chức năng điều chỉnh nhận thức và thái độ đối với bản thân giúp sinh viên đánh giá toàn diện về bản thân và

vị trí của mình trong cuộc sống Đó chính là điều kiện quan trọng để phát triển và hoàn thiện nhân cách hướng nhân cách theo những yêu cầu mà xã hội đòi hỏi

* Hệ thống nhu cầu, lợi ích của sinh viên trong hoạt động học tập, nghiên cứu và hoạt động xã hội

Sự hình thành và phát triển của nhân cách sinh viên bị quy định bởi những điều kiện kinh tế - xã hội nhưng yếu tố trực tiếp tác động đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách đạo đức sinh viên ở tầng sâu nhất là quan

hệ lợi ích Đối với sinh viên do lợi ích và thông qua việc thực hiện lợi ích mà các cá nhân sinh viên tập hợp liên kết và có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Lợi ích vừa đóng vai trò là động lực vừa là khuynh hướng và động cơ hành động của sinh viên trong xã hội Nếu giải quyết tốt vấn đề lợi ích thì

sẽ thúc đẩy hoạt động của sinh viên phát triển ngược lại nếu giải quyết không tốt không phù hợp với lợi ích của sinh viên thì sẽ cản trở sự phát triển của họ Vì vậy cần phải chú trọng đến yếu tố nhu cầu lợi ích của sinh viên đảm bảo cho sinh viên một môi trường thuận lợi để họ được học tập ống hiến

* Về tác động của tình hình trong nước

Trong quá trình thực hiện đổi mới kinh tế mặt tích cực của cơ chế thị trường công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước đã giúp cho sinh viên năng động sáng tạo tự tin ra sức phấn đấu tu dưỡng học tập lao động đạt kết quả tốt họ dám tự khẳng định mình dám đương đầu với những khó khănthử thách bước đầu trên con đường lập nghiệp

Từ những ảnh hưởng tiêu cực của cơ chế thị trường một số sinh viên nhận thức lệch lạc về mục đích ý nghĩa cuộc sống lý tưởng sống về các giá trị văn hóa chưa có ý thức tự giác trong học tập rèn luyện còn có thói quen ỷ lại vụ lợi lấy vật chất làm mục đích của cuộc sống làm thước đo giá trị đua đòi quan hệ cư xử thiếu văn minh quan hệ luyến ái dễ dãithiếu trung thực trong thi cử ứng xử thiếu văn hóa vi phạm pháp luật vi phạm những chuẩn mực đạo đức truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộclàm ảnh hưởng đến quá trình giáo dục đào tạo của nhà trường cũng như việc hình thành nhân cách mỗi sinh viên

Về sự tác động của tình hình quốc tế

ối cảnh toàn cầu hóa hiện nay đã mang đến những cơ hội cho sinh viên mở rộng quan hệ giao lưu văn hóa tiếp thu được những giá trị văn hóa tiến bộ của các nước tiên tiến trên thế giới giúp sinh viên có bản lĩnh có óc phê phán tính tự chủ độc lập sáng tạo Tuy nhiên do việc tiếp thu lối sống phương Tây một cách thiếu định hướng dẫn đến xa rời lối sống theo chuẩn mực dân tộc Những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc có nguy cơ bị xói mòn nhất là về văn hóa chính trị Xuất hiện hàng loạt các hiện tượng xã hội trong sinh viên như: cờ bạc ma túysống thực dụng vị kỷ cá nhân chủ nghĩa đua đòi ăn chơi xa hoa lãng phí thiếu tinh thần trách nhiệm với tập thể lớp học ngại rèn luyện ham chơi học tập chạy theo điểm số không quan tâm đến mục tiêu yêu cầu đào tạo và năng lực thực chất…