STT ti ngăHƠn Phiên âm Ti ngăHƠn Ti ngăTrung Ti ngăVi t... STT ti ngăHƠn Phiên âm Ti ngăHƠn Ti ngăTrung Ti ngăVi t... STT ti ngăHƠn Phiên âm Ti ngăHƠn Ti ngăTrung Ti ngăVi t...
Trang 1LU NăV NăTH CăS ăCHUYÊNăNG̀NHăCHÂUắăH C
M̃ăS : 60.31.50
THÀNH PH H CHÍ MINH ậ 2016
Trang 2LU NăV NăTH CăS ăCHUYÊNăNG̀NHăCHÂUắăH C
M̃ăS :ă60.31.50
Ng iăh ng d n khoa h c:
PGS.TS PHAN TH THU HI N
THÀNH PH H CHÍ MINH ậ 2016
Trang 3L IăCAMă OAN
Tôiăxinăcamăđoanălu năv n “Ph t giáo Korea qua tác ph m Tam Qu c di s ”
là công trình nghiên c u c a riêng tôi N u có v năđ gì, tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m
TP H Chí Minh, ngày 15 tháng 3 n m 2016
Tác gi lu năv n
Nguy n Trung Hi p
Trang 4L IăC Mă N
Tr c h t, tôi xin g i l i c mă năsâuăs căđ n PGS.TS Phan Th Thu Hi n,
Tr ng Khoa Hàn Qu c h c,ăđãăt nătìnhăh ng d n cho tôi ph ngăphápănghiênă
c u, g i m h ng th c hi năc ngănh ăch nh s a trong su t quá trình th c hi n lu n
v nănày
Tôiăc ngăxin chân thành c mă năquýăth yăcôătrongăKhoaă ôngăph ngăh c
và nh ng gi ngă viênă đãă t n tình gi ng d y, truy nă đ t nh ng ki n th c quý báu trong su t th i gian h c t p Xin c mă năPhòngăSauăđ i h c tr ngă i h c Khoa
h c Xã h iăvàăNhânăv n - i h c Qu c gia thành ph H Chí Minh đãăt oăđi u
ki năchoătôiăhoànăthànhăch ngătrìnhăcaoăh c này
Xinăđ c c mă năBan ch nhi măvàăquýăđ ng nghi p Khoa Hàn Qu c h c,ă
n iătôiăđangăcôngătácăđãăt oăm iăđi uăki năthu năl iăchoătôiătrongăquáătrìnhăh c t p
và th căhi nălu năv n
C mă năgiaăđình,ăb n bè và các anh ch em h c viên trong l păđãăluônăđ ng viên,ăchiaăs kinh nghi m trong su t quá trình th c hi n lu năv n
Xin chân thành c mă n!
Tác gi lu năv n
Nguy n Trung Hi p
Trang 5M C L C
Trang
B NGă I CHI U TI NG HÀN – TRUNG – VI T CÁC DANH T RIÊNG
DÙNG TRONG LU NăV N 4
D N NH P 10
1 Lý do ch năđ tài 10
2 L ch s nghiên c u v năđ 12
3 M c đíchănghiênăc u 23
4.ă iăt ng và ph m vi nghiên c u 24
5.ăPh ngăphápănghiênăc u, t ăli u kh o sát và tài li u tham kh o 24
6.ăụăngh aăkhoaăh c và th c ti n 26
7 B c c và quy cách trình bày c a lu năv n 26
CH NGă 1: TÁC GI IRYEON VÀ TÁC PH M TAM QU C DI S TRONG QUAN H V I L CH S PH T GIÁO KOREA 29
1.1 Cu căđ i, s nghi păvƠăquanăđi m l ch s c a tác gi Iryeon 29
1.2 B i c nh và m căđíchăsángătácătácăph m Tam Qu c di s 35
1.3 B c c và n i dung tác ph m Tam Qu c di s 38
1.4 Nh ng giá tr c a tác ph m Tam Qu c di s 41
Ti u k tăch ngă1 44
CH NGă 2: QUÁ TRÌNH DU NH P, PHÁT TRI Nă VẨă Că I M PH T GIÁO KOREA QUA TÁC PH M TAM QU C DI S 46
2.1 Quá trình du nh p và phát tri n Ph t giáo Korea qua tác ph m Tam Qu c di s 46
2.1.1 Goguryeo (37 tr CN? – 668) 47
2.1.2 Baekje (18 tr CN ? – 660) 49
2.1.3 Silla và Silla th ng nh t (57 tr CN ? – 935) 50
Trang 62.2.ă căđi m Ph t giáo Korea qua tác ph m Tam Qu c di s 57
2.2.1 Các tông phái Ph t giáo ch y u Korea 57
2.2.1.1 Tnh tông 58
2.2.1.2 Thi n tông 60
2.2.1.3 M t tông 62
2.2.2 Ph t giáo trong quan h v i tín ng ng b n đ a và Nho giáo 66
2.2.2.1 Trong quan h v i tín ng ng b n đ a 66
2.2.2.2 Trong quan h v i Nho giáo 68
Ti u k tăch ngă2 70
CH NGă3: VAI TRÒ VÀ NHăH NG C A PH TăGIỄOăTRONGăV Nă HÓA KOREA QUA TÁC PH M TAM QU C DI S 72
3.1 Vai trò và nhăh ng c a Ph tăgiáoătrongăv năhóaăv t ch t Korea qua tác ph m Tam Qu c di s 72
3.2 Vai trò và nhăh ng c a Ph tăgiáoătrongăv năhóaătinhăth n Korea qua tác ph m Tam Qu c di s 75
3.2.1 Th c hành tu t p Ph t giáo 75
3.2.2 nh h ng c a đ o đ c Ph t giáo 77
3.2.2.1 Tri t lý nhân qu Nghi p báo – luân h i và t t ng khuy n thi n tr ng ác 77
3.2.2.2 Ph m h nh T bi, nhân ái 79
3.2.2.3 Ph m h nh Hi u đ o 80
Ti u k tăch ngă3 88
K T LU N 90
T ăLI U KH O SÁT VÀ TÀI LI U THAM KH O 95
PH L C 112
PH L C 1: Danh sách các ngôi chùa đ c nh că đ n trong tác ph m Tam Qu c di s 112
Trang 7PH L C 2: Danh sách các tài li u đ c trích d n trong tác ph m Tam Qu c
di s 117
PH L C 3: Danh sách kinh và tài li u Ph t giáoă đ c nh că đ n trong tác
ph m Tam Qu c di s 120
Trang 8B NGă I CHI U TI NG HÀN ậ TRUNG ậ VI T
1 Không bao g m h tên các tác gi c a các công trình nghiên c uăđ c trích d n trong lu năv nănày
Trang 9STT ti ngăHƠn Phiên âm Ti ngăHƠn Ti ngăTrung Ti ngăVi t
Trang 10STT ti ngăHƠn Phiên âm Ti ngăHƠn Ti ngăTrung Ti ngăVi t
Trang 11STT ti ngăHƠn Phiên âm Ti ngăHƠn Ti ngăTrung Ti ngăVi t
Trang 12STT ti ngăHƠn Phiên âm Ti ngăHƠn Ti ngăTrung Ti ngăVi t
Trang 13STT ti ngăHƠn Phiên âm Ti ngăHƠn Ti ngăTrung Ti ngăVi t
Trang 14D N NH P
1 Lý do ch năđ tài
Tam Qu c di s ( – – Samguk yusa), cùng v i Tam
Qu c s ký ( – – Samguk sagi), là m t trong nh ng b s li u kinhăđi n và quan tr ng vào lo i b c nh t c a Korea1 Tam Qu c di s đ c ch biên b iănhàăs ăIryeon ( – Nh t Nhiên, 1206 – 1289) t n mă1281, n măth 7 tri u vua Chungnyeol ( – Trung Li t v ng, 1236 – 1308) c a Goryeo ( – Cao Ly, 918 – 1392) T th i Goryeo đ n nay (ngo i tr th i Joseon (1392 – 1910)), Tam Qu c di s đ căđánhăgiáălàătàiăli u quan tr ngăđ tìm hi u v năhóaăKorea th i c đ i (g m th i Tam Qu c2 và th i Silla th ng nh t) vàăc ngăđ c r t nhi u b sáchăkinhăđi n và hi năđ i khác trích d nănh ă m t ngu n s li u N mă
2003, b sách này đ c công nh n là “qu c b o”3 – di s năv năhóaăc p qu c gia Hàn Qu c i uă gìă đãă khi n cho “m t tác ph m không ch nh ngă ng i chuyên nghiên c u qu căv năHàn mà t t th yăng i Hàn t tr emăđ năng i l n đ u ph i
đ c qua m t l n”ă[Iryeon 2007: 5] này có giá tr cao nh ăth ?
Tam Qu c di s là tác ph m c a th iăđ iăv năs tri t b t phân, là ki t tác v
l ch s c ngănh ăv tri t h c và v năh c Korea Nhi u h c gi ng i Hàn, tiêu bi u
là Choi Nam Seon [1975: 11],ăđánhăgiáăTam Qu c di s là báchăkhoaătoànăth ,ch a
đ ng toàn b tri th c th i Tam Qu c,hay là “thánhăđi n (sách quý do thánh nhân
1 Bánăđ o Hàn (th ng b g iăsaiălàăbánăđ o Tri u Tiên) t n mă1948ăđãăb chia c t thành hai mi n t iăv ă
tuy nă38ăvàăđãăhìnhăthànhănênăhaiăqu căgiaăđ c l pănhau.ăNh ngătr căn mă1948,ătrênăbánăđ o ch có m t
qu c gia duy nh t và m t dân t c duy nh t Nói cách khác, ch nhân c a Tri u Tiên ph ngăB c và ch
nhân c a Hàn Qu c phía Nam v n là cùng m t c i ngu n dân t c – dân t c Hàn, cùng m t n n l ch s và
m t n năv năhóaăphátătri n m y nghìnăn mătr c khi b chia c t Th i gian chia c t r t r t ng n so v i m y nghìnăn măth ng nh tătr căđó.ăDoăđó,ăchúngătôiădùngăthu t ng “Korea”ăđ ch chung c hai mi n Nam và
B căbánăđ oătr c khi b chia c t.ăCònăconăng i thì g i chung làă“ng iăHàn”ăho că“dânăt căHàn”
2 Th iănàyătrênăbánăđ o Hàn có nhi u qu căgiaănh ngăquanătr ng nh tălàăbaăn c l n Goguryeo ( –
Cao Ly, 37 tr CN? – 668), Baekje ( – Bách T , 18 tr CN? – 660) và Silla ( – Tân La, 57 tr CN ? – 668)
3 Chínhăxácăh năthìăHànăQu c đãăch n b n g c Tam Qu c di s xu t b năvàoăn mă1512,ăđangăđ căl uătr
t iăđ i h c Seoyeong ( ), Hàn Qu c,ălàmă“Qu c b o s 360” ( 360 ) vào ngày 3/2/2003 (theo
http://www.cha.go.kr/korea/heritage/search/Culresult_Db_View.jsp?mc=NS_04_03_01&VdkVgwKey=11,0 3060000,11)
Trang 15vi tăra)ătrongăl nhăv c Ph t h c, dân t c h c, qu c ng h c, th n tho i h c và l ch
s h c” Korea th i c đ i [H i nghiên c uă ôngă B c Á 1982: 75] ă Nh ă v y, nghiên c u Tam Qu c di s giúp chúng ta có th n m b t đ c quá trình thành l p
và phát tri n c aăcácăv ngătri u c đ iătrênăbánăđ o Hàn (t th i Gojoseon (
– C Tri u Tiên) đ n th i Goryeo) Tuy đ c vi tăd i l i s quan th n d , nh ngă
n sâu trong nh ng câu chuy n k k quái l th ng (v nh ng v vuaăcóăđ a v cao quýăchoăđ n nh ngăcaoăt ngăvàăc nh ngăng iădânăth ng) là nh ng s th t l ch s
và nh ng giá tr v năhóaă– t ăt ng truy n th ng c a dân t c Hàn mà Iryeon mu n truy n l i cho h u th
căbi t,ăTam Qu c di s cóăýăngh aăr tăquanătr ngătrongăvi c tìmăhi uăl chăs ă
vàăv năhóaăPh tăgiáoă Koreaăc ăđ i.ă Trongăchínăthiênăc aăb ăsáchă thìă có đ năb yăthiên đ ăc pătr căti p đ n Ph tăgiáo.ăTácăph mănày đãătáiăhi năđ iăs ngăsinhăho tă
c aăng iăHànăc ăđ iăt ăquýăt căđ năbìnhădân qua vi căđ căt ăni mătin,ăs ăm uăc uă
và tu hành Ph tăphápăc aăh Tuy ph n l n n i dung tác ph m là nh ng câu chuy n
Ph t giáo mang tính huy n s (v a có y u t s th t l ch s , v a có y u t huy n bí)
nh ngăthông qua nh ng truy n k này, ng iăđ c có th bi tăđ c quá trình du nh p
và phát tri n c a Ph t giáo trên bánăđ o Hàn, hành tr ngăvàăt ăt ng c a các cao
t ng, c ngănh ăngu n g c sáng l p và giá tr c aăcácăchùa,ăthápăvàăt ng Ph t Ngoài ra, bên trong m i câu chuy n n ch a nh ng giá tr v năhóaă- t ăt ng truy n
th ng c a c dân t c Hàn (nh ăđ o hi u,ăđ c tính hy sinh, lòng t hào dân t c ),
b i l các nhân v t và b i c nh c a nh ng câu chuy n h t s căđ iăth ng và dân giã âyălàăm t trong nh ngă uăđi măv t tr i c a Tam Qu c di s so v i Tam Qu c s
ký1 (m t b chính s đ c vi tăd i góc nhìn Nho giáo, ch t p trung k l i các s
ki nă liênă quană đ n vua, hoàng th t và h th ng quan l i bên trên, b qua nh ng chuy n k mang tính th n bí trong dân gian)
1 Tam Qu c s ký ( – – Samguk sagi), do s quan Kim Pu Shik ( – Kim Phú
Th c, 1075 – 1151) ch biên, đ c vi t b ngăHánăv n,ălàăb chính s v th i Tam Qu c c a Korea N i dung
g m b n ph n l n:ă“B năký”ă( ) ghi chép các s ki n l ch s c aăbaăn c Tam Qu c;ă“Niênăbi u”ă( ) ghi chép tên các v vua theo l chăđ i,ăcóăđ i chi u v i hoàngăđ TrungăHoa;ă“Chí”ă( ) miêu t v đ i s ng xã
h i – v năhóaăc aăng i dân th i Tam Qu c;ăvàă“Li t truy n”ă( ) k v các t măg ngătrungăhi u,ăv nă
nhân, hoa lang c a th i Tam Qu c T t c các câu chuy năđ c chép l i theo l i s quan th c ch ng
Trang 16Nh ăv y, khi tìm hi u v l ch s ,ăv năhóa,ăt ăt ng c a Korea th i c đ i thì không th b qua vi c kh o c u tác ph m Tam Qu c di s Khi kh o c u tác ph m Tam Qu c di s tr c h t ph i phân tích các câu chuy n Ph tăgiáoătrongăđóăđ đúcărút ra vai trò và nhăh ng c a Ph tăgiáoăđ năđ i s ng c aăng i Hàn c đ i,ăđ c
s nghiên c u v n đ ) i u này d năđ n vi c v năch aăcóăcông trình nào nghiên
c u chi ti t các v năđ c a Ph t giáo Korea qua tác ph m Tam Qu c di s Các công trình nghiên c u c a các tác gi Vi t Nam v Ph t giáo Korea ch y u d a vào các tài li u chính s và kh o c c a Korea và th gi i, ch không d a vào tác ph m Tam Qu c di s
V i nh ng lý do nêu trên, chúng tôi nh n th y c n ph i ch n đ tài “Ph t giáo Korea qua tác ph m Tam Qu c di s ” cho lu năv năth căs ăchuyênăngànhăChâuắă
h c Hy v ng k t qu nghiên c u c a lu năv nănàyăs làăc ăs khoa h c và th c ti n cho công trình nghiên c u c păcaoăh nătheoăh ng so sánh quá trình du nh p, phát tri năvàăđ căđi m c a Ph t giáo Korea và Vi t Nam th i c đ i qua tác ph m Tam Qu c di s và Vi t đi n u linh t p
2 L ch s nghiên c u v năđ
Trong ph mă viă t ă li uă cóă liênă quană đ nă đ iă t ng nghiên c u nêu trên mà chúngătôiăbaoăquátăđ c, chúng tôi ti n hành phân thành hai m ng n i dung chính,
g m: 2.1 l ch s nghiên c u các v n đ chung v Ph t giáo Korea và 2.2 l ch s
nghiên c u các v n đ v tác ph m Tam Qu c di s và Ph t giáo Korea đ c ph n
ánh trong Tam Qu c di s
2.1 L ch s nghiên c u các v n đ chung v Ph t giáo Korea
Có th nói, nghiên c u các v nă đ l ch s , t ă t ng và v nă hóaă Ph t giáo Korea không m i, b i trên th gi iăđãăcóănhi u công trình, bài vi t chuyên lu n c a
Trang 17gi i nghiên c uăđ c công b Trong s y, các tác gi ng i Hàn (k c ng i Hàn công b công trình nghiên c u b ng ti ng Anh) chi măđaăs
2.1.1 Korea, các nghiên c u v Ph t giáo Korea có th phân thành ba
h ng nghiên c u chính: (1) l ch s , (2) t t ng tri t h c và (3) ngh thu t Ph t
giáo Korea
i m chung c a các công trình nghiên c u l ch s Ph t giáo Korea là chú
tr ng phác h a quá trình phát tri n,ăđ căđi m, vai trò và nhăh ng c a Ph t giáo
đ năđ i s ng chính tr - xã h i Korea qua t ng th i k l ch s (th i Tam Qu c, th i Silla th ng nh t, th i Goryeo, th i Joseon, th i Nh t tr , sau gi iăphóngăđ n nay)
Do vào th i Joseon ( , 1392 – 1910), Ph t giáo b tri uăđìnhăđànăáp,ăkhông có nhi u thành t u n i b t nên các h c gi chú ý nhi uăh năđ n Ph t giáo th i Silla
th ng nh t và th i Goryeo v n là hai th iăđ i Ph tăgiáoăđ c xem là qu c giáo vàăđ
l i nhi u thành t u n i b t Tiêu bi uăchoăh ng nghiên c u này có nh ng h c gi
nh ăKim Hyun Jun [1994] v i quy n “Câu chuy n l ch s Ph t giáo Hàn Qu c”,
Choi Jun Shik [1995] v i quy n “Câu chuy n tôn giáo Hàn Qu c”, Kim Young
Tae [1997] v i quy n “L ch s Ph t giáo Hàn Qu c”, Kim Bok Sun [2002] v i
quy n “Nghiên c u l ch s Ph t giáo Hàn Qu c c đ i”1, Kwon Sang-no [1964]
v i bài báo “ảistory of Korean Buddhism” (L ch s Ph t giáo Korea)…ă ă
H ng nghiên c u t t ng tri t h c Ph t giáo Korea có l có nhi u công
trình nh t T ă t ng tri t h c Ph t giáo Korea có th đ c trình bày trong m i
t ngăquanăt ng th v i các tôn giáo – tínăng ng – t ăt ng tri t h căkhácănh ătrong tác ph m “L ch s t t ng tri t h c ảàn” c a H i nghiên c uăt ăt ng tri t
h c Hàn [1995] và “Tìm hi u t t ng tri t h c Hàn Qu c” c a Ahn Jong Gu
[2011] hayăđ c trình bày riêng bi tănh ătrongăcácăcôngătrìnhă “L ch s t t ng
Ph t giáo c đ i ảàn” c a Go Ik Jin [1989], “Nghiên c u tín ng ng Ph t giáo
th i Tam Qu c” c a Kim Young Tae [1990]2, bài báo “On the Ấdeological
Trang 18Problems of Korean Buddhism” (Tìm hi u các v n đ v m t t t ng c a Ph t
giáo Korea) c aăKohăIkăJină[1983]…ăN mă2009,ăb sách đ s “Tuy n t p t t ng
truy n th ng Hàn Qu c, ph n Ph t Giáo”1 g m 12 quy n do Jeong Byung Sam
ch biên và chú d ch [2009] đãăgi i thi u nh ngătr c tác t ăt ng Ph t giáo kinh
đi n c a các v danhăt ng Koreaănh ăWonhyo ( – Nguyên Hi u, 617 – 686), Jinul ( – Trí N t, 1158 – 1210), Hyujeong ( – H uăT nh, 1520 – 1604),
gi i thi u m t s t ăt ngăchínhătrongă HoaăNghiêmăkinh,ăt ăt ng và cách th c hành Thi n, nh ng l i d y c aă c Ph t… Bên c nh nh ng công trình nghiên c u
t ng th v t ăt ng tri t h c Ph t giáo Korea là nh ng công trình t p trung nghiên
c u m t khía c nhănàoăđóătrongăh th ngăt ăt ng tri t h c Ph t giáo Korea Trong
s nh ng công trình ki u này l i có nhi u công trình v t ăt ng Ph t giáo h qu c
and the Spirit of the Protection of the Fatherland” (Ph t giáo Silla và t t ng
Ph t giáo h qu c) c a An Kye-hyon [1977] hay “Nghiên c u đ c đi m Ph t giáo
h qu c c a Hàn Qu c”2 c a Lee Eun Soo [2011], t ăt ng Ph t qu c th hay còn
đ c g i là Ph t duyên qu c th thuy t ( – Buryeon gukto seol –
) nh ă“Ba cách ti p c n t t ng Ph t qu c th ”3 c a Park Sung Ji [2000], các nghi l Ph t giáo nh ă“Các phong t c Ph t giáo trong nghi l vòng đ i
c a ng i ảàn”4 c a Gu Mi Rae [2012]… i uăđ c bi t là h u h t cácăt ăt ng
đ yă c ngă chínhă làă cácă thànhă t c a h th ng t ă t ng tri t h c Ph t giáo Silla ( – Silla Bulgyo sasang – ) H th ng ho c các thành t c a h th ngăt ăt ng tri t h c Ph tăgiáoăSillaăcònăđ căđ c păđ n trong các công trình nghiên c uăliênăquanăđ n Tam Qu c di s (trình bày ph n L ch s nghiên c u các v n đ v tác ph m Tam Qu c di s bênăd i)
Trang 19Vi c tìm hi u ngh thu t Ph t giáo Korea c ngăb tăđ uăđ c chú tr ng khi ngày càng có nhi uăcôngătrìnhăv năhóaăPh tăgiáoăđ c công nh n là di s năv năhóaă
c p qu c gia ( – qu c b o) Các công trình ch y uăđ c păđ n l ch s hình thành, giá tr th m m và giá tr tinh th n c a các chùa và tháp Ph t,ăt ng điêuă
kh c Ph t, h i h a Ph t giáo Các tác gi tiêu bi u cho nh ng n i dung này có th
k đ n nh ă Hwang Soo Young [1973] v i “Ancient Korean Art and Buddhism”
(Ngh thu t và Ph t giáo Korea c đ i), Chung Young Ho [1992] v i “Pagoda: symbols of the Buddha throughout Korean history” (Chùa: các bi u t ng c a c
Ph t trong l ch s Korea), Kang Woo Bang [1995] v i “Ti n trình phát tri n điêu
kh c Ph t giáo ảàn”1, Kim Sung Woo [2008] v i “Buddhist architecture of Korea” (Ki n trúc Ph t giáo Korea), Kim Lena [2009] v i “Buddhist sculpture of Korea” ( iêu kh c Ph t giáo Korea), Yoo Myeong Jong và Jeon Sung Young
[2009] v i “Temples of Korea” (Các ngôi chùa Ph t giáo)…ă c bi t, Shin So Yeonăđãăgi i thi u l ch s phát tri n ngh thu t Ph t giáo cùng v i nh ng nhà vi n
tr c a nó qua t ng th i k trong bài báo khoa h c “Devout patrons enable Buddhism art to flourish” (Nh ng m nh th ng quân giúp ngh thu t Ph t giáo n
r ) [2015], góp ph n cho th y hai di n m o Ph tăgiáoăcungăđìnhăvàăPh t giáo dân gian c a Ph t giáo Korea
2.1.2 ph ng Tây đ i di n có Starr, Frederick [1918] v i tác ph m
“Korean Buddhism: history – condition – art” (Ph t giáo Korea: l ch s – hi n
tr ng – ngh thu t).ă âyălàăt p h p các bài gi ng c a ông v Ph t giáo Korea trên
các bình di n: l ch s hình thành và phát tri n, hi n tr ng và ngh thu t Ph t giáo Korea N mă2007,ăYiăHongăBaeăcôngăb công trình n i ti ng v l ch s phát tri n
c a Ph tăgiáoăKoreaăvàăh ng d n cách tu ni m Ph t giáo có tên “What is Korean
Buddhism?” (Ph t giáo Korea là gì?) Kim Sang-hyon và Buswell R.E [2007] thì
phân tích s phát tri n c a Ph tăgiáoăKoreaătrongăt ngăquanăv i Ph t giáo Trung Hoa và Nh t B n qua quy n “Korean Buddhism in East Asian Perspectives” (Ph t
giáo Korea trong ph i c nh ông Á) G năđâyăcóăb t đi năbáchăkhoaătoànăth ăv
Trang 20
Ph t giáo Korea “An Encyclopedia of Korean Buddhism” (Bách khoa toàn th Ph t
giáo Korea) c a Ven Hyewon và David A Mason [2013]
Bên c nhăđó, n uănh ăcácăh c gi ng i Hàn chú tr ng phân tích cácăt ăt ng
Ph t duyên qu c th hay Ph t giáo h qu c – m tă“đ c s n”ăc a Ph t giáo Korea – gián ti p th hi n lòng t hào dân t c thì các h c gi ph ngăTâyăth ng chú tr ng phânătíchăt ăt ng Ph t giáo Korea trong m i liên h v iăđ i s ng chính tr , v n hóa,
xã h i Korea c đ i.ă i n hình có “Buddhism and Ancestral Religious Beliefs in
Korea” (Ph t giáo và tín ng ng dân gian Korea) c a Leverrier, R [1972],
“Buddhism and political power in Korean history” (Ph t giáo và quy n l c chính
tr trong l ch s Korea) c a Keel, S [1978], “The role of early Korean Buddhism in history of East Asia” (Vai trò c a Ph t giáo Korea th i k đ u trong l ch s ông
Á) c a Grayson, James H [1980], “Ấmage, iconography and belief in early Korean Buddhism” (Hình nh, bi u t ng và ni m tin trong Ph t giáo Korea th i k đ u)
c aăBest,ăJonathanăW.ă[2011]…
2.1.3 Vi t Nam khó tìm th y m t công trình chuyên sâu nào nói v Ph t giáo Korea m t cách riêng bi t mà ch có th tìm th y các v năđ Ph t giáo Korea trong nh ng công trình nghiên c u l ch s t ăt ng tri t h c Korea chung chung hay m t v năđ nh nàoăđó v Ph t giáo Korea trong các bài báo khoa h căđ ngăt p chí hay k y u h i th o khoa h c Choăđ n nay, có l côngătrìnhăđ s “D n nh p
l ch s t t ng Hàn Qu c” (dày 1184 trang) c a Kim Seong Beom, Kim Sang Ho
và àoăV ăV ă[2011] là công trình nghiên c u chuyên sâu nh t v l ch s du nh p, phát tri năvàăt ăt ng tri t h c Ph t giáo Korea (nh ngăc ngăch là m t ph n n i dung bên c nh các ph n khác nói v Shaman giáo và Nho giáo Korea) Tác ph m
“Khái ni m v n hóa v n minh và v n hóa truy n th ng ảàn” c a Lê Quang Thiêm
[2005] và lu năv năth căs ă“Quá trình b n đ a hóa và thành t giao l u Ph t giáo
Hàn – Nh t (th i c - trung đ i)” c aăV ăThanhăTh y [2006] c ngăcóănóiăđ n l ch
s Ph tăgiáoăKoreaănh ngăr t gi năl c Bên c nhăđóăchúng tôi còn tìm th y nh ng bài báo khoa h c trình bày s ăl c v l ch s phát tri n Ph t giáo Korea nh ă“Ph t
giáo trên bán đ o Tri u Tiên” c aă Côngă nh [2001] hay “M t s đ c đi m
Trang 21trong l ch s Ph t giáo Tri u Tiên” c aăD ngăNg căD ngă[2002], ngh thu t Ph t
giáo Koreaă nh ă “Vài nỨt v ngh thu t t o hình c a Ph t giáo Tri u Tiên” c a
Nguy n Long Châu và inhăLêăTh ă[2002], vai trò chính tr c a Ph t giáo Korea
nh ă“Ph t giáo trong đ i s ng chính tr phong ki n Hàn Qu c và m t s liên h t i
ng nên các h c gi ph ngă Tâyă khóă cóă th tìm hi u chuyên sâu các v nă đ t ă
t ng tri t h căthâmăsâu,ăđ y n ý c a Ph t giáo Korea Trongăkhiăđó,ăcácăh c gi
Vi tă Namă c ngă quană tâmă đ n Ph tă giáoă Koreaă nh ngă ch aă cóă nhi u thành t u nghiên c u n i b t Doăđó,ălu năv năc a chúng tôi s góp ph n tìm hi u l ch s –
v năhóaă– t ăt ng tri t h c Ph t giáo Korea th i c đ i qua m tăh ng ti p c n
m i m (chí ít đ i v i Vi t Nam) là phân tích các truy n Ph t giáo trong Tam Qu c
di s
2.2 L ch s nghiên c u các v n đ v tác ph m Tam Qu c di s và Ph t giáo Korea đ c ph n nh trong Tam Qu c di s
2.2.1 Korea, vì Tam qu c di s là m t b sáchăkinhăđi n không ch vi t v
l ch s – v năhóaă– t ăt ng tri t h c Ph t giáo Korea c đ i mà còn nhi u v năđ khác thu c nhi uă l nhă v c s h c,ă v nă hóaă h c, dân t c h c,ă v nă h c,ă đ a danh
h c… nên có nhi u sách, lu năv n,ălu n án và tham lu n v (1) cu c đ i, t t ng
Ph t giáo và quan đi m l ch s c a nhà s Iryeon – tác gi c a b sách, (2) các v n
đ chung v tác ph m Tam Qu c di s nh ăhoàn c nh sáng tác, b c c, n i dung,
giá tr … c a tác ph m, (3) các v n đ c a Ph t giáo Korea đ c ph n nh trong
Tam Qu c di s (trongă đóă t p trung nhi u vàoă t ă t ng Ph t giáo th iă Silla,ă t ă
t ng c aăcácăcaoăt ngăWonhyo, Jajang ( – T T ng, 590 – 658), Wongwang ( – Viên Quang, 542 – 640), Uisang ( – Ngh aăT ng,ă625ă– 702)…) và
Trang 22(4) nh ng v n đ khác g n nh không liên quan đ n Ph t giáo đ c ph n nh trong
Tam Qu c di s (nh ăth n tho i l p qu c, Shaman giáo vàătínăng ng dân gian, Nhoăgiáo,ă o giáo, hyangga – h ngăca, quan h đ i ngo i c a cácăn c th i Tam
Qu c v iăcácăn c trong khu v c, v năh c ch Hán,ăýăngh aăcácăđ a danh…) D i đâyă chúng tôi t ng h p m t s công trình nghiên c uă liênă quană đ nă baă h ng nghiên c uăđ u tiên v a nêuă(h ng th t ăkhôngăliênăquanăđ n lu năv nănày) (1) V cu c đ i, t t ng Ph t giáo và quan đi m l ch s c a nhà s Iryeon có
m t s công trình nghiên c u riêng bi t nh ăsau: “Tìm hi u nh n th c l ch s c a
Iryeon qua tác ph m Tam Qu c di s ” c a Kim Tae Young [1974], “S quan Ph t
giáo c a Iryeon th hi n trong Tam Qu c di s ” c a Kim Sang Hyun [1978],
“Nghiên c u v Ph giác qu c tôn Iryeon” c a Chae Sang Shik [1979], “T t ng
Ph t giáo c a Iryeon” c a Kim Sang Hyun [1997], “Cu c đ i và t t ng c a Ấryeon” (t p 2 trong b sách g m 17 t p “Ấryeon và Tam Qu c di s ”1) c a Vi n nghiên c u l ch s Ph tăgiáoătrungă ngă HànăQu c [1998b], “Cu c đ i và nh n
th c l ch s c a Iryeon” c a Rha Jeong Sook [2000], “Iryeon, Nhà th s thi c a
Tam Qu c di s ” c a Jeong Byung Heon, Lee Ji Young [2010]2…ă i m chung c a
nh ng nghiên c u này là gi i thi u s raăđ i mang tính th n d 3, cu căđ i g n li n
v i Ph t giáo t khi còn nh c a Iryeon Thêm n a, qua nh ng nghiên c u này ta có
th bi t r ng Iryeon là m t thi năs ă(Thi n tông) nh ngăôngăc ngănghiênăc u k kinh sách (Giáo tông4) Có l th mà các nhân v t xu t hi n trong Tam Qu c di s
1 B sách này tinh tuy n 359 bài vi t khoa h c (g m: 28 bài di n gi i tác ph m, 29 bài v cu căđ iăvàăt ă
t ng c a Iryeon, 8 bài v các tài li u trích d n trong tác ph m Tam Qu c di s , 45 bài v s h c, 21 bài v
xã h i Silla, 13 bài v l ch s Silla, 21 bài v các qu c gia c đ i, 36 bài v Ph t giáo Silla, 17 bài v t ăt ng
Ph t giáo nói chung, 48 bài v v năhóaăc đ i, 42 bài v ch đ hwarang ( – – hoa lang), 22 bài
v xã h i h c và dân t c h c, 29 bài v kh o c và l ch s m thu t) trong 17 t p sách
,
3 Truy năk ăr ng:ăN măBínhăD nă(1206)ăt iăv ngăqu căGoryeo,ăcóăm tăb căhi năm uăli nătrongăbaăđêmăm ă
th yăm tătr iăvàoănhà,ăquangăchi uăánhăd ngăvàoăb ng,ăr iăsauăđóăbàăhoàiăthaiăvàăsinhăđ căm tăđ aăconă trai.ă óăchínhălàăIryeonă[JeongăChulăHeonă2012:ă54]
4 Ph t giáo Korea có th phână thànhă haiă h ng tu hành chính: Giáo tông ( – Gyojong – ) chú
tr ng nghiên c u kinh ph tăđ đ tăđ c giác ng và truy n gi ng Ph t pháp qua l i nói và câu ch , còn Thi n
tông ( – Seonjong – ) ch tr ngăb t l păv năt , giáo ngo i bi t truy n, tr c ch nhân tâm và ki n
tính thành Ph t
Trang 23th ng ng i thi n,ăxâyăchùaăn iănúiăcaoăho c r ngăsâuăyênăt nhăđ tu ni m, đ ng
th i có r t nhi uăkinhăđi n nhà Ph tăđ c nh căđ n trong tác ph m này Tuy nhiên,
nh ng nghiên c uănàyăch aăchúătr ng phân tích s liên h gi a Iryeon v i tri uăđìnhătrênăph ngădi n chính tr
(2) Các v n đ chung v tác ph m Tam qu c di s nh ăhoàn c nh và m căđíchă
biên so n, b c c, n i dung, nguyên t c biên so n, giá tr …ăc a tác ph m đ c phân
tíchătrongăcácăcôngătrìnhănh ă“Tam Qu c di s (b n b sung)” c a Choi Nam Seon
[1956, 1973, 1975], “Nh n đ nh l i ‘Tam Qu c di s ’” c a Kim Gi Hyeon [1988],
“Tam Qu c di s - gi c m c a Iryeon” (2 t p) c a Jo Seong Gi [1995], “Iryeon và
Tam Qu c di s : Di n gi i tác ph m” (t p 1 trong b sách g m 17 t p “Ấryeon và
Tam Qu c di s ”) c a Vi n nghiên c u l ch s Ph tă giáoă trungă ngă Hànă Qu c
[1998a], “Tam Qu c di s , tác ph m chúng ta th t s ph i bi t” c a Go Un Gi
[2006], “T i sao Kim Pu Shik và Iryeon vi t ‘Tam Qu c s ký’ và ‘Tam Qu c di
s ’” c a Jeong Chul Heon [2012]1… Bên c nhăđóăcònăcóăcácăbàiăvi tănh ăbài “Th
tài và đ c đi m c a Tam Qu c di s ” c a Kim Young Tae [1974], bài “Kh o sát
các tài li u trích d n trong ‘Tam Qu c di s ’” c a Ji Jun Mo [1993], bài “B i c nh
và quá trình biên so n ‘Tam Qu c di s ’” c a Lee Dong Geun [1997], bài “Nghiên
c u n i dung và th lo i ‘Tam Qu c di s ’” c a Jeong Ho Wan [1997]2… T t nhiên trong n i dung c a nh ng công trình nghiên c u này cóăđ c păđ n Ph t giáo Korea
nh ngăkhôngănhi u
(3) Các v n đ c a Ph t giáo Korea đ c ph n nh trong Tam Qu c di s
đ c nghiên c u k trong các công trình mang tính t ng h pă nh ă “Nghiên c u
‘Tam Qu c di s ’” c a H i Nghiên c uă ôngăB c Á [1982], “Nghiên c u t ng h p
‘Tam Qu c di s ’” c a Park Jin Tae, Jeong Ho Wan, Lee Dong Geun, Kim Bok
Sun, Lee Gang Ok, Jo Su Dong [2002], “Iryeon và Tam Qu c di s ” c a Vi n
Trang 24nghiên c u Iryeon [2007], “Tam Qu c di s và mã v n hóa” c a Kim Young Su
[2009]1… Quy n “Nghiên c u ‘Tam Qu c di s ’” g m 21 bài vi t,ătrongăđóăcóă11ă
bài v các v năđ c a Ph t giáo Korea (các tông phái Ph tăgiáo,ătínăng ng Quan
Âm, nghi l Ph t giáo, đ iăs ăUisang,ăthápăt ng Ph t, chùa Hwangnyong (
– – Hoàng Long t ), m thu t Ph t giáo…)ăđ c th hi n trong Tam Qu c
di s T ngăt , quy n “Ấryeon và Tam Qu c di s ” là t p h p 16 bài vi t v Tam
Qu c di s nh ngăch có hai bài v Ph t giáo Korea,ăđóălàăt ăt ng Ph t giáo Silla
quaăthiênă“Ngh aăgi i” vàăcácătr ng h p xu t gia Quy n “Nghiên c u t ng h p
‘Tam Qu c di s ’” đ c chia thành b n ch ng,ăg măph ngăphápălu n nghiên c u
Tam Qu c di s , ýăđ biên so n Tam Qu c di s , Tam Qu c di s nh ălàătàiăli u tham kh o (trongăl nhăv c s h c, dân t c h c, qu c ng qu căv năvàăl ch s Ph t giáo Korea), v năhóaăKoreaăth i c vàătrungăđ i (g m ph n l ch s du nh p Ph t giáo Korea, các tông phái Ph t giáo Korea, Ph t giáo h qu c, Ph t duyên qu c th thuy t,ă t ă t ng Di L c,ă t ă t ngă Quană Âmă vàă t ă t ng M t tông) Còn quy n
“Tam Qu c di s và mã v n hóa” c ngăg m b năch ng: th n tho i l p qu c qua
Tam Qu c di s và Tam Qu c s ký, hyangga vàăv năhóaădânăgian, các câu chuy n
Ph t giáo và hình th c c uăđ o, s th ng nh t Tam Qu c và đ y m nh quy n l c nhàăn c
Ngoài ra còn có các chuyên lu nănh ă“Nghiên c u các câu chuy n Ph t giáo
trong Tam Qu c di s ” c a Park Sung Ji [1996], “Nghiên c u t t ng Ph t giáo
th hi n trong ‘Tam Qu c di s ’” c a Jo Su Dong [2001], lu năv năth căs ă“Tìm
hi u t t ng Ph t giáo Silla th hi n trong Tam Qu c di s ” c a Park Sung Su
[2006], bài “Ni m tin tôn giáo và s linh nghi m ma thu t: đ c hi u nh ng câu
chuy n Ph t giáo trong ‘Tam Qu c di s ’” c a Cho Eun-su [2007], bài “Tính ch t
Ph t giáo và ý ngh a c a h ng ca trong ‘Tam Qu c di s ’” c a Kim Ki Jong
Trang 25
[2011], bài “Tam Qu c di s và tháp t ng” c a Hong Yun Shik [1980], bài “Kh o sát thiên ‘C m thông’ trong ‘Tam Qu c di s ’” c a Jun Sang Kyung [1995]1…
Nh ăv y, nhìn chung các công trình nghiên c u và bài chuyên lu n v Tam
Qu c di s nói chung và các khía c nh c a Ph tăgiáoăKoreaăđ c ph n nh qua Tam
Qu c di s nói riêng t ngăđ i phong phú v s l ngăvàăđaăd ng v ch đ N i dungăth ng t pătrungălàmărõăt ăt ng Ph t giáo Korea c đ i,ăđ c bi t là Ph t giáo Sillaămàătrongăđóătiêuăbi uălàăt ăt ng Ph t giáo h qu c và Ph t duyên qu c th thuy t.ă i uănàyăc ngăd hi u vì trong Tam Qu c di s , Iryeon dành ph n l n n i dung vi t v t ăt ng và vai trò c a Ph t giáo Silla
2.2 2 ph ng tây, tuy có nhi u sách nghiên c u và chuyên lu n b ng ti ng
Anh v Tam Qu c di s và các khía c nh c a Ph t giáo Korea trong Tam Qu c di s
nh ngăh u h t tác gi làăng i Hàn ch không ph iăng iăph ngăTây G n nh ăkhông có sách2 nghiên c u chuyên sâu nào v Tam Qu c di s hay Ph t giáo trong Tam Qu c di s Còn chuyên lu n thì có m t s bài sau: “Ấs the Samguk yusa reliable? Case studies from Chinese and Korean sources” (Tam Qu c di s có đáng
tin? Nghiên c u tr ng h p các ngu n t li u Trung Qu c và Korea) và
“Preserving the lore of Korean antiquity: an introduction to native and local sources in Ấry n's Samguk yusa” (B o t n tri th c c a Korea c đ i: gi i thi u
nh ng tài li u b n x và đ a ph ng trong Tam Qu c di s c a Iryeon) đ u c a
Mcbride II, R.D [2006 và 2007], “Doubts about the edition of the <Samguk yusa>” (Nh ng nghi ng v vi c biên so n <Tam Qu c di s >) c a Park Dae Jae
[2009], “The accounts of Milbon, Hyetong and Myeongnang in the Samguk yusa”
2 Ngay c hai b n d ch ti ng Anh và m t b n d ch ti ngă c c a Tam Qu c di s c ngădoăng i Hàn d ch
M t là b n d ch ti ng Anh Samguk Yusa: Legends and History of the Three Kingdoms of Ancient Korea c a
Ha Tae-hung (2008, New York: Silk Pagoda); hai là b n d ch ti ng Anh Overlooked Historical Records of the Three Korean Kingdoms c a Kim Dal-yong (2006, Seoul: Jimoondang Publisher); ba là b n d ch ti ng
c Samguk Yusa c a Kim Joung-ja (2005, Berlin: EB-Verla g) ă n 2015 có t t c 7 b n d ch: 2 ti ng Anh,
1 ti ngă c, 1 ti ng Czech, 1 ti ng Nh t, 1 ti ng Trung Qu c và 1 ti ng Vi t Trong s đó,ăch có b n ti ng
Trung và Vi tălàădoăng i Trung và Vi t d ch, còn l iăđ uădoăng i Hàn d ch)
Trang 26(Các truy n v Milbon, Hyetong và Myeongnang trong Tam Qu c di s ) c a Vanden Broucke, Pol [2007] Bài th nh t và th ba nêu ra nh ng nghi v n v tính xác th c c a các câu chuy n trong Tam Qu c di s và Iryeon có ph i làăng i
tr c ti p biên so n b sách này hay không Bài th hai t ng h p các ngu n tài li u
c mà Iryeon đãădùngătríchăd n trong tác ph m Tam Qu c di s Ch có bài th t ălàănói v Ph t giáo Korea, c th là v M t tông, qua phân tích ba câu chuy n v các phápăs ăMilbon ( – – M t B n), Hyetong ( – – Hu Thông)
và Myeongnang ( – – Minh Lãng)
2.2.3 Vi t Nam ch aăcóăb t c sách nghiên c u nào v Tam Qu c di s và
Ph t giáo Korea trong Tam Qu c di s , ch có m t s bài tham lu n đ ngăt p chí chuyên ngành ho c k y u h i th o khoa h c.ăLýăXuânăChungă[2013]ăđãăgi i thi u
v n t t v cu căđ iănhàăs ăIryeonăvàăc u trúc n i dung tác ph m qua bài “Nhà s
Nh t Nhiên và b sách Tam Qu c di s ” Còn Lý Kính Hi n [2014], thông qua bài
“Nghiên c u truy n ‘V n Ba T c trúc’ trong Tam Qu c di s ”1, gi i thi u v b i
c nh l ch s raăđ i c a cây sáo trúc mà m i khi th i lên s giúp thiên h thái bình
c a tri uăđìnhăSilla,ăđ ng th i so sánh s khác bi tăvàăt ngăđ ng v n i dung câu chuy nă “V n Ba T că trúc” ( – ) đ c ghi chép trong Tam
Qu c di s và Tam Qu c s ký c bi t,ăc ngătrongăn mă2014,ăNguy n Trung Hi p
có ba bài vi t đ uăliênăquanăđ n Ph t giáo Korea trong Tam Qu c di s : “D u n
M t tông trong Ph t giáo Korea qua tác ph m “Samguk Yusa” (Tam Qu c di s )”,
“Nghi l vòng đ i c a ng i Hàn th i Tam Qu c trong Tam Qu c di s ” và “Ch
hi u trong “Samguk Yusa” (Tam Qu c di s ) c a Iryeon [so sánh v i “Samguk Sagi” (Tam Qu c s ký) c a Kim Pu Shik]” Bài th nh t phân tích nh ng hành
tr ng c aăcácănhàăs ăpháiăM tătôngăvàăquaăđóăđánhăgiáăvaiătròăh qu c c a M t tông Korea th i c đ i Bài th hai xoay quanh các nghi l mang tính dân gian và tính
Ph tăgiáoătrongăvòngăđ i c aăng i Hàn th i c đ i, v i d n ch ng là n i dung các câu chuy n trong Tam Qu c di s Bài th baăsoăsánhăquanăđi m ch “hi u”ăc a
Trang 27Ph t giáo và Nho giáo Korea thông qua vi c t pă trungă phână tíchă thiênă “Hi u thi n”ăc a Tam Qu c di s và nh ng truy năt ngă ng c a Tam Qu c s ký
Nh ăv y, Vi t Nam có r t ít nghiên c u v Tam Qu c di s và các v năđ
Ph t giáo Korea trong Tam Qu c di s ă âyălàăm t thi u sót l n khi nghiên c u l ch
s ,ăv năhóa,ăt ăt ng Korea c đ i nói chung và Ph t giáo Korea c đ i nói riêng
***
Nhìn chung, liênăquanăđ năđ iăt ng nghiên c u c a lu năv năc a chúng tôi,
v s l ng và tác gi , có nhi u công trình nghiên c u v các v năđ c a Ph t giáo
Korea c đ iăđ c ph n nh trong tác ph m Tam Qu c di s nh ngăh u h t là do
ng i Hàn th c hi n và vi t b ng ti ng Hàn (nên ai không bi t ti ng Hàn thì không
ti p c năđ c) V n i dung, đaăd ng các bài nghiên c uănh ngăth ng t p trung v
t ăt ng Ph t giáo Silla v i hai thuy t Ph t giáo h qu c và Ph t duyên qu c th …ăTrênăc ăs đó,ăchúng tôi k th a các thành qu nghiên c u c a các tác gi ng i Hàn,ăng iăph ngăTâyăvàăng i Vi t vào các ph n mangătínhăc ăs th c ti nănh ă
cu căđ i và s nghi p c a tác gi Iryeon, m căđíchăsángătác,ăb c c, n i dung tác
ph m (trong Ch ng 1 c a lu năv n) Chúngătôiăc ngăk th a có ch n l c các k t
qu nghiên c u v t ăt ng Ph t giáo h qu c và Ph t duyên qu c th - nh ngăt ă
t ng ch đ o trong h th ngăt ăt ng Ph t giáo Korea c đ i Tuy nhiên, vì lu n
v nănày không thu c chuyên ngành tôn giáo h c hay tri t h c và do gi i h n c a
m t lu năv năth căs ănên chúng tôi không phân tích quá sâu nh ng v năđ mang tính
t ăt ng - tri t lý Tr ng tâm mà chúng tôi kh oăsátălàăđ căđi m c a quá trình phát tri n Ph t giáo Korea th i c đ i (có so sánh làm n i b t nh ngăđ cătr ngăriêngăbi t
ch có Ph t giáo Korea) và nh ng nhăh ng c a Ph tăgiáoăđ năđ i s ng v t ch t
và tinh th n c aăng i Hàn th i c đ i Rõ ràng, nghiên c u các v năđ này d i
góc nhìn c a ng i Vi t Nam làă h ng nghiên c u không trùng l p b t k công
trìnhănàoătr căđây
3 M căđíchănghiênăc u
tài này k th a nh ng thành qu c a nh ng nghiên c u v Ph t giáo Korea
và tác ph m Tam Qu c di s tr căđâyăt i Vi tăNamăvàăn c ngoài và v n d ng
Trang 28nh ng ki n th căđãăti p thuăđ c c a b năthânăđ đ aăraănh ng nh năđ nh m i v
Ph t giáo Korea th i c đ iăthôngăquaăv năb n là b sách Tam Qu c di s
V i lý do nghiên c uănêuătrên,ăchúngătôiăđ t ra m căđíchănghiênăc u là: (1) Tìm hi u b i c nh l ch s - xã h iăraăđ i c a tác ph m;
(2) Tìm hi u thân th và s nghi păc ngănh ăquanăđi m l ch s c aănhàăs ăIryeon - ng i ch biên tác ph m;
(6) Tìm hi u nh ng giá tr v năhóaă– đ oăđ c truy n th ng c a dân t c Hàn n
ch a trong các câu chuy n k Ph t giáo trong Tam Qu c di s
Ch th nghiên c u là ng i Hàn th i c đ i, t t ng l p quý t căđ n bình dân
đ c nh căđ n trong tác ph m Tam Qu c di s ;
Không gian nghiên c u là các qu că giaănh ăGoguryeo,ă Baekje,ă Silla…ătrênăbánăđ o Hàn th i c đ iăđãăđ c nh căđ n trong tác ph m Tam Qu c di s ;
Th i gian nghiên c u là t lúc Ph tăgiáoăđ c du nh păvàoăbánăđ o Hàn (n mă372)ăđ n cu i th k XIIIă(lúcănhàăs ăIryeon vi t tác ph m này)
5 Ph ngăphápănghiênăc u, t ăli u kh o sát và tài li u tham kh o
Ph ng pháp liên ngành: Tích h p nh ng tri th căvàăph ngăphápănghiênă
c u c a các chuyên ngành liên quan đ tài lu năv n nh ăv năhóaăh c, v năh c, s
h c, đ a lý h c, dân t c h c, chính tr h c đ tìm hi u, phân tích và lý gi i các khía
c nh c a Ph t giáo Korea trong tác ph m Tam Qu c di s
Trang 29Ph ng pháp h th ng – c u trúc: tài xem Ph t giáo Korea trong tác
ph m Tam Qu c di s nh ălàăm t h th ng đ c c u thành b i nhi u thành t và
đ ng th i gi a các thành t có m i quan h v i nhau Ph t giáo Korea trong tác
ph m Tam Qu c di s là s t ng h p c a Ph tăgiáoăbaăn c th i Tam Qu c, t c
Ph t giáo Goguryeo, Ph t giáo Baekje và Ph tăgiáoăSilla,ătrongăđóăPh t giáo Silla đóngăvaiătròăn ng c t năl t mình, Ph t giáo m iăn c là s k t h p gi a Ph t giáoăcungăđìnhăvàăPh tăgiáoădânăgian,ătrongăđóăPh tăgiáoăcungăđìnhăphátătri nătr c tiên,ăđ c tri uăđìnhăs d ngăđ c ng c h th ngăv ngăquy n M t khác, v m t
t ăt ng – tínăng ng, tác ph m Tam Qu c di s cho th y Ph t giáo Korea (th i Tam Qu c) là s t ng hòa c a nhi uă t ă t ng – tínă ng ng Ph tă giáoă nh ă tínă
ng ng Quan Th Âm B tát,ătínăng ng Di L c (T nh th ) ,ăđ c bi t là t ăt ng
Ph t duyên qu c th và Ph t giáo h qu c, h v ng – nh ngă“s n ph m”ăb năđ a
hóa c a Ph t giáo Korea
Ph ng pháp so sánh: gócă đ th nh t, chúng tôi so sánh các tình ti t
truy n trong Tam Qu c di s v i các tình ti t truy năt ngăt trong Tam Qu c s ký
đ làm rõ các v năđ nghiên c uănh ăquanăđi m l ch s c a tác gi Iryeon, vai trò
c a Ph tăgiáoătrongăđ i s ng chính tr - xã h i Korea c đ i gócăđ th hai, chúng tôi so sánh Ph t giáo baăn c Goguryeo, Baekje và Silla v iănhauăđ tìm ra
đ căđi m c a quá trình du nh p và phát tri n Ph tăgiáoătrênăbánăđ o Korea c đ i
Ph ng pháp nghiên c u s ố n hựa: Chúngătôiădùngăph ngăphápănàyăch
y uăđ tái l p l i b i c nh l ch s - v năhóaăKoreaăt th i l p qu căđ n n aăđ u th
k XIII Chính b i c nh l ch s - v năhóaă nhăh ngăđ n s phát tri n c a Ph t giáo Korea và mang l i cho Ph t giáo Korea nh ngăđ cătr ngăriêngăsoăv i Ph t giáo các
n c khác
T ă li u kh o sát là tác ph m Tam Qu c di s doă nhàă s ă Iryeon ch biên,
nh ngădoăchúngătôiăch bi t m t ít ch Hán nên ph i tham kh o b n chú d ch sang
ti ng Hàn (n mă 2007)ă c a nhà nghiên c u Kim Won Jung ( ) T i sao l i
ch n b n d ch c a Kim Won Jung mà không ph i c aăng i khác? Tínhăđ n nay có nhi u b n d ch nh ă b n c a Lee Byung Do ( , 1956), Lee Dong Hwan
Trang 30y u h i th o khoa h c ho căinăthànhăch ngăsách) và 3 t đi n bách khoa tr c tuy n
v v năhóa Korea, còn phân theo ngôn ng có 29 công trình ti ng Vi t, 38 ti ng Anh và 68 ti ng Hàn
6 ụăngh aăkhoaăh c và th c ti n
Ý ngh a khoa h c
Lu năv nănàyăgóp ph n nghiên c u m t tác ph m v năs tri t b t phân và quan
tr ng c a Korea,ăđ c bi t là góp ph n nghiên c u Ph t giáo Korea c đ i qua m t ngu năt ăli u có giá tr trên nhi uăph ngădi n Ngoài ra, vi c phân tích các câu chuy n Ph t giáo trong b sách Tam Qu c di s góp ph n kh ngăđ nh ph ngăphápăbiên so n l ch s theo l iă“s quan th n d ”ăc ngăr t quan tr ng
Ý ngh a th c ti n
V i lu năv n này, chúng tôi hy v ng có th đóngăgópăm t ph n vào vi c tìm
hi u l ch s du nh p, phát tri n c a Ph tăgiáoăKoreaănóiăchung,ăt ăt ng và công
tr ng c a các v caoăt ngăKoreaănóiăriêngăvàă nhăh ng c a Ph t giáoăđ n v năhóaă-
t ăt ngăng i Hàn th i k tr c khi Nho giáo th nh hànhătrênăbánăđ o Hàn ng
th i, lu năv nănàyăc ngăs là ngu n tài li u tham kh o b ích cho nh ng ai mu n tìm hi u v tác ph m Tam Qu c di s Nh ăv y, lu năv nănàyăđóngăgópăt ăli u tham kh o b ng ti ng Vi t cho nghiên c uăv năh c, l ch s , tôn giáo c a ngành Hàn Qu c h c nói chung
7 B c c và quy cách trình bày c a lu năv n
Ph năchínhăv n c a lu năv năngoàiăph n D n nh p và K t lu n thì còn
cóă3ăch ngănh sau:
Trang 31Cả NẢ 1: TÁC GI IRYEON VÀ TÁC PH M TAM QU C DI S
TRONG QUAN H V I L CH S PH T GIÁO KOREA
Ch ng 1 trình bày v cu căđ i và s nghi p liênăquanăđ n Ph t giáo c a tác
gi b sách Tam Qu c di s – nhàăs ăIryeon (Nh t Nhiên), hoàn c nh nào thôi thúc tác gi vi t b sách này, nh ng n i dung Ph t giáo nào mà tác gi mu n truy n l i cho các th h mai sau và nh ng giá tr trên nhi uăph ngădi n (l ch s ,ăv năhóa,ă
v năh c ) c a tác ph m đ c ng iăđ i sau nhìn nh n Các thông tin, nh năđ nh
ch ngănàyăcóătácăd ng cung c p m t cái nhìn t ng quan và nh ng d li uăc ăs đ
ti p c năsâuăh năt ng v năđ cácăch ngăsau
Cả NẢ 2: QUÁ TRÌNH DU NH P, PHÁT TRI Nă VẨă Că I M
PH T GIÁO KOREA QUA TÁC PH M TAM QU C DI S
Nh ătênăg i, Ch ng 2 g m hai v năđ chính: m t là quá trình du nh p và phát
tri n c a Ph t giáo Korea th i c đ i và hai là nh ngăđ căđi m mang tính b năđ a hóa c a Ph t giáo Korea th i c đ i C th , qua nh ng câu chuy n trong Tam Qu c
di s , chúng tôi s phân tích quá trình ti p nh n Ph t giáo baăn c th i Tam Qu c
di năraănh ăth nào (Ai du nh p Ph t giáo vào? T ng l p nào ti p nh n Ph t giáo
tr c?ăTháiăđ ti p nh n th nào? ), k đ n s phân tích quá trình phát tri n Ph t giáo Korea th i Silla th ng nh tănh ăth nào, r iăsauăđóăđúcărútăraănh ngăđ căđi m
c a Ph t giáo Korea th i c đ i
Cả NẢ 3: VAI TRÒ VÀ NHăH NG C A PH T GIÁO TRONG
V NăHịAăKOREAăQUAăTỄCăPH M TAM QU C DI S
N u Ch ng 2 t p trung phân tích quá trình phát tri n c a Ph t giáo trong
dòng ch yă t ă t ng Korea th i c đ i thì Ch ng 3,ă c ngă thông qua nh ng câu
chuy n k mangăđ m ch t Ph t giáo trong tác ph m Tam Qu c di s , s phân tích vai trò và nhăh ng c a Ph tăgiáoăđ năđ i s ngăv năhóaăv t ch t và tinh th n Korea
th i c đ i Chúng tôi s tìm hi u l ch s hình thành và các giá tr c a nh ng di s n
v năhóaăv t th c a Ph t giáo đ c nh căđ n trong Tam Qu c di s , đ ng th i ch
ra nh ng cách th c th c hành tu ni m và m tăvàiăt ăt ng, tri t lý nhân sinh c a
Ph tăgiáoămàănhàăs ă– tác gi Iryeon g i g m trong tác ph m cho các th h mai sau
Trang 32 Ph n ph l c g m có 3 m c: (1) Danhăsáchăcácăngôiăchùaăđ c nh c
đ n trong tác ph m Tam qu c di s , (2) Danh sách các tài li u dùng trích d n trong tác ph m Tam qu c di s ; (3) Danh sách các kinh và tài li u Ph t giáoăđ c nh c
đ n trong tác ph m Tam qu c di s N i dung các m c c a ph n Ph l c này góp
ph n b tr c li u khoa h c cho các th ng kê và nh năđ nh trong lu năv n
V quy cách trình bày trích d n, chúngătôiăđ tăngayăsauăýăhayăđo n tríchăđ c l y t các công trình nghiên c u, g m [Tên tác gi N m xu t b n: s trang], ví d [Kim Seong Beom 2011: 295]
Trang 33Cả NẢ 1
TÁC GI IRYEON VÀ TÁC PH M TAM QU C DI S TRONG QUAN H V I L CH S PH T GIÁO KOREA
có th hi u sâu s c v tác ph m Tam Qu c di s , chúng tôi tìm hi u b i
c nh l ch s – xã h iăraăđ i c a tác ph măc ngănh ăcu căđ i, s nghi p và quan
đi m l ch s c a tác gi Iryeon Sauăđó,ăchúngătôiăgi i thi u khái quát b c c và n i dung c a tác ph m T nh ng phân tích này,ăchúngătôiăđúcărútăraănh ng giá tr trên cácăph ngădi n c a tác ph m Tam Qu c di s
1.1 Cu căđ i, s nghi p vƠăquanăđi m l ch s c a tác gi Iryeon
Ng iăđ c xem là tác gi c a b sách Tam Qu c di s chính làănhàăs ăIryeonă( – Nh t Nhiên, 1206 – 1289) âyălàă nhân v t ch ch t c trong gi i Ph t giáo l n chính tr trong th k XIII c a v ngătri u Goryeo
Theo ghi chép trên t mă v nă bia1 nói v cu că đ i c aă nhàă s ă Iryeon [H i nghiên c uă v nă h c c đi n Hwagyeong 2008: 18 – 27], Iryeon tên th t là Gyeonmyeong ( Ki n Minh), quê t nh Gyeongsangbuk Ph thân c a ông
là m t v quan nh trong làng và m u thân c a ông là th ng dân Lúc chín tu i (n mă1214), ông lên chùa Muryang ( – VôăL ng t ) Haeyang (nay thu c thành ph Gwangju) đ h c t p nh ngăch aăph i xu tăgia.ă năn mă14ătu i (n mă1219), ông xu t gia t i chùa Jinjeon ( – Tr nă i n t ) Yangyang (nay thu c t nh Gangwon) Chùa Jinjeon v nă d ă làă n iă thi nă s ă Doeuiă ( – o Ngh a) sáng l p h phái Gaji ( – Già Trí, m t trong chín h phái Thi n tông
đ c hình thành t th i Silla th ng nh t) [Jeong Byung Heon, Lee Ji Young 2010: 170] T đây,ăôngăb tăđ uă“bénăduyên”ăv i Thi n tông
Trang 34Sau khi xu t gia, Iryeon v aăđiăthamăquanăcácăngôiăchùaăkhácătrongăc n c,
v a tu hành V iătàiăn ngăxu t chúng, ông s măđ c bình ch n là m t trong b n nhàăs ătàiăgi i nh t c a chín h phái Thi n tông lúc b y gi n n mă1227,ădanh
ti ng c a ông lan r ngăh năkhi ôngăđ đ u ( th ngăth ng khoa) k thi tuy n ch năt ngăl c a tri uăđìnhă(g i là t ng khoa).ăSauăkhiăđ k thiăt ngă
khoa, ông chuy năđ n am Bodang ( - B o Tràng am) trên núi Bosan, lo tu
t p thi năđ nh trong su t m yăn m.ă
T n mă 1231,ă Goryeoă b Mông C xâmă l c1 tránhă binhă đaoă lo n l c, Iryeon chuyên tâm tu hành trên núi Bosan,ăn iăcóănhi u chùa c a nhi u tông phái khác nhau, trong su t th i gian dài Ôngăđãăgiaoăl uăv i các ngôi chùa yăvàăđãătr i nghi m nhi uătínăng ng Ph tăgiáoăkhácănhau.ă i u này có th đ c th y trong b sách Tam Qu c di s , m t b sách ghi chép các câu chuy n Ph tăgiáoăliênăquanăđ n đaăd ng cácătínăng ng,ăt ăt ng Ph t giáo ch không t p trung vào m tătínăng ng,
t ăt ng Ph t giáo nào
T ngătruy n, vào tháng 10/1236, Iryeon đãăg p chân thân c a V năThùăB tát
t i am Muju ( Vô Tr am) trong lúc thi năđ nh và đ c th ký.ăN mă1237, ông chuy n ch sang am Myomun ( Di u Môn am) và ti p t c tu thi n
n n mă1246,ăôngăđ căth ngăc p thành thi năs 2 Tuy xu t thân t Thi n tông
nh ngăIryeonăc ngăr t chú tr ngăđ n vi c nghiên c u các Kinh Ph t nên “ông là nhà
s ătinhăthôngăc Thi n l n Giáo tông” [Jeong Byung Sam 2009: 34]
N mă 1249,ă m t v quan tên Jeongan ( , ? - 1251) đãă l y nhà mình Namhae làm chùa Jeongnim ( nh Lâm t ) và m i Iryeon v đây làm tr
1 Chi n tranh Mông C - Goryeo kéo dài t n mă1231ăđ n n mă1273 [Ban biên so n giáo trình Hàn Qu c
h c 2005: 95] Sau khi c u hòa quân Mông C , Goryeo b tăđ u b nhà Nguyên can thi p vào công vi c n i b
2 Vào th i Goryeo, ch đ t ngăkhoaăđ c chia thành chín c p, l năl t t th păđ n cao là đ i tuy n ( –
- daeseon), đ i đ c ( – – daedeok), đ i s ( – - daesa), tr ng đ i s (
– - jungdaesa), tam tr ng đ i s ( – – samjungdaesa) C p th sáu và b y có
khác bi t gi a Thi n tông và Giáo tông, t c c p th sáu và b y c a Thi n tông là thi n s ( – - seonsa) và đ i thi n s ( – - daeseonsa), c p th sáu và b y c a Giáo tông là th t a (
– – sujoa) và t ng th ng ( – – seungtong) C p th tám và chín c a hai tr ng phái l i
gi ng nhau, g i là v ng s ( – – wangsa) và qu c s ( – – guksa, nh ngăcóălúcăg i
là qu c tôn - ) [Kim Young Tae 1997: 354]
Trang 35trì Iryeon v năd ăch loătuăhànhăđ tránh chi n lo n do quân Mông C gâyăra,ănh ngă
k t khi g p Jeongan thì ôngăđãăb tăđ uăb c chân vào ch năquanătr ng N mă
1259, ông tr thànhăđ i thi năs
óălàăth i k n n chính tr thayăđ i m nh m c đ i n i l năđ i ngo i Vua
m i lên ngôi đãăc u hòa v i Mông C , kinh đô t m d i v đ o Ganghwa (Giang Hoa) Gi aă tìnhă hìnhă đó,ă vàoă n mă 1261,ă Iryeon đãă đ n trong chùa Seonwol ( Thi n Nguy t t ) theo l nh vua T iăđây,ăôngăđãăd n s c vào vi c tái thi t l i h phái Thi n tông Gaji mà b năthânăôngălàăng i thu c h pháiănày.ăN mă
1268, theo l nh c a tri uăđình,ă100ăv caoăt ng c a Thi năTôngăvàăGiáoătôngăd i
s ch đ o c a Iryeon đãăth c hi n pháp h i nhân d p hoàn thành b Tam T ng kinh (Tripitaka Koreana)
T n mă1277ăđ năn mă1281,ăIryeonăvângăl nh vua đ n tr trì chùa Unmun ( Vân Môn t ) t nh Gyeongsangbuk T iăđây, vào kho ngăn mă1281,ăông b tăđ u biên so n b sách Tam Qu c di s sauăkhiăđãăhoànăthànhăb L ch đ i
niên bi u ( - ) M t khác, vào tháng 6/1281, khi mà Mông C
b tălínhăvàăc p bóc Goryeoăđ ti p t c chinh ph t Nh t B n, Iryeonăđãănh n l nh vua đ năGyeongjuăđ khích l tinh th n quân dân Ông đâyăđ c kho ng m tăn măthì l i theo l nhăvuaăđ n tr trì chùa Gwangmyeong ( - Quang Minh t )
N mă1283, ôngăđ c s c phong làm “qu cătôn” (ng iăđ c c n c tôn tr ng) Iryeon làăng i con r t có hi u Sau ng n y th i gian góp s c ch năh ngăPh t giáo và c v n chính tr , ông kh n thi t xin vua cho v l iăngôiăchùaăngàyăx aă quê nhàăđ có th g năg iăm già Cu iăcùngănhàăvuaăđãăch p thu n và ông đãăch măsócă
m đ nălúcăbàăquaăđ i vào n mă1284 Sauăđó, tri uăđìnhăl i m i Iryeon đ n ti p
qu n chùa Ingak ( - Lân Giác t ) trên núi Hwasan T iăđây,ăôngăđãăhaiăl n
t ch că“C u s nămônăđôăh i”ă( , đ i h i c a chín h phái Thi n tông)
v i quy mô l năch aăt ngăcóătr căđây.ăS ki n này có th xemănh ăm t ví d cho
vi c Iryeon n m quy n ch đ o trong Thi n tông nói riêng và toàn b Ph t giáo
Trang 36Goryeo nói chung n gi aăn mă1289, ông ngã b nh và viên t ch,ăh ng th 84
1214 Tu h c t iăchùaăMuryangă(nh ngăch aăxu t gia)
1219 Xu t gia và h c gi i lu t t i chùa Jinjeon
Tr ng thành
v m tăt ă
t ng
(1226–1249)
1227 k thiăt ngăkhoa, chuy năđ n s ng t i am Bodang
1236 Di n ki n chân thân c aă V nă Thùă B tát r i chuy nă đ n
làm tr trìăvàăđ t giác ng t i am Muju
1237 Tr thành tam tr ng đ i s và làm tr trì t i am Myomun
1246 Tr thành thi n s
1249 Chuy năđ n làm tr tr chùa Jeongnim thu c Namhae; tham
gia làm b Tam T ng kinh (Tripitaka Koreana)
Khuy chătr ngăth l c c a h phái Thi n tông Gaji
1268 Vâng l nh vua m h i m ng b Tam T ng kinh hoàn thành
Làm tr trì chùa Ingak và truy n d y Thi năđ oăchoăđ t
1284 T ch căđ i h i C uăs năThi n môn
V năđangăti n hành biên so n b Tam Qu c di s
1289 Nh p t ch t i chùa Ingak, th 84 tu i, th y hi u là Bogak
Trang 37Ngoài b sách Tam Qu c di s , Iryeon còn đ l i cho h u th nhi uătr c tác
v Ph t giáo nh ă 30 quy n Tr ng biên Tào ng ng v ( –
), hai quy n Tho i l c ( – ), ba quy n K t ng t p tr (– ), hai quy n T phái đ ( – ), ba quy n i
t ng tu tri l c ( – ), b y quy n Ch th a pháp s (
– ), 30 quy n T đình s uy n ( – ), 30 quy n
có Tam Qu c di s và Tr ng biên Tào ng ng v cònăđ căl uătruy năđ n ngày
nay i u này càng khi n cho Tam Qu c di s tr thành tài li u quan tr ng khi
mu n tìm hi u v t ăt ng Ph tăgiáoăvàăquanăđi m l ch s c a Iryeon
V qỐan đi m l ch s c a Iryeon, nhi u h c gi 1 đ ng nh n xét r ng Iryeon nhìn nh n l ch s b ngă“s quan th n d ” ( – ), khác v iă“s quan th c ch ng”ă( – ) c a Kim Pu Shik trong Tam Qu c s ký
“Th n d ”ăcóăth hi uălàă“k bí, k l , l th ng,ăsiêuănhiên ”.ă Iryeon cho r ng
“nh ngăđi u nhìn th y và s th yăch aăph i là toàn b th gi i, th gi i này còn t n
t i nh ng th taăch aăth nhìn th y ho c s th y.” [d n theo Jeong Chul Heon 2012: 55] Ông ng ý r ng l ch s dân t c không ch là nh ng s ki n, nhân v t rõ ràng, chân th căđ c ghi chép trong các b chính s mà còn c nh ng hi năt ngă“quáiă
d”,ănhânăv tă“th năthánh”ăđ căl uătruy n trong dân gian qua các truy n c , th n tho i Vì th , khi biên so n b s Tam Qu c c aăriêngămình,ăIryeonăđãăs uăt m và trích d n nhi u tài li uăbiaăv n,ăc t ch,ăh ngătruy năđangăl uătruy n trong dân gian Lý gi i cho vi călàmăphiăquanăph ngănày,ăIryeonăđãăvi tănh ăsauă L i m
đ u c a thiên K d :
Nhìn chung nh ng thánh nhân x a n u mu n dùng l nh c đ m mang
đ t n c, dùng nhân ngh a đ r n d y bách tính thì không nói đ n đi u quái d ,
b o l c, vi c càn qu y qu th n Nh ng khi đ v ng xu t hi n có đi m khác
1 [Choi Nam Seon 1975: 35], [Kim Tae Young 1974: 26], [Kim Sang Hyun 1978: 43], [Chae Sang Shik 1979: 36], [Rha Jeong Sook 2000: 74]
Trang 38v i ng i bình th ng ch nh n đ c phù m nh1 và đ l c2 và sau s ki n
đó có s thay đ i l n nên có th n m gi đ c v trí thiên t và t o nên v
nghi p
Vi c thánh nhân xu t hi n đ ng th i v i vi c b c tranh (Bát quái) xu t
hi n trên sông ảoàng ảà và áng v n xu t hi n trên sông L c Th y3 C u v ng
bao quanh ng i Th n M u nên đã đ ra Ph c Hy, r ng quan h v i N ng
(m c a Th n Nông) sinh ra Viêm , Hoàng Nga (m c a Thi u o) đang
ch i trên cánh đ ng có tên g i là Cung Tang thì có th n đ ng t x ng là con
trai c a B ch xu t hi n giao h p v i bà mà sinh ra Thi u H o, Gi n ch
nu t tr ng b m mà sinh ra Ti t, Kh ng Nguyên gi m vào v t chân c a
ng i kh ng l mà sinh ra Khí, m c a Nghiêu mang thai m i b n tháng m i
sinh ra vua Nghiêu, giao h p v i r ng trong chi c ao l n mà sinh ra Bái Công
Nh ng vi c x y ra t đây v sau làm sao mà ghi cho h t?
Do đó, sao có th nói t t c nh ng th y t c a Tam Qu c đ u có xu t
thân th n bí và k d là quái d đ c? [Iryeon 2012: 22-23]
Nh ngăđi uă“quáiăd ”ătrongădânăgian th i Tam Qu c v n b Kim Pu Shik lo i
b kh i b sách chính s Tam Qu c s ký đãăđ c Iryeon dày công ghi chép l i trong Tam Qu c di s Tuy nhiên, cái tài c a Iryeon là ch ôngăđãă“vi t l i nh ng
s tích, nh ng th n tho i [c a dân t c Hàn – N.T.H nh n m nh] v i n l c di n
d ch chúng không ch nh ăm t ph n c a l ch s c đ i mà còn là nh ng bi uăt ng tinh th n dân t c”ă[JeongăByungăSamă2009:ă44] Quaăđó,ăôngămu n v c d y tinh
th n dân t c, mu n m iăng i nh n th c r ng v năhóaăKoreaăc ngăxu t hi n cùng
th i vàăđ ngăđ ng v iăv năhóaăTrungăHoa
Tuy nhiên, Iryeon vi t s theo l iă“th n d ” mang tính Ph t giáo nh ăth không cóăngh aălàăôngăhoànătoànăph n bác l i vi t s chính th ng c a Nho gia, mà ch b
1 M nh tr i ban cho vua
2 Sáchătiênătriătr c lành d h a phúc
3 B c tranh xu t hi n trên sông Hoàng Hà là ám ch truy n Long Mã có kh c b cătranhătrênăl ngăxu t hi n
trên sông Hoàng Hà B cătranhănàyăđ c g iălàăHàăđ Ph căHyăđãăt oăraăbátăquáiăc năc vào b c tranh này KhiăvuaăV ăđiătr n n h ng th y có m t con rùa th nătrênăl ngăcóăkh c m tăángăv năxu t hi n trên sông L c
Th y.ắngăv nănàyăđ c g i là L căth ă
Trang 39sung cho khi m khuy t c a l i vi t s th c ch ng Minh ch ng là trong Tam Qu c
di s cóăm tăbi uă“V ngăl ch”ăh tăs căchiăti t,ăth măchíăđôiăch ăkèmătheoăc ăl iăbìnhăch ăquan c a tác gi ,ăv ăquáătrìnhăraăđ i,ălênăngôi,ăcaiătr ăc aăcácăđ iăvuaăTamă
Qu c.ăNóiăcáchăkhác,ăđâyălàăb ngăch ngăchoăth y,ăIryeonăhoànătoànăcoiătr ngătínhăchínhăth ngăc aăcácătri uăđ i,ăvàăđóăchínhălàăbi uă hi năc aă nhăh ngăNhoăgiáo trongăt ăt ng Iryeon
V y, s ădungăh păv ăth ălo i (chính s - dã s ),ăs ăkhoanăhòaăv ăt ăt ng (Ph t – Nho)ăc aă tácă ph mănàyă có ngu n g c t đâu?ăPh iăch ngălàăvìă b n thân Iryeonăthu cădòngăPh tăgiáoăThi nătông,ăm tămônăpháiăxu tăphátăt ăTrungăHoa,ăvàăngayăt ăđi măxu tăphátănàyănóăđãămangătínhăkhoanădung,ăv iăs ăk tăh păc aăPh tăgiáoă nă ă cùngă Nhoă giáoă vàă tínă ng ngă b nă đ aă Trungă Hoa.ă Thêm n a, ph i
ch ngăvìăcu căđ iăc aăIryeon c ngălàăm t s dungăhòaăPh t – Nho khiăôngăt ngălãnh
đ o gi iăPh tăgiáoăv iăt ăcáchăm tăqu căgiáoăvà tham gia c v n chính s theo l nh vua M t khác, s dung hòa này còn xu t phát t đ căđi m th i cu c khi mà c Ph t giáo và Nho giáo cùng t n t iăsongăsong,ăkhôngăđ i l p nhau trong xã h i Goryeo
S ăđ iăl păgi aăhaiăh ăt ăt ngănàyăch ăb căl ăkhiăsau này Nhoăgiáoăđ căv ngătri uăJoseonăđ aălênăv ătríăđ c tôn
1.2 B i c nh và m căđíchăsángătácătácăph m Tam Qu c di s
Tam qu c di s raăđ i vào cu i th k th XIII trong b i c nh n n chính tr , xã
h i và tôn giáo Goryeo có nhi u bi năđ ng sau nh ng cu c n i lo nătrongăn c và
s chi ph i t bên ngoài c a nhà Nguyên (Trung Qu c) vào công vi c n i b c a Goryeo
Nhìn l i l ch s chính tr xã h i, vào th i k đ uăhìnhăthành,ăGoryeoăđ c duy trì b ng s liên h p gi a các hào t căđ aăph ngăđãăt n t i t lâu và các quý t c trungă ngăm i xu t hi n Các th l căđ aăph ng đãăđóngăgópănhi u công lao trong
th i k ki n qu c d n d n l i tr thành m iăđeăd aăđ i v i chính quy nătrungă ngă
t p quy n n gi a th k th XII,ăđ i s ng chính tr xã h i Goryeo có nhi u mâu thu n ch ng ch t Các th l căđ aăph ngăvà các phe cánh ngo i thích sau khi lên
đ c các ch c v ch ch t trong tri uăđìnhăthìătìmăcáchăđ aăthânăt c, bè phái c a
Trang 40mình vào các ch c v quan tr ng khác Các th l c này, nh ngăv năth n b o th , luôn l n át các võ th n c păd iăvàăc păđ tăđaiăc aăng i dân K t c c là cu c chính bi n c a các võ th năđãăn raăvàoăn mă1170,ăgi i võ th n lên n m quy n bính, làm tan rã n n chính tr quý t căv năth n Khi các chính quy n võ th năđ c thành
l p, nh ng k th ng tr c ngăv n bóc l t dân chúng m t cách n ng n nên t ng l p
ti n dân và nông dân ph i ch u s th ng kh trong th i gian dài [Han Young Woo 2010: 252 - 267] n th k th XIII, Goryeo b quân Mông C xâmăl c Sau kho ngă42ăn mă(1231ă– 1273) đ u tranh b n b , cu i cùng Goryeo ph i c u hòa v i Mông C Lúc này, Mông C đãăl p ra nhà Nguyên Trung Qu c và nhà Nguyên đãăcanăthi p sâu vào đ i s ng chính tr , xã h i,ăv năhóa,ătônăgiáo c a Goryeo trong kho ng h nă80ăn m (1271 – 1356) [Seth M J 2011: 111]
Trên khía c nh l ch s t t ng – tôn giáo, các nhà vua th i Goryeo ti p t c
ng h Ph t giáo và v n xem Ph t giáo là qu c giáo Trong n i b Ph t giáo Goryeo
có s đ i l p gi a haiătr ng phái tu t p Giáo tông và Thi n tông N u l y n n võ
th nă(n mă1170)ălàmăm c thì th i k tr c đó, Giáo tông (có n n móng là gi i quý
t c chân c t trungă ng) chi mă uăth , còn th i k sau đó,ăThi n tông (du nh p vào Korea t th k th IX [Kwon Sang-no 1964: 10],ăđ c s ng h c a th l c hào t căđ aăph ng) chi mă uăth Nh ngănhìnăchung,ăt ngăđoànăPh t giáo, nh s
b o tr c aănhàăn c,ăđ tăđ c quy n l c l n v chính tr và m r ng quy n l c kinh t v i nhi u ti n c a, ru ngăđ t T sau tri uăđ i c a vua Gwangjong (
– QuangăTôngăv ng,ă950 - 975), Ph tăgiáoăcóăxuăh ng ngày càng thiên v c u cúngăđ đ tăn c th nhăv ng,ăxuaăđu i yêu qu - m t ch căn ngăđ cătr ngăc a
Ph t giáo Korea,ăđ c g i là Ph t giáo h qu c, h v ng.ăD iăáchăxâmăl c c a Mông C và can thi p c a nhà Nguyên, t tri u vua Chungnyeol ( – Trung
Li tăv ng, 1236 – 1308), “gi i Ph tăgiáoăđãă vào tr ng thái không th ph c h i, suy s p v i nh ngăt ăt ng ch làm tr m tr ng thêm nh ng mâu thu n xã h i, xa r i nhân dân Kinh t chùa chi n cu i th iăGoryeoăđãătr thành v n n năđ i v i qu c gia và Ph t t m c lên quá nhi uăđ năđ tr thành gánh n ng cho qu c kh B n thân chùa chi năthìăthayăđ i, tr thànhăn iăđ tránhănéălaoăđ ng và binh d ch.”ă[Kim