Tìm hiểu về vấn đề tính dục trong tác phẩm hồng lâu mộng

Đặc biệt, với đề tài Tìm hiểu về vấn đề tính dục trong tác phẩm “Hồng lâu mộng” người viết cũng hy vọng có thể đặt ra thêm một vài vấn đề mới trong việc tìm hiểu, nghiên cứu tác phẩm

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS PHAN THU VÂN

Thành phố Hồ Chí Minh - 2015

Lời cảm ơn

Trong quá trình thực hiện luận văn, chúng tôi đã gặp không ít khó khăn và đã nhận được sự giúp đỡ, hỗ trợ từ rất nhiều người

Với lòng biết ơn sâu sắc, chúng tôi xin kính gửi lời tri ân chân thành nhất đến

cô Phan Thu Vân, người đã truyền cảm hứng cho chúng tôi trong những năm Đại học và đến tận bây giờ Cô là người đã chỉ bảo, góp ý và hướng dẫn một cách tận

tình để chúng tôi có thể nhận thức và thực hiện được đề tài Tìm hiểu về vấn đề tính dục trong tác phẩm Hồng lâu mộng

Đồng thời, chúng tôi xin kính cảm ơn quý Thầy, Cô giáo đã truyền dạy kiến thức và định hướng cho chúng tôi trong suốt những năm qua Nhân đây, chúng tôi xin cảm ơn cô Đoàn Thị Thanh Nhàn, giáo viên khoa tiếng Trung – Trường Đại học

Sư phạm TP HCM; cô Trần Thị Hồng Phúc, giáo viên bộ môn Tiếng Anh trường THPT Chu Văn An và những người bạn hỗ trợ dịch nguồn tư liệu ngoài nước giúp chúng tôi

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng xin kính gửi lời cảm ơn đến các Cô, Chú làm việc tại Thư viện trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn; trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh và những người bạn đã hỗ trợ, cung cấp nguồn tư liệu trong nước cho chúng tôi

Cuối cùng, xin cảm ơn tất cả những người đã quan tâm, chăm sóc, động viên

và thương yêu chúng tôi trong suốt thời gian sống, học tập và nghiên cứu, những người luôn đem tới cho chúng tôi sự an yên và hạnh phúc

TP Hồ Chí Minh, ngày 11 tháng 11 năm 2015

Người thực hiện

Đặng Ngọc Ngận

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Người thực hiện

Đặng Ngọc Ngận

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 6

0.1 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 6

0.2 Lịch sử vấn đề 6

0.2.1 Lịch sử nghiên cứu Hồng lâu mộng 6

0.2.1.1 Lịch sử nghiên cứu Hồng lâu mộng trong nước 6

0.2.1.2 Lịch sử nghiên cứu Hồng lâu mộng ngoài nước 10

0.2.2 Lịch sử nghiên cứu tính dục 17

0.3 Đối tượng và phạm vi đề tài 21

0.4 Phương pháp nghiên cứu 22

0.5 Cấu trúc luận văn 23

NỘI DUNG 25

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 25

1.1 Đôi nét khái quát về vấn đề tính dục 25

1.1.1 Khái niệm về tính dục 25

1.1.2 Một số vấn đề liên quan đến vấn đề tính dục 26

1.1.3 Vấn đề tính dục trong văn học Trung Quốc 31

1.2 Hồng lâu mộng 42

1.2.1 Tác giả 42

1.2.2 Vị trí và ảnh hưởng của Hồng lâu mộng trong văn học Trung Quốc 49

Tiểu kết 51

CHƯƠNG 2 NHỮNG BIỂU HIỆN VỀ TÍNH DỤC TRONG HỒNG LÂU MỘNG 53

2.1 Thiên hướng tính dục trong Hồng lâu mộng 53

2.1.1 Vấn đề tính dục đồng giới 53

2.1.2 Vấn đề tính dục lưỡng tính 61

2.1.3 Vấn đề tính dục loạn luân 64

2.1.4 Tính dục trong quan hệ vợ chồng 68

2.1.5 Tính dục với tình yêu 69

2.2 Vấn đề tính dục trong Hồng lâu mộng - một quan niệm nhân sinh mới 74

2.3 “Ý dâm” trong Hồng lâu mộng - một quan niệm thẩm mỹ độc đáo 77

Tiểu kết 86

CHƯƠNG 3 NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN TÍNH DỤC TRONG HỒNG LÂU MỘNG 87

3.1 Mật mã biểu tượng 87

3.1.1 Biểu tượng gương 88

3.1.2 Biểu tượng nước mắt 93

3.1.3 Biểu tượng cánh cửa 98

3.2 Giấc mơ tính dục 104

3.3 Kết cấu không - thời gian 112

3.3.1 Không gian 112

3.3.2 Thời gian 121

Tiểu kết 133

KẾT LUẬN 135

TÀI LIỆU THAM KHẢO 137

PHẦN MỞ ĐẦU

0.1 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Hồng lâu mộng có vai trò rất lớn trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Từ

khi mới ra đời, nó đã trở thành một hiện tượng văn học được chú ý Có thể nói

Hồng lâu mộng là một trong những tác phẩm được người Trung Quốc dành cho rất

nhiều ưu ái và trân quý Không dừng lại ở đó, Hồng lâu mộng còn có sức lan tỏa và

ảnh hưởng đến đời sống, văn chương của nhân loại

Một khía cạnh hết sức quan trọng có tác động mạnh mẽ đến con người trong

xã hội nói chung và văn học nói riêng đó chính là vấn đề tính dục Có thể nói, cho

dù thường bị né tránh, nhưng rõ ràng vấn đề ấy vẫn tồn tại cùng với con người như

là một trong những yếu tố quan trọng nhất của cuộc sống Nó là bản năng của con người và cũng giữ một vị trí nhất định trong việc tô vẽ những mảng màu đặc sắc của cuộc sống

Có lẽ vì vậy mà mươi, mười lăm năm trở lại đây, vấn đề tính dục đã được đề cập đến và đã trở thành một đề tài khá hấp dẫn giới nghiên cứu nói chung và các nhà nghiên cứu văn học nói riêng Với những ý nghĩa như thế, người viết cho rằng

Tìm hiểu về vấn đề tính dục trong tác phẩm “Hồng lâu mộng” là một trong những

đề tài đáng được nghiên cứu

Với đề tài này, người viết mong muốn được khám phá những điều liên quan

đến vấn đề tính dục trong tác phẩm Hồng lâu mộng Từ đó, ít nhất chúng ta có thể

hiểu thêm về vấn đề mà trước đây ta vẫn e dè khi đề cập đến để góp phần thúc đẩy con người đạt tới một sự phát triển hài hòa ở tất cả mọi mặt Đặc biệt, với đề tài

Tìm hiểu về vấn đề tính dục trong tác phẩm “Hồng lâu mộng” người viết cũng hy

vọng có thể đặt ra thêm một vài vấn đề mới trong việc tìm hiểu, nghiên cứu tác

phẩm Hồng lâu mộng

0.2 Lịch sử vấn đề

0.2.1 Lịch sử nghiên cứu “Hồng lâu mộng”

0.2.1.1 Lịch sử nghiên cứu “Hồng lâu mộng” trong nước

Hồng lâu mộng được ví là một bộ Bách khoa toàn thư của văn học nghệ

thuật nhân loại Vì thế, việc các nước trên thế giới yêu mến và say mê tìm hiểu về

nó là điều dễ hiểu Tại Việt Nam, đã có khá nhiều bản dịch về Hồng lâu mộng, ngay

từ khoảng những năm đầu của thế kỷ XX, Hồng lâu mộng được đăng trên các báo,

tạp chí đã hấp dẫn rất nhiều độc giả.Trong khoảng thời gian này, các công trình

nghiên cứu về Hồng lâu mộng chưa thật sự rầm rộ, mở đầu là bài Hồng lâu mộng

lược khảo của Vương Hồng Sển trên tờ báo Văn hóa Á Châu, xuất bản năm 1958

Trong bài viết, Vương Hồng Sển đã cho rằng Hồng lâu mộng chính là “hòn ngọc

quý trong kho tàng văn học Trung Quốc” Đến năm 1970, cuốn Thú xem truyện Tàu

của chính tác giả do nhà xuất bản Xuân Thu ấn hành cũng đem đến cho người đọc

một cái nhìn khái quát hơn về tác phẩm Hồng lâu mộng và những tác phẩm văn học

Trung Hoa nói chung trong giai đoạn này

Từ năm 1960, khi chuyển ra Hà Nội và công tác tại tổ Hán Nôm Viện Văn

học, tác giả Nguyễn Đức Vân đã có đóng góp to lớn vào việc dịch Hồng lâu mộng

Là một bộ tiểu thuyết hết sức đồ sộ, nên việc dịch Hồng lâu mộng thật sự không hề đơn giản Theo tác giả Nguyễn Công Lý, nhóm trưởng của nhóm dịch Hồng lâu

mộng khi ấy là nhà Hán học Bùi Kỷ, nhưng khi công việc bắt đầu thì nhóm trưởng

Bùi Kỷ qua đời Lúc này, Nguyễn Đức Vân đã trực tiếp hỗ trợ cho nhóm dịch, đặc biệt là công tác hiệu đính tác phẩm Đến năm 1962, tác giả Nguyễn Đức Vân đã đề

cập tới những đóng góp cơ bản của tác phẩm Hồng lâu mộng cho nền văn học qua bài viết Giá trị bộ tiểu thuyết Hồng lâu mộng đăng trên Tạp chí Văn học số 3

Sau đó, tác giả Trần Lê Bảo với các bài viết Hồng lâu mộng và Chu Dịch đăng trên Tạp chí Văn hóa dân gian số 1, năm 1996; Nghệ thuật xây dựng nhân vật

chính diện trong Hồng lâu mộng đăng trên tạp chí Văn hóa nghệ thuật số 3 năm

2002; Thể nghiệm mộng ảo của các tác gia cổ đại Trung Quốc đăng trên tạp chí

Nghiên cứu Trung Quốc số 4 năm 2006; tác giả Phạm Tú Châu với bài viết Vài nét

về nghiên cứu tiểu thuyết Minh Thanh ở Việt Nam trên tạp chí Nghiên cứu Trung Quốc, số 3 năm 2000;… đã giúp người đọc hiểu sâu hơn nhiều vấn đề thú vị và sâu

sắc trong tác phẩm Hồng lâu mộng

Trong cuốn Tinh hoa Văn học Trung Quốc do tác giả Hải Nguyễn tuyển chọn và được nhà xuất bản Thanh niên phát hành có nhận định: “Hồng lâu mộng là

toàn bộ những đau thương của công tử Tào Tuyết Cần về những ngày vẻ vang và những ngày suy tàn của gia đình mình, của giai cấp mình” Tác giả cũng cho rằng,

để thấy được những điều đó, đòi hỏi Tào Tuyết Cần phải vừa đứng ở vị trí của người trong cuộc và cũng vừa đứng ở vị trí một chứng nhân Ngoài ra, những giáo

trình văn học sử có mặt tại Việt Nam đề cập khá nhiều đến Hồng lâu mộng Có thể

kể đến tác giả Trần Xuân Đề với cuốn Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc, qua công

trình này tác giả giúp người đọc nhận chân được tính cách, tâm lý nhân vật Bảo Ngọc, Đại Ngọc và Bảo Thoa và những vấn đề về tư tưởng của tác phẩm

Không dừng lại ở việc giới thiệu, phân tích các nhân vật trong Hồng lâu

mộng, tác giả Nguyễn Khắc Phi trong Thơ văn cổ Trung Hoa, Mảnh đất quen mà lạ

đã đề cập đến vấn đề bút pháp miêu tả nhân vật của Tào tuyết Cần, đặc biệt là bút pháp “Song quản tề hạ” (Hai quản bút cùng hạ xuống một lần) Qua đó, tác giả đã giới thiệu được một cách khái quát về nghệ thuật xây dựng nhân vật trong văn học

cổ điển Trung Quốc nói chung và nghệ thuật xây dựng nhân vật trong Hồng lâu

mộng nói riêng

Bàn về tiểu thuyết đời Minh - Thanh, tác giả Trần Xuân Đề đã viết rằng

“Hồng lâu mộng không những có ảnh hưởng sâu rộng trong xã hội, mà còn gây hứng thú mạnh mẽ trong giới nghiên cứu Trong lịch sử văn học Trung Quốc, không một bộ tiểu thuyết nào đã gây nhiệt tình cho người nghiên cứu đến thế…” [22,

tr.420] Tác giả Nguyễn Phố cũng đã dịch và giới thiệu Mạn thuyết Hồng lâu của

Trương Khánh Thiện và Lưu Vĩnh Lương, cuốn sách là tập hợp những bài viết mang tính luận đàm khá đặc sắc xoay quanh các thủ pháp nghệ thuật tiêu biểu của Tào Tuyết Cần về việc miêu tả, khắc họa tính cách và xây dựng nhân vật

Với cuốn Trí tuệ Tào Tuyết Cần, tác giả Đỗ Anh Thơ đã giới thiệu cho độc giả một cách khái quát về những nghi vấn xoay quanh tác phẩm Hồng lâu mộng,

mở rộng thêm những vấn đề mà các nhà nghiên cứu thường tranh luận với nhau từ trước đến nay

Trong cuốn Tìm hiểu phong cách Nguyễn Du trong Truyện Kiều, tác giả Phan Ngọc đã trình bày quan điểm của mình về Hồng lâu mộng qua sự đối sánh một

số vấn đề xoay quanh tác phẩm Hồng lâu mộng và tác phẩm Truyện Kiều Tuy nhiên, theo bản thân người viết, nhận định Hồng lâu mộng với “tình tiết quá nhiều

và thừa thãi” [57, tr.112] của tác giả Phan Ngọc trong cuốn sách này còn mang tính

chủ quan Bởi lẽ, mỗi tình tiết mà tác giả của Hồng lâu mộng xây dựng trong tác

phẩm đều hết sức dày công và mỗi chi tiết của tác phẩm dù có lặp lại thì đó vẫn là điều thú vị trong quá trình tìm hiểu, khám phá của độc giả

Đúng như lời nhận định của tác giả Đinh Phan Cẩm Vân, Tào Tuyết Cần không chỉ là một tiểu thuyết gia mà ông còn là nhà lý luận văn học, nhà nghiên cứu hội họa, âm nhạc tài ba Tác giả Đinh Phan Cẩm Vân cũng cho rằng nguyên lý mà

Tào Tuyết Cần lấy làm điểm tựa xây dựng nên tác phẩm Hồng lâu mộng chính là tạo ra những quan hệ cặp đôi Qua ba chương của cuốn sách Tìm hiểu Hồng lâu

mộng tác giả đã đem đến cho người đọc một cái nhìn khá rõ nét về hệ thống cặp đôi

các nhân vật trong tác phẩm Hồng lâu mộng

Ở Việt Nam, có rất nhiều công trình nghiên cứu về Hồng lâu mộng Ngoài

những giáo trình, những công trình nghiên cứu được kể trên đây, chúng ta có thể kể

đến một số giáo trình như: Lịch sử văn học Trung Quốc của Nguyễn Khắc Phi, Lưu Đức Trung, Trần Lê Bảo; Khảo luận tiểu thuyết cổ điển Trung Hoa của Nguyễn Huy Khánh; Về những bộ tiểu thuyết cổ điển hay nhất Trung Quốc của Trần Xuân Đề; Những kiến thức văn hóa không thể không biết do Trần Thị Thanh Liêm và Nguyễn Duy Chinh biên soạn; Bài giảng Văn học Trung Quốc của tác giả Lương Duy Thứ; Giáo trình Văn học Trung Quốc của Phạm Thị Hảo; Câu chuyện văn

chương phương Đông của tác giả Nhật Chiêu, Danh tác Trung Quốc xưa và nay của

Lê Đình Khẩn;…

Bên cạnh đó, còn có rất nhiều luận văn liên quan đến Hồng lâu mộng như:

Sự tương đồng về thi pháp nhân vật Truyện Kiều và Hồng lâu mộng (1999), Luận

văn của tác giả Hà Thanh Vân, Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại

học Quốc gia TP.HCM; Thực hư trong Hồng lâu mộng (2003), Luận văn của tác giả

Nguyễn Thị Diệu Linh, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội; Nhân vật nữ trong Hồng

lâu mộng (2005), Luận văn của tác giả Phan Thị Thu Hiền, Trường Đại học Vinh;

Lá số tiền định của Kim Lăng thập nhị kim thoa trong Hồng lâu mộng (2007), Luận

văn của tác giả Chu Chiêu Linh, Trường Đại học Sư phạm TP HCM; Yếu tố “kỳ”

trong Hồng lâu mộng (2007), Luận văn của tác giả Bùi Thị Phương Lan, Trường

Đại học Sư phạm Hà Nội; Cái “bi” trong Hồng lâu mộng (2007), Luận văn của tác giả Phạm Thị Mỹ Tuyệt, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội; Hồng lâu mộng – sự

khởi đầu của tư tưởng và cách viết mới (2008), Luận văn của tác giả Vũ Thị Thanh

Dung, Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM;

Khảo luận thơ từ trong Hồng lâu mộng (2012), Luận văn của tác giả Nguyễn Thanh

Diên, Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; Chi

tiết nghệ thuật trong Hồng lâu mộng (2013), Luận văn của tác giả Lưu Thị Hằng,

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Biểu tượng vườn và nước trong Hồng lâu mộng

(2014), Luận văn của tác giả Đặng Thị Thu Hiền, Trường Đại học Sư phạm TP HCM …v.v;

0.2.1.2 Lịch sử nghiên cứu “Hồng lâu mộng” ngoài nước

Tại Trung Quốc, khi tác phẩm Hồng lâu mộng mới ra đời, ngay trong giai đoạn lưu truyền bởi những bản chép tay đã có rất nhiều người tìm hiểu và bình điểm Chi

Nghiễn Trai trùng bình Thạch đầu ký với vai trò bình điểm về tác phẩm Hồng lâu mộng vì thế đã xuất hiện từ rất sớm

Theo tác giả Khâu Chấn Thanh thì Du Bình Bá là người đã tập hợp năm bản Chi

bình bản của các sách Chi Nghiễn Trai trùng bình bản (gồm 60 hồi) thành một bộ

sách gọi tên là Chi Nghiễn Trai Hồng lâu mộng tập bình (gồm hơn 2000 lời bình) Trong Chi Nghiễn Trai Hồng lâu mộng tập bình, tác giả Du Bình Bá cũng đã

khẳng định tài năng của Tào Tuyết Cần trong việc vận dụng các thủ pháp nghệ

thuật Nhờ những thủ pháp nghệ thuật linh hoạt ấy đã khiến Hồng lâu mộng dù có nhiều sự việc, cảnh vật trùng lặp, nhưng “vẫn không hề trùng lặp, mỗi lần viết là

mỗi lần văn chương có thể thức mới mẻ” [79, tr.266]

Từ khi mới ra đời, Hồng lâu mộng đã nhận được nhiều sự chú ý và chính nó

đã thôi thúc sự tìm hiểu của độc giả nói chung cũng như các nhà nghiên cứu nói

riêng Đặc biệt, ở Trung Quốc, sau khi Hồng lâu mộng xuất hiện thì môn khoa học chuyên nghiên cứu về nó là Hồng học đã ra đời Các nhà Hồng học chia làm nhiều trường phái khác nhau Phái thứ nhất cho rằng Hồng lâu mộng chính là “câu chuyện

tình yêu”, họ cho tác phẩm là sự ẩn giấu câu chuyện tình yêu của hoàng đế Thuận

Trị (Thanh Thế Tổ) và cô đào hát Đổng Tiểu Uyên (Đổng Ngạc Phi) Tương truyền, Đổng Tiểu Uyên đã được trời phú cho tài, sắc hiếm có làm mê mẩn lòng người Vì vậy, cô được vua Thanh Thế Tổ thu nạp vào cung, phong làm quý phi Sau khi Đổng quý phi chết, Thanh Thế Tổ vì đau buồn mà đã đi tu Những người theo quan

niệm Hồng lâu mộng là câu chuyện tình yêu đã dựa vào câu chuyện Không Không Đạo Nhân từng lấy tên “Tình tăng lục” để đặt cho tác phẩm với quan niệm rằng

“sắc” là do “không” mà ra, còn “tình” là do “sắc” mà có và chính “tình” được nhờ

“sắc” để biểu hiện, rồi lại từ “sắc” trở về “không” Tiêu biểu cho trường phái này là

Vương Mộng Nguyễn và Thẩm Bình Am với Hồng lâu mộng tỏa ẩn

Không cho Hồng lâu mộng là câu chuyện tình yêu như quan điểm của phái thứ nhất, phái thứ hai quan niệm tác phẩm Hồng lâu mộng là một “tiểu thuyết chính

trị” của triều Khang Hy nhà Thanh Những người theo phái này cho rằng ẩn chứa

trong tác phẩm là sự “thương nỗi vong quốc” nhà Minh và vạch ra những điều sai

trái của nhà Thanh Để chứng minh cho quan điểm của mình, họ cho rằng “Thập

nhị kim thoa” trong Hồng lâu mộng chính là các văn nhân Hán tộc nổi tiếng còn

đàn ông trong tác phẩm là những người Mãn Tiêu biểu cho trường phái này là Thái

Nguyên Bồi với cuốn Thạch đầu ký tỏa ẩn

Phái thứ ba trong Hồng học với đại diện tiêu biểu là Hồ Thích và Du Bình

Bá thì xem Hồng lâu mộng là “Truyện tự thuật” của Tào Tuyết Cần, đặc biệt những

người thuộc trường phái này đã có sự đấu tranh hết sức gay gắt với phái “tỏa ẩn”

Phái thứ tư không xem Hồng lâu mộng đơn thuần là “Truyện tự thuật”, mà

đã dựa vào việc Hồng lâu mộng đã từng có tên gọi là Phong Nguyệt bảo giám mà

cho rằng tác phẩm một mặt ám chỉ cho độc giả biết trong tác phẩm ngoài nội dung

chính diện là một bộ tiểu thuyết, mặt còn lại là một sự ẩn giấu lịch sử Tào Thiên Hựu (Tào Tuyết Cần) cùng với người tình của mình là Hoàng quý phi (Trúc Hưng Ngọc) Họ cho rằng Tào Tuyết Cần và Hoàng quý phi âm mưu dùng đơn sa để hại chết Ung Chính Đại diện cho phái này là Hoắc Quốc Linh, Hoắc Kỷ Bình và Hoắc

Lực Quân với tác phẩm tiêu biểu là Hồng lâu giải mộng do nhà xuất bản Văn học

Trung Quốc xuất bản năm 1995 Dù đối chiếu một cách khá máy móc và có phần khập khiễng trong việc đi tìm những chứng cứ theo quan điểm của mình Tuy nhiên,

theo các nhà Hồng học thì những nghiên cứu của phái thứ tư“cũng có giá trị tồn tại

là một nhánh của việc nghiên cứu Hồng học về mặt nghệ thuật sáng tác văn chương nghiên cứu Hồng lâu mộng, nhất là về mặt thủ pháp hư thực, ẩn hiện cũng có giá trị tham khảo” [50, tr.30]

Ngoài ra, các nhà nghiên cứu tại Trung Quốc cũng chia ra nhiều khuynh

hướng khác nhau trong nghiên cứu về tác phẩm Hồng lâu mộng và những người

thuộc các khuynh hướng nghiên cứu ấy vẫn thường tranh luận hết sức gay gắt

Trong số đó, có thể nêu lên bốn khuynh hướng nghiên cứu Hồng lâu mộng cụ thể

như sau:

Phái bình thuyết (訐說派) tức nghiên cứu tác phẩm Hồng lâu mộng theo

hướng phân tích bình luận tư tưởng chủ đạo trong tác phẩm cũng như phân tích những giá trị đặc sắc nghệ thuật diễn tả tâm lý xã hội Đại diện cho phái bình thuyết

là Chu Xuân (周春), Từ Phượng Nghi (徐鳳儀), …

Phái tố ẩn (索隱) tìm hiểu Hồng lâu mộng theo hướng phân tích những ẩn

ý của tác giả, theo kiểu tìm hiểu cách đặt tên nhân vật trong Hồng lâu mộng của Tào

Tuyết Cần Đại diện cho phái này là Vương Mộng Nguyễn(王夢阮), Thái Nguyên Bồi(蔡元培), …

Phái khảo chứng (考證) tìm hiểu Hồng lâu mộng theo hướng tổng hợp tư

liệu để chứng minh cho giả thuyết mà họ đưa ra Đại diện cho phái này là Hồ Thích (胡適), Du Bình Bá (俞平伯), Chu Nhữ Xương (周汝昌), …

Phái tư tưởng văn học (文學思想), là phái tiếp cận nghiên cứu tác phẩm

Hồng lâu mộng theo hướng đi sâu vào giá trị tư tưởng văn học nghệ thuật của tác

phẩm

Năm 1980, Tại Cáp Nhĩ Tân Trung Quốc, Hội thảo Hồng lâu mộng được diễn ra, từ đó, Hội Hồng lâu mộng học Trung Quốc cũng đã chính thức được thành

lập Đến khoảng những năm 1980 – 1981 về sau, với sự thay đổi nhanh chóng trong

đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, các nhà nghiên cứu Hồng lâu mộng đã

vận dụng những lý thuyết phương Tây để đưa ra khám phá, soi chiếu và nghiên cứu tác phẩm Đồng thời, họ đã phát hiện nhiều những ý nghĩa khác nhau, rất phong phú

và đa dạng của tác phẩm

Dựa trên quan điểm của phê bình văn học chủ nghĩa nữ quyền, tác giả Nhiêu

Đạo Khánh qua “Hồng lâu mộng” dữ nữ tính chủ nghĩa văn học phê bình dẫn luận

học báo số ra tháng 6 năm 2005, đã khẳng định tư tưởng mới mẻ được tác giả Tào

Tuyết Cần xây dựng trong Hồng lâu mộng Đặc biệt tác giả Nhiêu Đạo Khánh còn cho rằng tác phẩm Hồng lâu mộng của Tào Tuyết Cần với tư tưởng xây dựng

“người phụ nữ mới”, “người phụ nữ được thờ phượng” đã đưa tác phẩm của ông vượt xa hơn so với những tác phẩm văn học Trung Quốc đương thời Cũng trong phần viết của mình, tác giả Nhiêu Đạo Khánh cho rằng cách xây dựng các hình

tượng nhân vật nữ trong Hồng lâu mộng hết sức mới mẻ so với với Tam Quốc Chí,

Thủy Hử, Tây Du Ký và Kim Bình Mai Bởi lẽ, khi đến với Hồng lâu mộng độc giả

đã thấy xuất hiện những người phụ nữ bằng da bằng thịt, là con người hoàn chỉnh, gần gũi thay cho sự hiện diện của nữ giới trong hai thái cực là ma quỷ hay thần tiên

mà các tác giả khác đã viết trước đó

Tác giả Vương Phú Bằng, Tạ Chân Nguyên đứng dưới góc nhìn nữ tính đã bàn về thái độ sùng văn hóa tính nữ của tác giả họ Tào Cũng ở vấn đề này, tác giả

Hà Hồng Mai và tác giả Đỗ Quý Thần đã cho ra đời một chuyên luận Hồng lâu

mộng nữ tính, để khảo sát và làm rõ tính cách nữ giới trong tác phẩm Hồng lâu

mộng Qua đó, họ đã lý giải tính cách của các nhân vật nữ trong Hồng lâu mộng

một cách hết sức độc đáo

Tháng 10 năm 1982, Phân hội Giang Tô đã cho xuất bản một ấn phẩm

nghiên cứu về Hồng lâu mộng trong Tư liệu tham khảo nghiên cứu Hồng lâu mộng

là Kết quả 10 năm gian khổ hiệu đính chỉnh lí văn bản Hồng lâu mộng của Phan Trọng Quy Năm 1983, Hồ sơ mới phát hiện về gia thế Tào tuyết Cần cũng được

công bố trong ấn phẩm ấy của Phân hội Giang Tô

Sau khi Hội thảo quốc tế và liên hoan nghệ thuật về Hồng lâu mộng được

diễn ra vào tháng 6 năm 1986, tại Cáp Nhĩ Tân, Viện nghiên cứu nghệ thuật Trung

Quốc cũng đã thành lập Sở nghiên cứu Hồng lâu mộng Cùng với sự phát triển

Hồng học, hàng loạt những tạp chí đăng tải về các công trình nghiên cứu Hồng lâu mộng xuất hiện một cách rầm rộ Trong số đó có thể kể đến tạp chí Hồng lâu mộng học san do Vương Triều Văn, Phùng Kì Dung, Lý Hi Phàm chủ biên, tạp chí này cứ

mỗi quý cho xuất bản một lần Tạp chí thứ hai cũng khá nổi tiếng trong đăng tải các

nghiên cứu về tác phẩm Hồng lâu mộng do Sở Nghiên cứu văn học thuộc Viện Khoa học xã hội Trung Quốc đảm nhiệm có tên Hồng lâu mộng nghiên cứu tập san

Cả hai tạp chí ấy đều là những tạp chí luôn được giới Hồng học theo dõi và gửi các bài nghiên cứu, nhờ vậy sức lan tỏa của Hồng lâu mộng ngày càng rộng lớn và đóng

một vai trò hết sức quan trọng trong nghiên cứu khoa học Văn học của Trung Quốc bấy giờ

Năm 1998, cuốn sách Văn học Trung Quốc của tác giả Trịnh Ân Ba và Trịnh Thu Lôi đã nhận định về những giá trị cơ bản của tác phẩm Hồng lâu mộng, đồng thời họ còn nhận định về sự ảnh hưởng của tác phẩm Hồng lâu mộng đối với những sáng tác của các thế hệ sau nó là rất lớn, đặc biệt là ở lĩnh vực “thơ, từ, hý khúc, hội

họa, kiến trúc, vườn tược”, …

Năm 2002, nhà xuất bản Thượng Hải Xã hội Khoa học Viện Xuất bản xã đã

xuất bản công trình nghiên cứu The Two Worlds of Hung-lou-meng (Hai thế giới

trong Hồng lâu mộng) của tác giả Yu Yingshi, đây là một công trình được giới

nghiên cứu đánh giá rất cao Hầu hết những vấn đề được đề cập trong công trình

này là vấn đề về thế giới bên trong và thế giới bên ngoài của Đại Quan viên Từ đó tác giả Yu Yingshi đã xem xét sự đối lập giữa cái thanh sạch với cái nhơ bẩn trong

hai thế giới ấy như là những yếu tố cơ bản được tác giả của Hồng lâu mộng làm nền

tảng để xây dựng tác phẩm

Ở phương Tây, việc dịch và nghiên cứu Hồng lâu mộng cũng được diễn ra một cách hết sức phong phú, có thể kể đến các bản dịch như The Dream of the Red

Chamber or Hung Lou Meng của Bencraft Joly; Le rêve dans le pavillon rouge của

Gallimard và nhiều những bản dịch nổi tiếng khác Có rất nhiều các công trình

nghiên cứu về Hồng lâu mộng, bàn về những bí ẩn trong tác phẩm Hồng lâu mộng, năm 1975 tác giả Miller, L đã viết Masks of Fiction in a Dream of the Red

Chamber: Myth, Mimesis and Persona (Sự ẩn giấu trong nét hư cấu của Hồng lâu mộng: Thần thoại, bắt chước và chủ nghĩa cá nhân) Trong cuốn sách, tác giả

Miller, L đã khẳng định sự thành công của Tào Tuyết Cần qua việc lồng ghép câu

chuyện của Hồng lâu mộng bằng những ẩn ý đằng sau câu chữ, cũng như vai trò hết

sức quan trọng của sự hư cấu, Thần thoại được soi rọi dưới lăng kính nghệ thuật mới mẻ mang dấu ấn cá nhân của Tào Tuyết Cần

Đại học Wisconsin của Mỹ đã tổ chức Hội nghị nghiên cứu Hồng lâu mộng giai

đoạn từ tháng 2 năm 1980 Trong hội thảo này, có rất nhiều những bài tham luận

được các nhà nghiên cứu trình bày, đã đem đến cho giới nghiên cứu về Hồng lâu

mộng những hướng đi mới

Năm 1986, tác giả Yee, Angelina Chun-chu với cuốn Sympathy, counterpoise

and symbolism: aspects of structure in Dream of Red Chamber (Sự cảm thông,

thăng bằng và chủ nghĩa tượng trưng: những khía cạnh trong cấu trúc của Hồng lâu

mộng) đã cung cấp cho độc giả thêm những cách hiểu mới về Hồng lâu mộng Đặc

biệt là những lí giải về các yếu tố cơ bản và độc đáo trong cấu trúc của Hồng lâu

mộng để tác phẩm này có thể trở thành một kỳ thư xuất sắc trên nền văn học cổ điển

Trung Quốc nói riêng và thế giới nói chung

Ngoài ra, còn có thể kể đến tác giả Edwards, L P với cuốn Men and Women

in Qing China: Gender in The Red Chamber Dream được xuất bản năm 1994, cuốn

sách gồm 9 chương và mỗi chương là một sự lý giải, phân tích khái quát về tác

phẩm Hồng lâu mộng Tác giả Edwards, L P đã chọn năm 1949 làm cột mốc để

trình bày những nghiên cứu theo quan điểm của các nhà Hồng học Đặc biệt, xoay

quanh cuốn sách Men and Women in Qing China: Gender in The Red Chamber

Dream (Đàn ông và phụ nữ triều đại Thanh, Trung Quốc: Vấn đề giới tính trong Hồng lâu mộng) Edwards, L P đã phối hợp với những công trình nghiên cứu trước

đó cũng như những dữ liệu lịch sử của Trung Quốc để trình bày một cách hết sức phong phú về các nội dung liên quan đến tính dục lưỡng tính, thiên tính làm mẹ, và những vấn đề về giới tính dưới sự soi rọi của của lý thuyết phê bình văn học nữ quyền nói chung và những ứng dụng lý thuyết nữ quyền ở Châu Á nói riêng

Xem xét tác phẩm Hồng lâu mộng với cách nhìn khá mới mẻ, xoay quanh

cuộc hành trình giác ngộ của nhân vật, năm 2004, tác giả Li, Qiancheng đã trình bày

những quan niệm của mình qua cuốn sách Fictions of Enlightenment: Journey to the

West, Tower of Myriad Mirrors, and Dream of the Red Chamber (Viễn tưởng về sự

giác ngộ: Tây Du, Tháp của những chiếc gương và Hồng lâu mộng) Với vấn đề mà

Li, Qiancheng đã đặt ra ở đây, sự giác ngộ được hình thành qua việc các tác giả của

Journey to the West, Tower of Myriad Mirrors và Dream of the Red Chamber tìm

cách chuyển đổi các khái niệm Phật giáo thành những cấu trúc tường thuật trong tác phẩm của mình Cũng qua cuốn sách này, Li, Qiancheng cũng đã đặt cho các tác

phẩm trên, trong đó có Hồng lâu mộng một cái tên cụ thể là Tiểu thuyết của sự giác

ngộ

Bên cạnh đó, còn có thể kể đến tác giả Wong Kam-ming với cuốn The

Narrative Art of Red Chamber Dream (Hung lou meng), xuất bản năm 1974; Archetype and allegory in the Hung-lou meng của Plaks, Andrew xuất bản năm

1976; Themes of Dream of the Red Chamber: a Comparative Interpretation của

Chuang, Hsin-cheng xuất bản năm 1996; … cũng như các nghiên cứu về tác phẩm

Hồng lâu mộng của các tác giả khác

Nhìn chung, dù nghiên cứu theo hướng nào, cách thức ra sao, thì các công

trình nghiên cứu về Hồng lâu mộng ở phương Tây hầu hết đều khẳng định rằng

Hồng lâu mộng (còn có tên Thạch đầu ký) là kiệt tác vĩ đại nhất của tiểu thuyết Minh Thanh Trung Quốc, nó có sự ảnh hưởng sâu sắc trong sự vận động và phát triển của văn học sau này1

0.2.2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề tính dục

Tên gọi Sexology là thuật ngữ được dùng để chỉ khoa học tính dục được đưa ra đầu tiên bởi những người Anglo-Saxons Ban đầu họ đưa ra những vấn đề này với ý nghĩa trình bày một số vấn đề về chứng bệnh như bất lực (Impuissance) ở nam giới, chứng lãnh cảm (frigidité) ở nữ giới và cả những rối loạn khác liên quan đến tính dục

Đã có rất nhiều nhà khoa học đi tìm lời giải đáp vì sao con người ta lại thường rất ngại ngùng khi đề cập tới vấn đề tính dục người, thậm chí có khi sự ngại ngùng

ấy trở thành những mặc cảm tội lỗi về bản năng tính dục của bản thân, họ thường đặt tính dục dưới vấn đề đạo đức để kìm hãm sự phát triển của nó Tìm hiểu về vấn

đề này, tác giả Đào Xuân Dũng đã nhận định “Nền văn minh phương Tây đã có

công làm nảy nở những tư tưởng khoa học, nhưng cũng là nền văn minh chịu ảnh hưởng tư tưởng khổ hạnh của đạo Cơ đốc, một hệ thống tôn giáo điển hình của khu vực Trung Đông với những cấm đoán nghiệt ngã về đạo đức đề cao sự hi sinh của phần xác để cứu lấy phần hồn” [17, tr.16-17] Đạo Cơ đốc đã đề cao sự diệt dục, đó

là một quan niệm xem phần hồn là yếu tố cơ bản còn nhu cầu của thể xác thì bị xem thường Chủ trương đó khiến con người ta nằm trong vòng cương tỏa của Chúa và những vấn đề thuộc về bản năng của con người theo đó bị kìm hãm và khai trừ Với những quan niệm như thế, người ta buộc phải đặt ra câu hỏi hạnh phúc trong cuộc sống này của con người là cái gì? Hàng loạt những vấn đề bức xúc, đặc biệt là nạn dịch Hysterie cũng như những căn bệnh rối loạn thần kinh chức năng khác, căn

bệnh mà chính Freud đã nói trong tờ báo Wiener medizinische Wochenschirft2 rằng, Charcot đã phải dùng “phẩm giá” của bản thân để đổi lại việc nghiên cứu về những

1 Dẫn theo Uchinavisa.com (Dream of the Red Chamber, or The Story of the Stone, is the greatest

masterpiece of Chinese classical novels of the Ming and Qing dynasties It has the most profound influence on later generations in literature)

2 Dẫn theo Căn bệnh Hysterie và sự thôi miên, 633398803175468750/FREUD-cuoc-doi-va-su-nghiep/Can-benh-Hysterie-va-su-thoi-mien.htm

http://www.bachkhoatrithuc.vn/encyclopedia/721-02-căn bệnh này Và có lẽ chính những mong muốn “thiết lập những chuẩn mực khoa

học về tính dục để phản bác lại những luật lệ, đạo đức của tôn giáo và để làm cơ sở cho việc chữa bệnh” mà Freud được các nhà khoa học nhận định rằng “Freud là người đầu tiên nêu lên những khái niệm về toàn bộ những hiện tượng thuộc về tính dục người” [17, tr.18]

Trong lịch sử nghiên cứu vấn đề tính dục không thể không kể đến Ba tiểu luận

về thuyết tính dục được xuất bản đầu tiên vào năm 1905 bằng tiếng Đức của Freud

Trong tác phẩm này, tác giả đã đề cập khá nhiều về những vấn đề liên quan đến tính dục, đặc biệt là những nhiễu tâm, tà dâm và các khía cạnh liên quan đến tính dục trẻ

em Cũng trong phần viết của mình, tác giả đã đề ra một quan niệm mở rộng về tính

dục: “Đối với cái liên quan đến sự mở rộng ý tưởng về tính dục mà chúng tôi đưa

ra, …ý tưởng về tính dục được mở rộng hơn lại gần gũi biết bao với bản năng sống (Eros) của Platon thánh thiện” [69, tr.457] Ngoài ra, trong cuốn sách còn phân

chia một cách hết sức khái quát những vấn đề khá lí thú như: những lệch lạc tính dục, vấn đề kích động tính dục …Bên cạnh đó, vào năm 1914, S Freud cũng đã

công bố tác phẩm “Vật tổ và cấm kỵ”, trong tác phẩm, tác giả đã chia thành bốn tiểu luận nhỏ, và phần tiểu luận đầu tiên, S.Freud đã đưa ra vấn đề “Nỗi sợ loạn

luân”, tác giả cho rằng loạn luân là một điều mà tất cả các cư dân nguyên thủy rất

sợ hãi Họ cho đó là điều cấm kỵ nhất, vì vậy mà họ đã đưa ra tục ngoại hôn (Exogamy) Với “nỗi sợ” này, đàn ông và đàn bà trong thị tộc phải đi tìm đối tượng

quan hệ tính dục với mình ở một thị tộc khác Trong tác phẩm “Vật tổ và cấm kỵ”,

S.Freud cũng cho rằng ở đâu có tục tôtem (totemism) (vật tổ) thì ở đó có luật cấm những liên hệ tính dục giữa những người cùng thờ tôtem ấy

Năm 1938, trong cuốn sách Giản yếu về phân tâm học, Freud đã khẳng định lại những điều trước đó ông đã nhận định Ông cho rằng “cái từ tính dục dựa vào một

tổng thể những hoạt động hết sức nhân bản không phải lúc nào cũng liên quan đến việc sử dụng các bộ phận sinh dục” [69, tr.7]

Khi nghiên cứu về vấn đề tính dục, tác giả Giuseppe Tucci của Lussititut italien

pour de Moyen et l’Extrême-Orient à Rome đã đề cập đến các mối quan hệ tính dục

Tác giả cho rằng, ngoài việc thể hiện những cao trào của khoái lạc thì người ta còn

đặt vào nó không ít những quan niệm vũ trụ luận và “trong một nghi thức riêng đã

làm khỏe lại bằng những sức mạnh của tự nhiên, đảm bảo sự màu mỡ của đất đai

và để tránh những thảm họa cằn cỗi cũng như cái chết” [67, tr.304]

Trong cuốn Thế giới tính dục (The Word of Sex), tác giả Henry Miller đã chia độc giả của mình thành hai nhóm, một nhóm gồm có những độc giả “đòi hỏi sự bài

xích hoặc ghê tởm bởi cái phân lượng phong phú của tính dục, và một nhóm khác thì lại thích thú nhận rằng trong các yếu tố của những hình thức này như một nguyên tố lớn lao” [30, tr.5] Cuốn sách đã đưa ra nhiều kiến giải cũng như quan

niệm của tác giả về thế giới tính dục Tác giả Henry Miller đã xem xét tính dục với

những khía cạnh khác của cuộc sống, đối với tác giả “tính dục là sự hiểu biết tuyệt

nhất, trong thế giới phi tín ngưỡng, trong thế giới nguyên thủy, và trong thế giới của những tôn giáo” [30, tr.68]

Khi bàn về hoạt động tính dục thuần túy sinh học, với cuốn Con người không thể

đoán trước, tác giả André Bouguinon, nhà Nhân học Pháp cũng nhắc lại những điều

mà nhiều nhà nghiên cứu về tính dục đã viết “ở con người, chức năng sinh đẻ có

khả năng tách rời với hoạt động tính dục” Điều này cho thấy, hoạt động tính dục

thuần túy sinh học ở con người cũng khác so với động vật Nếu ở động vật, hoạt

động tính dục “chỉ được thực hiện theo chu kỳ sinh đẻ” thì hoạt động tính dục của

con người có thể thực hiện ngoài chu kỳ sinh đẻ và không chịu sự chi phối của chu

kỳ này

Cũng nghiên cứu về vấn đề tính dục, Hoành Sơn Hoàng Sĩ Quý trong cuốn Tính

dục nhìn theo phương Đông đã trình bày về nguồn gốc và bản chất của giới tính, tác

giả Hoàng Sĩ Quý cho rằng “Sự trưởng thành của con người cũng đồng thời là sự

hoàn thiện giới tính nơi nó” Từ đó, tác giả cũng đã lý giải về vấn đề tính dục nơi cá

thể và siêu cá thể, tác giả cũng đưa ra những nguyên lý quen thuộc để lý giải về vấn

đề tính dục…

Khi bàn về tầm quan trọng của tính dục, tác giả Thái Hư Đỗ Tất Hùng đã trình

bày vai trò to lớn của nó đối với đời sống của con người Ông nhận định “tính dục

vốn nằm trong bản năng của con người, là thứ không thể thiếu được trong hoạt động sinh mệnh” [17, tr.433] Bên cạnh đó, tác giả Đào Hoàng Cảnh trong Dưỡng sinh diên mệnh lục đã cho rằng, tính dục gồm hai mặt cơ bản là mặt lợi và mặt hại,

cũng như “thủy” và “hỏa” Nếu biết sử dụng có thể dưỡng sinh, không biết sử dụng

sẽ rất có hại cho cơ thể, thậm chí có thể gây chết người (phòng trung chi sự năng

sinh nhân, năng sát nhân, thí chi thủy hỏa, tri dụng chi giả khả dĩ dưỡng sinh, bất năng dụng chi giả lập khả dĩ tử hĩ [17, tr.433])

Từ xa xưa, trong Hán Thư đã liệt kê ra một cách cẩn thận 8 bộ sách lớn, gồm

186 quyển đã lưu hành về hệ thống lí luận thời đó bao gồm tất cả các lĩnh vực tâm, sinh lý và bệnh lý trong những mối quan hệ tính dục đặc biệt là dưỡng sinh được

gọi là “Phòng trung thuật” Ngoài ra, hàng loạt các cuốn sách như Nội Kinh (Bộ sách kinh điển của Đông y học); Tố Nữ Kinh; Ngọc phòng chỉ yếu (các chỉ dẫn chính yếu ở chốn phòng the - phòng ngọc); Ngọc phòng bí quyết (Các bí quyết ở nơi

phòng the – phòng ngọc);…những cuốn sách ấy, có thể xem như là một bước đầu trong quá trình tìm hiểu và nghiên cứu vấn đề tính dục ở phương Đông

Khi nghiên cứu về vấn đề tính dục trong văn học, tác giả Vương Trí Nhàn đã

“không hoàn toàn chấp nhận mọi thứ văn chương tính dục như nó đã có và còn có thể có”, nhưng tác giả cũng đã khẳng định “Bản năng con người … Sex …ám ảnh tính dục … ở nước nào cũng vậy, các nhà văn vốn dành cho đề tài này một sự ưu đãi đáng kể”… Qua bài viết “Văn học Sex: Chấp nhận để tìm cách đổi khác” tác

giả đã thể hiện những quan điểm khá mới mẻ về vấn đề tính dục trong văn học Tác giả không cổ xúy nó một cách cực đoan, song cũng xem nó là một luồng gió mới và cho đó là “khao khát tự do” của con người

Trong Tạp chí Sông Hương số 236, tháng 10 năm 2008, tác giả Tuấn Anh với bài viết “Mỹ học tính dục và cuộc phiêu lưu giải phóng thiên tính nữ trong văn học

nghệ thuật” đã đem đến cho người đọc những luận giải cụ thể về vấn đề tính dục

Qua bài viết, tác giả đã đề cập một cách khá rõ nét sự hình thành những đặc trưng

và ảnh hưởng của tính dục, nổi bật là tính dục nữ với một tầm ảnh hưởng sâu rộng đến các loại hình văn hóa, nghệ thuật khác trong đời sống của con người

Đồng ý với định nghĩa của Reberto Assgioli, nhà tâm lý học người Ý - “con

người là một thực thể sinh học - tâm lý - tâm linh”, tác giả Nguyễn Kiến Giang

nhận định hoạt động tính dục của con người cũng phải là sự tổng hòa những yếu tố

cơ bản ấy

Ngoài ra, còn có thể kể đến tác giả Đỗ Thái Hư với Quan điểm về tính dục và sự

tiết dục cổ đại Trung Hoa, xuất bản năm 1994 tại nhà xuất bản Giáo dục và Thời

đại; tác giả Erich Fromm với cuốn Tâm thức luyến ái: tác phẩm phân tâm học về

tình yêu do Tuệ Sỹ dịch và xuất bản năm 1996 tại nhà xuất bản Sài Gòn; tác giả

Trần Phò và cuốn Người xưa với văn hóa tính dục do nhà xuất bản Phụ nữ Thành phố Hồ Chí Minh in năm 2007; tác giả Trần Thanh Hà với bài viết Tính dục trong

tiểu thuyết Kundera, Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 4 năm 2010, …

Điểm lại lịch sử nghiên cứu của vấn đề, cho thấy việc nghiên cứu về Hồng

lâu mộng và vấn đề tính dục nói chung, đã có không ít các tác giả khai thác Tuy

nhiên, khi xét chúng trong mối tương quan với nhau trong nghiên cứu Hồng lâu

mộng thì vẫn còn khoảng trống Dù vậy, những nghiên cứu của các tác giả đi trước,

thực sự là những tri thức quý báu, giúp người viết có thể tiếp cận và giải quyết các vấn đề trong suốt quá trình thực hiện luận văn

0.3 Đối tượng và phạm vi đề tài

Với đề tài Tìm hiểu về vấn đề tính dục trong Hồng lâu mộng, đối tượng nghiên

cứu trực tiếp và xuyên suốt là vấn đề tính dục với phạm vi nghiên cứu là tác phẩm

Hồng lâu mộng (3 tập), Nhà xuất bản Văn học thành phố Hồ Chí Minh in năm

2007, đã được các tác giả Vũ Bội Hoàng, Nguyễn Thọ, Nguyễn Doãn Địch dịch Ngoài ra, người viết còn khảo sát một số bộ đã được dịch tại Việt Nam như:

Hồng lâu mộng (6 tập), Nhà xuất bản Văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh in năm

1989, đã được các tác giả Vũ Bội Hoàng, Nguyễn Thọ, Nguyễn Doãn Địch dịch;

Hồng lâu mộng (3 tập), Nhà xuất bản Văn học Hà Nội in năm 1996, đã được các tác

giả Vũ Bội Hoàng, Trần Quảng dịch; …

0.4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài và triển khai luận văn, người viết sẽ áp dụng những phương pháp sau:

+ Phương pháp phân tích: Là phương pháp được sử dụng xuyên suốt trong

luận văn, nhờ phương pháp này, người viết có thể phân tích các dẫn chứng cụ thể với mục đích làm sáng tỏ những vấn đề mà người viết triển khai trong luận văn

+ Phương pháp liên ngành: Là phương pháp được sử dụng trong luận văn với

mục đích làm rõ sự phong phú và đa dạng giữa các tác phẩm văn học nói chung và

tác phẩm Hồng lâu mộng nói riêng trong mối tương quan giữa tác phẩm và những

những vấn đề về kiến thức tâm lý, giới tính,…

+ Phương pháp hệ thống: Người viết đặt Hồng lâu mộng với các tác phẩm văn

học được trình bày trong luận văn theo một mối tương quan nhất định, đồng thời

cũng đặt Hồng lâu mộng với các tác phẩm văn học Trung Quốc nói riêng, các tác

phẩm văn học nói chung theo một hệ thống Từ đó, sẽ có sự đối chiếu, lý giải giúp

ta có thể thấy được đầy đủ giá trị, ý nghĩa của Hồng lâu mộng và đưa đến những kết

luận trong luận văn

+ Phương pháp phê bình nữ quyền: Vận dụng ánh sáng của lý thuyết nữ quyền

để vận dụng vào việc phân tích và so sánh những vấn đề liên quan đến các nhân vật

nữ trong Hồng lâu mộng và các tác phẩm được đề cập trong luận văn, đặc biệt là về

số phận, ý thức về bản thân cũng như quan niệm về tình yêu, về cuộc sống được thể hiện trong tác phẩm

+ Phương pháp tâm lý học: Người viết vận dụng phương pháp tâm lý theo hai

lĩnh vực chính là tâm lý học sáng tác và tâm lý học tiếp nhận Từ đó, sẽ vận dụng

phương pháp này để nghiên cứu việc xây dựng tác phẩm Hồng lâu mộng nói chung

để làm rõ những luận điểm, luận đề cần triển khai trong luận văn

+ Phương pháp ký hiệu học: Người viết vận dụng phương pháp ký hiệu học để

nghiên cứu những vấn đề liên quan trong quá trình thực hiện đề tài, đặc biệt là hệ

thống các biểu tượng trong tác phẩm Hồng lâu mộng

Ngoài ra, người viết sẽ kết hợp thêm một số phương pháp luận nghiên cứu văn học nói chung để làm rõ những vấn đề mà luận văn đặt ra Những phương pháp trên

sẽ được người viết vận dụng một cách linh hoạt trong toàn bộ luận văn, tùy theo yêu cầu của mỗi chương mà người viết sẽ sử dụng theo cách chỉ tập trung vào một phương pháp hoặc kết hợp hai hay nhiều phương pháp khác nhau để làm sáng tỏ những vấn đề mà luận văn đã đưa ra

0.5 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 3 chương như sau:

Chương 1 Những vấn đề chung

Nhiệm vụ của chương này là trình bày những vấn đề cơ sở lý luận chung, từ đó làm nền tảng để người viết có thể triển khai các vấn đề trong phần những chương kế tiếp Cụ thể, người viết sẽ trình bày về hai vấn đề cơ bản đó là những vấn đề liên

quan đến tính dục và tác phẩm Hồng lâu mộng

Chương 2 Những biểu hiện về tính dục trong Hồng lâu mộng

Trong chương hai, người viết trình bày về những biểu hiện về tính dục trong tác

phẩm Hồng lâu mộng qua thiên hướng tính dục đồng giới, tính dục lưỡng tính, tính

dục loạn luân, tính dục trong quan hệ vợ chồng cũng như tính dục trong tình yêu Ngoài ra, trong chương này, người viết cũng trình bày biểu hiện về tính dục

trong Hồng lâu mộng qua tư tưởng về nhân sinh và quan niệm thẩm mỹ độc đáo của

tác giả

Chương 3 Nghệ thuật thể hiện tính dục trong Hồng lâu mộng

Từ những vấn đề được triển khai ở những chương trên, nhiệm vụ của chương

ba là khai thác các vấn đề về nghệ thuật thể hiện tính dục trong tác phẩm Hồng lâu

mộng

Cụ thể là các biểu tượng: gương, nước mắt, cánh cửa; giấc mơ tính dục và kết cấu không gian, thời gian Từ đó, làm rõ những nét độc đáo, thú vị mà tác giả Tào

Tuyết Cần đã xây dựng trong tác phẩm Hồng lâu mộng

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 1.1 Đôi nét khái quát về vấn đề tính dục

1.1.1 Khái niệm về tính dục

Tính dục (sexuality), theo Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên), là sự

“đòi hỏi sinh lý về quan hệ tính giao” Theo tác giả Bùi Ngọc Oánh thì “Tính dục

là toàn bộ những đặc điểm sinh lý cơ thể về giới tính, được hình thành và phát triển bởi hoạt động của hệ sinh dục” [60, tr.62] Trong cuốn Đại từ điển tiếng Việt

(Nguyễn Như Ý chủ biên), tính dục được định nghĩa là “Đòi hỏi về quan hệ tính

giao” [101, tr.1652] và “Tính giao là sự giao cấu giữa giống đực với giống cái, giữa nam và nữ” [101, tr.1652] Tính dục theo quan điểm của Freud, “đó là lòng ham muốn thúc đẩy con người tìm đến khoái cảm của xác thịt” [18, tr.579]

Bàn về vấn đề tính dục, các nhà nghiên cứu y khoa cho rằng việc nghiên cứu tính dục ở bản thân của con người là nghiên cứu cả sự hình thành ban đầu cho đến giai đoạn phát triển của nó Bản thân tính dục có thể bị thay đổi do sự tác động từ những yếu tố bên ngoài của cơ thể, đặc biệt là gia đình và hoàn cảnh nhất định của

xã hội Đôi khi sự thay đổi đó cũng chịu ảnh hưởng bởi tác động từ bên trong do những căn bệnh lạ xâm nhập vào cơ thể Cụ thể, nếu như trong một người nào đó bị

dư nhiễm sắc thể X hoặc nhiễm sắc thể Y trong Nhiễm sắc đồ thường sẽ có tính dục rất hung bạo, và những người có tính dục đồng tính hầu hết là do nguyên nhân bị rối loạn ở bộ phận cảm thụ hooc môn của các trung tâm thần kinh

Theo tác giả Đào Xuân Dũng, thì “tính dục là xung lực nội tại của con người

muốn có khoái cảm, muốn thỏa mãn những nhu cầu tâm, sinh lý rất phong phú của con người… Mọi hoạt động sinh lý, tâm lý được thỏa mãn đều tạo ra khoái cảm”

[17, tr.10] Như vậy, theo người viết thì tính dục như là một nhu cầu, là khao khát bản năng được hạnh phúc về mọi mặt trong mỗi con người Khi đứng dưới góc độ

thông thường, tính dục là một tính chất cơ bản của mọi sinh thể sống, tính dục cũng chính là bản năng tồn tại trong bản thân con người Song, vượt lên trên mức độ đó, tính dục trong con người còn là một phương diện thẩm mỹ, mang giá trị tâm linh và cũng là khởi thủy của cuộc sống đích thực, là sự thăng hoa của những khát vọng trong xã hội loài người Tất cả những phương diện ấy, cùng song hành và tồn tại như hai luồng ánh sáng, soi rọi cùng khắp để làm nổi bật lên vẻ đẹp nhân văn trong

tác phẩm Hồng lâu mộng Và có lẽ, đó cũng chính là một trong những yếu tố tiên

quyết góp phần nâng tầm giá trị của tác phẩm, khiến cho tác phẩm là niềm mê say của bao nhiêu thế hệ đã qua, bao nhiêu thế hệ sẽ tới và cũng là yếu tố khiến người đọc cứ mỗi lần tiếp xúc với nó, lại có thêm những cảm xúc mới mẻ và thú vị cho tới dấu chấm cuối cùng

1.1.2 Một số vấn đề liên quan đến vấn đề tính dục

Những năm gần đây, khái niệm tình dục hay được thay thế bằng “sex”– nghĩa là giới tính, nó chỉ toàn bộ đặc điểm cấu trúc và những chức năng cơ bản nhằm phân biệt giữa nam và nữ, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến việc sinh

sản để duy trì nòi giống Với các quan niệm coi quan hệ tình dục là “sex”, thì “Sex

là tập hợp các phản ứng trải nghiệm, thái độ và hoạt động tâm lý có liên quan đến

sự xuất hiện và thỏa mãn các ham muốn tình dục” [20, tr.20]

Khoảng nửa đầu thế kỷ XX, khái niệm “giới” (gender) đã xuất hiện, để chỉ

các “quan niệm hành vi, các mối quan hệ và tương quan về địa vị xã hội của người

phụ nữ và nam giới trong một bối cảnh xã hội cụ thể” [88, tr.15] Theo tác giả Bùi

Ngọc Oánh thì “Giới là một tập hợp người trong xã hội có những đặc điểm sinh học

cơ bản giống nhau” [60, tr.23] Tác giả cũng chia ra thành hai loại cơ bản trong

phạm trù về giới, nếu xét giới dưới góc độ sinh học thì đó chính là tập hợp những đặc điểm sinh lý đặc trưng ở mỗi người, còn khi xét dưới góc độ xã hội thì giới là những đặc điểm mà xã hội đã quy định về nam và nữ Như vậy, ta có thể thấy nếu khái niệm “sex”- “giới tính” để chỉ ra sự khác biệt của nam và nữ dưới góc độ sinh

lý học thì khái niệm “giới” nhằm đưa ra sự khác biệt giữa họ ở góc độ xã hội

Khi nhắc đến tính dục chúng ta cũng cần quan tâm đến vấn đề nhục cảm -

“khả năng khêu gợi đòi hỏi về xác thịt ở người khác” Nhục cảm được dùng để chỉ những sự khêu gợi ham muốn và thỏa mãn về thể xác, có thể nói nó là trạng thái cảm xúc khao khát lúc dạo đầu để tình dục có thể diễn ra

Đồng thời, “sắc dục” với ý nghĩa lòng ham muốn quá đáng về tình dục với

phụ nữ cũng là một trong số những khái niệm được các nhà nghiên cứu đưa ra xem

xét khi tìm hiểu về vấn đề tính dục, đặc biệt là tính dục trong văn học nói chung

Theo S.Freud thì cấu trúc nhân tính của con người được tạo ra từ bản năng (id), ngã tính (ego) và siêu ngã tính (superego) Trong đó, bản năng tình dục (libido)

là một trong hai bản năng cơ bản của con người (bản năng tình dục và bản năng

chết) Đặc biệt, ông đã đặt ra vấn đề “đời sống tình dục của những kẻ sa đọa và trẻ

con”, ông cho rằng “ngoài ý nghĩa phân tâm học ra, tình dục chỉ là một khái niệm hết sức chật hẹp, chỉ dùng vào mỗi mục đích sinh sản” [66, tr.353]

Bên cạnh đó, Freud còn đưa ra một yêu cầu phải phân biệt hai khái niệm tính dục (sexual) và sinh dục (géntial) Bởi lẽ, theo ông, nếu như sinh dục chỉ có một chức năng duy nhất là chức năng sinh sản để duy trì nòi giống thì ngược lại, đời sống tính dục là tổ hợp tất cả những cảm xúc, những khoái cảm từ những vùng khác

nhau trong cơ thể của mỗi người Điều này còn có thể hiểu rằng, tính dục là một

phạm trù rộng hơn, nó bao gồm nhiều hoạt động không liên quan đến các cơ quan sinh dục

1.1.2.1 Tính dục và tình dục

Khái niệm thường hay nhầm lẫn với tính dục nhất đó là tình dục Tác giả

cuốn Đại Từ điển tiếng Việt cho rằng tình dục “là sự ham muốn thú nhục dục”3

Theo Từ điển Bách khoa y học thì tình dục (sexual appetite) là thuật ngữ chung “để

chỉ năng lực, kiểu hành vi, xung lực, cảm xúc và các cảm giác gắn liền với các việc sinh nở và sử dụng cơ quan sinh dục” [45, tr.1017]

3 Nhục dục chính là “lòng ham muốn về thú vui xác thịt”

Có thể nói, tình dục chính là sự phát triển tất yếu của tính dục khi con người bước vào thời kì trưởng thành về các tuyến và cơ quan sinh dục Xét về mối quan hệ giữa tính dục và tình dục thì tính dục chính là một động lực đã có sẵn trong bản thân con người và tình dục là sự thay đổi tính dục về phương diện vật chất để thực hiện nhu cầu sinh lý nhằm đảm bảo sự tồn tại của giống loài

Như vậy, tính dục là một phạm trù có nội hàm rộng hơn tình dục, khái niệm tình dục được đưa ra nhằm phản ánh quan hệ tính giao giữa con người Còn tính dục ngoài những ý nghĩa đó còn chứa đựng các yếu tố tạo nên phần hữu hình và cả phần

vô hình của mỗi con người trong cuộc sống

Phát triển từ khái niệm tình dục, đó là “thiên hướng tính dục” - thuật ngữ dùng để chỉ sự hấp dẫn về tình cảm cũng như sự hấp dẫn về tình dục với những người cùng giới, khác giới hoặc có thể cả hai (lưỡng tính) Người ta thường sử dụng

từ “gay” để chỉ những nam giới đồng tính luyến ái, “lesbian” để chỉ những nữ giới đồng tính luyến ái

S Freud đã cho những trường hợp đó là “ngược đời” Đồng thời, trong quá trình nghiên cứu tính dục, ông cũng đã đưa ra những phạm trù ban đầu về thuyết tính dục Ông cho rằng những lý thuyết về tính dục còn được gọi là nhục dục (libido) là một khái niệm khác được ghép chung với Id, và tất cả mọi thứ cảm xúc khác nhau của Id thì ít, nhiều chính là hình thức biểu lộ của “năng lượng tính dục” (sexual energy)

Vấn đề tính dục theo Freud, đó thật sự là một trong những địa hạt hết sức quan trọng, được các nhà nghiên cứu quan tâm, có thể nói mọi sáng tạo của con người từ nghệ thuật, luật pháp đến tôn giáo đều được xem là sự phát triển của tính

dục Bên cạnh đó Freud cũng cho rằng“bản năng tính dục (sex instinct) là nguồn

gốc của mọi công trình sáng tạo vĩ đại nhất”

1.1.2.2 Tính dục và tình yêu

Có thể thấy tình yêu là hiện tượng có mặt khắp nơi và tồn tại một cách vĩnh cửu trong đời sống của con người Hầu như các tác phẩm văn hóa nghệ thuật từ văn

chương, đến hội họa, âm nhạc, … đều nói đến vấn đề này Người Hy Lạp chia tình yêu thành nhiều dạng khác nhau như: Eros (sự mong muốn); Philia eretic (tình bạn giữa những người yêu); Potos (khao khát tình yêu), … Trong Thần thoại của mình,

họ cho tình yêu (Eros) là một trong những vị thần sáng tạo đầu tiên được sinh ra từ khởi nguyên thần Khaos Với ý nghĩa đem lại sinh khí cho vạn vật, tình yêu từ đó được ghi nhận như là một nguyên tắc vũ trụ quan, nhằm giải thích sự hiện diện, tồn tại cũng như sự tuần hoàn và hủy diệt của vạn vật

Người Ấn Độ cho rằng tình yêu được phân chia theo cung bậc, từ thấp đến cao, từ sự trần tục về mặt cảm xúc cho đến sự khoái lạc mang tính huyền bí Đặc

biệt trong Veda và Upanisad đều dùng Kama (ham muốn) làm tên gọi cho tình yêu,

họ cho rằng Kama “là mầm mống của lòng người, của trí tuệ, là sợi dây ràng buộc

bản thể với cái không bản thể” Nó có trước tất cả và chẳng ai sinh ra nó, thần thánh

và loài người đều do Kama sinh ra

Khi xét về mối quan hệ giữa tính dục và tình yêu, người viết muốn nhấn mạnh về sự khác biệt giữa tính dục thiên về thể xác và tính dục trong tình yêu Nếu như tính dục thiên về thể xác được sinh ra từ dục vọng, sự ham muốn xác thịt thì tính dục trong tình yêu, yếu tố thể xác chỉ là một khía cạnh rất nhỏ còn tình cảm mới là vấn đề cốt lõi Có thể thấy, nhờ tình cảm mà tính dục trong tình yêu trở thành những rung cảm sâu sắc về nhiều mặt, giữa tự nhiên và xã hội, giữa cơ thể và tinh thần, giữa thẩm mỹ và đạo đức của con người

Điều này cho thấy, mối quan hệ giữa tính dục trong tình yêu đích thực trước hết là sự trao đổi và cảm thông, là sự hiến thân để hiểu về mình và hiểu về người mình thương yêu Khi hiểu được mối quan hệ thật sự của tính dục trong tình yêu con người ta sẽ có thêm động lực để thanh lọc tâm hồn, thoát khỏi suy nghĩ đơn giản, hèn hạ chỉ biết đến dâm lạc do sự thèm muốn xác thịt trong cuộc sống của mình

Như vậy, tính dục thiên về thể xác là nhu cầu của sinh học, phần lớn do những phản ứng hóa học của cơ thể tạo thành còn tính dục trong tình yêu là cảm hứng xúc động, sự sáng tạo của tưởng tượng cá nhân Người ta luôn có nhu cầu giải

tỏa căng thẳng, dư thừa khi chỉ có tính dục thiên về thể xác Ngược lại, với tính dục trong tình yêu họ lại có khát vọng thoát khỏi cảm giác khuyết thiếu, chưa trọn vẹn của riêng mình

Có thể thấy trong mối quan hệ với tính dục, tình yêu như là một “bài thơ trữ tình êm dịu”, sự hài hòa giữa tính dục và tình yêu là điều cần thiết cho sự tồn tại của

xã hội loài người, nó khiến cho con người ta trở nên thanh cao và tốt đẹp hơn

1.1.2.3 Tính dục và tâm linh

Tính dục và tâm linh là hai vấn đề tưởng chừng như đối lập nhau, không thể cùng tồn tại song hành với nhau Nhưng rõ ràng dù bên cạnh vẻ trần tục thì tính dục

của con người cũng có phần mang tính tâm linh

“Cái linh thiêng - nền tảng và cốt lõi của đời sống tâm linh con người - chính là một mặt bản chất, và đó là mặt cao nhất trong đời sống tính dục con người” [43, tr.910] Điều này được lý giải cụ thể nhất qua sự sùng kính những liên

hệ tính dục (tín ngưỡng phồn thực)

Ở một số nền văn hóa, vấn đề tính dục còn có quan hệ mật thiết với tôn giáo

Có thể kể đến là Đạo Hinđu, theo các nhà nghiên cứu thì đạo Hinđu có một nền văn hóa tình dục vô cùng phong phú Những học thuyết về đạo Hinđu luôn hướng con người tới một niềm tin bất diệt vào một bản thể cao cả - đó là tinh thần Một chuẩn

mực ấn định trong đạo Hinđu đó là xem “nguyên tắc khoái lạc tình dục như một thứ

lợi ích báu vật” [103, tr.63] Thậm chí những vấn đề về tính dục cũng xuất hiện như

những phương tiện “cứu rỗi” tâm hồn con người, một số giáo phái “lấy bộ phận

sinh dục nam làm đối tượng thờ cúng, các giáo phái khác lại gắn liền lên bộ phận đầu của các vị thần những yếu tố mang tính nữ” [103, tr.65], họ coi đó là “hình

thức để phụng sự thần linh”

Ngoài ra, các ấn phẩm liên quan đến tôn giáo cũng trở thành những bộ kinh

hết sức đồ sộ, nếu ở Ấn Độ có Kamasutra (Kama là lạc, sutra là kinh) gồm 1250

skola (câu thơ đôi), với 7 phần và 26 chương dùng để “dạy cho con người biết cách

tận hưởng những lạc thú” thì trong kinh Koran của đất nước Ả Rập, người ta cũng

cho rằng “đời sống ân ái là một ích lợi, một hành vi mang tính tôn giáo” [103, tr.76] Hoặc trong Kito giáo, ở kinh Cựu ước khuynh hướng chủ đạo được thể hiện

là “thái độ thiện ý đối với con người, giới tính, tình dục và các quan hệ luyến ái”

[103, tr.120] Cũng tiếp tục điều đó, trong kinh Tân ước, hệ thống quy tắc về hôn

nhân có nhiều sự thay đổi, người phụ nữ được đặt lên một vai trò mới Ngoài việc sinh con đẻ cái thì phụ nữ đã trở thành đối tượng hộ tống Chúa và chính họ cũng là người chứng kiến được cảnh Chúa phục sinh

Như vậy, ta có thể thấy mối quan hệ giữa vấn đề tính dục và tâm linh cũng khá mật thiết, hay nói cách khác vấn đề tính dục không đơn thuần là thỏa mãn sự khoái cảm thể xác, mà ở một góc độ nào đó, nó còn mang tính phụng sự linh thiêng, gắn kết chặt chẽ với thế giới tâm linh

1.1.3 Vấn đề tính dục trong văn học Trung Quốc

1.1.3.1 Vấn đề tính dục trong văn học cổ Trung Quốc

Ở Trung Quốc, từ rất lâu, vấn đề tính dục đã hình thành và tác động đến đời sống của văn học Đặc biệt là những câu chuyện về nguồn gốc của sự sống, nguồn gốc của sự xuất hiện loài người, việc người mẹ mang thai được Thần thoại kể lại một cách hết sức huyền bí và hấp dẫn

Thần thoại Trung Quốc khi nói đến việc người phụ nữ sinh con, họ đã xây dựng một tích chuyện “ướm chân” kỳ lạ Họ kể rằng khi cô gái Hoa Tư đi du ngoạn đến một cái đầm lớn, có tên là Lôi Trạch, thấy có một vết chân người khổng lồ, vì tò mò

nàng đã ướm chân vào đó,“bỗng nhiên thấy xúc động trong người và thụ thai, sinh

ra một con trai, đặt tên là Phục Hy” [41, tr.20].Việc cô gái họ Hoa ướm chân mình

vào dấu chân khổng lồ, hay câu chuyện nàng Giản Địch nuốt quả trứng chim yến

mà có mang sinh ra Tiết là tổ tiên của nhà Thương,… cho thấy vấn đề tình dục rất ít được chú ý đến Thậm chí, ngay cả việc tạo ra con người ngày nay, trong Thần thoại Trung Quốc cũng không nhắc đến vấn đề tình dục, mà chỉ cho rằng do Nữ Oa cảm

thấy trên mặt đất vắng vẻ hoang sơ, nên bà đã “lấy đất vàng nặn ra con vật mới

Thật kỳ lạ! Vừa đặt chân xuống đất thì nó lập tức đi bằng hai chân, nhảy nhót và

kêu oe oe Bà đặt tên cho nó là con người” [41, tr.49] Từ đó, bà cũng đã đặt ra

phép hôn nhân cho loài người, và người ta thường gọi bà là Cao Môi (tức bà mối),

họ đã lập đền thờ bà để ghi nhớ công ơn của bà

Kinh Thi là một bộ sách rất quý giá đối với người Trung Quốc nói riêng và nhân

loại nói chung Có một điều khá thú vị rằng, mở đầu Kinh Thi lại là bài thơ viết về chuyện tình yêu đôi lứa Đó là bài Quan Thư:

Quan quan thư cưu,

Tại hà chi châu

Yểu điệu thục nữ,

Quân tử hảo cầu

Quan quan cái con thư cưu, Con sống con mái cùng nhau bãi ngoài Dịu dàng thục nữ như ai,

Sánh cùng quân tử tốt đôi vợ chồng

Thư cưu là loài chim thường sống ở ven sông, sau khi lớn lên và kết đôi, chúng rất chung thủy với nhau, sự khác biệt của chúng với những loài chim khác là

“đôi nọ không loạn với đôi kia” và mỗi con chỉ kết đôi duy nhất 1 lần ở trong đời

Những đôi chim ấy thường cùng nhau cất tiếng “quan quan”, chúng sống với nhau vừa có cái “tình”, rất thân với nhau nhưng mà có “biệt” Điều này cho thấy, đôi chim ấy luôn có tình ý với nhau rất đậm đà, nhưng cũng luôn ở một trạng thái có chừng mực, không hề lả lơi, bất loạn Thậm chí khi chúng giao phối với nhau cũng tìm nơi thật kín đáo, tương truyền trên thế gian chưa ai có thể thấy chúng “ân ái” bao giờ Đó cũng là nét đặc trưng chuộng sự kín đáo trong sinh hoạt tình dục của

người Trung Quốc lúc đương thời Bài thơ mở đầu cho toàn bộ cuốn Kinh Thi đã

bàn về vấn đề tính dục nam nữ hết sức ý tứ Với thể hứng quen thuộc của Trung Quốc, tác phẩm đã đề cập đến sự thủy chung của vợ chồng Điều này cho thấy,

ngay cả Kinh Thi cũng không bài trừ tình yêu mà chỉ chuộng cái kín đáo, ý nhị, ở đó

“những sự nghĩ ngợi về tình dục không để hơi bận ra ngoài ráng; những ý thân yêu trong lúc riêng, không hình hiện ra ở những khi đi đứng ăn nói” [31, tr.50]

Trong bài Nhữ Phần của Kinh Thi, khi người chồng vì nhiệm vụ của vua

giao phó mà phải xa nhà, cũng cho ta thấy được sự mong mỏi và chờ đợi cùng với

sự khát khao ý nhị của người phụ nữ:

Mong chẳng thấy chồng, Như đói mấy hôm

[31, tr.63-64]

Quả thực, vấn đề tính dục được biểu hiện hết sức đa dạng và phong phú

trong Kinh Thi, đó là những sự ẩn giấu của khát khao, ước mơ nồng cháy, mãnh liệt

trong tình yêu nam nữ của xã hội Trung Quốc bấy giờ, nhưng rõ ràng vấn đề ấy được đề cập theo quan điểm trong “tình”có “biệt”

Đến đời Đường, sự giao lưu về mọi mặt ở Trung Quốc được mở rộng và phát triển Trong đó phải kể đến sự phát triển hết sức mạnh mẽ của văn học, và tình yêu đôi lứa Lý Bạch trong văn học thời Đường có những vần thơ khiến Vương An Thạch cho là “nhơ bẩn, thấp kém” do “đã bàn về rượu và đàn bà nhiều quá” Ẩn

khuất đâu đó trong Thanh bình điệu, qua việc mượn tích Sở Tương Vương mơ ân ái

với tiên nữ trên núi Vu, Lý Bạch đã đem đến cho người đọc những cảm nhận đầy ý

tứ về vấn đề ân ái:

Nhất chi hồng diễm lộ ngưng hương,

Vân vũ Vu Sơn uổng đoạn trường

Hương đông móc đượm, một cành hồng, Non Giáp mây mưa những cực lòng

Có thể thấy, trong quan niệm của người Trung Hoa, khi trời mưa nghĩa là Trời và Đất đang giao phối với nhau Trời mang biểu tượng dương, đất mang biểu tượng âm, hai bên giao hợp thì vạn vật mới có thể sinh sôi nảy nở Vì vậy mà trong

văn học Trung Hoa, “mây” là hình ảnh dùng để chỉ dâm thủy của người phụ nữ,

còn “mưa” là hình ảnh tinh dịch của người đàn ông Có “mây mưa” (vân vũ) thì vạn vật mới hồi sinh, tươi mới Sự ý tứ qua Thanh bình điệu, đã cho thấy thật sự văn

học thời Đường vấn đề tính dục đã được các thi nhân, văn sĩ thể hiện rất khéo léo qua sáng tác của mình

Cùng với sự phát triển của thơ ca, tiểu thuyết truyền kỳ thời Đường với sự kế tục từ nền tảng cơ bản của tiểu thuyết chí quái Lục Triều để phản ánh những sinh hoạt của xã hội, tần suất xuất hiện nhiều hơn cả là những câu chuyện về tình yêu

nam nữ Có thể kể đến Lý Oa truyện với câu chuyện của công tử họ Trình vào Kinh

thi đã đem lòng yêu nàng kỹ nữ ở Trường An là Lý Oa Khi dùng hết tiền, công tử

họ Trình phải đi hát rong và được nàng Lý Oa giúp đỡ Họ Trương dùi mài kinh sử

đã đỗ đạt, cuối cùng hai người sống trong cảnh vinh hiển với nhau Tác giả Bạch Hành Giản qua đó đã đem đến cho người đọc một bức tranh mới về đời sống xã hội

bấy giờ Không có kết cục tốt đẹp như Lý Oa truyện, tác phẩm Oanh Oanh truyện

của Nguyên Chẩn kể về anh thư sinh Trương Hồng và cô gái họ Thôi tình đầu ý hợp

đã hẹn hò ở mái Tây Dù là con gái của Tướng quốc, Thôi Oanh Oanh vẫn quên đi danh phận của mình, cô đã chủ động thề nguyền trọn đời với Trương Sinh, nhưng cuối cùng do bị mẹ của Oanh Oanh ngăn cản mà hai người không đến được với nhau

Có thể thấy, truyền kỳ đời Đường với đặc trưng là “truyền kỳ” Điều này đã

đặt ra cho ta một vấn đề đáng phải suy nghĩ, trong Oanh Oanh truyện chỉ là mối

quan hệ của một đôi nam, nữ Đối với xã hội Trung Quốc bấy giờ, những câu chuyện về tình cảm trai, gái yêu đương tự do tương đối kỳ lạ Điều kì lạ ấy, không chỉ thể hiện một cách đơn thuần, mà qua tác phẩm, ít nhiều những vấn đề tính dục được đề cập, đó là khát khao được hạnh phúc, sự nảy lộc đâm chồi của tình yêu

trong xã hội phong kiến Trung Quốc đương thời Từ chuyện “Mái Tây còn để tiếng

đời, Treo gương kim cổ cho người soi chung” ấy, Oanh Oanh truyện được lưu

truyền rộng rãi Đến đời Nguyên, Vương Thực Phủ đã lấy ý tưởng từ tác phẩm này

và viết thành tác phẩm Tây sương ký

Lý Thanh Chiếu – “Nữ thi nhân bậc nhất Trung Hoa” cũng viết nên những

bài Từ tuyệt mỹ bởi hình tượng độc đáo, chất chứa những xúc cảm riêng chung và e

thẹn đầy nữ tính:

Nhún đu vừa xong Đứng vuốt ngón tay nho nhỏ Hoa gầy sương buông

Mồ hôi rớm áo…

(Điểm Giáng Thần) [13, tr.167]

Là một người phụ nữ với số phận u buồn, một nữ sĩ tài hoa, Dị An cư sĩ bằng

sự khát khao hạnh phúc táo bạo đã viết về tình yêu say mê qua bài Nhất Tiễn Mai:

Hồng ngẫu hương tàn ngọc đạm thu,

Khinh giải la thường

Độc thượng lan chu,

Vân trung thùy ký cẩm thư lai?

Nhạn tự hồi đầu,

Nguyệt mãn Tây lâu

Hoa tự phiêu linh thủy tự lưu,

Nhất chủng tương tư

Lưỡng xứ nhàn sầu,

Thử tình vô kế khả tiêu trừ

Tài hạ mi đầu,

Khước thượng tâm đầu

Chiều lạnh hơi thu, sen thắm tàn, Nhẹ cởi xiêm la

Bước xuống thuyền lan, Trong mây ai gửi gắm tờ thư?

Lúc nhạn bay về, Nguyệt rọi lầu Tây

Nước chảy vô tình hoa lạt hương, Một mối tương tư

Hai chốn sầu vương, Tình kia muốn dứt vẫn đa mang

Vừa chớm mày ngài,

Đã lọt gan vàng

Trong dân ca đời Minh, hầu như các vấn đề về tình yêu nam nữ ít nhiều đã được đề cập, ngầm chứa vấn đề tính dục hết sức tự nhiên, biểu hiện những ước nguyện và khát vọng tha thiết của nhân dân đương thời Trong vô số những tác phẩm ấy, hầu như đều mang những “tình điệu dung tục và màu mè” [77, tr.541]:

Đôi ta như chỉ với kim,

Lòng anh đã vậy lòng em khác nào

Kim rời được chỉ hay sao, Chỉ kia mãi mãi luồn vào trôn kim

Nếu như hình ảnh của đôi trai gái thắm thiết bên nhau, quấn quýt không rời, được đem ví von một cách hết sức dễ thương như những vật dụng bình thường là cây kim, sợi chỉ, thì hình ảnh khát khao thoát khỏi sự trống trải của chốn chùa chiền

trong Trú vân phi - Tự lí ni cô với ước mong:

Lấy chồng cho khỏi cô đơn [77, tr.1544]

đã đem đến cho người đọc một sự cảm thông nhẹ nhàng và hóm hỉnh Bên cạnh đó, độc giả cũng thường thấy hình ảnh người phụ nữ góa chồng trong Văn học Dân gian đời Minh với những chấp nhận lạnh lùng, hiu quạnh Dù trong tâm thức với ước mơ

vô cùng mãnh liệt nhưng họ cũng không dám vượt qua khỏi những “quy phạm” của

xã hội cũ:

Chim kia còn có vợ chồng,

Riêng ta chiếc bóng lạnh lùng năm canh [77, tr.544]

Với trí tưởng tượng phong phú, miêu tả sinh động, vấn đề tính dục cũng được

đề cập một cách hết sức tế nhị của các tác giả dân gian:

Ngốc sao ngốc thế,

Anh của tôi ơi!

Hãy đi lấy đất sét,

khan, kín đáo và hết sức tế nhị Vì thế, để hệ thống các vấn đề này một cách khái quát là rất khó, việc người viết dẫn ra một số ví dụ được trình bày trên đây có thể cũng chưa phải là những hiện tượng phổ biến nhất

1.1.3.2 Vấn đề tính dục trong tiểu thuyết Minh – Thanh

Qua quá trình khảo cứu và tìm hiểu, tác giả Phùng Mộng Long (1574-1646),

người Tô Châu, tỉnh Giang Tô đã biên soạn bộ Cổ kim tiểu thuyết Cùng với những tác phẩm khác, tác phẩm Tưởng Hưng Kha lại gặp áo trân châu cũng là một trong

những tác phẩm đã đề cập đến vấn đề tính dục, đặc biệt là quan niệm trinh tiết phong kiến lúc bấy giờ

Cùng thời với Phùng Mộng Long, bằng bút pháp lãng mạn và hiểu thấu đời sống, Thang Hiển Tổ cũng có nhiều tác phẩm hết sức thú vị Trong số đó, có lẽ hình ảnh của một Lệ Nương thắm thiết với Liễu Sinh đã đi vào tâm hồn bạn đọc một cách hết sức tự nhiên, đó là hình ảnh nhớ thương, quấn quýt, cũng có khi là sự ân ái say mê:

Xuân làm máu tôi say

Mặc tường cao vòi vọi Xuân lẻn vào tận đây Cánh trà mi mơ ngủ Níu áo xiêm ta hoài

Cơ mà hoa lại giống Đôi bàn tay của ai

Chàng kéo tôi nằm xuống

Tứ chi nóng hổi mặt trời

…

Và những cánh hoa đỏ thắm Rơi như là mưa rơi…

Bên cạnh đó, hình ảnh những nàng tiên trên thượng giới cùng rủ nhau xuống trần gian để “vui cuộc sum vầy” cũng là hình ảnh thường xuất hiện trong văn học cổ

Trung Quốc đương thời Đến với Tái sanh duyên, ắt hẳn người đọc thấy cảm mến

sự chân tình của Chấp Phất Nữ Tiên Cô dành cho Đông Đẩu Tinh Quân Khi thấy

hình ảnh của Đông Đẩu Tinh Quân với “đôi mắt sáng như pha lê, mặt như trăng

rằm, râu dài suôn đuột, mình mặc khối vàng muôn phần đẹp đẽ”, nàng đã liếc mắt

nhìn chàng “đầy vẻ tình tứ, miệng nở một nụ cười như hoa lài chớm nở” và Đông Đẩu cũng cảm thấy “con tim rạo rực… Thế là ngọn lửa ái tình bắt đầu bùng cháy”

[72] Dù là ở chốn bồng lai, nhưng không thể cưỡng lại được sức sống của “xuân tình”, nên cả hai đã trao câu ân ái và cùng “chịu nếm mùi trần tục” với nhau

Tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc là khái niệm dùng để chỉ “những tác phẩm

tự sự, đạt đến trình độ hoàn chỉnh, ra đời trong thời đại Minh – Thanh” [63, tr.34]

Khi nhắc về thời đại này, giáo sư Wang Chiu-kiu của trường Đại học Thanh Hoa

(Bắc Kinh) đã nhận xét đó là triều đại “…đặc biệt nghiêm khắc trong việc kiểm

duyệt các ấn phẩm, mỗi hoàng đế nhà Thanh khi lên ngôi đều ban bố một danh mục sách bị cấm, và không một tiểu thuyết ái tình nào của đời Minh được phép lưu hành, điều thú vị là đời Thanh, rất nhiều loại sách này vẫn tái xuất hiện, mỗi lần lại mang một tựa đề mới” [119]

Như thế, có thể thấy rằng, từ đời Minh đến đời Thanh, các tác phẩm bị liệt vào mục “sách bị cấm” rất đa dạng, phong phú Chúng ta dễ dàng nhận ra vấn đề “ái tình” cũng chính là địa hạt mà các tác giả của tiểu thuyết Minh -Thanh đã bắt đầu

khai thác mạnh mẽ Khi theo dõi nền văn học cổ Trung Hoa, đến với Thủy Hử của

Thi Nại Am nếu người đọc phẫn nộ trước việc Phan Kim Liên dùng thuốc độc để giết chồng chỉ vì dục tình cùng Tây Môn Khánh thì hình ảnh Võ Tòng giết những

kẻ bất lương và đưa về phố Tử Thạch để khấn anh mình đã khiến người đọc cảm thấy sự bất công được nhường lại cho ánh sáng của chân lý

Ngoài ra, trong văn học Minh - Thanh bấy giờ, việc đề cập đến những nhà sư dan díu với những người “phật tử” cũng được nhắc đến khá nhiều Đó là câu chuyện

“lửa dục bốc lên đùng đùng” của Sư hổ mang, buộc vị sư ấy phải “đi lại” với con

gái của Phan Công trong Thủy Hử Cứ khi nào có dịp, “nhà sư khốn nạn” ấy lại đi tìm cô gái, hai người cười qua nói lại rồi “kéo đến giường nằm, đôi bên hú hý với

nhau rất là thỏa nguyện” [1, tr.225] Thậm chí họ còn đưa ra kế sách nhờ vào Phật

Pháp để làm phương tiện thỏa dục cho mình Mỗi khi chồng vắng nhà thì người đàn

bà kia “kê án thắp hương làm hiệu” và lão sư “cứ lẳng lặng đi vào” Họ còn “thuê

một người đầu đà đi báo sáng, đến lối cửa sau mà đánh mõ báo sáng mà niệm Phật

to lên, cho mình tỉnh dậy” [1, tr.225] để việc gian tình không bại lộ, cứ thế hết lần

này đến lần khác “đôi bên lại dập dìu đi lại cùng nhau, tình ý rất nhiều thân mật”

vậy mà khi thấy Mạnh Tam Nương với “khổ người thon nhỏ, dáng đi tha thướt, mặt

hoa da phấn, sóng mắt phượng long lanh, thật là muôn phần diễm lệ” [71, tr.166]

thì hắn ngẩn người “thèm khát” Ngoài ra, những dục tính của Tây Môn Khánh còn được khắc họa hết sức rõ nét trong những cuộc hẹn hò với nhiều người phụ nữ, thậm chí là ngay với vợ của bạn mình hắn cũng thông dâm, khi đến chơi nhà Hoa

Tử Hư, chỉ có Lý Bình Nhi ở nhà, Tây Môn Khánh đã cùng với vợ bạn chuyện trò,

đối ẩm, “lát sau thì bướm lả ong lơi, thề non hẹn biển, trao đổi muôn lời ân ái

Cuối cùng thì dắt nhau vào giường vui vầy Suốt đêm hai người mải vui quên ngủ”

[71, tr.252]

Mang màu sắc Thần thoại nhưng cũng giàu ý nghĩa hiện thực, trong tác phẩm

Tây Du Ký của Ngô Thừa Ân vấn đề tính dục cũng được tác giả xây dựng hết sức

khéo léo qua các nhân vật Ở đó, người đọc sẽ bắt gặp hình ảnh của những nữ yêu quái với tham muốn ăn thịt Đường Tăng, những quỷ ma muốn được chung sống với Ngài, hay câu chuyện mơ ước được cùng Đường Tăng sống đến “răng long đầu

bạc” của Nữ vương trong Tây Lương quốc cũng khiến người đọc cảm thấy hết sức

thú vị Là vua của một nước, nhưng nàng khát khao Đường Tăng “đến nỗi lòng dạ

mê mẩn, sóng tình lai láng, lửa dục bừng bừng” [5, tr.547] Dù vậy, Đường Tăng

vẫn luôn vững dạ nên không bị dục tình thiêu đốt Trái ngược với sư phụ của mình, khi trông thấy nữ nhân:

“Mày cong như lá liễu

Da trắng mịn tựa ngà

Má hoa đào đỏ thắm Mắt thu tình tứ Tay búp măng nõn nà”

Trư Bát Giới chỉ biết đứng đờ ra, “dẩu mõm, giương mắt ngắm nhìn”, “miệng thèm

rõ dãi, bụng muốn cồn cào, gân cốt mềm nhũn” [5, tr.548]

Tiểu thuyết Chí quái, Chí nhân đời Tấn (phát triển từ giữa thế kỷ III đến đầu thế kỷ V) và Truyền kỳ đời Đường (phát triển từ đầu thế kỷ thứ VII đến đầu thế kỉ X) chính là cơ sở vững chắc cho sự hình thành và phát triển mạnh mẽ của tiểu thuyết đời Minh, sự ảnh hưởng đó kéo dài sang đời Thanh, và mở đầu cho giai đoạn

này chính là Liêu trai chí dị Lấy ý tứ từ những câu chuyện dân gian, tác phẩm ấy

như đem lại niềm vui, sự động viên, an ủi và khích lệ tinh thần đấu tranh của người lao động để giành quyền sống và hạnh phúc

Qua Liêu trai chí dị, những câu chuyện tình yêu được ca ngợi một cách hăng say, có khi là mối tình si của Tôn Tử Sở trong truyện A Bảo, chỉ vì người mình yêu

nói đùa rằng, muốn lấy nàng thì hãy cắt đi ngón tay thừa của chàng mà chàng đã cắt

đi ngón tay thứ sáu trên bàn tay năm ngón của mình Khi gặp A Bảo, anh chàng họ Tôn đã đứng ngây ra vì hồn chàng đã theo A Bảo đến mức phải nhờ phù thủy chiêu hồn mới có thể trở về, lúc gặp chim anh vũ, chàng thầm ước mình được hóa thành

nó chỉ để đến nhà A Bảo mà quấn quýt bên nàng, bỗng nhiên hóa thành chim thật Qua cách cảm, cách nghĩ độc đáo, tác giả đã thể hiện được một tình yêu trong sáng

và mạnh mẽ Hay trong tác phẩm truyện Thanh Phượng, tác giả đã miêu tả mối tình

quấn quýt của Cảnh Khứ Bệnh và Thanh Phượng với mối tình si mê, bất chấp sự