Hướng dẫn học sinh thực hành chương trình bảng tính Microsoft Office Excel trong môn tin học lớp 7

Hướng dẫn học sinh thực hành chương trình bảng tính Microsoft Office Excel trong môn tin học lớp 7

Phần I LÝ DO CHỌN SÁNG KIẾN

1 Khái quát về lý luận:

Ngày nay, với sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ nói chung của ngành tin học nói riêng, với những tính năng ưu việt, sự tiện dụng và được ứng dụng rộng rãi, tin học ngày nay là một phần không thể thiếu được của nhiều ngành trong công cuộc xây dựng và phát triển xã hội Hơn thế nữa nó còn đi sâu vào đời sống của con người

Do vậy, nước ta nói chung và ngành giáo dục đào tạo nói riêng phải đầu tư phát triển về mọi mặt Đặc biệt là nguồn nhân lực tức là phải đào tạo ra một thế hệ trẻ năng động, sáng tạo, nắm vững tri thức khoa học công nghệ để làm chủ trong mọi hoàn cảnh công tác và hoạt động xã hội nhằm đáp ứng được nhu cầu trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Để đáp ứng được các yêu cầu trên, môn Tin học đã được đưa vào giảng dạy

ở các trường Trung học và Tiểu học với vai trò là môn học tự chọn

Môn học tự chọn (Tin học) ở trường phổ thông hiện hành có nhiệm vụ trang

bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về công nghệ thông tin và vai trò của nó trong xã hội hiện đại Môn học này giúp học sinh bước đầu làm quen với phương pháp giải quyết vấn đề theo quy trình công nghệ và kĩ năng sử dụng máy tính phục

vụ học tập và cuộc sống

Từ nhiều năm nay, môn Tin học ở bậc THCS là môn học tự chọn cho những trường có điều kiện với thời lượng 2 tiết/tuần với tất cả các lớp ở cấp học Là môn học mới đưa vào trường phổ thông và có những đặc thù riêng liên quan chặt chẽ với sử dụng máy tính, cách suy nghĩ và giải quyết vấn đề theo quy trình công nghệ, coi trọng làm việc theo nhóm Đặc trưng của môn Tin học là kiến thức lí thuyết đi đôi với thực hành, đặc biệt ở lứa tuổi THCS phần thực hành còn chiếm thời lượng nhiều hơn

Bản Liền là xã có điều kiện kính tế xã hội đặc biệt khó khăn, địa hình đồi núi, giao thông đi lại khó khăn đặc biệt là về mùa mưa, lũ 98% học sinh là người dân tộc thiểu số chưa được tiếp xúc nhiều với CNTT

2 Về mặt thực tiễn:

Qua thời gian trực tiếp giảng dạy môn Tin học nói chung, Tin học 7 nói riêng bản thân tôi nhận thấy rằng nhiều học sinh còn yếu về kĩ năng thực hành trên máy Thậm chí còn có một số học sinh còn ngại thực hiện các thao tác trên máy

mà chủ yếu là quan sát các học sinh khác trong nhóm thực hành (học sinh khá -giỏi) Do vậy các tiết thực hành ít khi đạt yêu cầu chất lượng

Từ thực tế trên, trong quá trình dạy học tôi luôn băn khoăn trăn trở làm thế nào nâng cao chất lượng trong mỗi giờ thực hành giúp các em thành thục các thao tác cơ bản với máy tính, nên trong quá trình giảng dạy tôi luôn chú trọng đến việc hướng dẫn, chia nhóm thực hành sao cho các đối tượng học sinh đều có thời gian tiếp xúc, sử dụng máy nhiều, giúp các em có thể tự khám phá và tự học

Với những lí do như trên tôi đã chọn sáng kiến :

“Hướng dẫn học sinh thực hành chương trình bảng tính Microsoft Office Excel trong môn tin học lớp 7 trường PTDTBT TH&THCS Bản Liền”

Phần II PHẠM VI VÀ THỜI GIAN ÁP DỤNG

1 Phạm vi: nghiên cứu thực tế vấn đề học môn Tin học của học sinh khối 7

trường PTDTBT TH&THCS Bản Liền

2 Thời gian áp dụng: năm học 2018 – 2019

Phần III THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

1 Đặc điểm tình hình.

Trường PTDTBT TH&THCS Bản Liền nằm ở trung tâm xã Bản Liền – huyện Bắc Hà - tỉnh Lào Cai, nơi đây tập hợp các học sinh dân tộc thiểu số xã vùng cao của huyện Bắc Hà Là xã có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn, địa hình đồi núi, giao thông đi lại khó khăn đặc biệt là về mùa mưa, lũ

Trường PTDTBT TH&THCS Bản Liền từ ngày được thành lập đến nay cơ

sở vật chất nhà trường tuy còn thiếu thốn nhưng cũng đã được trang bị máy chiếu, máy tính, phòng tin học phục vụ cho công tác dạy và học của nhà trường

Tôi một giáo viên trẻ, năng động, nhiệt tình trong công tác cùng với 246 học sinh đầu năm học của khối THCS và TH được chia thành 9 lớp học môn tin học:

Khối 5: 02 lớp với 59 học sinh (làm quen với tin học)

Khối 6: 02 lớp với 57 học sinh

Khối 7: 01 lớp với 37 học sinh

Khối 8: 02 lớp với 46 học sinh

Khối 9: 02 lớp với 47 học sinh

2 Thực trạng

2.1 Thuận lợi

Được sự quan tâm của Sở Giáo Dục & Đào Tạo, Phòng Giáo Dục & Đào Tạo nhà trường được trang bị một phòng máy tính với 21 máy với một máy chiếu, ngoài ra các phòng học cũng được trang bị máy chiếu, máy tính phục vụ cho nhu cầu công tác giảng dạy ứng dụng CNTT của giáo viên

Ngay từ đầu năm học nhà trường đã xác định rõ trọng tâm của vấn đề là việc khó, nơi khó, thời điểm khó trong đó có việc nâng cao chất lượng giáo dục học sinh qua từng bộ môn, từng thời điểm, từng giai đoạn Từng bước nâng cao chất lượng giáo dục chung của nhà trường

Các em học sinh tuy ở các thôn khác nhau về đây cùng chung mục đích học tập, nên rất đoàn kết thương yêu đùm bọc lẫn nhau, cùng nhau phấn đấu, trong số

đó đến một phần ba học sinh được ở trong bán trú nhà trường nên cũng thuận lợi cho việc học tập

Tin học là môn học mới đa số các em đều có hứng thú học tập và tìm hiểu giáo viên thường xuyên sử dụng đồ dùng trực quan, áp dụng khoa học công nghệ

để giúp học sinh hiểu bài hơn, nắm bắt kiến thức tốt hơn

Giáo viên giảng dạy được đào tạo theo đúng chuyên ngành

Phần lớn các em học sinh có ý thức tự học cao, luôn tìm tòi học hỏi những kiến thức mới trong học tập và rất hứng thú với môn tin học

2.2 Khó khăn.

Trong thời gian qua, càng ngày tính đa dạng về trình độ học sinh trong các lớp càng tăng Tình trạng học sinh không học bài, lười học trong cùng một lớp, diễn ra thường xuyên không phải trong một tiết, không phải trong một tuần

mà liên tiếp từ tuần này, sang tuần khác

Tại sao lại như vậy? nguyên nhân do đâu? vậy làm cách nào để có thể giúp cho học sinh khai thác tối đa bài giảng của thầy, nhất là đối với học sinh yếu

Ở các em có sự khác biệt về: khả năng tiếp thu bài, phong cách nhận thức,… so với những học sinh khác Dẫn đến học sinh không có hứng thú học, lười học khác với môn học khác, môn Tin học đòi hỏi phải có sự tư duy, thao tác, kỹ năng sử dụng máy tính mà hầu như ở các em đều thiếu

Trường PTDTBT TH&THCS Bản Liền 98% học sinh là người dân tộc thiểu

số, ở các thôn đặc biệt khó khăn Học sinh khối 7 nhà trường, mặc dù đã được tiếp xúc với bộ môn tin học, với máy tính ở lớp 6 nhưng qua thời gian nghỉ hè các

em cũng không có điều kiện tiếp xúc, sử dụng nhiều với máy tính, nên chưa có kỹ năng sử dụng máy tính

Trình độ nhận thức của học sinh còn thấp, lại thêm phong tục tập quán nên học sinh còn hay nghỉ học, một số em còn lười học, chưa xác định được mục đích, động cơ học tập, thiếu tìm tòi sáng tạo trong không có sự phấn đấu vươn lên trong học tập, có thói quen lười suy nghĩ, ỉ lại hay dựa vào giáo viên, bạn bè

Số tiết thực hành trong chương trình sách giáo khoa còn chưa đủ, học sinh chưa kịp làm quen với thao tác thực hành máy tính thì thời lượng dành cho tiết thực hành đã hết, nên chưa đáp ứng được yêu cầu về kỹ năng, dẫn đến học sinh cảm thấy không hứng thú học, dẫn đến chán học, dẫn đến lười học, dẫn đến không hiểu bài kết quả thấp

3 Kết quả khảo sát đầu năm học 2018-2019 (tiết thực hành):

Khảo sát thực trạng

Trước khi thực hiện sáng

kiến

Thao tác nhanh, đúng 2/37 5.4%

Chưa biết thao tác 10/37 27%

Phần IV NHỮNG GIẢI PHÁP, BIỆN PHÁP THỰC HIỆN SÁNG KIẾN

1 Biện pháp thiết kế bài dạy

1.1 Biện pháp thiết kế bài giảng điện tử để mô phỏng các quá trình, kiến thức bài học

Để đạt được mục đích, yêu cầu của bài dạy theo đúng chuẩn kiến thức kỹ năng của môn học là việc mà tất cả các nhà giáo đặc biệt là những người đang trực tiếp đứng trên bục giảng trăn trở với từng trang giáo án, làm sao để học sinh hiểu được nội dung của bài học, hiểu được những kiến thức mà thầy cô muốn truyền tải đến học trò của mình Nội dung kiến thức bài học thì như nhau, nhưng nhận thức của mỗi học sinh, của mỗi vùng là khác nhau đặc biệt là với học sinh ở vùng đặc biệt khó khăn như Bản Liền thì việc đơn giản hóa kiến thức như: sinh động ít trừu tượng, ít phải tư duy để học sinh dễ hiểu và vận dụng ngay được kiến thức bài học

Với bộ môn Tin học không chỉ yêu cầu học sinh nắm được kiến thức môn học, mà còn có kỹ năng trong thực hành, vì vậy thiết kế bài giảng điện tử đã giải quyết được phần nào yêu cầu truyền đạt kiến thức cho học sinh

1.2 Biện pháp thiết kế bài dạy thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh

Công việc thiết kế chu đáo trước một bài dạy và phù hợp với nhiều đối tượng là khâu quan trọng không thể thiếu của một tiết dạy học mà bất kì một giáo viên nào cũng phải biết “Thiết kế trước bài dạy giúp giáo viên chuẩn bị chu đáo hơn về kiến thức, kĩ năng, phương pháp, tiến trình và tâm thế để đi vào một tiết dạy” Để thiết kế một bài dạy phù hợp cho nhiều đối tượng học sinh thì tối thiểu nhất phải làm được những việc sau:

- Xác định được mục tiêu trọng tâm của bài học về kiến thức, kĩ năng, thái

độ tình cảm Tìm ra được những kĩ năng cơ bản dành cho học sinh yếu, kém và kiến thức, kĩ năng nâng cao cho học sinh khá giỏi

- Tham khảo thêm tài liệu để mở rộng và đi sâu hơn vào bài giảng, giúp giáo viên nắm một cách tổng thể, để giải thích cho học sinh khi cần thiết

- Nắm được ý đồ của sách giáo khoa để xây dựng và thiết kế các hoạt động học tập phù hợp với tình hình thực tế của đối tượng và trình độ học sinh, điều kiện dạy học

- Chuẩn bị tốt phòng thực hành, các thiết bị dạy học

- Hoàn chỉnh tiến trình một giờ dạy học với đầy đủ các hoạt động cụ thể Nếu thực hiện tốt những việc này xem như giáo viên đã chuẩn bị tốt tâm thế

để bước vào giờ dạy và đã thành công bước đầu

2 Biện pháp điều hành tổ chức hoạt động của học sinh trên lớp

Việc thiết kế tốt một bài dạy và phù hợp với từng đối tượng học sinh xem như đã thành công một nửa nhưng đó chỉ là bước khởi đầu cho một tiết dạy còn khâu quyết định thành công chính là ở khâu tổ chức điều khiển các đối tượng học sinh trên lớp

Trong điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường, với một giờ thực hành, việc quan trọng đầu tiên là chia nhóm thực hành Với việc cho học sinh thực hành theo nhóm, học sinh có thể trao đổi hỗ trợ lẫn nhau - bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không chỉ là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên Với số lượng học sinh của lớp, số lượng máy hiện có, giáo viên phải có phương án chia nhóm một cách phù hợp (ở đây tôi chia nhóm đa dạng nhiều đối tượng) Tuy nhiên để việc thực hành theo nhóm có hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải lựa chọn nội dung đưa vào thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh

a Cách chia nhóm: Chia nhóm từ 2-3 học sinh/máy Các nhóm có thể tự cử nhóm trưởng của nhóm mình

b.Các bước tiến hành:

- Giáo viên nêu vấn đề, yêu cầu và nội dung thực hành

- Giáo viên hướng dẫn cho học sinh các kĩ năng thao tác trong bài thực hành, thao tác mẫu cho học sinh quan sát

- Tổ chức hướng dẫn các nhóm thực hành, gợi mở, khuyến khích học sinh tích cực hoạt động

- Giáo viên quản lí, giám sát học sinh thực hành theo nhóm :

+ Phát hiện các nhóm thực hành không có hiệu quả để uốn nắn điều chỉnh + Trong quá trình thực hành, giáo viên có thể đưa ra nhiều cách để thực hiện thao tác giúp các em rèn luyện và nâng cao kĩ năng

- Giáo viên có thể kiểm tra hiệu quả làm việc của các nhóm bằng cách chỉ định một học sinh trong nhóm thực hiện lại các thao tác đã thực hành Nếu học sinh được chỉ định không hoàn thành nhiệm vụ, trách nhiệm gắn cho các thành viên trong nhóm, đặc biệt là nhóm trưởng Hoặc cho các nhóm trưởng kiểm tra, đánh giá kết quả thực hành lẫn nhau Làm được như vậy các em sẽ tự giác và có ý thức hơn trong học tập Giáo viên nhận xét, bổ sung và tổng kết kiến thức

Giáo viên cũng nên có nhận xét ngắn gọn về tình hình làm việc của các nhóm để kịp thời động viên, khuyến khích các nhóm thực hành tốt và rút kinh nghiệm đối với các nhóm chưa thực hành tốt

3 Biện pháp rèn luyện các kĩ năng.

3.1 Kĩ năng nhận biết tính năng các loại biểu tượng.

Sau mỗi tiết học tôi thường củng cố lại cho học sinh những cái vừa học bằng các dạng bài tập trắc nghiệm giúp học sinh nắm lại bài, học sinh có thể phân biệt được lệnh, các biểu tượng và nắm ý nghĩa của các biểu tượng

Ví dụ: Dạy bài “Làm quen với chương trình bảng tính”: Nối các ý của cột A,

B, C, D sao cho hợp lý.

Ctrl + O

Ctrl + N

Ctrl + S

Alt + F4

File \ Open File \ Save File \ Exit File \ New

- Tạo tập chương trình mới

- Đóng tập chương trình

- Mở mở chương trình đã có

- Lưu chương trình

* Khi dạy bài “Chỉnh sửa chương trình bảng tính ”: Dùng các từ, cụm từ điền vào chổ trống cho phù hợp.

(3) Edit \ Paste (7) Ctrl + X (10)

(4) Delete

Các bước sao chép khối

Bước1 Chọn khối

Bước2 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tượng )

Bước3 Đưa con trỏ đến vị trí mới

Bước4 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tượng )

Các bước chuyển khối

Bước1 Chọn khối

Bước2 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tượng )

Bước3 Đưa con trỏ đến vị trí mới

Bước4 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tượng )

Các bước xoá khối

Bước1 Chọn khối

Bước2 Click vào (hay bấm phím hoặc Click biểu tượng )

3.2 Biện pháp rèn luyện kĩ năng thao tác trên máy

Để việc học và thực hành môn Tin học của học sinh đạt kết quả tốt, chất lượng cao, học sinh nắm chắc bài, biết thao tác trên máy tính cần cho học sinh học tại phòng máy, học sinh vừa nghe giáo viên giảng bài vừa ghi bài và thực hiện trên máy tính theo từng bước một Với cách tổ chức học như thế này kết quả cho thấy học sinh nắm chắc bài học, đa số các em đều thực hiện được các thao tác thực hành

4 Biện pháp trực tiếp cầm tay chỉ việc.

Trong học kì I môn Tin học 7 có rất nhiều kiến thức liên quan đến kỹ năng thực hành của học sinh, mà chỉ có qua các giờ thực hành trên máy mới phát huy được tối đã kiến thức cũng như kỹ năng vận dụng của học sinh Trước đây tôi thường dạy theo đúng phân phối chương trình: dạy lý thuyết tại phòng học bình thường đến giờ thực hành học sinh mới được thực hành tại phòng máy Như vậy với học sinh có điều kiện thuận lợi được tiếp xúc nhiều với máy tính hoặc đã được làm quen với máy tính, thì công việc đạt được hiệu quả dạy học không khó khăn

gì Nhưng đối với học sinh ở trường PTDTBT TH&THCS Bản Liền mà thực hiện như vậy thì hiệu quả đem lại là không cao bởi vì các em chưa có điều kiện tiếp xúc với máy tính, thậm chí còn rất ngượng ngùng khi cầm chuột trong tay, hơn nữa các giờ thực hành trên máy theo phân phối chương trình lại không đáp ứng đủ, chính vì lẽ đó tôi đã thực hiện giảng bài các tiết lý thuyết như các tiết thực hành bình thường tại phòng máy tính khi đó giáo viên sẽ giới thiệu đến phần lý thuyết nào học sinh lại được thực hành ngay phần đó và kết quả đem lại được đánh giá cao

Kết quả:

Khảo sát

Sau khi thực hiện sáng

kiến

Phần V HIỆU QUẢ SÁNG KIẾN

Qua thời gian áp dụng phương pháp, tôi nhận thấy giờ thực hành thực sự thu hút các đối tượng học sinh hơn chứ không còn là giờ học của các đối tượng học sinh khá giỏi Học sinh hoạt động tích cực hơn, các thao tác trên máy thực hiện khá thuần thục Các đối tượng học sinh hỗ trợ được cho nhau để cùng học, cùng tiến bộ Phát huy được sự tích cực chủ động của học sinh trong nắm bắt kiến thức

từ thực tiễn và từ kỹ năng thực hành

Kết quả: Sau khi học xong các bài được áp dụng thực tế, học sinh được thực hành ngay, tôi đã thu được kết quả khá khả quan Có 95% học sinh ở những lớp tôi giảng dạy trả lời là rất hứng thú với bài học, hiểu bài hơn, dễ nhớ hơn, yêu thích môn học hơn tuy có vất vả hơn, chất lượng dạy và học của môn Tin học ngày càng được nâng cao, chất lượng giáo dục ngày càng có sự chuyển biến rõ rệt

Bảng so sánh kết quả trước và sau khi thực hiện sáng kiến:

Lớp

7A

Mức độ thao tác

Trước khi thực hiện sáng kiến

Sau khi thực hiện sáng kiến Tăng, giảm Tỉ lệ Số

Thao tác nhanh, đúng 2/37 5.4% 10/37 27% Tăng 21.6% Thao tác đúng 5/37 13.5% 20/37 54.1% Tăng 40.6% Thao tác chậm 20/37 54.1% 8/37 18.9% Giảm 35.2% Chưa biết thao tác 7/37 27% 0/37 0% Giảm 27%

Từ bảng kết quả trên cho thấy các biện pháp áp dụng vào việc dạy học Tin học lớp 7 đã trình bày ở trên các em không những nắm chắc kiến thức mà còn thấy các em học tập phấn khởi hơn, tiếp thu bài nhanh hơn, có chất lượng thực sự

*Bài học kinh nghiệm:

Để thực hiện tốt một tiết dạy thực hành tin học phù hợp với các đối tượng học sinh thì phải thực hiện được các vấn đề sau:

- Thiết kế bài dạy phù hợp với nhiều đối tượng học sinh

- Giáo viên phải nắm bắt đối tượng học sinh về kĩ năng thực hành và phân loại đối tượng rõ ràng, chính xác

- Điều hành tổ chức hoạt động của học sinh trên lớp

- Giáo viên cần đưa ra hệ thống bài tập thực hành, yêu cầu về các kĩ năng sát với từng đối tượng học sinh

- Điều hành các hoạt động của học sinh một cách linh hoạt, tạo cơ hội cho các đối tượng học sinh được thực hành

- Đánh giá và theo dõi kết quả học tập theo từng đối tượng học sinh, khen những học sinh thực hành tốt, nghiêm túc, nhắc nhở những học sinh thực hành chưa tốt, chưa nghiêm túc

Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân rút ra được trong quá trình dạy học Rất mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô, bạn bè đồng nghiệp để tôi có thể hoàn chỉnh hơn sang kiến này, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học

, ngày 15 tháng 05 năm 2019

Người Viết

Xác nhận của Hội đồng thẩm định cấp trường

TRƯỞNG BAN Xác nhận của Hội đồng thẩm định cấp trên