Nghiệp vụ hướng dẫn du lịch: bài thuyết minh hướng dẫn tour du lịch quanh Hà Nội

Sau hai vua nhà Tiền Lý xưng đế giữa thời Bắc thuộc rồi bị thất bại trướchoạ ngoại xâm, 400 năm sau người cầm quyền Việt Nam mới thực sự vươntới đỉnh cao ngôi vị và danh hiệu, khẳng định

-   

 -Xin chào tất cả các quý khách! Trước khi lên xe, tôi cũng đã đứng nóichuyện với một số anh chị trong đoàn chúng ta, nhưng để tất cả mọi ngườiđều biết thì tôi xin giới thiệu kỹ hơn Tôi tên Nguyễn Thu Hường, là hướngdẫn viên du lịch của công ty du lịch Viettravel Ngày hôm nay, tôi rất vinh dự

và vui mừng khi được dẫn đoang đi thăm quan một số điểm di tích tiêu biểucủa Hà Nội Và để giúp cho chuyến đi của chúng ta được an toàn, đúng giờ,đúng lịch trình thì không thể thiếu được sự có mặt của anh Sơn lái xe củacông ty chúng tôi Xin mọi người cho anh một tràn pháo tay….Cám ơn quýkhách rất nhiều!

Sau đây tôi xin giới thiệu sơ qua về lịch trình chuyến tham quan củađoàn chúng ta ngày hôm nay để tất cả mọi người trong đoàn đều nắm bắtđược 8h chúng ta xuất phát từ cổng trường Đại học Văn hoá Hà Nội đi đếnđiểm tham quan đầu tiên là khu di tích Đền Ngọc Sơn - một ngôi đền nổitiếng của Hà Nội Kế tiếp, đoàn chúng ta sẽ đi thăm Bắc Bộ phủ - nơi đã từng

là trụ sở của chính quyền Bắc Kỳ, thời dân tộc tôi chống thực dân Pháp xâmlược Điểm tiếp theo mà chúng ta dừng chân sẽ là Nhà Hát lớn - một trongnhững trung tâm văn hoá chính trị lớn của Thủ đô Và điểm cuối cùng chúng

ta tham quan là Trung tâm thương mại Tràng Tiền Plaza 11h30' đoàn chúng

ta sẽ về khách sạn và ăn trưa tại đó

nhất miền Bắc Hàng năm, tại đây có nhiều cuộc triển lãm, hội chợ thươngmại trong nước và quốc tế được tổ chức, nổi bật là Hội chợ Xuân dịp TếtNguyên đán của nước chúng tôi, Hội chợ quốc tế Vietnam EXPO (vào tháng4), Hội chợ quốc tế Hà Nội (vào tháng 10) cùng các triển lãm chuyên ngành

đa dạng Các hội chợ, triển lãm này do Trung tâm Hội chợ triển lãm ViệtNam đứng ra tổ chức hoặc một đơn vị có chức năng tổ chức hội chợ, triểnlãm khác đứng ra tổ chức và thuê địa điểm tại đây

Ngoài ý nghĩa kinh tế, một số hội chợ, triển lãm tổ chức tại đây cònmang ý nghĩa chính trị, do các cơ quan nhà nước đứng ra tổ chức, như Hộichợ quốc tế Hà Nội, Hội chợ Triển lãm Thương mại Việt Nam - WTO.

Các hội chợ, triển lãm diễn ra tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm ViệtNam thu hút khá nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước đến giao thương,trưng bày giới thiệu và bán sản phẩm, ký kết hợp đồng Nhờ có địa điểmtrung tâm, các hội chợ, triển lãm tổ chức tại đây thu hút được khá nhiều kháchtham quan và người tiêu dùng Ngoài các hội chợ, triển lãm, Trung tâm Hộichợ Triển lãm Việt Nam còn là nơi diễn ra các hoạt động giải trí khác như cácchương trình ca nhạc

Quý khách có để ý thấy toà nhà cao tầng, ở ngay ngã tư đây không ạ?

Đó là khách sạn Horison Khách sạn có kiến trúc khá đẹp với những hàng cọnhiệt đới trồng phía trước Khách sạn Hà Nội Horison là khách sạn 5 sao nằmngay cạnh phố Cát Linh và Giảng Võ, gần với các đại sứ quán và các vănphòng chính phủ, các tổ chức thương mại, các điểm du lịch và gần với trungtâm triển lãm Giảng Võ Khách sạn được quản lý bởi tập đoàn quốc tế Swiss-Belhotel Đường Giảng Võ có hai đoạn phân cách nhau rõ rệt bởi ngã tư CátLinh Đoạn đường trên mà chúng ta vừa đi qua khá sạch đẹp, còn đoạn đườngnày do người dân chủ yếu làm nghề sắt thép nên cũng hơi mất mỹ quan, cókhi còn lấn chiếm vỉa hè của người đi bộ

Qua đường Giảng Võ là đến đường Nguyễn Thái Học Con đường nàytập trung khá đông dân cư và những cửa hàng buôn bán tấp nập Tên đường

được lấy từ tên của một nhà Cách mạng Việt Nam Nguyễn Thái Học làngười đã chủ trương dùng vũ lực lật đổ chính quyền thuộc địa Pháp để thànhlập một nước độc lập Việt Nam Cộng Hòa Ông sáng lập Việt Nam Quốc DânĐảng (VNQDĐ) năm 1927 và lãnh đạo cuộc Khởi nghĩa Yên Bái năm 1930.Cuộc khởi nghĩa thất bại, ông bị Pháp áp giải từ ngục thất Hỏa Lò ở Hà Nộilên Yên Bái chặt đầu cùng với 12 đảng viên VNQDĐ sáng sớm ngày 17tháng 6 năm 1930.

Qua ngã tư đèn xanh, đèn đỏ Chu văn An - Tôn Đức Thắng - NguyễnThái Học này, mọi người hãy nhìn về phía bên tay phải đi ạ!Vâng, thưa quýkhách! Đó chính là Văn Miếu - Quốc Tử Giám, trường Đại học đầu tiên củađất nước chúng tôi Văn Miếu – Quốc Tử Giám là quần thể di tích đa dạng vàphong phú hàng đầu của thành phố Hà Nội, nằm ở phía nam kinh thànhThăng Long thời nhà Lý Là tổ hợp gồm hai di tích chính: Văn Miếu đượcxây dựng năm 1070 để thờ Khổng Tử, các bậc hiền triết của Nho giáo và Tưnghiệp Quốc Tử Giám Chu Văn An, người thầy tiêu biểu đạo cao, đức trọngcủa nền giáo dục Việt Nam; và sáu năm sau (năm 1076) Quốc Tử Giámtrường Quốc học cao cấp đầu tiên của Việt Nam đã ra đời, với hơn 700 nămhoạt động đã đào tạo hàng nghìn nhân tài cho đất nước Ngày nay, Văn Miếu-Quốc Tử Giám là nơi tham quan của du khách trong và ngoài nước đồng thờicũng là nơi khen tặng cho học sinh xuất sắc và còn là nơi tổ chức hội thơhàng năm vào ngày rằm tháng giêng Đặc biệt, đây còn là nơi các sĩ tử ngàynay đến "cầu may" trước mỗi kỳ thi

Chúng ta vừa đi qua ngã tư Cửa Nam và bây giờ đang trên phố Hai BàTrưng Đây cũng là một con phố trung tâm của Thủ đô Hai Bà Trưng là têngọi chung của Trưng Trắc và Trưng Nhị Hai chị em là anh hùng dân tộc củangười Việt Hai Bà Trưng khởi binh chống lại quân Hán, lập ra một quốc giavới kinh đô tại Mê Linh và tự phong là nữ vương Sau khi cuộc khởi nghĩanày bị quân Hán dưới sự chỉ huy của Mã Viện đánh bại, tục truyền rằng vì

không muốn chịu khuất phục, hai Bà đã nhảy xuống sông tự tử "Đại Việt Sử

ký Toàn thư" coi Trưng Trắc là một vị vua trong lịch sử Việt Nam

Đi hết đường Hai Bà Trưng, rẽ qua Hàng Bài là chúng ta sẽ đến phốĐinh Tiên Hoàng, và cuối đường sẽ là điểm thăm quan đầu tiên - Đền NgọcSơn Tên phố cũng được lấy từ tên của một vị vua trong lịch sử đất nước

chúng tôi Đinh Tiên Hoàng, húy là Đinh Bộ Lĩnh là vị vua sáng lập triều đại

nhà Đinh, nước Đại Cồ Việt trong lịch sử Việt Nam Ông là người có côngđánh dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất giang sơn và trở thành hoàng đế đầutiên của Việt Nam sau 1000 năm Bắc thuộc Đại Cồ Việt là nhà nước mở đầucho thời đại độc lập, tự chủ, xây dựng chế độ quân chủ tập quyền ở Việt Nam.Đinh Bộ Lĩnh mở nước, lập đô, lấy niên hiệu với tư cách người đứng đầu mộtvương triều bề thế: Thời kỳ phục quốc của Việt Nam, từ họ Khúc chỉ xưnglàm Tiết độ sứ, tới Ngô Quyền xưng vương và tới vua Đinh xưng làm hoàng

đế Sau hai vua nhà Tiền Lý xưng đế giữa thời Bắc thuộc rồi bị thất bại trướchoạ ngoại xâm, 400 năm sau người cầm quyền Việt Nam mới thực sự vươntới đỉnh cao ngôi vị và danh hiệu, khẳng định vị thế vững chắc của quốc giađộc lập, thống nhất qua các triều đại Đinh - Lê - Lý - Trần và buộc các điển

lễ, sách phong của cường quyền phương Bắc phải công nhận là một nước độclập Từ Đinh Bộ Lĩnh trở về sau, các Vua không xưng Vương hay Tiết độ sứnữa mà đều xưng Hoàng đế như một dòng chính thống Đinh Tiên Hoàng là

vị hoàng đế đặt nền móng sáng lập nhà nước phong kiến trung ương tậpquyền đầu tiên ở Việt Nam vì thế mà ông còn được gọi là người mở nềnchính thống cho các triều đại phong kiến trong lịch sử

Thưa quý khách! Chúng ta đã đến điểm dừng chân đầu tiên rồi ạ Xinmời quý khách xuống xe! Nếu ai có những vật dụng không cần thiết thì có thể

để trên xe cũng được ạ

Xin mời mọi người đứng tập trung tại đây ạ! Thưa quý khách, trướcmắt quý khách là một khung cảnh rất đẹp với Hồ Gươm xanh biếc, Tháp Rùa

in bóng mặt hồ, với Đền Ngọc Sơn cổ kính,… Trước khi nói đến Đền NgọcSơn thì cần phải kể đến Hồ Gươm

"Hồ Gươm xanh thắm quanh bờ, Thiên thu hồn nước mong chờ bấy nay.

Bây giờ đây lại là đây, Quốc kỳ đỉnh Tháp sao bay mặt hồ."

Đó là bốn câu thơ trong bài thơ "Lại về" của nhà thơ Tố Hữu - một nhà thơnổi tiếng trong nền văn học đất nước chúng tôi Hồ Gươm theo tác giả chính

là cái hình hài vật chất của cái hồn Nước từ nghìn thu xưa lưu lại, một cơ sở

để người dân Việt tự hào về mà chính ngưòi xưa đã tạo dựng nên Hồ Gươm

có thể nói là một không gian thiêng của Hà Nội nói riêng và của Việt Namnói chung

Hồ có nhiều tên gọi như Hồ Gươm, hồ Hoàn Kiếm, hồ Lục Thủy, hồ

Tả Vọng,… Mỗi tên gọi đều gắn với một thời kỳ khác nhau của hồ Hồ HoànKiếm có diện tích khoảng 12ha, chiều dài Nam-Bắc là 700m, chiều rộngĐông - Tây là 200m Bao quanh hồ là các phố Lê Thái Tổ ở phía tây, phốĐinh Tiên Hoàng phía đông, phố Hàng Khay phía nam

Cách đây khoảng 6 thế kỷ, hồ Gươm gồm hai phần chạy dài từ phốHàng Đào, qua phố Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt tới phố Hàng Chuối,thông với sông Hồng Nước hồ quanh năm xanh biếc nên hồ Gươm cũngđược gọi là hồ Lục Thuỷ Tương truyền vào thế kỷ XV, hồ được đổi tên thành

hồ Hoàn Kiếm, gắn liền với truyền thuyết trả gươm thần cho Rùa Vàng: Khi

Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế lấy niên hiệu là Lê Thái Tổ về đóng đô ở ThăngLong Trong một lần nhà vua đi chơi thuyền trên hồ Lục Thủy, bỗng một cụrùa lớn xuất hiện Lê Thái Tổ giơ gươm ra thì gươm bay về phía cụ rùa Rùangậm gươm lặn xuống đáy hồ, và từ đó hồ Lục Thủy có tên gọi mới là hồ

Hoàn Kiếm (trả gươm) hay hồ Gươm Trên hồ có hai hòn đảo: đảo Ngọc bâygiờ chính là Đền Ngọc Sơn và đảo Rùa là Tháp Rùa mà chúng ta đã nhìn thấyđằng xa kia Cuối thế kỷ XVI, chúa Trịnh dựng phủ Chúa ở phường BáoThiên (nay là Nhà Thờ Lớn) và ở chỗ phố Thợ Nhuộm gần hồ nên đặt tên chohai phần hồ là Hữu Vọng và Tả Vọng Năm 1865, danh sĩ Nguyễn Văn Siêu

đã đứng ra sửa sang lại đền Ngọc Sơn trên đảo Ngọc Trên gò Ngọc Bội, ôngcho xây một ngọn tháp hình bút Đó là tháp Bút ngày nay và bắc một cầu từ

bờ Đông đi vào gọi là cầu Thê Húc mà chút nữa thôi chúng ta sẽ được chêmngưỡng Còn Tháp Rùa, do đứng ở đây khó có thể quan sát hết vẻ đẹp củaTháp nên tý nữa khi vào phía bên trong tôi sẽ giới thiệu cho mọi người mộtcách cụ thể hơn

Quý khách có nhìn thấy chếch phía bên tay phải có một ngôi đền nhỏ,đằng sau bức tượng đài không ạ? Đó là đền Bà Kiệu Vì thời gian có hạn nêntôi sẽ giới thiệu sơ qua về ngôi đền này cho mọi người Đền Bà Kiệu nằm bênthắng cảnh hồ Hoàn Kiếm, đối diện với đền Ngọc Sơn, nhìn qua Tháp Bút,

và cầu Thê Húc Đền có tên là "Thiên Tiên Điện", được xây dựng từ thời LêTrung Hưng để thờ ba vị nữ thần: Liễu Hạnh công chúa, Đệ nhị Ngọc nữQuỳnh Hoa và Đệ tam Ngọc nữ Quế Nương Những năm đầu thế kỷ, do quihoạch mở đường nên đã tách kiến trúc đền làm hai phần Tam quan nằm sátbên hồ Hoàn Kiếm và đền chính tọa lạc song song, cách đường phố ĐinhTiên Hoàng Đền có qui mô kiến trúc hình chữ công (I) gồm: Nhà đại bái bagian rộng, phương đình hai tầng bốn mái và ba gian hậu cung được qui hoạchtập trung tạo sự bề thế trang nghiêm Bộ di vật văn hoá - lịch sử của đền BàKiệu rất phong phú, đa dạng gồm bia đá, chuông đồng, hệ thống 27 sắc phongthần thuộc các triều đại Lê, Tây Sơn, Nguyễn Với hàng cột đá trong kiến trúc

và hai cây đa lớn sát bên đền đã đưa lại sự cổ kính và vẻ đẹp độc đáo của kiếntrúc Việt Nam

Bây giờ mời mọi người đứng lại gần phía cổng Đền, chúng ta sẽ tìmhiểu về khu di tích Đền Ngọc Sơn Tôi xin được mạn phép mượn lời của nhà

văn Tô Hoài: "Ai đến Hà Nội, ai về đất Kẻ Chợ, có đến hồ Hoàn Kiếm và thăm đền Ngọc Sơn mới thật được người ta cho là đã đến Hà Nội Hầu như xưa nay là thế…" Quả đứng như vậy, từ xưa đến nay mỗi một người dân Việt

Nam cũng như bạn bè quốc tế đều biết hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn - tráitim của Hà Nội

Đền Ngọc Sơn nằm trên hòn đảo cũng có tên là núi Ngọc, được xâydựng từ giưa thế kỷ thứ XIX Như quý khách có thể nhìn thấy, lớp cổng đầutiên gồm có bốn cây cột xây bằng gạch và hai mảng tường lửng Ở mỗi câycột đều có đắp những câu đối chữ Hán Chúng vừa làm tăng vẻ cổ kính củakhu di tích, lại vừa làm cho quý vị có thể hiểu thêm về lịch sử và cảnh quan

về di tích cũng như cảm thụ chất thơ, chất văn học và cả chất triết học hàmchứa trong nội dung thờ tự nơi đây Cũng phải nói ngay là trong khu vực ditích này có rất nhiều câu đối hay hợp thành một bộ phận văn học đầy triết lý

và mỹ cảm mà chút xíu nữa thôi là quý khách có thể xem được

Ngay ở hai cột chính giữa cổng có đôi câu đối:

"Lâm thuỷ đăng sơn nhất lộ tiệm nhập giai cảnh

Tầm nguyên phỏng cổ thử trung vô hạn phong quang."

Có nghĩa là:

( Đến cõi nước, trèo lên non, một lối dẫn dần vào cảnh đẹp

Tìm nguồn cội hỏi chuyện xưa, trong chốn này biết mấy phong quang.) Đôi câu đối này giống như lời chào mời du khách khi đến thăm đền NgọcSơn Chắc hẳn sẽ hứa hẹn nhiều điều thú vị khi vào thăm khu di tích

Quý khách có thể nhìn thấy bên trái của cổng có chữ Phúc và bên phải

có chữ Lộc với cỡ lớn, tô son như lời chúc mọi sự tốt lành Phúc là hạnhphúc, là niềm vui Lộc là thịnh vượng, là hưởng thụ Đó là hai khái niệm đểcầu chúc cho mọi người và cũng là điều mà mọi người ai cũng muốn có được

Bên trên hai bức đại tự nét bút hoa mỹ tươi tắn này còn có hai hàng đề từ, một

bên là "Ngọc ư tư" nghĩa là (Ngọc ở đây), một bên là "Sơn ngưỡng chỉ" nghĩa

là (Ngửa trông núi) "Ngọc ư tư" được lấy từ câu "Hữu mỹ ngọc ư tư" trong cuốn Luận Ngữ thuộc bộ Tứ thư Câu còn lại lấy từ "Cao sơn ngưỡng chỉ"

trong cuốn sách Kinh Thi Ngọc nói về phẩm chất cao đẹp của một người vànúi cao là dùng để chỉ bậc hiền tài

Xin mời quý khách đi qua cổng đầu tiên này để tham quan tiếp Mọingười hãy nhìn sang phía bên tay trái đi ạ, mọi người có thấy một ngọn thápbằng đá xây trên ngọn núi nhỏ này không ạ? Đó là cụm kiến trúc Tháp Bútnằm trong quần thể khu di tích Đền Ngọc Sơn Núi này có tên là núi ĐộcTôn,có đường kính khoảng 12m và cao 4m Danh sĩ Nguyễn Văn Siêu đã choxây dựng một tháp đá trên núi Tháp vuông có năm tầng, cạnh đáy tầng một

là 2m, lên đến tầng năm là 1,2m Tổng thể ngọn tháp cao 28,9m Đế tháp là 1

ụ tròn, đắp đá hộc xung quanh, người ta gọi ụ này là núi Độc Tôn Tháp xâyhình vuông, nhỏ dần về phía trên Đỉnh tháp tạc 1 chỏm nhọn mang hình bútlông chĩa thẳng lên trời, thân bút tròn lẳn và ngắn vì vậy có tên là Tháp Bút.Ngăn cách mỗi tầng tháp là 1 mái nhô ra ở cả bốn phía (15cm), mỗi mặt củacác tầng tháp đều có 1 ô cửa giả, sâu vào phía trong lòng tháp 10cm Ở phíabắc, trong 3 ô cửa tầng dưới, cụ Siêu viết 3 chữ lớn “Tả Thanh Thiên” (viếtlên trời xanh) Trong ô cửa tầng dưới phía tây, có khắc bài châm của NguyễnVăn Siêu soạn: “Ngọn núi Độc Tôn 5 tầng Tháp Bút Tháp nhờ Núi mà thêmcao, Núi nhờ Tháp mà thêm đẹp… Ôi, núi là tượng trưng về võ cõng, Tháp làtượng trưng về văn vật Núi và Tháp có một nhân tố chung để cùng nhau lưutruyền mãi mãi” Tháp Bút là một công trình kiến trúc đẹp, điểm tô thêm vẻđẹp của thắng cảnh Hồ Gươm và đền Ngọc Sơn

Đáng chú ý là ở dưới chân núi Độc Tôn này có một cái miếu bé có đắp

ba chữ: "Sơn thần miếu" tức miếu thần núi Dù nhỏ hay to thì đã là núi phải

có một thần cai quản, để thờ thần núi, linh mạch của núi này Đây chính là sự

tiếp nối một tín ngưỡng đã có từ thời nguyên thuỷ là thờ đá Tuy là miếu bénhưng ở hai bên cửa cũng có đôi câu đối khá hay:

''Cố điện hồ sơn lưu vượng khí Tân từ hương hoả tiếp dư linh."

Nghĩa là:

( Điên cũ nói hồ lưu vượng khí

Đền nay hương lửa tiếp dư linh.)Còn một hiện vật khác đáng chú ý hơn là một tấm bia nhỏ ngay ở dướichân núi, phía trược mặt quý vị đấy ạ Trên tấm bia này có khắc năm chữ:

"Thái sơn thạch cảm dương." Nhiều người tưởng rằng năm chữ này có ý

muốn so sánh núi Độc Tôn bé nhỏ này với đá núi Thái, nhưng kỳ thực thì đây

là một cụm từ, một thành ngữ Trung Hoa có ý nghĩa là "hòn đá trấn yểm" Vì

ở Trung Quốc xưa có tục dựng một hòn đá trước cửa chính để trấn yểm tà ma

Mà núi Thái Sơn là ngọn núi lớn nhất trong năm ngọn núi nổi tiếng của TrungQuốc, lại là núi có vị thần toàn năng, các triều đại vua chúa phong kiến xưaphải tới đây cúng tế nên đá của ngọn núi này cũng rất linh thiêng Dựng hòn

đá núi Thái là tà ma chạy dài Như vậy tấm bia này ở chân Tháp Bút cũng chỉ

là một công cụ để xua đuổi tà ma, không cho chúng đến gần nơi thờ tự này.Nào, chúng ta hãy đi dịch thêm một chút nữa để đến với lớp cổng thứ hai củaĐền Lối đi được giới hạn bằng hai cột trụ, trên có đắp đôi câu đối mang đầy

ý nghĩa khuyến cáo:

"Nhân gian văn tự vô quyền toàn bằng âm đức

Thiên thượng chủ tư hữu nhãn đơn khán tâm điền."

Vế thứ nhất có nghĩa là: Ở chốn nhân gian này, cái quyền chân chính chính

là sự tu dưỡng đạo đức, là sự làm ơn làm phúc một cách vô tư

Vế thứ hai ý nói: Trên trời kia ông thánh coi việc khảo thi nhân gian khôngtính đến lễ vật mà chỉ soi xét chính lòng dạ của con người

Ở hai bên trụ xây hai cửa nách giả kiểu hai tầng tám mái cong Mặttrước của hai cửa này đắp nổi một bên là rồng đang cuộn khúc đón đàn cá

đang thi nhau vượt sóng, bên trên có hai chữ "Long môn" và một bên là mộtchú hổ trắng như đang tiến ra với người đời, bên trên có hai chữ "Hổ bảng".Tôi xin giải thích kỹ hơn với quý vị về điều này Long môn và Hổ bảng làdiễn ý các điển tích cổ Về Long môn, theo văn hoá phương Đông là chỉ sựthành công trong thi cử Nguyên ở Trung Quốc có sông Trường Giang từ tâychảy sang đông Ở khúc thượng lưu, đoạn chảy qua tỉnh Tứ Xuyên, dòngsông gặp ngọn núi Long Môn, còn có tên là Vũ Môn Chân núi có vực sâu.Hàng năm, mùa nước lên, cá chép hội tụ về vực rất nhiều, đua nhau nhảyvượt thác Tương truyền con cá nào vượt được thác thì sẽ hoá thành rồng Từhuyền thoại này nên đã có điển tích "vượt Vũ Môn" để chỉ sự đỗ đạt trong thi

cử Học trò thi đỗ coi như đã vượt được Vũ Môn, lập thành tích vang dội.Cũng do đó mà có câu thơ: "Vũ Môn tam cấp lãng, Bình địa nhất thanh lôi."

Có nghĩa là: vượt được ba cấp sóng ở Vũ Môn khác nào đất sấm vang rền.Còn chữ Hổ bảng nghĩa đen là bảng hổ, nghĩa bóng là bảng ghi tên nhữngngười đỗ tiến sĩ Điển tích này có từ đời Đường ở Trung Quốc: có một khoathi tiến sĩ có nhiều người trúng tuyển sau trở thành những doanh nhân nhưHàn Dũ, Âu Dương Thiềm, Lý Quan…khác nào những con rồng con hổ trênvăn đàn Hai bên Long môn Hổ bảng có đôi câu đối vừa giải thích ý nghĩatrên vừa xưng tụng toà Tháp Bút trước mặt

"Hổ bảng Long môn thiện nhân duyên tháp

Nghiên đài Bút Tháp đại khối văn chương."

Có nghĩa là:

( Bảng hổ, Cửa rồng là biểu tượng nhân quả của người làm điều tốt

Đài Nghiên, Tháp Bút là để mô tả văn nghiệp của đất trời vĩ đại.)

Như vậy chúng ta có thể hiểu được lớp cổng thứ hai này là biểu tượngkhuyến học theo Nho giáo, là cổng dành cho những người thành đạt đi vào.Mời quý khách đi qua cổng Long môn Hổ bảng để tiến tiếp vào khu vực phíatrong của Đền Quý khách có thể quay lại sau lưng để nhìn phía sau của lớpcổng thứ hai này Một bên có đắp nổi hình tượng con hạc biểu tượng cho sự

thanh cao, tinh khiết, còn một bên là tượng con cá chép thể hiện sự thanh taocủa con người.

Cuối con đường nhỏ này là lớp cổng thứ ba Khác với hai lớp cổngngoài, hoặc là có bốn hàng cột trụ, hoặc là cửa trống, lớp cổng này có tườngcao, có mái, có cửa cuốn, cánh cửa gỗ sơn son như quý khách có thể nhìnthấy Trên mái đặt một cái nghiên đá cho nên cổng cũng có tên ''Nghiễn đài"tức là đài nghiên Vì có bút thì phải có nghiên, mà bút dùng để viết lên trờixanh thì nghiên cũng phải lớn tương xứng với bút Do nghiên được đặt ở trênmái cao nên quý vị khó có thể quan sát được, vì vậy mà tôi sẽ giới thiệu đểmọi người được biết Đây là một cái nghiên được tạc từ một tảng đá xanhhình quả đào cắt nghiêng theo chiều dọc, khoét lõm lòng chảo, bề dài quả đào0,97m, bề ngang 0,8m, cao0,3m, chu vi chừng 2m, được làm từ lần trùng tunăm 1865 Có ba con cóc đội nghiên như ba cái chân kiềng Đặc biệt trên

thân của nghiên có khắc một bài minh mà tác giả cũng là Nguyễn Văn Siêu.

Quý khách có nhìn thấy những dòng chữ Hán nhỏ trên đó không ạ? Chỉ có 64chữ nhưng ý tứ thật hàm súc: có nhiều cách hiểu và tới nay cũng có nhiều bản

dịch khác nhau Tôi có thể tạm dịch như sau: ''Xưa lấy gốc đất làm nghiê, chú giải Đạo Đứ Kinh, nghiền ngẫm bên nghiên lớn, viết sách Hán Xuân Thu Từ

đá tách ra làm nghiên, chẳng có hình dáng Không vuông không tròn, dùng vào mọi việ thật kỳ diệu Không cao không thấp, ngôi ở chính giữa.Cúi soi hồ Hoàn Kiếm, ngửa trông ngọn Bút đá ứng vào sao Thai mà làm ra ngọn biến đổi Ngậm nguyên khí mà mài hư không." Có thể đây là một quan niệm mang

tính chất bản thể luận về cái nghiên mực và cũng là về tư tưởng của conngười ta trong đó có mối đồng nhuyên Đạo Giáo và Nho Giáo

Chúng ta hãy đi qua lớp cổng thứ ba này nhưng xin đừng vội qua cầu

mà hãy quay lại nhìn mặt sau của Đài Nghiên Có rất nhiều câu đối ở đây, nổibật là đôi câu đối mang nặng màu sắc Đạo giáo:

" Dạ nguyệt hoặc qua tiên thị hạc Hào lương tín lạc tử phi ngư."

Tạm dịch là :

( Đêm trăng, ngờ bay qua hạc ấy là tiênCầu hào, tin niềm vui người không phải cá.) Câu thứ nhất là lấy điển tích trong bài phú " Hậu Xích Bích" của Tô ĐôngPha Nguyên là vào một đêm trăng rằm, Tô cùng bạn dong thuyền chơi trênsông Xích Bích, bỗng thấy một con hạc lớn bay qua trời Lát sau Tô ngủthiếp, mơ thấy một đạo sĩ mặc áo lông phấp phới Tô hỏi: "Lúc nãy hạc bayqua thuyền có phải là ông không?" Đạo sĩ ngoảnh mặt cười, nhà thơ liền tỉnhgiấc

Còn câu thứ hai lấy điển tích ở sách Trang Tử Trang Tử và Huệ Tử đang

đi chơi trên cầu bắc qua hào Trang nói: " Con cá đang bơi kia ý thoả thíchlắm." Huệ hỏi lại: "Anh không phải cá, sao anh biết được cá vui?" Trang liềnđáp: "Anh không phải tôi, sao anh biết được là tôi không biết được cái vui củacá." Đôi câu đối trên đã nói lên được cái hư vô của Đạo giáo

Quý khách có thể chiêm ngưỡng chiếc cầu Thê Húc, nổi bật giữa đềnNgọc Sơn Cầu Thê Húc dẫn đến cổng đền Ngọc Sơn, còn gọi là Đắc NguyệtLâu dưới bóng cây đa cổ thụ, ở giữa một vùng cây cối um tùm, trông như từdưới nước nhô lên Cầu được danh sĩ Nguyễn Văn Siêu cho xây dựng vàonăm 1865 Tên của cầu có nghĩa là "nơi đậu ánh sáng Mặt Trời buổi sángsớm" Cầu Thê Húc được làm bằng gỗ rất thô sơ và sơn màu đỏ Tươngtruyền cuối thế kỷ 19 cầu bị gãy, người ta xây lại cầu mới có chân làm bằng

xi măng cốt thép, sàn và lan can làm bằng gỗ Cầu có thiết kế cong cong vàuốn như hình con tôm

Trước khi qua cầu thì mọi người hãy đợi tôi một lát để tôi sang quầymua vé đã ạ!…Nào, chúng ta hãy lên cầu Qua hết 15 nhịp cầu sơn đỏ là tớilầu Đắc Nguyệt (lầu được trăng) Lầu là một gác chuông hai tầng, kiến trúctựa như Khuê Văn Các của Văn Miếu Tầng hai có hai mái, có tấm biển khắc

ba chữ " Đắc Nguyệt lầu", lấy ý ở câu thơ cổ: "Cận thủy lâu đài tiên đắc nguyệt." nghĩa là: ở gần nước nên lầu đón được trăng trước tiên Đó là vì lầu

thì cao xung quanh là hồ nước mênh mang, tầm nhìn không có gì che khuấtnên nhiều nơi chưa thấy trăng mà ở đây đã nhìn thấy Song nhìn thấy trướctiên thì cũng rất bình thường nên ở đây, các vị thưở xưa khi dựng lầu này đãdùng khái niệm "được trăng" đầy ý nghĩa chủ động Được trăng coi như là ômgọn vầng trăng trong vòng tay mình!

Hai bên cửa sổ có đôi câu đối ý tứ lãng mạn không kém:

" Bất yếm hồ thượng nguyệt Uyển tại thuỷ trung ương."

Có nghĩa là: Trăng trên hồ ngắm bao nhiêu cũng không chán, cứ như dầmmình trong làn nước miên man

Ở hai bên cửa cổng cũng có đôi câu đối tả cảnh giàu hình tượng:

" Kiều dẫn trường hồng thê đảo ngạn Lầu đương minh nguyệt toạ hồ tâm."

Nghĩa là: Cầu dẫn dải cầu vồng đậu vào bờ đảo

Lầu in vầng trăng sáng nằm trong lòng hồ

Câu thứ nhất là nói về cầu Thê Húc, coi cầu như là nẻo đường để cho bảysắc cầu vồng đi qua mà vào đậu trên bờ đảo Câu thứ hai có ý là bóng lầu hoàvới vầng trăng sáng như đang ngồi với nhau giữa lòng hồ sâu

Khoảng giữa cửa và đôi câu đối là hai bức tranh đắp nổi, bên phải là

bức "Long mã hà đồ", bên còn lại là "Thần quy lạc thư" Ở bức Long mã hà đồ có

đắp nổi hình con ngựa đầu rồng, trên lưng có đeo hình bát quái Đây là điểntích từ thời vua Phục Hy của Trung Quốc, cách bây giờ khoảng năm ngànnăm Thưở đó chưa có chữ, Phục Hy một hôm thấy trên sông Hoàng Hà nổilên con Long mã (đầu rồng mình ngựa) trên lưng có vằn có nét Phục Hy liền

dữa vào các vằn nét đó để lập ra bảng vẽ có tám quẻ gọi là Bát quái toàn đồ Đời sau gọi là Hà đồ tức đồ Bát quái rút ra từ sự tích Long mã trên sông Hà.

Đó là những con số đếm đầu tiên, cũng là những chữ viết đầu tiên của dân tộcTrung Hoa

Sau thời Phục Hy hàng trăm năm có vua huyền thoại Đại Vũ Trongkhi đi trị thuỷ ở sông Lạc thấy nổi lên một con rùa trên lưng có những chấmđen trắng đặc biệt theo một trình tự Ông dựa vào những chấm đó mà tạo ra

Cửu trù (chín khoảnh) Đời sau gọi là Lạc thư tức bản viết từ rùa thần sông Lạc.Do vậy ở bức tường bên tría của lầu Đắc Nguyệt có bức Thần Quy Lạc thư đắp nổi hình con rùa trên mai một cây kiếm và một hộp sách Vì từ Bát

quái và Cửu trù, những phát minh quan trọng về số học, đồng thời áp dụngvào việc tính toán, mở rộng ra có thể giải thích nhiều hiện tượng trước mắt vàsuy đoán những việc sẽ xảy ra trong vũ trụ, nhân sinh, trong tự nhiên, xã hội

có liên quan đến con người

Qua lầu Đắc Nguyệt này đi vào phái bên trái là sẽ tới khu đền chính Ởphía bên tay phải của quý khách có mấy gian nhà thời trước là nơi hội họpnghe giảng kinh sách, còn bây giờ đây là nơi trưng bày các tác phẩm nghệthuật Bên trái quý vị là một dãy tường hoa Ở dãy tường này, trên các cộtcũng có đắp nổi nhiều câu đối tả cảnh hay, như:

- "Nhất trần vô nhiễm sắc

Tứ tự giai thường xuân."

( Mây bụi không chút gợnBốn mùa thảy đều xuân.)hay :

- "Bình hồ trường nhật nguyệt

Cố điện tiểu càn khôn."

( Hồ phẳng dài cùng năm thángĐiện xưa thu nhỏ đất trời.)

- "Cô sơn mộc ấm tam thiên giới

Chước thuỷ ba chừng cửu thập xuân."

( Ngọn núi côi, cây rợp bóng, che tam thiên thế giới

Một môi nước, sóng trong lặng, suốt chín chục ngày xuân.)

Toàn những câu đối tả cảnh đặc sắc Tư duy hình tượng của các văn sĩxưa cũng khá hiện đại Ở đoạn giữa dãy tường này có một kiến trúc khá bémang tên "Kính Tự đình" (tức đình kính trọng chữ viết) Đó là nơi trước đâycác cụ đốt những mẩu giấy có viết chữ, vì các cụ xem chữ là thánh hiền, chữ

do thánh hiền đặt ra và mang tư tưởng của thánh hiền, cho nên không thể đối

xử như một thứ rác rưởi đem vứt đi mà phải đốt Theo chuyện cũ Hà Nội kểlại rằng: cho tới khi Pháp đã bắt đầu cai trị Hà Nội khoảng đầu thế kỷ XX,vẫn còn có một ông già sáng sáng gánh một đôi bồ đi quanh phố phường, hềthấy mảnh giấy nào có chữ hán, ông lại nhặt bỏ vào bồ, mang vào đốt tại đìnhKính Tự này

Qua đình Kính Tự, trước mặt quý vị là một vọng cảnh đẹp: Xa xa, ởphía tây nam hồ là Tháp Rùa, một dấu ấn đặc trưng của Hồ Gươm; gần làđình Trấn Ba Tôi xin giới thiệu qua đôi nét về tháp để quý khách có thể hiểu

được Tháp Rùa là cách gọi nôm na chứ tên đích thực ghi trên tháp là "Quy Sơn tháp" tức tháp núi Rùa Tháp xây trên gò Rùa nơi xưa từ thời vua Lê Thánh Tông đã dựng Điếu Đài ở đó để nhà vua ra câu cá Sang thời Lê Trung

Hưng (khoảng thế kỷ 17-thế kỷ 18) thì chúa Trịnh cho xây đình Tả Vọng trên

gò nhưng sang thời nhà Nguyễn thì không còn dấu tích gì nữa

Sau khi Pháp hạ thành Hà Nội năm 1883 thì dân vùng ven hồ xiêu tán

cả Các quan Việt cũng bỏ sở nhiệm Riêng có Nguyễn Ngọc Kim chức dịchlàng Tự Tháp được cử làm trung gian giữa quân Pháp và người Việt, lại đượcchính quyền mới tín nhiệm nên ít lâu trở thành bá hộ, tục gọi là Bá hộ Kim

Năm 1886 thấy huyệt đất trên gò Rùa hợp phong thủy ông xuất tiềnxây tháp trên gò với ý định chôn hài cốt của cha vào đó Việc không thànhnhưng ngọn tháp ba tầng vẫn được hoàn tất Vì vậy nên ban đầu Tháp này có

tên là Tháp Bá hộ Kim Vì vị trí đẹp giữa hồ, tháp nghiễm nhiên biến thành

thắng tích Hà Nội

Ngọn tháp kết hợp phong cách kiến trúc Âu châu với hàng cửa cuốngô-tích hai tầng dưới nhưng phần mái cong giữ quy thức kiến trúc Việt Nam

Thời Pháp thuộc, trên đỉnh Tháp Rùa có dựng một phiên bản của tượng Nữ

Thần Tự Do (1890-1896) (hay còn được gọi là tượng Đầm Xòe) Sang thập

niên 1950 tượng này đã bị phá bỏ khi chính phủ Đế quốc Việt Nam của thủtướng Trần Trọng Kim nắm chính quyền thay cho quân Pháp

Tháp Rùa đã đứng ở đây dư một thế kỷ nên cũng đã rất thân thuộc, gầngũi với mọi người dân Hà Nội Như thi sĩ Nguyễn Đình Thi đã nói trong thơ:

" Hà Nội chiều nay mưa tầm tã

Ta lại về đây giữa phố xưa Nước Hồ Gươm sao xanh dịu quá Tháp Rùa roi lệ cười trong mưa."

Trở lại đình Trấn Ba mà chúng ta đang đứng trước mặt đây, bốn câycột cái bằng gỗ và bốn cây cột góc bằng đá đỡ lấy hai lớp mái thanh thoát.Đình Trấn Ba (hay còn gọi là đình chắn sóng) có tác dụng ngăn chặn nhữngluồng văn hoá không lành mạnh vào văn hoá Việt Nam đương thời Đình cóhình vuông, được dựng cùng với Tháp Bút, Đìa Nghiên, tức là khoảng năm

1865 - 1866 Nhưng trong những ngày đầu cuộc kháng chiến chống Pháp củadân tộc chúng tôi (1947), đạn đã phá tan ngôi đình Đến 1951 - 1952, một sốnhà hảo tâm từ thiện đãđóng góp công và của cho dưng lại đình giống nhưnguyên mẫu Có những câu đối hay khắc trên cột đá cũng được phục chế lạinguyên văn như:

- " Miếu mạo sơn dung tương ẩn nước

Thiên quang vân ảnh cộng bồi hồi."

Nghĩa: ( Dáng miếu hình non cũng thấp thoáng

Bóng mây ánh nắng quyện bồi hồi)

Đó là cảnh sắc trước đình rất trong trẻo và nên thơ

- " Kiếm hữu dư linh quang nhược thuỷ

Văn tòng đại khối thọ như sơn."

Nghĩa: ( Gươm rớt khí thiêng ngời tựa nước

Văn hòa trời đất thọ tày non )

Đó là cảm tưởng trước đình, nghĩ về một thời thanh gươm cứu nước ngờingời sáng và cùng một thời văn chương có sức nặng như đá núi

Đối diện với đình Trấn Ba là ba nếp đền ẩn hiện dưới những tán cây cổthụ um tùm Đây là khu trung tâm của cả quần thể di tích đền Ngọc Sơn, vềmặt kiến trúc cũng như về mặt thờ phụng

Nào, chúng ta hãy vào thăm nếp nhà thứ nhất, hay còn gọi là nhà tiền

tế Đền được xây theo hình chữ Tam Nếp nhà ngoài cùng này gồm ba gianxây kiểu tường hồi bít đốc, dạng hai tầng bốn mái Đỡ mái là bộ vì kèo có kếtcấu chồng rường, hạ bẩy." Các con hoành của hai mái dưói được đặt trên một

kẻ cong dài nền nhà cao 0,3m so với mặt sân Nhà tièn tế này có tàn, có tán,

có hương án và đôi chim anh vũ tức là chim vẹt, có thếp vàng, tạo hình kháđẹp mắt Ngoài ra còn có hế thống các bức hoành phi như ở giữa quý vị có

thể nhìn thấy, đó là "Hồi thiên đội thế", ở bên tay phải của mọi người là "Mặc tướng quần sinh ", và phía bên trái là "Phồn hy vĩnh tích" Đối diện với bức hoành phi ở giữa là bức "Cảm huệ lĩnh phương"( Năm Nhâm Tý 1912).

Mời quý vị đi tiếp để thăm gian trung đường Nếp nhà thứ hai này cũng

có ba gian, tường hồi bít đốc nhưng lòng nhà rộng hơn Bộ khung đỡ mái theokiểu "thượng rường hạ kẻ" Nền cao hơn so với nền nhà tiền tế Hệ thống cácbức bàn chạm khắc cầu kỳ hơn, con dơi, con rồng, phượng, long mã chở Hà

đồ, thần rùa mang Lạc thư Ở gian chính giữa đặt hương án, đồ thờ và sậpthờ Quý khách có thể quan sát thấy ba lớp tượng Lớp ngoài cùng là tượngQuan Vũ cùng hai tuỳ tướng là Châu Xương và Quan Bình.Tượng Quan Vũcao 1,35m trong tư thế ngồi trên bệ, mặt đỏ, râu dài, nũi có vạt phủ xuốnglưng, trên chỏm có buộc dây lụa, trong mặc áo giáp, ngoài khoác áo choàngxanh, hộ tâm kính có hình rồng, tay phải úp trên đùi, tay trái giơ ngang raphía trước, chân đi hài Tượng Châu Xương cao 0,9m, râu quai nón, mũ bó cóchóp, đứng hầu bên phải tượng Quan Vũ, áo chẽn màu đỏ và xanh, cầm thanh

long đao Còn tượng Quân Bình cao 0,88m, nho nhã, áo thụng vũ võ sinh, áobào đỏ, đứng bên trái tượng Quan Vũ.

Tôi xin giới thiệu đôi nét về nhân vật Quan Vũ để mọi người được biết.Quan Vũ (162 - 219) là nhân vật lịch sử Trung Quốc đời Thục Hán, tên tự củaông là Vân Trường nổi tiếng là một dũng tướng, trung thành và giữ tín nghĩa.Ông người đất Giải Lương, Hà Đông, nay thuộc tỉnh Sơn Tây - Trung Quốc,

là tướng thân cận và anh em kết nghĩa với vua Thục là Lưu Bị Ông là dũngtướng tài ba đánh thắng nhiều trận chiến, song cuối cùng do chủ quan bịtưưóng Ngô bắt, đem chém Tương truyền ông đã hiểu thánh, được nhân dânTrung Quốc ở khắp nơi thờ phụng Đời Tống Tuyền Gia ông được phong là

Vũ An vương Đời Minh Vạn Lịch được phong là Hiệp thiên hộ quốc trungnghĩa đại đế Theo bước chân di cư của người Hoa, Quan Vũ được lập đềnthờ ở nhiều nơi trên đất nước ta Dân ta thường gọi là Quan Đế, Quan Cônghoặc Quan Thánh đế quân, Đức Thánh Quan Người Việt cũng thờ ông, ngay

ở Hà Nội cũng có một số nơi thờ như Đền Quan Đế ở 28 Hàng Buồm dongười Hoa kiều lập ra, đình Tây Luông ở phố Nguyễn Trung Trực, quận BaĐình,…Tuy nhiên, ở Việt Nam, ông được thờ dường như không phải hoàntoàn với tư cách dũng tướng mà là do tấm lòng trọng tín nghĩa và sự nghiêmminh của ông Cho nên bà con buôn bán thờ ông là chính, mỗi khi có khúcmắc trong giao dịch hoặc có sự bội tín, họ đưa nhau đến đền thờ ông, thề bồimong được phân xử, kẻ xấu bị trừng trị Và thường chỉ có những nơi đô thịbuôn bán tấp nập mới có đền thờ ông, chú ở nông thôn Việt Nam hầu nhưkhông có đền Quan Đế

Tiếp đến là lớp giữa với tượng Lã Tổ, hai bên có tưọng Thiên Khôi vàThiên Việt Tượng Lã Tổ tạc người trên bệ, cao 1,35m đội mũ đạo sĩ, mặc áovàng, dáng đĩnh đạc, tay trái đặt trên đùi, tay phải giơ ngang tay đang bắtquyết,có vẻ là quyết Chuẩn đề Tượng Thiên Việt cao 1,1m có hình dáng mộtông lão đạo mạo, mũ nhị cấp áo thụng có hình rồng lân Tượng khá nho nhã,trắng trẻo vì cũng là ngôi sao về văn cương Thiên Khôi mang hình dáng là

một tiểu quỷ, mặt xanh, có sừng, mình trần, quần ngắn, cổ tay cổ chân đeovòng, thắt lưng đỏ, tay trái cầm sách, tay phải cầm bút giơ ngang đầu, mộtchân đứng trên lưng con giao long, một chân giơ lên như hình chữ đẩu SaoThiên Khôi phụ trách về khoa cử Bút và sách cầm ở tay là ghi tên nhữngngười sẽ thi đỗ đầu nói riêng và thi đỗ nói chung.

Về Lã Tổ thì cũng giống như Quan Vũ, ông là người khá nổi tiếng sống

ở đời Đường Lã Tổ tên tự là Động Tân Khi ông đang làm quan huyện lệnhthì gặp loạn Hoàng Sào, Lã Động Tân bỏ quan, về ở ẩn ở núi Chung Nam.Sau ông tu theo Đạo giáo lấy hiệu là Thuần Dương Tử Từ đó Lã Động Tân

đi vào huyền thoại, trở thành một trong tám vị tiên nổi tiếng của thần điệnĐạo giáo

Lớp trong cùng là tượng Văn Xương cao 1,44m, ngồi trên long ngaitrên khám thờ Mặt tượng hơi dài, đội mũ cánh chuồn, mình mặc áo bào xanhtrang trí hình rồng mây suốt từ ngực xuống, gấu áo hình sóng nước tay phải

úp trên đùi, tay trái ngửa, có ngón hơi khép lại để giữ một quyển sách hai bên

có tượng thị nữ đứng hầu Khám thừo Văn Xương là một khám đẹp, diềmtrên trang trí lưỡng long chầu nguyệt, phía dưới chạm thủng cúc dây Diềmcửa trang trí rồng mây Giá đỡ phía dưới có hàng lan can hình con tiện, đếkhám dạng chân quỳ

Văn Xương ngay ở Trung Quốc cũng có nhiều cách giải thích khácnhau Văn Xương là tên vùng đất, tên sao, tên vị thần Vùng đất là huyện VănXương ở phía nam tỉnh Quảng Đông Chòm sao có tên là Văn Xương cunggồm các sao Đẩu, Khôi, Dực, Khuông,…Văn Xương còn là tên một vị thần

mà người ta quen gọi tôn là Văn Xương đế quân hoặc Tử Đồng đế quân Vềlai lịch của vị thần này cũng có nhiều sách nói khác nhau Những người theođạo giáo thì cho rằng Tử Đồng được thượng đế giao cho làm chủ cung VănXương và giữ lộc tịch (tức là sổ lộc ban phát cho trần gian) Triều Nguyên thìphong lên làm Đế quân và cho thở các trường học trong nước