TỤC THỜ CHÓ CỦA NGƯỜI VIỆT Ở LÀNG ĐỊCH VĨ, XÃ PHƯƠNG ĐÌNH, HUYỆN ĐAN PHƯỢNG, HÀ NỘI

ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾTĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN TỤC THỜ CHÓ CỦA NGƯỜI VIỆT Ở LÀNG ĐỊCH VĨ, XÃ PHƯƠNG ĐÌNH, HUYỆN ĐAN PHƯỢNG, HÀ NỘI Vai trò của truyền thông đại chúng với văn

ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN

TỤC THỜ CHÓ CỦA NGƯỜI VIỆT Ở LÀNG ĐỊCH VĨ, XÃ PHƯƠNG ĐÌNH, HUYỆN ĐAN PHƯỢNG, HÀ NỘI

Vai trò của truyền thông đại chúng với văn hóa giao thông

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Với lịch sử khai thác lãnh thổ lâu đời, người Việt ở châu thổ Bắc Bộ có đời sống tâm linh đa dạng phong phú tín đặc biệt là các tục thờ như thờ tổ tiên, thờ Thành hoàng làng, thờ anh hùng dân tộc, hoặc đơn giản là thờ thực vật hay động vật…Các tục thờ này không chỉ có ý nghĩa về mặt tâm linh với người dân bản địa mà còn chứa đựng thế giới quan, nhân sinh quan của bản thân họ Song cùng với những biến cố lịch sử mà một số tục thờ của người Việt ở đây đã trở thành trầm tích văn hóa, nguồn gốc nhiều tục thờ không được giải thích và chứng minh một cách khoa học

Trong quan niệm dân gian của người Việt ở bất kỳ đâu thì chó là con vật

có thể đem đến những điều may mắn, mang đến thuận lợi và nhiều niềm vui Bởi chó là con vật nuôi trung thành nhất, gần gũi nhất đối với mỗi gia đình người Việt Và câu hỏi “Có hay không tục thờ chó của người Việt?” đã được một

số nhà nghiên cứu quan tâm như Kiều Thu Hoạch, Ngô Đức Thịnh, Bùi Xuân Đính… Thời gian trước đây đã có tranh luận về việc tôn tạo đền Cẩu Nhi trên hồ Trúc Bạch (Tây Hồ, Hà Nội, 2010) Một bên các nhà nghiên cứu cho rằng tục thờ chó thiếu căn cứ, cơ sở trong khi phía còn lại thì cho rằng tín ngưỡng cổ này

có tồn tại và nên gìn giữ Để củng cố cho quan điểm ấy có lẽ cần phân tích, tìm hiểu kĩ lưỡng để đưa ra thêm những bằng chứng xác thực Một số nhà nghiên cứu lại cho rằng tục thờ chó của người Việt được thể hiện dưới hai hình thức: một là chôn chó đá trước cổng nhà như một linh vật để canh cổng với ý nghĩ trừ

tà, cầu phúc; hai là đặt chó đá trên bệ thờ như một thần linh để cầu cúng, phụng thờ Một số nơi gọi chó đá một cách kính cẩn là quan lớn Hoàng Thạch

Ở làng Địch Vĩ, xã Phương Đình, huyện Đan Phượng, Hà Nội thì chó không chỉ được thờ tại đền quan Hoàng Thạch riêng mà còn được thờ trong đình

lý do đó, tác giả đã chọn đề tài: Tục thờ chó của người Việt ở làng Địch Vĩ, xã

Phương Đình, huyện Đan Phượng, Hà Nội làm đề tài nghiên cứu khoa học

2 Mục tiêu nghiên cứu

Thứ nhất, đề tài khắc họa một tín ngưỡng của người Việt ở châu thổ Bắc

Bộ (Thăng Long và vùng phụ cận) thông quan trường hợp làng Địch Vĩ, xã Phương Đình, huyện Đan Phượng, Hà Nội

Thứ hai, đề tài hệ thống hóa lại các tài liệu đáng tin cậy liên quan đến tục thờ chó từ đó nhằm củng cố và đưa tín ngưỡng này vào hệ thống các tín ngưỡng dân gian Việt Nam, tương đối độc lập với ảnh hưởng từ văn hóa Trung Hoa và

Ấn Độ Đồng thời làm rõ nguyên nhân, bản chất cũng như giá trị của tục thờ với chủ thể là hình tượng chó

Thứ ba, đề tài mở rộng, luận giải về mối liên hệ giữa tục thờ chó và “văn hóa ăn thịt chó” đồng thời nêu quan điểm phản biện về vấn đề nhân đạo trong việc ăn thịt chó

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: Tục thờ chó

- Khách thể: Người Việt, cụ thể là dân cư làng Địch Vĩ (có liên hệ bên ngoài với những phần mang tính chất mở rộng như: hình tượng chó, văn hóa ăn thịt chó…)

- Phạm vi điền dã: Làng Địch Vĩ (hay còn gọi là Địch, Địch thượng) xã Phương Đình huyện Đan Phượng, Hà Nội

4 Phương pháp nghiên cứu

- Đề tài sử dụng phương pháp văn bản học để tra cứu, đối chiếu tư liệu xưa và nay

- Đề tài sử dụng phương pháp thực địa, điền dã dân tộc học, phương pháp nghiên cứu tham dự của nhân học, phỏng vấn, điều tra xã hội học để phân tích

và tổng hợp kết quả nghiên cứu

5 Lịch sử nghiên cứu (hoặc tổng quan vấn đề nghiên cứu)

Qua tìm hiểu, khảo cứu từ sách vở và thông tin trên mạng, cá nhân nhận thấy đề tài chưa được công bố dưới dạng một công trình chuyên khảo Thông tin chỉ dừng lại ở các bài viết tản mạn, thi thoảng mới có ý kiến từ chuyên gia dưới góc độ khác nhau mà trong đó nổi bật lên và đáng chú ý là 2 bài viết: Một là“

Từ tục thờ chó của người Việt…” của tác giả Kiều Thu Hoạch trong Tạp chí

Văn hóa- Nghệ thuật, số 10 năm 2005 Có thể nói bài trích đã nêu những vấn đề

cơ bản và cung cấp hệ thống dẫn chứng về tục thờ cũng như bản chất văn hóa

dân gian hàm chứa trong đó; Hai là “Người Việt có thờ chó không ?” của tác giả

Bùi Xuân Đính trong tạp chí Dân tộc học, số 3 năm 2008 Đây là một bài phản biện với những luận điểm chặt chẽ phủ nhận “tục thờ chó” của người Việt Ngoài ra phần lớn tục thờ chó được nhận diện qua các bài viết liên quan đến tượng chó đá (với số lượng tư liệu trùng lặp, khiêm tốn) và chưa thấy đề cập với

tư cách là một công trình khoa học

Bên cạnh đó do đối tượng nghiên cứu tồn tại chủ yếu trong văn hóa dân gian không để lại nhiều dấu tích trong các bộ chính sử, địa chí mang tầm vóc quốc gia Hiếm hoi lắm mới có đôi ba dòng trích dẫn từ các tư liệu cổ vậy nên việc sưu tầm tài liệu cũng có khó khăn đáng kể

Tuy vậy trong lần này người làm đề tài mong muốn tái khẳng định tục thờ chó của người Việt là một tín ngưỡng lâu đời, mặc dù hạn chế về “lượng” song

có “chất” độc đáo, linh thiêng khi xếp cạnh các tục thờ, tín ngưỡng truyền thống khác

6 Bố cục của đề tài

Chương 1: Khái quát về tục thờ và tổng quan về làng Địch Vĩ, xã Phương Đình, huyện Đan Phượng, Hà Nội

1.1 Cơ sở lý luận về tục thờ

1.1.1 Khái niệm tục thờ

1.1.2 Tiếp cận tục thờ trong một số khoa học xã hội nhân văn: Tôn giáo học, Dân tộc học, Nhân học, Văn hóa học và Văn hóa dân gian

1.2.1 Điều kiện tự nhiên

1.2.2 Lịch sử - xã hội - con người

Chương 2: Biểu hiện tục thờ chó tại làng Địch Vĩ xã Phương Đình, huyện Đan Phượng, Hà Nội

2.1 Chó trong quan niệm của người phương Đông và Việt Nam

2.1.1 Hình tượng chó trong văn hóa Á Đông

2.1.2 Chó trong quan niệm dân gian của một số dân tộc ở Việt Nam

2.2 Nguồn gốc và lịch sử tục thờ chó tại tại làng Địch Vĩ xã Phương Đình, huyện Đan Phượng, Hà Nội

2.2.1 Nguồn gốc tục thờ

2.2.2 Lịch sử hình thành tục thờ

2.3 Biểu hiện và ý nghĩa của tục thờ chó tại địa phương

2.3.1 Hoạt động nghi lễ tục thờ chó

2.3.2 Ý nghĩa của tục thờ chó trong đời sống cộng đồng cư dân địa phương

Chương 3: Một số vấn đề văn hóa – xã hội liên quan đến chó trong đời sống người Việt hiện nay

3.1 Việc ăn thịt chó của người Việt

3.1.1 Đặc trưng

3.1.2 Những kiêng kỵ dân gian

3.2 Việc nuôi chó và chơi chó của người Việt

3.2.1 Nguồn gốc

3.2.2 Biểu hiện của thú chơi chó

3.3 Việc xây tượng chó trước cửa nhà dân hoặc các công trình kiến trúc công cộng

3.3.1 Nguồn gốc của việc xây tượng chó trước cổng

3.3.2 Giá trị của linh vật thuần việt dùng cho phong thủy

* TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lý Khắc Cung, (2004), Hà Nội: văn hóa và phong tục, Nxb Thanh niên ,

HN

2 Bùi Xuân Đính, (2008), Người Việt có thờ chó không ?, Tạp chí dân tộc

học số 3

3 Lê Sĩ Giáo, (2011), Dân tộc học Đại cương, Nxb Giáo dục Việt Nam , HN

4 Hoàng Quốc Hải (2001), Văn hóa phong tục, Nxb Văn hóa-thông tin, HN

5 Vĩ Hoa (biên soạn), (2010), Kinh dịch và vòng giáp vận mệnh tuổi Tuất,

Nxb Thời đại , HN

6 Kiều Thu Hoạch, (2005), Từ tục thờ chó của người Việt, Tạp chí Văn

hóa-nghệ thuật số 10

7 GS.Vũ Ngọc Khánh và Trần Mạnh Thường (chủ biên), (1998), 12 con

giáp, Nxb Hội nhà văn, HN

8 Bùi Xuân Mỹ, (2002), Tục thờ cúng của người Việt, Nxb Văn hóa-thông

tin, HN

9 Vũ Dương Ninh, (2012), Lịch sử văn minh thế giới, Nxb Giáo dục Việt

Nam, HN

10.Trương Thìn, (2007), 101 điều cần biết về tín ngưỡng và phong tục Việt

Nam, Nxb Hà Nội, HN

11.Hà Văn Thư - Trần Hồng Đức, (1998), Tóm tắt niên biểu lịch sử Việt

Nam, Nxb Văn hóa-thông tin, HN

12.Trần Quốc Vượng (chủ biên), (2008), Cơ sở Văn hóa Việt Nam, Nxb Giáo

dục, HN

13 Một số tài liệu trên Internet

goodluck