LÊ THỊ DUNGSỨC KHỎE TÂM THẦN VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN CỦA NGƯỜI BỆNH ĐIỀU TRỊ METHADONE TẠI TRUNG TÂM Y TẾ THÀNH PHỐ BẮC GIANG NĂM 2019 LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG Hà Nội – 2019...
Trang 1LÊ THỊ DUNG
SỨC KHỎE TÂM THẦN VÀ MỘT SỐ YẾU
TỐ LIÊN QUAN CỦA NGƯỜI BỆNH ĐIỀU TRỊ METHADONE TẠI TRUNG TÂM Y TẾ THÀNH PHỐ BẮC GIANG NĂM 2019
LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG
Hà Nội – 2019
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG
LONG KHOA KHOA HỌC SỨC KHỎE BỘ MÔN Y TẾ
CÔNG CỘNG
LÊ THỊ DUNG
SỨC KHỎE TÂM THẦN VÀ MỘT SỐ YẾU
TỐ LIÊN QUAN CỦA NGƯỜI BỆNH ĐIỀU TRỊ METHADONE TẠI TRUNG TÂM Y TẾ THÀNH PHỐ BẮC GIANG NĂM 2019
Chuyên ngành : Y TẾ CÔNG CỘNG
Mã số
LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG
HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS Lê Anh Tuấn
Hà Nội – 2019
Thang Long University Library
Trang 3Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn: Ban Giám hiệu trường Đại học Thăng Long, Ban Giám đốc Trung tâm Y tế thành phố Bắc Giang, Phòng sau đại học và Quản lý khoa học Trường Đại học Thăng Long, Bộ môn Y tế Công cộng Trường Đại học Thăng Long, đã giúp
đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn.
Tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn đến TS Lê Anh Tuấn, nghiên cứu viên Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, luôn tận tâm dạy bảo, giúp đỡ tôi tận tình chu đáo trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể các bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng, tổ điều trị methadone Trung tâm Y tế thành phố Bắc Giang, đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu tại Tổ.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn, tình cảm yêu thương sâu sắc đến cha mẹ, gia đình và bạn bè đã động viên, khích lệ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn.
Tôi xin ghi nhận và chân thành cảm ơn những tình cảm và công lao ấy.
Hà Nội, tháng 12 năm 2019
Học viên
Lê Thị Dung
Trang 4CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
-*** -LỜI CAM ĐOAN
Kính gửi: - Ban Giám hiệu trường Đại học Thăng Long,
- Phòng Sau đại học và Quản lý khoa học,
- Bộ môn Y tế Công cộng.
Tôi là: Lê Thị Dung Sinh ngày: 11/12/1985
Chuyên ngành: Y tế Công cộng Mã học viên: C01134
Là học viên cao học, hình thức đào tạo tập trung, thời gian 2017 - 2019 Tôi xin cam đoan đã thực hiện quá trình làm luận văn tốt nghiệp một cách khoa học, chính xác và trung thực.
Các kết quả, số liệu có trong luận văn này đều có thật, thu được trong quá trình nghiên cứu của tôi và chưa đăng tải trên bất kỳ tài liệu khoa học
nào Hà Nội, tháng 12 năm 2019
Học viên
Lê Thị Dung
Thang Long University Library
Trang 5ĐẶT VẤN ĐỀ 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3
1.1 Một số khái niệm cơ bản 3
1.1.1 Chất ma túy 3
1.1.2 Nghiện ma túy 3
1.1.3 Methadone và điều trị methadone 4
1.2 Thực trạng sử dụng ma túy và hậu quả 4
1.2.1 Thực trạng nghiện chích ma túy 4
1.2.2 Hậu quả của sử dụng ma túy 5
1.3 Chương trình giảm hại và chương trình methadone 6
1.4 Sức khỏe tâm thần của người bệnh MMT và các yếu tố liên quan 8
1.4.1 SKTT của người bệnh MMT ở Việt Nam 8
1.4.2 Một số nghiên cứu về sức khỏe tâm thần của người bệnh MMT 12
1.5 Thông tin về địa bàn nghiên cứu 12
1.6 Khung lý thuyết nghiên cứu về SKTT và các yếu tố liên quan 13
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 15
2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu 15
2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 15
2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 15
2.1.3 Thời gian nghiên cứu 15
2.2 Phương pháp nghiên cứu 16
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 16
2.2.2 Cỡ mẫu 16
2.3 Phương pháp thu thập thông tin 16
2.3.1 Công cụ 16
2.3.2 Kỹ thuật 16
2.3.3 Quy trình và sơ đồ nghiên cứu 16
2.4 Biến số, chỉ số nghiên cứu và các tiêu chí đánh giá 18
2.4.1 Biến số và chỉ số nghiên cứu 18
2.4.2 Tiêu chí đánh giá 20
2.5 Phân tích và xử lý số liệu 20
Trang 62.6 Sai số và biện pháp khắc phục sai số 21
2.6.1 Sai số 21
2.6.2 Biện pháp khắc phục 21
2.7 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu 21
2.8 Hạn chế của đề tài 21
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 22
3.1 ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA NGƯỜI BỆNH 22
3.1.1 Một số đặc điểm nhân khẩu học 22
3.1.2 Sử dụng rượu, bia, thuốc lá, ma túy 24
3.1.3 Điều trị methadone của người bệnh 26
3.2 Sức khỏe tâm thần của người bệnh điều trị methadone 28
3.3 Một số yếu tố liên quan đến sức khỏe tâm thần của người bệnh 31
3.3.1 Mối liên quan về tình trạng trầm cảm của người bệnh 31
3.3.2 Mối liên quan đến tình trạng lo âu của người bệnh 37
3.3.3 Mối liên quan về tình trạng căng thẳng của người bệnh 43
CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 49
4.1 Thực trạng sức khỏe tâm thần của người bệnh điều trị methadone 49
4.1.1 Một số đặc điểm chung của người bệnh MMT 49
4.1.2 Vấn đề sử dụng rượu bia, thuốc lá, ma túy của người bệnh 51
4.1.3 Thực trạng sức khỏe tâm thần của người bệnh 52
4.2 Các yếu tố liên quan đến sức khỏe tâm thần của người bệnh điều trị methadone 52
4.2.1 Các yếu tố liên quan đến tình trạng trầm cảm của người bệnh 52
4.2.2 Các yếu tố liên quan đến tình trạng lo âu của người bệnh 56
4.2.3 Các yếu tố liên quan đến tình trạng căng thẳng của người bệnh 59
4.2.4 Các yếu tố từ phía cung cấp dịch vụ điều trị methadone 63
KẾT LUẬN 64
KHUYẾN NGHỊ 65 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 8Thang đánh giá trầm cảm, lo âu, căng thẳng
(Depression Anxiety Stress Scales)
Đối tượng nghiên cứu
Điều tra viên
Điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng methadone(Methadone Mainternance Treatment)
Cơ quan phòng chống ma túy và tội phạm Liên hợp quốc
(United Nations Office on Drugs and Crime)
Tổ chức y tế thế giới
(World Health Organization)
Trang 9Bảng 2.1 Tổng hợp các chỉ số, biến số 18
Bảng 2.2 Thang điểm đánh giá mức độ trầm cảm, lo âu, căng thẳng 20
Bảng 3.1 Thông tin chung của người bệnh 22
Bảng 3.2 Thực trạng sử dụng rượu, bia, thuốc lá 24
Bảng 3.3 Thực trạng sử dụng ma túy của người bệnh 25
Bảng 3.4 Thời gian điều trị trung bình methadone của người bệnh 26
Bảng 3.5 Thời gian, sự hài lòng, mức độ tuân thủ của người bệnh 27
Bảng 3.6 Thực trạng SKTT của người bệnh 28
Bảng 3.7 Phân loại trầm cảm, lo âu, căng thẳng và cả ba của người bệnh 28
Bảng 3.8 Các yếu tố về đặc điểm nhân khẩu học liên quan đến trầm cảm 31
Bảng 3.9 Các yếu tố về đặc điểm điều trị liên quan đến trầm cảm 32
Bảng 3.10 Các yếu tố về khả năng tiếp cận cơ sở điều trị liên quan đến tình trạng trầm cảm của người bệnh 33 Bảng 3.11 Các yếu tố về khả năng chuyên môn của cơ sở điều trị liên quan đến trầm cảm của người bệnh 34 Bảng 3.12 Các yếu tố khác của cơ sở điều trị liên quan đến tình trạng trầm cảm của người bệnh 35 Bảng 3.13 Các yếu tố từ gia đình, cộng đồng liên quan đến trầm cảm 36
Bảng 3.14 Các yếu tố đặc điểm nhân khẩu học liên quan đến lo âu của người bệnh 37 Bảng 3.15 Các yếu tố đặc điểm điều trị liên quan đến lo âu của người bệnh 38
Bảng 3.16 Các yếu tố về khả năng tiếp cận cơ sở điều trị liên quan đến tình trạng lo âu của người bệnh 39 Bảng 3.17 Các yếu tố về cung cấp dịch vụ của cơ sở điều trị liên quan đến tình trạng lo âu của người bệnh 40 Bảng 3.18 Các yếu tố khác của cơ sở điều trị liên quan đến tình trạng lo âu của người bệnh 41 Bảng 3.19 Các yếu tố từ gia đình, cộng đồng liên quan đến lo âu 42 Bảng 3.20 Các yếu tố về đặc điểm nhân khẩu học liên quan đến tình trạng căng
thẳng của người bệnh 43
Trang 10Thang Long University Library
Trang 11Bảng 3.22 Các yếu tố về khả năng tiếp cận cơ sở điều trị liên quan đến tình trạng
căng thẳng của người bệnh 45Bảng 3.23 Các yếu tố về khả năng cung cấp dịch vụ của cơ sở điều trị liên quan
đến tình trạng căng thẳng của người bệnh46Bảng 3.24 Các yếu tố khác của cơ sở điều trị liên quan đến tình trạng căng thẳng
của người bệnh 47Bảng 3.25 Các yếu tố gia đình, cộng đồng liên quan đến tình trạng căng thẳng
của người bệnh 48
Trang 12DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1: Thông tin mức thu nhập cá nhân của người bệnh 23
Biểu đồ 3.2: Mức độ trầm cảm của người bệnh 29
Biểu đồ 3.3: Mức độ lo âu của người bệnh 29
Biểu đồ 3.4: Mức độ căng thẳng của người bệnh 30
Trang 14ĐẶT VẤN ĐỀ
Sử dụng ma túy hiện nay đang là vấn đề mà cả xã hội quan tâm, nó len lỏi vàotừng căn nhà, ngõ phố và không loại trừ người nào Ma túy xâm lấn như vũ bãotrong cộng đồng người với tất cả các tầng lớp trong xã hội, với các lứa tuổi vàkhông loại trừ nam hay nữ Theo báo cáo của Cơ quan phòng chống ma túy và tộiphạm Liên hợp quốc (UNODC), năm 2014 ước tính trên thế giới có khoảng 12,7triệu người nghiện chích ma túy (NCMT) [36] Tại Châu Á, khoảng 25% đến 40%người nghiện chất gây nghiện bất hợp pháp và 60% người nghiện các chất dạngthuốc phiện [34] Tại Việt Nam tính đến ngày 15/11/2017, cả nước có khoảng222.582 người nghiện chích ma túy có hồ sơ quản lý Điều trị thay thế nghiện cácchất dạng thuốc phiện bằng methadone (MMT) đã được triển khai ở 63 tỉnh, thànhphố trên cả nước với 294 cơ sở điều trị, cung cấp dịch vụ cho 52.818 người bệnh[8]
Methadone là chương trình đã có từ nhiều thập kỷ gần đây, hiện được coi làphương pháp điều trị “tiêu chuẩn vàng” đối với người nghiện các chất dạng thuốcphiện, được áp dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia đặc biệt là những quốc gia có thunhập thấp và trung bình [35] Với mục đích giảm tác hại do nghiện các chất dạngthuốc phiện gây ra và giảm hoạt động phạm tội, giảm sự kỳ thị xã hội, chương trìnhđiều trị chất dạng thuốc phiện bằng methadone hướng đến đối tượng là ngườinghiện chích ma túy Chương trình này được ghi nhận có hiệu quả tích cực trongviệc giảm sử dụng ma túy và giảm nguy cơ lây nhiễm HIV, cải thiện tình trạng việclàm, cải thiện sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người nghiện chích
ma túy [12], [31], [32], [35] Nghiện chất dạng thuốc phiện (CDTP) là một bệnhmạn tính, điều trị methadone là điều trị lâu dài, phức tạp, liên quan đến tình trạngthể chất, tâm lý, xã hội đa chiều, đặc biệt vấn đề sức khỏe tâm thần của người điềutrị methadone cũng là một vấn đề mà xã hội chúng ta cần phải quan tâm và hỗ trợ[13] Tại Việt Nam cũng đã có những chuyên đề về sức khỏe tâm thần (SKTT) đốivới người nghiện chích ma túy, ít nghiên cứu về rối loạn tâm thần trên người bệnh dùngmethadone [2], [29]
Trang 15Tại tỉnh Bắc Giang, tính đến ngày 26/7/2018, có 9 cơ sở điều trị (CSĐT)methadone được đặt tại các huyện/thành phố, đang quản lý điều trị cho 1.118 ngườibệnh, tổng số ca bệnh đã được điều trị bằng biện pháp này lên hơn 1.900 người [14].Tháng 11/2015 cơ sở điều trị methadone thuộc Trung tâm Y tế (TTYT) thành phốBắc Giang (Tp Bắc Giang) được thành lập Tính đến hết tháng 5/2019 cơ sở đã điềutrị lũy tích cho 335 người nghiện chích ma túy và hiện tại đang điều trị cho 170người bệnh [10] Sức khỏe tâm thần của người bệnh là một trong các chỉ số phảnánh chất lượng dịch vụ và tác động của dịch vụ Đo lường sức khỏe tâm thần củangười bệnh đang điều trị methadone ở đây là rất cần thiết, nghiên cứu sẽ là cơ sởgóp phần nâng cao sức khỏe tâm thần cho người bệnh điều trị methadone Câu hỏiđặt ra là “Thực trạng sức khỏe tâm thần của người điều trị methadone ở đây như thếnào và yếu tố nào ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của họ?”
Để trả lời câu hỏi này, nghiên cứu “Sức khỏe tâm thần và một số yếu tố liên
quan của người bệnh điều trị methadone tại Trung tâm y tế thành phố Bắc Giang năm 2019” được thực hiện với hai mục tiêu:
1 Mô tả thực trạng sức khỏe tâm thần của người bệnh điều trị methadone tại Trung tâm y tế thành phố Bắc Giang năm 2019.
2 Phân tích một số yếu tố liên quan đến sức khỏe tâm thần của đối tượng nghiên cứu.
Thang Long University Library
Trang 16CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1 Một số khái niệm cơ bản
Nghiện ma tuý là một rối loạn mạn tính, tái diễn, được biểu hiện bằng hành
vi bắt buộc phải tìm kiếm và sử dụng ma túy bất chấp những hậu quả bất lợi của việc sử dụng
1.1.2 Nghiện ma túy
Theo quyết định 3140/QĐ-BYT ngày 30/8/2010 của Bộ trưởng Bộ Y tế, ngườinghiện ma túy là người sử dụng chất ma túy và bị lệ thuộc vào các chất này [1] Cáctriệu chứng của một người nghiện ma túy bao gồm:
a) Thèm muốn mạnh mẽ hoặc cảm thấy buộc phải sử dụng ma tuý nhóm Opiat.b) Khó khăn trong việc kiểm tra thói quen sử dụng ma tuý nhóm Opiat như thời gian bắt đầu, kết thúc hoặc liều lượng sử dụng
c) Xuất hiện hội chứng cai ma tuý nhóm Opiat khi ngừng hoặc giảm đáng kể liềulượng ma tuý nhóm Opiat đang sử dụng hoặc phải dùng lại ma tuý nhóm Opiat để làmgiảm nhẹ triệu chứng hoặc làm mất hội chứng cai ma tuý nhóm Opiat
d) Có khuynh hướng tăng liều để chấm dứt hậu quả do liều thấp gây ra
đ) Sao nhãng các thú vui, sở thích, công việc trước đây bằng việc tìm kiếm và sử dụng ma tuý nhóm Opiat
Trang 17e) Tiếp tục sử dụng ma tuý nhóm Opiat mặc dù biết tác hại, thậm chí đã có bằngchứng rõ ràng về tác hại của ma tuý nhóm Opiat đối với bản thân gia
đình và xã hội
1.1.3 Methadone và điều trị methadone
Methadone là một CDTP tổng hợp, có tác dụng dược lý tương tự như cácCDTP khác (đồng vận) nhưng không gây nhiễm độc hệ thần kinh trung ương vàkhông gây khoái cảm ở liều điều trị, có thời gian bán huỷ dài (trung bình là 24 giờ)nên chỉ cần sử dụng 1 lần trong 1 ngày là đủ để không xuất hiện hội chứng cai.Methadone có độ dung nạp ổn định nên ít phải tăng liều khi điều trị lâu dài
Điều trị thay thế nghiện các CDTP bằng thuốc methadone là một điều trị lâudài, có kiểm soát, giá thành rẻ, được sử dụng theo đường uống, dưới dạng siro nêngiúp dự phòng các bệnh lây truyền qua đường máu như HIV, viêm gan B, C, đồngthời giúp người bệnh phục hồi chức năng tâm lý, xã hội, lao động và tái hoà nhậpcộng đồng [1]
1.2 Thực trạng sử dụng ma túy và hậu quả
Theo báo cáo của Liên hợp quốc, trong năm 2014 số người nghiện ma túy đãtăng cao kỷ lục Theo báo cáo được công bố, trong năm 2014 thế giới có gần 250triệu người trong độ tuổi từ 15-64 sử dụng ít nhất là một loại ma túy [6] Số ngườitrên thế giới sử dụng các chất ma tuý ít nhất 1 lần trong năm 2016 là khoảng 275triệu người, hay khoảng 5,6% dân số toàn cầu trong độ tuổi từ 15 đến 64 Báo cáocho thấy rằng, việc sử dụng ma túy cao nhất trong số những người trẻ tuổi và trẻ từ
12 đến 17 tuổi có nguy cơ nghiêm trọng nhất [19]
Thang Long University Library
Trang 18Tại Châu Á, khoảng 25% đến 40% người nghiện chất gây nghiện bất hợp pháp
và 60% người nghiện các CDTP [34] Tại Việt Nam tính đến ngày 15/11/2017 cảnước có 222.582 người NCMT có hồ sơ quản lý, điều trị bằng MMT đã được triểnkhai ở 63 tỉnh, thành phố trên cả nước với 294 CSĐT, 52.818 người bệnh [8]
1.2.2 Hậu quả của sử dụng ma túy
Nghiện ma túy không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến bản thân, gia đình ngườinghiện mà còn ảnh hưởng lớn đến cộng đồng
Tác hại đối với cơ thể
Sử dụng ma túy ảnh hưởng nghiêm trọng không chỉ tới hệ thần kinh của ngườidùng, mà còn làm tổn hại tới rất nhiều cơ quan khác trên cơ thể
- Đối với hệ hô hấp: Các chất ma túy kích thích hô hấp gây tăng số lượng thởtrong thời gian ngắn, sau đó sẽ gây ức chế hô hấp, nhất là khi dùng quá liều Nhiềutrường hợp ngưng thở nếu không cấp cứu kịp thời sẽ dẫn đến tử vong, đôi khi ngưng thởrất đột ngột
- Đối với hệ tim mạch: Các chất ma túy sẽ kích thích làm tăng nhịp tim, ảnhhưởng trực tiếp lên tim, gây co thắt mạch vành tạo nên cơn đau thắt ngực, nặng hơn cóthể gây nhồi máu cơ tim
- Đối với hệ thần kinh: Ngoài tác dụng kích thích thần kinh giai đoạn đầu gây
hưng phấn, sảng khoái, lệ thuộc thuốc…, cũng có thể gây các tai biến như: co giật, xuất huyết dưới nhện, đột quỵ
- Đối với hệ sinh dục: Người nghiện ma túy dẫn đến khả năng tình dục suygiảm, và vẫn kéo dài ngay cả khi ngưng dùng thuốc một thời gian khá lâu Thậm chí, nếunam giới dùng ma túy trong thời gian dài sẽ dẫn đến bất lực Còn ở phụ nữ sẽ bị rối loạnchu kỳ kinh nguyệt, rong kinh, tăng tiết sữa bất thường và vô sinh
Tiêm chích ma tuý, dùng chung bơm kim tiêm không tiệt trùng, dẫn đến lây nhiễm viêm gan vi rut B, C, đặc biệt là HIV
Trang 19Ảnh hưởng đến các mối quan hệ
Ma tuý làm huỷ hoại sức khoẻ, làm mất khả năng lao động, học tập, làm chothần kinh người nghiện bị tổn hại Nghiện ma túy dễ dẫn đến thoái hoá nhân cách,rối loạn hành vi, lối sống buông thả, dễ vi phạm pháp luật Mất lòng tin với mọingười, dễ bị người khác lợi dụng, học tập giảm sút hoặc bỏ học, ảnh hưởng đếntương lai tiền đồ, nếu đã có việc làm thì dễ bị mất việc làm Bên cạnh đó, ngườinghiện ma túy còn mâu thuẫn và bất hoà với bạn bè, thầy cô giáo và gia đình Matuý còn gây tác hại lâu dài cho con cái, nòi giống: các chất ma tuý ảnh hưởng đến hệthống hoocmon sinh sản, làm giảm khả năng sinh hoạt tình dục, ảnh hưởng đến quátrình phân bào hình thành các giao tử, tạo cơ hội cho các gien độc có điều kiện hoạthoá, dẫn tới suy yếu nòi giống
Ảnh hưởng đến gia đình
Người nghiện ma túy làm tiêu hao tiền bạc của bản thân và gia đình Gây tổnthất về tình cảm Gia đình tốn thời gian, chi phí chăm sóc và điều trị các bệnh củangười nghiện do ma tuý gây ra
Ảnh hưởng đến xã hội
Gây mất trật tự an toàn xã hội, gia tăng các tệ nạn xã hội: Lừa đảo, trộm cắp,giết người, mại dâm, băng nhóm Ảnh hưởng đến đạo đức, thuần phong mỹ tục lâuđời của dân tộc Làm giảm sút sức lao động sản xuất trong xã hội [5]
Ngoài những hậu quả cho bản thân và cộng đồng, sử dụng ma túy còn gây nênnhững gánh nặng về sức khỏe tâm thần Ước tính khoảng 22,4% người sử dụng matúy nhóm opiats ở Việt Nam bị trầm cảm [30] Người nghiện chích ma túy bị cộngđồng kỳ thị, khó khăn tìm kiếm việc làm trong khi họ thường là trụ cột chăm sóc giađình [28]
1.3 Chương trình giảm hại và chương trình methadone
Can thiệp giảm hại đề cập đến các chính sách, chương trình và hoạt độngnhằm mục đích giảm ảnh hưởng có hại về sức khỏe, xã hội và kinh tế của việc sửdụng các loại thuốc gây nghiện hợp pháp và bất hợp pháp Các biện pháp can thiệpgiảm hại giúp con người giảm thiểu được tác hại đến sức khỏe, phòng ngừa tử vong
do quá liều và kết nối với các dịch vụ xã hội, y tế khác
Thang Long University Library
Trang 20Có 9 nội dung, chương trình trong can thiệp giảm hại bao gồm: (1) Chươngtrình bơm kim tiêm; (2) Điều trị thay thế nghiện các dạng thuốc phiện nhóm opiat;(3) Tư vấn và xét nghiệm HIV; (4) Điều trị ARV; (5) Phòng ngừa và điều trị bệnhlây truyền qua đường tình dục; (6) Phân phát bao cao su; (7) Truyền thông, giáo dục,cung cấp thông tin cho người nghiện chích ma túy và bạn tình; (8) Phòng ngừa, chẩnđoán, điều trị viêm gan; (9) Phòng ngừa, chẩn đoán, điều trị
lao Can thiệp giảm hại mang lại hiệu quả trong phòng chống bệnh truyền nhiễm vàcải thiện sức khỏe, làm giảm nguy cơ bệnh tật cho người nghiện chích ma túy vàcộng đồng xã hội [3]
Chương trình methadone lần đầu tiên được đưa vào sử dụng tại Đức từ năm
1939, sử dụng với mục đích giảm đau trong Chiến tranh thế giới thứ 2 Năm 1964,tại New York, bác sỹ Maric Nyswnnder và Vincent Dole nghiên cứu về thuốc điềutrị cho những người nghiện heroin, họ phát hiện ra MMT giúp người bệnh ngừng sửdụng heroin và hầu như không bị tăng liều khi dùng trong thời gian dài, do đó liệupháp điều trị duy trì bằng thuốc methadone ra đời Sau đó MMT lần lượt được đưavào sử dụng tại các quốc gia như Mỹ (1965), Hồng Kông (1972), Hà Lan (1980),Australia (1993), Trung Quốc (2004), Malaysia (2005), Đài Loan (2006), Việt Nam(2008) Tính đến nay đã có hơn 80 quốc gia triển khai chương trình điều trị nghiệncác dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế MMT
Điều trị thay thế hay còn gọi là điều trị hỗ trợ bằng thuốc là việc sử dụng mộtloại thuốc tương tự nhưng gặp ít rủi ro hơn, kết hợp với liệu pháp tư vấn và hành vi
để điều trị toàn diện cho người sử dụng ma tuý Ước tính trên thế giới có khoảng48,9 triệu người đang sử dụng các dạng thuốc phiện Các nghiên cứu chỉ ra rằng khiđiều trị rối loạn nghiện ma túy, sự kết hợp giữa thuốc và liệu pháp hành vi là biệnpháp điều trị hiệu quả và thành công nhất Điều trị thay thế triển khai ngoài cộngđồng tạo điều kiện về tâm lý, cho phép người bệnh có thể sinh hoạt cùng gia đình vàhòa nhập với cộng đồng [3] Điều trị MMT có hiệu quả tích cực trong việc giảm sửdụng ma túy, giảm hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV, cải thiện tình trạng việc làm vànâng cao chất lượng cuộc sống cho người NCMT [19], [32]
Trang 21Tại Việt Nam, chương trình MMT thí điểm bắt đầu triển khai từ tháng 5/2008với 06 trung tâm điều trị tại Hải Phòng và Hồ Chí Minh Tháng 9/2014, chươngtrình được triển khai tại 38 tỉnh, thành phố với hơn 120 CSĐT và điều trị cho21.317 người bệnh [8] Đến hết năm 2015, đã có 57 tỉnh, thành phố triển khaichương trình với 239 cơ sở điều trị, nâng số người bệnh được điều trị lên 43.720người [2].
Năm 2012, sau 04 năm triển khai điều trị MMT, tỷ lệ người bệnh sử dụng matúy bất hợp pháp giảm đáng kể, chỉ còn 14% sau 24 tháng điều trị Tỷ lệ người bệnh
có biểu hiện trầm cảm từ 80% xuống còn 15% sau 12 tháng điều trị An ninh xã hộicũng đã được cải thiện đáng kể về trật tự an toàn xã hội ở khu vực có người nghiệntham gia điều trị Tỷ lệ người bệnh có hành vi, vi phạm pháp luật giảm từ 40%xuống 3% sau 9 tháng điều trị Các mâu thuẫn trong gia đình giảm rõ rệt khi ngườibệnh tham gia điều trị, từ 20% xuống còn 3,55% sau 9 tháng điều trị [11]
MMT sử dụng bằng đường uống nên điều trị thay thế nghiện CDTP bằngMMT là một trong những chương trình can thiệp giảm tác hại hiệu quả nhất trong
dự phòng lây nhiễm HIV cho người NCMT [3] Điều trị MMT không chỉ dự phònglây nhiễm HIV trong nhóm người NCMT mà còn mang lại hiệu quả kinh tế [8]
1.4 Sức khỏe tâm thần của người bệnh MMT và các yếu tố liên quan
1.4.1 SKTT của người bệnh MMT ở Việt Nam
Sức khỏe tâm thần là một mức độ tâm lý hạnh phúc hoặc không có bệnh tâmthần Đó là "trạng thái tâm lý của một người đang hoạt động ở mức độ thỏa đáng vềviệc điều chỉnh cảm xúc và hành vi" Từ quan điểm của tâm lý học tích cực hoặctoàn diện, sức khỏe tâm thần có thể bao gồm khả năng của một cá nhân để tậnhưởng cuộc sống, tạo ra một sự cân bằng giữa các hoạt động cuộc sống và những nỗlực để đạt được khả năng phục hồi tâm lý Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sứckhỏe tâm thần bao gồm "hạnh phúc chủ quan, khả năng tự nhận thức, tự chủ, nănglực, sự phụ thuộc giữa thế hệ, khả năng tự hiện thực hóa tiềm năng trí tuệ và tìnhcảm của một người" [33] WHO tiếp tục tuyên bố rằng hạnh phúc của một cá nhânđược bao hàm trong việc thực hiện các khả năng của họ,
Thang Long University Library
Trang 22Một số các rối loạn sức khỏe tâm thần thường gặp nhất hiện nay bao gồm: rốiloạn giấc ngủ, trầm cảm, lo âu, căng thẳng…
- Yếu tố di truyền: Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng có khoảng 46% các cặpsong sinh cùng trứng sẽ cùng mắc trầm cảm Nếu bố mẹ mắc bệnh trầm cảm thì sau khisinh con cái có nguy cơ mắc bệnh trầm cảm cao hơn bình thường
- Giới tính: các nghiên cứu cho thấy tỉ lệ phụ nữ mắc bệnh trầm cảm cao gấp 2 lần so với nam giới
- Do ảnh hưởng bởi một số bệnh: các bệnh như chấn thương sọ não, tai biến mạchmáu não, u não, sa sút trí tuệ cũng là nguyên nhân gây ra bệnh trầm cảm Những ngườimắc các bệnh lý nghiêm trọng như ung thư, đột quỵ, bệnh tim
- Yếu tố nội tiết: thay đổi chu kỳ kinh nguyệt, mang thai, sẩy thai, giai đoạn sausinh, tiền mãn kinh hay mãn kinh cũng chính là nguyên nhân bệnh trầm cảm ở phụ nữ
- Những sự kiện chấn động: căng thẳng quá độ đến từ những sự kiện, những
Trang 23biến động trong cuộc sống thường ngày, sự mất mát người thân, tranh cãi, áp lực trong công việc hay những mối quan hệ xấu với mọi người xung quanh.
- Mất ngủ thường xuyên: ngủ quá ít sẽ làm ảnh hưởng đến các triệu chứng củatrầm cảm Cần duy trì giờ ngủ và thức phù hợp, cả việc đi ngủ đúng giờ vào mỗi đêm
- Tâm lý bi quan: nghiên cứu cho thấy những người có tính cách bi quan cónhiều khả năng bị trầm cảm hơn những người sống lạc quan, vui vẻ và ưa sự chia sẻ
- Yếu tố văn hoá - xã hội: những sang chấn tâm lý - xã hội đã góp phần làm tăngnguy cơ trầm cảm Tỷ lệ trầm cảm thường thấy tương đối cao ở người nghèo, dân tộcthiểu số và những người có nguồn trợ cấp xã hội ít ỏi
Lo âu
Lo âu là trạng thái cảm xúc chủ quan, thoáng qua hoặc dai dẳng (lo âu daidẳng thường do đặc điểm nhân cách) khi con người phải đối đầu với một sự đe dọa,một công việc khó hoàn thành, thường thì các nguyên nhân này không có tính trựctiếp và cụ thể, mơ hồ, khó xác định, lo âu trở nên bệnh lý khi ta không kiểm soátđược nó, lúc này lo âu gây rối loạn toàn bộ hành vi con người [9], [16], [17]
Có nhiều dạng rối loạn lo âu khác nhau, với các triệu chứng khác nhau Tuynhiên, các dạng lo âu đều có một điểm chung: tình trạng lo âu xảy ra quá thườngxuyên, thái quá, không tương xứng với tình hình hiện tại gây ảnh hưởng đến sinhhoạt và chất lượng cuộc sống Những biểu hiện của tình trạng lo âu quá mức haycòn gọi là rối loạn lo âu bao gồm: cảm thấy căng thẳng, lo lắng, bồn chồn; nhịp timnhanh, thở nông, thở gấp; đổ mồ hôi nhiều, tay chân run; luôn cảm thấy mệt mỏi,yếu đuối; không tập trung, hay lơ đãng; biếng ăn, rối loạn tiêu hóa; mất ngủ, khóngủ
Lạm dụng ma túy hoặc rượu có thể làm trầm trọng thêm rối loạn lo âu tổng quát: caffeine và nicotine, rượu và các chất ma túy tổng hợp cũng có thể làm tăng
sự lo lắng
Thang Long University Library
Trang 24Căng thẳng
Căng thẳng là một thuật ngữ tiếng Anh bắt nguồn từ chữ La tinh “stringi”, cónghĩa là “bị kéo căng ra”, được dùng trong vật lý học để chỉ một sức nén mà vật liệuphải chịu đựng Đến thế kỷ thứ 17 từ ý nghĩa sức ép trên vật liệu căng thẳng đượcchuyển sang dùng cho người với ý nghĩa một sức ép hay một xâm phạm nào đó tácđộng vào con người gây ra một phản ứng căng thẳng [37] Hiện nay căng thẳng làmột thuật ngữ được dùng rộng rãi, tuy nhiên mỗi tác giả sử dụng với những sắc tháikhác nhau
Theo Hans Selye, căng thẳng là một hội chứng bao gồm những đáp ứng khôngđặc hiệu của cơ thể đối với kích thích từ môi trường bên ngoài [18]
Căng thẳng bình thường là một tình huống căng thẳng nhẹ, đối tượng chịuđựng được và phản ứng thích nghi tốt, đối tượng thu xếp được trạng thái cân bằngmới Căng thẳng trở nên bệnh lý khi tình thuống căng thẳng xuất hiện bất ngờ vàquá mạnh hoặc không mạnh nhưng lặp đi lặp lại nhiều lần vượt quá khả năng chịuđựng của đối tượng gây ra các rối loạn cơ thể, tâm thần và ứng xử [17]
Căng thẳng kéo dài: Căng thẳng kéo dài sẽ làm mất cân bằng tâm lý, gặp phải
chấn động mạnh về tâm lí như mất người thân hay gặp phải những chuyện quá sốc
Có nhiều nghiên cứu về người bệnh MMT trong những năm gần đây, tuynhiên các nghiên cứu về SKTT thì chưa có nhiều Trong nghiên cứu của NguyễnThu Trang và cộng sự năm 2016, tỷ lệ người bệnh có nguy cơ rối loạn tâm thần nóichung và nguy cơ trầm cảm, lo âu và căng thẳng ở các mức độ khác nhau lần lượt là25,2%, 40,0% và 21,5% [13] Trong nghiên cứu của Nguyễn Minh Tú và cộng sự
về mối liên quan giữa hoạt động thể lực với trầm cảm, lo âu và căng thẳng năm
2018, sử dụng thang đo hoạt động thể lực toàn cầu (GPAQ) và DASS -21 có tính tincậy tỷ lệ có triệu chứng trầm cảm, lo âu và căng thẳng lần lượt là 23,5%, 35,8%,23,8% [15] Nghiên cứu của Catherine Anne Esposito, et al (2009), ước tính khoảng22,4 % người sử dụng ma túy nhóm opiats ở Việt Nam bị trầm cảm [30]
Trang 251.4.2 Một số nghiên cứu về sức khỏe tâm thần của người bệnh MMT
Nghiên cứu của Nguyễn Thu Trang và cộng sự năm 2016, cho thấy việc sànglọc rối loạn tâm thần bằng công cụ chuẩn hoá ở người bệnh MMT là rất cần thiết[8]; các chỉ số báo cáo SKTT có thể là chất lượng giấc ngủ và liều MMT Ngườibệnh có liều MMT trên 120 mg có nguy cơ rối loạn tâm thần cao hơn 2 lần so vớingười bệnh có liều dưới 60 mg (OR = 2,4; 95% CI = 1,1 - 5,5) [4]
Nghiên cứu của Nguyễn Thị Ninh Huệ, Phạm Phương Thảo, Lê Minh Thuậnnăm 2018, nghiên cứu cho thấy người bệnh có rối loạn trầm cảm, lo âu và căngthẳng lần lượt là 22%, 22%, 14,1%, người bệnh bị cả ba rối loạn là 7,5% [27].Mối liên quan giữa các yếu tố cá nhân, yếu tố điều trị MMT, yếu tố gia đình/xãhội với vấn đề trầm cảm, lo âu, căng thẳng của người bệnh và các yếu tố về mức độhài lòng của người bệnh tới công tác cung cấp dịch vụ điều trị cai nghiện bằngmethadone có mối liên quan với tình trạng trầm cảm, lo âu và căng thẳng của ngườibệnh Kết quả nghiên cứu của Hoàng Bình Yên tại Thanh Hóa năm 2014 và của VũViệt Hưng tiến hành năm 2010 ở Hà Nội cũng chỉ ra sự ảnh hưởng của các yếu tốtrên [26],[25]
Nghiên cứu của Nguyễn Thị Ninh Huệ, Phạm Phương Thảo, Lê Minh Thuậnnăm 2018, cho thấy các yếu tố liên quan đến trầm cảm gồm: việc làm, tình trạnghôn nhân, kinh tế, nhận thức điều trị thay thế các chất dạng thuốc phiện bằngmethadone và sự quan tâm, hỗ trợ từ gia đình Các yếu tố liên quan đến lo âu gồm:Việc làm, hôn nhân, kinh tế, nhận thức điều trị thay thế các chất dạng thuốc phiệnbằng methadone và sự quan tâm, hỗ trợ từ gia đình Các yếu tố liên quan đến căngthẳng gồm: tình trạng nhiễm HIV/AIDS và đang điều trị ARV, nhận thức điều trịthay thế các chất dạng thuốc phiện bằng methadone [27]
1.5 Thông tin về địa bàn nghiên cứu
Bắc Giang là một tỉnh trung du thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam Thành phốBắc Giang trước kia và nay được biết đến với vai trò là một trong những trung tâmlớn của vùng về công nghiệp đạm - hoá chất, công nghiệp may mặc, đồng thời làtrung tâm phân phối, trung chuyển hàng hóa từ Trung Quốc cho miền Bắc, cũng là
Thang Long University Library
Trang 26nơi tập kết các sản phẩm nội địa xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc Thành phốBắc Giang có 02 làng nghề truyền thống, một số cụm công nghiệp vừa và nhỏ gắnvới hệ thống các khu, cụm công nghiệp lớn của tỉnh liền kề thành phố như: QuangChâu, Đình Trám, Vân Trung, Song Khê - Nội Hoàng đó là những thuận lợi cơbản để phát triển kinh tế - xã hội và đô thị Sự phát triển và lớn dần của nền kinh tếthành phố, cũng là mối e ngại của các nhà chức trách khi các tệ nạn xã hội phát triểntheo, cụ thể tệ nạn ma túy và sử dụng các chất dạng thuốc phiện
Thành phố Bắc Giang nơi tập trung số người nghiện ma tuý cao nhất tỉnh, theo
số liệu của TTPC HIV/AIDS Bắc Giang tính đến 31/12/2014 toàn tỉnh có 1.434người nghiện ma tuý Người sử dụng ma tuý có ở 16/16 xã, phường của thành phố,tập trung nhiều tại các phường, xã như: Trần Phú, Trần Nguyên Hãn, Thọ Xương.Theo thống kê 2016, toàn tỉnh Bắc Giang có 186/230 xã có người nghiện ma túy;người nghiện có hồ sơ quản lý là 1.916 Người nghiện sử dụng Heroin có xu hướnggiảm dần, tỷ lệ người sử dụng ma túy tổng hợp nhóm kích thích dạng Amphetaminngày càng gia tăng, đến nay số sử dụng chiếm khoảng từ 40-45% Người nghiện matúy tập trung nhiều nhất ở thành phố Bắc Giang [7] Trên địa bàn thành phố hiện có
03 cơ sở cai nghiện ma túy tự nguyện nằm trong các đơn vị y tế nhà nước CSĐTmethadone thuộc Trung tâm Y tế thành phố Bắc Giang đi vào hoạt động điều trịMMT từ tháng 11/2015, cơ sở đã điều trị thay thế chất dạng thuốc phiện bằng MMTlũy tích cho 326 người NCMT (thực tế hiện đang điều trị tại cơ sở 170 ngườiNCMT) [10]
1.6 Khung lý thuyết nghiên cứu về SKTT và các yếu tố liên quan
Qua tổng quan tài liệu từ các nghiên cứu và tham khảo các văn bản hướng dẫnđiều trị methadone tại Việt Nam, khung lý thuyết được xây dựng với trọng tâm là ràsoát các yếu tố liên quan đến vấn đề sức khỏe tâm thần (cụ thể là trầm cảm, lo âu,căng thẳng) của người bệnh điều trị methadone, xây dựng bộ công cụ phù hợp để cóthể thu thập thông tin, đánh giá các yếu tố liên quan này
Trang 27Yếu tố cá nhân
- Thông tin nhân khẩu học: Tuổi, giới, tình trạng hôn nhân, học vấn, việc làm,thu nhập…
- Tiền sử SDMT: thời gian, mức độ dùng
- Sử dụng rượu, bia, thuốc lá, ma túy
- Điều trị Methadone: liều, thời gian, kinh phí điều trị…
Yếu tố từ cơ sở điều trị Methadone
- Trình độ, thái độ của nhân viên y tế
- Thuận tiện: thời gian mở cửa, khoảng cách
- Quy trình, nội quy của cơ sở điều trị
- Hỗ trợ của NVYT, dịch vụ chuyển gửi
- Sự sẵn có của dịch vụ hỗ trợ liên quan
Hình 1.1 Khung lý thuyết các yếu tố liên quan đến sức khỏe tâm thần của
người bệnh methadone
Thang Long University Library
Trang 28CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
2.1.1 Đối tượng nghiên cứu
Người bệnh đang điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng methadone tại địa bàn nghiên cứu
Tiêu chuẩn lựa chọn:
- Người bệnh đang điều trị methadone;
- Cả nam và nữ;
- Từ 18 tuổi trở lên;
- Tự nguyện tham gia nghiên cứu;
- Bệnh án có đủ một số thông tin cần thiết (thời gian bắt đầu điều trị, liều điềutrị, số ngày không uống thuốc trong tháng theo phiếu vàng ký hàng
ngày…);
Tiêu chuẩn loại trừ:
- Người bệnh không có mặt tại CSĐT trong thời gian nghiên cứu (khoảng 2 tuần);
- Người bệnh đã bỏ điều trị, ra khỏi chương trình, chuyển sang CSÐT khác, từ
CSĐT khác đến uống nhờ, tạm thời tại thời điểm nghiên cứu
2.1.2 Địa điểm nghiên cứu
Nghiên cứu được thực hiện tại cơ sở điều trị methadone thuộc TTYT Tp.Bắc Giang
2.1.3 Thời gian nghiên cứu
Thời gian nghiên cứu từ tháng 2 đến tháng 12 năm 2019, trong đó:
− Giai đoạn chuẩn bị từ tháng 2 đến tháng 6 năm 2019,
− Điều tra thực địa tháng 7 đến tháng 8 năm 2019,
− Làm sạch số liệu tháng 9 năm 2019
− Phân tích số liệu và viết báo cáo tháng 10 đến tháng 12 năm 2019
− Báo cáo tháng 12 năm 2019
Trang 292.2 Phương pháp nghiên cứu
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích
2.2.2 Cỡ mẫu
Chọn mẫu toàn bộ người bệnh đang điều trị tại cơ sở nghiên cứu, cụ thể
nghiên cứu đã chọn được 170 người bệnh
2.3 Phương pháp thu thập thông tin
2.3.1 Công cụ
Công cụ thu thập thông tin
Bộ công cụ thu thập thông tin gồm có:
- Bộ câu hỏi phỏng vấn: Được thiết kế sẵn, phỏng vấn trực tiếp người bệnh, baogồm các thông tin về đặc điểm nhân khẩu; tiền sử sử dụng ma túy, hành vi nguy cơ và
hành vi dự phòng; quá trình điều trị methadone; điều trị các bệnh kèm theo (Phụ lục 2:
Bộ câu hỏi phỏng vấn người bệnh);
- Bản trích lục thông tin bệnh án: để thu thập một số thông tin quan trọng từbệnh án điều trị của người bệnh, có thể là nhạy cảm hoặc khó nhớ khi phỏng vấn người
bệnh (Phụ lục 3: Bản thu thập thông tin bệnh án);
- Thang đo Dass – 21(được phát hành bởi quỹ tâm lý Úc): Thang đo mức độ
trầm cảm, lo âu và căng thẳng (Phụ lục 2: Bộ câu hỏi phỏng vấn người bệnh –
Từ G1 đến G21).
2.3.2 Kỹ thuật
- Bộ câu hỏi phỏng vấn người bệnh trực tiếp
- Bản thu thập thông tin bệnh án
2.3.3 Quy trình và sơ đồ nghiên cứu
Trang 30đủ tiêu chuẩn Kiểm tra tính kết nối giữa mã số của người bệnh ở danh sách và mã
số người bệnh ở bệnh án để đảm bảo tính kết nối phù hợp
Bước 3: Chọn toàn bộ người bệnh đủ điều kiện để phỏng vấn và thu thậpthông tin bệnh án
Bước 4: Lập kế hoạch, phân công cán bộ mời, sắp xếp người bệnh, cán bộphỏng vấn, cán bộ thu thập số liệu bệnh án Triển khai thu thập số liệu theo kế
hoạch 2.3.3.2 Sơ đồ nghiên cứu
Người bệnh điều trị Methadone(đủ tiêu chuẩn tham gia)
Khảo sát thực trạng sức khỏe Khảo sát thông tin cá nhân; sử dụng
tâm thần rượu, bia, thuốc lá, ma túy; điều trị
MMT…tác động đến SKTT
Trầm cả m Lo âu Căng thẳng
Phân tích yếu tố liên quanđến sức khỏe tâm thần củađối tượng nghiên cứu
Trang 312.4 Biến số, chỉ số nghiên cứu và các tiêu chí đánh giá
2.4.1 Biến số và chỉ số nghiên cứu
A Thông tin chung
1 Nhóm tuổi Thứ bậc Tỷ lệ người bệnh phân theo nhóm tuổi
2 Giới tính Nhị phân Tỷ lệ người bệnh phân theo giới tính
3 Trình độ học Thứ bậc Tỷ lệ người bệnh phân theo trình độ
Nhị phân
Tỷ lệ người bệnh có vấn đề về lo âu
9 có/không có Tỷ lệ người bệnh không có vấn đề
(có/không)vấn đề lo âu lo âu
10 Mức độ lo âu Rời rạc (thứ Tỷ lệ người bệnh theo mức độ lo âu
tự)
Trang 3211 Phân loại Nhị phân Tỷ lệ người bệnh có vấn đề về căng
Thang Long University Library
Trang 33Nhị phân; đề về trầm cảm, lo âu, căng thẳng
13 âu, căng thẳng Rời rạc theo một số đặc điểm nhân khẩu
theo đặc điểm
học…
nhân khẩu học
C Mục tiêu 2: Phân tích yếu tố liên quan
Mối liên quan
giữa các yếu tố Phân loại
P, OR, CI95% giữa các yếu tố cá
cá nhân với theo biến
nhân (tuổi, giới, nghề nghiệp, thu
14 vấn đề trầm độc lập và
nhập…) với vấn đề trầm cảm, lo âu,cảm, lo âu, biến phụ
căng thẳng của người bệnh
căng thẳng của thuộc
người bệnh
Mối liên quan
Phân loạigiữa các yếu tố
theo biến - P, OR, CI95% giữa các yếu tố
Mối liên quan
giữa các yếu tố Phân loại
gia đình/xã hội theo biến - P, OR, CI95% giữa các yếu tố gia
16 với vấn đề độc lập và đình/xã hội (mối quan hệ, hỗ trợ, kỳ
Trang 34trầm cảm, lo biến phụ thị…) với vấn đề trầm cảm, lo âu,
âu, căng thẳng thuộc căng thẳng của người bệnh
của người
bệnh
Trang 35“trầm cảm”, “lo âu” và “căng thẳng” được tính bằng cách cộng điểm các đề mụcthành phần, rồi nhân hệ số 2, đánh giá phân loại theo bảng sau:
Bảng 2.2 Thang điểm đánh giá mức độ trầm cảm, lo âu, căng thẳng
Mức độ Trầm cảm (D) Lo âu (A) Căng thẳng (S)Bình thường 0 – 9 0 - 7 0–14
2.5 Phân tích và xử lý số liệu
Phiếu phỏng vấn, thu thập thông tin bệnh án sau khi hoàn thành đã được kiểmtra, làm sạch Số liệu đã được nhập bằng phần mềm EpiData 3.0 và phân tích kếtquả bằng phần mềm SPSS 20.0
Áp dụng thống kê mô tả, sử dụng số lượng, tỷ lệ phần trăm, phân bố … để mô tả
Thang Long University Library
Trang 36thực trạng quần thể nghiên cứu Tỷ số chênh OR và khoảng tin cậy 95% được tính toán
để phân tích mối liên quan giữa các yếu tố và sức khỏe tâm thần của người bệnh
2.6 Sai số và biện pháp khắc phục sai số
2.6.1 Sai số
- Sai số nhớ lại (tiền sử sử dụng ma túy, tần suất sử dụng ma túy )
- Câu hỏi tế nhị, khó trả lời (sống chung bạn tình, quan hệ với gái mại dâm )
2.6.2 Biện pháp khắc phục
- Xây dựng, thử nghiệm, hoàn thiện bộ câu hỏi trước khi điều tra;
- Tập huấn kỹ cho điều tra viên;
- Giải thích rõ ràng, cụ thể mục đích, quy trình với người tham gia;
- Thu thập thông tin bệnh án để hỗ trợ cho thông tin phỏng vấn;
- Giám sát, hỗ trợ quá trình thu thập số liệu tại thực địa
2.7 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
Người tham gia nghiên cứu được giải thích rõ ràng về mục đích, quy trìnhnghiên cứu Việc tham gia là hoàn toàn tự nguyện và có thể dừng lại hoặc từ chối trả
lời câu hỏi họ không muốn trả lời (Phụ lục: Bản cung cấp thông tin và thỏa thuận
tham gia nghiên cứu).
Tất cả biểu mẫu nghiên cứu đều sử dụng mã số để quản lý, kết nối số liệu,không thu thập thông tin xác định (tên, địa chỉ…) của người bệnh
Nghiên cứu được sự đồng ý của cơ sở điều trị methadone TTYT Tp BắcGiang và được Hội đồng xét duyệt đề cương của Trường ĐH Thăng Long xem xétthông qua
Trang 37CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1 Đặc điểm chung của người bệnh
3.1.1 Một số đặc điểm nhân khẩu học
Bảng 3.1 Thông tin chung của người bệnh (n=170)
79 46,47(lớp 6-9)
Trung học phổ thông (lớp
30 17,6510-12)
Trang 38Độc thân 55 32,35Tình trạng hôn nhân Đã kết hôn 56 32,94
Góa/Ly thân/Ly dị 59 34,71
Thang Long University Library
Trang 39Trong 170 người bệnh tham gia tham gia nghiên cứu hầu hết là nam giới (98,8%) và có độ tuổi trung bình là 43,91 (±8,30).
Về nghề nghiệp của người bệnh, nghề tự do chiếm tỷ lệ cao nhất (85,29%),tiếp đến là nhóm nghề buôn bán/kinh doanh (5,29%), nhóm nghề khác (4,12%) vànhóm thất nghiệp (3,53%), chiếm tỷ lệ thấp là nhóm công nhân/nông dân (1,76%)
Đa số người bệnh đều có trình độ học vấn ở mức THCS (46,47%) và Tiểu học(34,71%), tiếp đến là nhóm đối tượng có trình độ học vấn ở mức THPT (17,65%) và
tỷ lệ những người không biết chữ thấp hơn rõ rệt (1,18%)
Về tình trạng hôn nhân người bệnh góa/ly thân/ly dị chiếm tỷ lệ cao nhất(34,71%), thấp nhất là đối tượng độc thân (32,35%) và đối tượng đã kết hôn là32,94%
2.35%
Không có thu nhập Trên 5 triệu
3-dưới 5 triệu dưới 3 triệu
60.59%
Biểu đồ 3.1: Thông tin mức thu nhập cá nhân của người bệnh (n=170)
Từ biểu đồ ta có thể thấy gần 2/3 người bệnh có mức thu nhập trung bình từ dưới 5 triệu (60,59%) Người bệnh không có thu nhập là ít nhất (2,35%) Còn lại làngười bệnh có mức thu nhập trung bình trên 5 triệu và dưới 3 triệu (lần lượt là16,47% và 20,59%)
Trang 403.1.2 Sử dụng rượu, bia, thuốc lá, ma túy
Bảng 3.2 Thực trạng sử dụng rượu, bia, thuốc lá (n=170)
Trong tổng số 170 người bệnh tham gia nghiên cứu, những người hút thuốc
lá hàng ngày chiếm tới 65,3% Bên cạnh đó, vẫn có tới 24,7% số người hút thuốc lávài tuần một lần Còn lại số người không hút thuốc lá và hút thuốc lá hàng tuầnchiếm tỷ lệ lần lượt là 7,1% và 2,9%