Bài giảng Phương pháp nghiên cứu khoa học sức khỏe: Phần thứ hai - NGND.GS. BS.Hoàng Tử Hùng

Bài giảng Phương pháp nghiên cứu khoa học sức khỏe - Phần thứ hai: Phương pháp khoa học giới thiệu với người học khái niệm phương pháp khoa học, chu/qui trình nghiên cứu sáu bước, quá trình nghiên cứu, kế hoạch nghiên cứu,...Hy vọng đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho bạn.

PH ƯƠ NG PHÁP

PH Ầ N TH Ứ HAI

PH ƯƠ NG PH

PH ƯƠ NG PH ÁP KHOA H Ọ C

(SCIENTIFIC METHOD)*

• Ph Ph ươ ươ ng ng pháp khoa h ọ c là m ộ t lo ạ t qui trình chu ẩ n

đượ c dùng trong nghiên c ứ u khoa h ọ c để làm cho thông tin thu th ậ p đượ c là thích h ợ p (relevant),

đ áng tin c ậ y (reliable) và không thiên v ị (unbiased)

• Ph Ph ươ ươ ng ng pháp khoa h ọ c trong s ứ c kho ẻ r r ă ă ng ng

mi ệ ng có th ể là các ph ph ươ ươ ng ng pháp đượ c ti ế n hành: – Trong phòng thí nghi ệ m

– Trên th ự c đị a

– Lâm sàng

CHU/qui TRÌNH NGHIÊN C Ứ U

SÁU B U B Ư Ư Ớ C

1- Nh ậ n di ệ n và phát bi ể u (statement):

– V ấ n đề c ầ n gi ả i quy ế t (Problem/ Solution)

– Câu h ỏ i c ầ n gi ả i đ áp (Question/ Answer)

Gi ả thuy ế t đ đ ã ã đặ t ra ho ặ c nêu lý thuy ế t m ớ i

*Chu trình (cycle): có th ể l ặ p l ạ i ho ặ c ở m ứ c cao h h ơ ơ n n

Qui trình: có th ể k ế t thúc sau đợ t nghiên c ứ u

QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU

(Research process)

– Khẳng định hoặc cải tiến phphươươngng pháp đđangang có

2 V ấ n đề ph ả i quan sát đượ c và đ đ o o l l ư ư ờ ng đượ c

3 V ấ n đề h ấ p d ẫ n nhà nghiên c ứ u

GI Ả THUY Ế T KHOA H Ọ C (SCIENTIFIC HYPOTHESIS)

Gi ả thuy ế t khoa h ọ c (gi ả thuy ế t nghiên c ứ u,

đưa ra giả thuyết thay đổi.

Các thu ộ c tính c ủ a gi ả thuy ế t khoa h ọ c:

• Tính gi ả đị nh

• Tính đ đ a a chi ề u

1- D ự a trên c c ơ ơ s ở quan sát

2- Không trái v ớ i hi ể u bi ế t và lý thuy ế t

– Lý thuyết chchưưaa được xác nhận tính đúng: Thay th ế

L Ự A CH Ọ N “CHI Ế N L N L Ư Ư Ợ C” NGHIÊN C Ứ U ( Các ti ế p c ậ n nghiên c ứ u - Research approaches)

Nh ữ ng căn c ă n c ứ để l ự a ch ọ n:

– Nhiệm vụ, Vấn đề NC– Nguồn lực:

CÁC PH C PH ƯƠ ƯƠ NG PH NG PH ÁP TH Ự C NGHI Ệ M

1- Đị nh ngh ĩ a và ph ạ m vi ứ ng d ụ ng:

Là phphươươngng pháp thu thập dữ kiện từ đối ttưượng

nghiên cứu trong đđiiều kiện được thay đổi mộtcách có chủ ý (một số tham số bị thay đổi,

khống chế)

Thực nghiệm không phải chỉ là PP trong

phòng thí nghiệm: thực nghiệm tại cộng đồng, trên thực địa

CÁC PH C PH ƯƠ ƯƠ NG PH NG PH ÁP TH Ự C NGHI Ệ M

2 Phân lo ạ i th ự c nghi ệ m:

• Theo ph phương ươ ng pháp quan sát

– Thực nghiệm kiểm chứng giả thuyết

– Thực nghiệm có đối chứng/nhóm chứng (song song, đối nghịch)

• Theo th ờ i gian quan sát

– Thực nghiệm ngắn hạn

– thực nghiệm trung hạn

– Thực nghiệm dài hạn

CÁC PHC PHƯƠƯƠNG PHNG PHÁP THỰC NGHIỆM

3 Cách th ứ c ti ế n hành:

– PP “thử và sai” (trial-and-error method)

– PP thực nghiệm theo chchươươngng trình

CÁC PH C PH ƯƠ ƯƠ NG PH NG PH ÁP KHÔNG

TH Ự C NGHI Ệ M

1 Đị nh ngh ĩ a và ph ạ m vi ứ ng d ụ ng

Là ph ph ươ ươ ng ng pháp thu th ậ p d ữ li ệ u ho ặ c quan

sát mà không ch ủ độ ng tác độ ng làm thay đổ i ngu ồ n, s ự v ậ t nghiên c ứ u.

Đượ c áp d ụ ng trong nghiên c ứ u xã h ộ i h ọ c,

th ă m

th ă m dò d d ư ư lu ậ n, đ đ i i ề u tra tình hình s ứ c

kho ẻ …

CÁC PH C PH ƯƠ ƯƠ NG PH NG PH ÁP KHÔNG TH Ự C NGHI Ệ M

2 Phân lo ạ i các ph ph ươ ươ ng ng pháp không th ự c nghi ệ m

– Quan sát khách quan

– Ph Ph ươ ươ ng ng pháp chuyên gia (phỏ ng v ấ n, H ộ i đồ ng: t ấ n

công não (brainstorming) – Ph Ph ươ ươ ng ng pháp trắ c nghi ệ m

– Ph ỏ ng v ấ n đ ám đ đ ông ông (b ả ng câu h ỏ i, tr ự c ti ế p, qua đ đ i i ệ n tho ạ i, Email, Internet…)

3 Nh Nh ư ư ợ c đ đ i i ể m c ủ a PP không th ự c nghi ệ m

• Khó loại trừ các yếu tố nhiễu

• Không lặp lại được

NHÀ NGHIÊN C Ứ U (RESEARCHER)

LÀ MỘT TRÍ THỨC (Intellectual)*

• Là ngngưười có hiểu biết rộng và sâu về lãnh vực nào đó,

• Là ngngưười có khuynh hhưướng muốn biết,

• Là con ngngưười của những ý ttưưởng (the man of ideas),

• Là ngngưười mà ttưư duy là lao động và là tiêu khiển,

• LÀ CON NGƯỜ I “có ý th ứ c c ộ ng đồ ng và phát huy tính

tích c ự c cá nhân, làm ch ủ tri th ứ c khoa h ọ c và công ngh ệ

hi ệ n đạ i, có t t ư ư duy sáng t ạ o, kỹ n n ă ă ng ng thự c hành gi ỏ i, tác

∗

NHÀ NGHIÊN C Ứ U

1 Phải quan sát và biết quan sát

– B ằ ng giác quan và b ằ ng trí não

– Các s ự v ậ t, hi ệ n t t ư ư ợ ng hàng ngày “ph ả i coi công vi ệ c làm hàng ngày là quan tr ọ ng b ậ c nh ấ t, quan sát là c c ơ ơ

(TTTùng)

NHÀ NGHIÊN C Ứ U, TÓM T Ắ T

1.Ph ả i quan sát và bi ế t quan sát

2.Ph ả i th th ư ư ờ ng xuyên h ọ c t ậ p để đổ i m ớ i nh ậ n th ứ c

3.Ph ả i sáng t ạ o ch ủ độ ng, d ũ ng c ả m/~khí khoa h ọ c 4.Làm vi ệ c trong t ậ p th ể và c ộ ng đồ ng khoa h ọ c

5.Ph ả i kiên trì, chính tr ự c,không m ặ c c ả m t ự ti / t ự