Bài thuyết trình: Vấn đề sử dụng phương pháp dạy học Địa lý

Bài thuyết trình Vấn đề sử dụng phương pháp dạy học Địa lý giới thiệu đến các bạn những nội dung về cơ sở lí luận về phương pháp dạy học Địa lý, quan điểm sử dụng các phương pháp, các cơ sở để lựa chọn phương pháp dạy học Địa lý. Với các bạn đang học chuyên ngành Sư phạm Địa thì đây là tài liệu tham khảo hữu ích.

ĐỀ TÀI: VẤN ĐỀ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

ĐỊA LÝ

1/ Cơ sở lí luận:

a Khái niệm:

KN1: là cách thức GV hoạt động để truyền thụ kiến thức,

rèn luyện kĩ năng, giáo dục HS

hướng thụ động

KN2: có sự kết hợp các biện pháp, phương tiện của GV và

HS hướng vừa thụ động và tích cực(vừa truyền thụ của GV vừa có sự tìm hiểu, làm việc của HS từ các phương tiện)

KN3: là cách thức hướng dẫn và chỉ đạo của GV nhằm tổ

chức hoạt đọng nhận thức và thực hành của HS, giúp

HS lĩnh hội tri thức, hình thành thế giới quan và phát triển các năng lực Hướng tích cực

Căn cứ chỉ tiêu phân loại Nhóm phân loại

-Nhóm rèn luyện kĩ năng -Nhóm dạy DLTN

-Nhóm dạy DL KTXH

Mức độ nhận thức -Nhóm giải thích, minh họa

-Nhóm tái hiện -Nhóm nêu vấn đề -Nhóm tìm tòi bộ phận -Nhóm nghiên cứu

Hoạt động của GV và HS -Nhóm lấy GV làm trung tâm

-Nhóm lấy HS làm trung tâm

-Nhóm mới, hiện đại

Nguồn tri thức -nhóm pp dùng lời

-nhóm pp trực quan -nhóm pp thực tiễn

Căn cứ vào hoạt động tích

cực của người học -nhóm pp tích cực -nhóm pp thụ động

c Mối quan hệ giữa hình thức và phương pháp dạy học

- Phương pháp và hình thức dạy học có mối quan hệ tương tác, tác động qua lại, hỗ trợ cho nhau trong quá trình dạy học.

- Đối với mỗi hình thức thì có phương pháp dạy học khác nhau, tùy theo

cách giáo viên sử dụng hình thức mà sử dụng

phương pháp cho phù hợp.

- Mỗi hình thức dạy học còn quy định cách sử dụng phương pháp dạy học trong tiết học.

Đối với mỗi phương pháp thì cũng cần có

các hình thức dạy học cho hợp lý để từ đó nâng

cao hiệu quả trong dạy học.

Vậy mối quan hệ giữa hình thức và phương

pháp có liên quan mật thiết với nhau.

Tùy vào mỗi điều kiên mà cần có sự kết hợp cho

phù hợp để mang lại hiệu quả cao nhất.

DH truyền thống theo hướng đổi mới DH hiện đại theo hướng đổi mới

Phương pháp được sử

dụng chủ yếu Không thuần túy mô tả, giải thích, minh họa

tri thức mà kết hợp giữa truyền thụ với đặt

ra nhiệm vụ thông qua câu hỏi, bài tập…

Thảo luận, báo cáo, khảo sát điều tra, đàm thoại gợi mở, nêu vấn

đề, sử dụng bản đồ theo hướng hướng dẫn HS tự khai thác tri thức,…

Hình thức sử dụng chủ

yếu Trên lớp và toàn lớp Nhóm và cá nhân

Hoạt đông nhận thức

của HS Lắng nghe, thông hiểu, ghi chép, ghi nhớ, tự

tái hiện tri thức

Tranh luận, thảo luận với nhau để tìm ra tri thức mới

Hiệu quả DH Ít phát huy tính tích

cực, chủ động của HS

Phát huy tính tích cực, sáng tạo của HS, đề cao vai trò chủ thể nhận thứuc

3/ Cơ sở

để lựa chọn PP dạy học

Dựa vào chủ trương và nguyên tắc biên soạn

SGK của Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Giảm dần việc thông báo những kiến thức có

sẵn, những kiến thức kết luận → khuyến khích HS

tự tìm ra những kiến thức đó từ các tài liệu và

phương tiện

- Hướng dẫn HS thu thập thông tin qua quan

sát các hiện tượng, các phương tiện, làm thí

nghiệm, nghiên cứu các tư liệu, nghe

giảng,xem phim, nghe bạn trình bày,

Dựa vào phương tiện dạy

học:

Phương tiện đó là hệ thống kênh hình và kênh chữ

- Kênh chữ: hệ thống đọan văn, câu hỏi, bài tập,

-Kênh hình gồm: các sơ đồ, biểu đồ, bản đồ,

lược đồ, tranh ảnh, các mô hình, hình vẽ, lát

cắt, tháp tuổi, để bổ sung cho kênh chữ và

vừa làm nguồn tri thức như kênh hình.

Kênh hình là được sử dụng theo nhiều

chức năng, mục đích như: thực hành, minh

họa, kiểm tra kiến thức, rèn luyện kĩ n

với 3 lớp thì có 3 nội dung địa lý khác nhau

+ lớp 10: địa lý đại cương + lớp 11: địa lý kinh tế xã hội thế giới

+ lớp 12: địa lý Việt Nam

-Đối tượng HS rất đa dạng, mỗi HS có nhu cầu, hứng thú, thói quen học tập khác nhau.

+ theo vùng miền: HS miền núi, đồng bằng, nông thôn, thành thị,

+ theo trình độ: giỏi, khá, yếu,

+ theo hoàn cảnh gia đình: giàu nghèo, ba mẹ, anh chị em,

+ theo hoàn cảnh xã hội: mỗi HS sẽ có mỗi hoàn cảnh khác nhau

→ Không thể có bài giảng địa lý thành công nếu GV xác định phương pháp dạy học chưa phù hợp với đối tượng các em HS.

Dựa vào nội dung bài học địa lý:

Dựa vào đặc điểm đối tượng HS:

Ngoài ra việc áp dụng các phương pháp dạy học còn dựa trên nhiều cơ sở khác như năng lực, sở trường của mỗi GV, kinh nghiệm sư phạm của từng GV, cơ sở vật chất hiện có của nhà trường phổ thông, để có thể áp dụng từng phương

pháp phù hợp

4/ Các phương pháp cụ thể

Đàm thoại gợi mở Bài tập nhận thức Thảo luận

Sử dụng bản đồ Nêu vấn đề

Dạy bài thực hành trên lớp

Khảo sát, điều tra Đóng vai

1 PP đàm thoại gợi mở

- Là pp GV xây dựng và nêu câu hỏi cho HS trên cơ sở tri

thức cũ học sinh tìm ra tri thức mới

- Được sử dụng chủ yếu trong cả 3 lớp

- Các pp thường dùng đó là: gợi mở→ phát hiện vấn đáp→ tái hiện, ôn tập, củng cố

- PP này thường được sử dụng với hình thức: toàn lớp, cá nhân-Tác dụng:

+Phát huy tính tích cực, tìm tòi, sáng tạo của

học sinh

+ Củng cố kiến thức

* Lưu ý khi sử dụng pp:

- Khi đặt câu hỏi:

+ Câu hỏi đúng ND chính, phù hợp đối tượng HS

+ Không hỏi dạng đúng sai, có không

+ Câu hỏi phải rõ ràng, không chung chung

- Khi đọc câu hỏi:

+ Trước khi đọc câu hỏi nên có câu dẫn, hoặc câu nói kiểu tổ chức kiểu tổ chức dạy học

- Khi gọi HS trả lời:

+ Có độ dừng sau khi đặt câu hỏi

+ Gọi HS không dơ tay là chính để phát huy tính tích cực của

HS, khó thì gọi HS giỏi, câu hỏi đúng sai thì hỏi cả lớp

Ví dụ:

• Sau khi HS đã học xong bài 2 Vị trí địa lý phạm

vi lãnh thổ môn địa lý tự nhiên Việt Nam lớp

12 Sau đó GV có thể xây dựng câu hỏi: Dựa vào vị trí địa lý, phạm vi lãnh thổ của nước ta

Em hãy rút ra ý nghĩa về mặt tự nhiên ,kinh tế văn hóa xã hội và quốc phòng.

• HS đứng dậy trả lời GV nhận xét củng cố

chuẩn kiến thức cho HS.

2 PP bài tập nhận thức

-Là pp GV xây dựng các câu hỏi, bài tập cho các phần nội dung bài học, HS thực hiện công tác độc lập để tự nhận tri thức mới

- Được sử dụng chủ yếu: cả 3 lớp

- Các dạng bài tập:Truyền thống, Bài tập test, Sơ đồ, Bảng kiến thức

- Thường được sử dụng với hình thức: cá nhân, toàn lớp

+ Nên sử dụng dưới dang sơ đồ, bảng kiến thức

+ Câu hỏi, bài tập đặt ra rõ ràng, dễ hiểu

+ Đáp án chính xác, ngắn gọn

Ví dụ

• Trong bài 11 khu vực Đông Nam Á Chương trình lớp 11 Sau khi học sinh đã tìm hiểu xong phần nội dung cơ bản của vị trí địa lý và phạm vi lãnh thổ của khu vực.

Bước 1 GV có thể xây dựng câu hỏi để HS tìm tòi

nhận thức tri thức mới như sau: Em hãy nêu

những thuận lợi và khó khăn của vị trí địa lý và lãnh thổ đối với việc phát triển kinh tế - xã hội

của khu vực Đông Nam Á

Bước 2 GV gọi HS đứng dậy trả lời sau đó GV

củng cố kiến thức.

3 PP thảo luận

-Là pp GV cấu tạo nội dung bài học hay 1 phần nội dung bài học dưới dạng bt nhận thức, GV nêu lên để HS trao đổi với nhau, trình bày ý kiến cá nhân hay đại diện của nhóm trình bày trước lớp

- Được sử dụng ở các lớp

- Có 2 dạng:Toàn lớp, theo nhóm

- Hình thức chủ yếu là nhóm

- Tác dụng: Hình thành, rèn luyện kỹ năng tổ chức, hoạt

động nhóm, năng lực nhận thức tri thức, tư duy cho HS

•Lưu ý:

+ Luôn phải có nhóm trưởng

+ Nêu yêu cầu, hướng dẫn cụ thể

+ Nêu thời gian thảo luận

+ Khi các nhóm HS đang thảo luận GV phải xuống lớp đọng viên, nhắc nhở, hướng dẫn thêm cho HS nhưng không được kết luận ngay

Ví dụ

• Đối với bài 30: Vấn đề phát triển ngành giao thông vận tải và thông tin liên lạc

• Mục I giao thông vận tải chúng ta chia lớp

thành 4 nhóm: Mỗi nhóm thực hiện 1 phần nội dung Cụ thể: Nhóm 1 - đường sông

+ Tạo được hứng thú, tính tích cực học tập cho HS

-Lưu ý:

+ Xác định vị trí treo bản đồ trên bảng: trái của bảng

+ Dùng thước để chỉ dài khoảng 50cm

+ Chỉ đúng hướng vấn động của đối tượng

Ví dụ

• Trong bài 11 khu vực Đông Nam Á Trong phần I.Tự nhiên Giảng về nội dung vị trí địa lý và

phạm vi lãnh thổ

• Bước 1 GV treo bản đồ Châu Á lên bảng Sau đó

yêu cầu HS xác định vị trí Địa lý của ĐNÁ trên

bản đồ ( tọa độ; tiếp giáp biển đại dương,quốc gia nào; nằm trong khu vực nào cả Châu Á )

• Bước 2 GV nhận xét, củng cố cho HS

5 PP dạy học nêu vấn đề

- Là PP GV đưa ra trước HS 1 vấn đề có chứa đựng mâu

thuẫn giữa kiến thức đã biết và kiến thức chưa biết GV

chuyển HS vào tình huống có vấn đề, kích thích hoạt động tư duy của HS trong việc giải quyết vấn đề

-Được sử dụng chủ yếu ở lớp 11 và 12

- Hình thức được sử dụng chủ yếu là cá nhân

-Tác dụng:

+ Kích thích hoạt động tư duy của HS

+ HS tự nhận ra tri thức mới giúp ghi nhớ sâu hơn

Ví dụ

• Trong phần tiết học Nhật Bản lớp 11 GV có thể

mở bài bằng cách đưa ra trước HS 1 vấn đề có

tính mâu thuẫn:

Hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về 1 quốc

gia Đất nước mặt trời mọc, đất nước của sự phát triển Nhưng tại sao là 1 quốc gia khó khăn về tự nhiên, nghèo nguồn tài nguyên nhưng lại có nền kinh tế phát triển đến như vậy Muốn biết thì

hôm nay thầy và các em sẽ vào bài Nhật Bản

6 PP dạy bài thực hành trên lớp

-Là PP GV hướng dẫn HS thực hiện hành động vào trong thực tiễn nhằm trang bị kiến thức, hình thành và rèn luyện các kĩ năng môn DL cho HS trong nhà trường phổ thông

- Được sử dụng ở cả 3 lớp

- Hình thức sử dụng chủ yếu là cá nhân, lớp

- Tác dụng:

+ Củng cố, mở rộng kiến thức cho HS

+ Hình thành, rèn luyện các kĩ năng DL cho HS

+ Giúp HS vận dụng kiến thức đã học vào thực hiện

hành động trong thực tiễn

-Lưu ý:

+ Tùy bài thực hành có số câu nhiều hay ít mà áp dụng các bước riêng rẽ từng câu hay thực hiện các bước cho tất cả các câu

+ Không tổ chức hoạt động nhóm kiểu chuyên sâu

+ Nếu BTH dài thì cho HS thực hiện phần cơ bản, phần tương tự cho HS về nhà làm

+ Đối với BTH khó như viết báo cáo, nghiên cứu Địa lý địa phương thì

-Lưu ý:

Ví dụ

• Đối với bài 3 thực hành vẽ lược đồ Việt Nam

Trước hết GV cần trình bày được phần nội dung

và yêu cầu của bài.

• Bước tiếp theo GV hướng dẫn HS cách vẽ Sau

đó cho HS tiến hành Thực hành tại lớp trong

vòng khoảng 30 phút, trong quá trình thực hành,

GV phải di chuyển và theo dõi khắp lớp xem có

HS nào không thực hành vẽ lược đồ hay không

• Phần thời gian còn lại GV kiểm tra lại HS có vẽ đúng, thẩm mỹ hay không Nếu có HS vẽ có HS

vẽ chưa xong yêu cầu HS đó về nhà hoàn thành.

7 PP khảo sát, điều tra

- Là pp căn cứ vào vấn đề đc đặt ra hướng dẫn HS

tiến hành thu thập thông tin từ nhiều nguồn và

bằng nhiều cách khác nhau; sau đó tiến hành phân

tích tổng hợp, so sánh, khái quát để xđ các giả

thuyết đúng, rút ra KL, đề xuất giải pháp hoặc nêu

ra các kiến nghị

-Được sử dụng chủ yếu ở lớp 12

- Hình thức được sử dụng chủ yếu là nhóm và cá nhân

-Tác dụng:

+ Phát huy khả năng tìm tòi, học hỏi thực tiễn cho HS

+ Giáo dục cho các em tình yêu quê hương đất nước

+ Tăng vốn hiểu biết cho HS

Ví dụ

• Đối với tiết học địa lý địa phương tỉnh Thừa Thiên

Huế Có thể cho học sinh tìm hiểu về đặc điểm kinh

tế xã hội của vùng.

• GV hướng dẫn HS thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau như các trang web trên internet GV

hướng dẫn HS phải phân tích, so sánh rồi HS tự rút

ra các giải pháp sau đó yêu cầu HS hoàn thành

trong khoảng thời gian nhất định.

• Khi HS đã hoàn thành GV nhận xét, củng cố đối chiếu kết quả, cho điểm

8 PP đóng vai

- Là PP tổ chức các hoạt động với các nhân vật giả định trong đó, các tình thế trong thực tiễn cuộc sống đươc thể hiện tức thời thành những hành động có tính kịch do HS đóng và và trình diễn

-Được sử dụng chủ yếu ở lớp 10

- Hình thức chủ yếu là nhóm

Ví dụ: tổ chức cuộc thi giữa các nhóm thi đua đóng

vai diễn kịch bàn về vấn đề dân số và môi trường

Ví dụ: tổ chức cuộc thi giữa các nhóm thi đua đóng

vai diễn kịch bàn về vấn đề dân số và môi trường

-Tác dụng:

+ Giúp HS hiểu sâu hơn các vấn đề địa lý và xã hội

+ HS sẽ có cái nhìn, thái độ sâu, mạnh mẽ hơn đối với các vấn đề để

từ đó có các hành động đúng đắn

Phương pháp hoạt động Nội dung chính

Thuận lợi gì phát triển KT?

Họat động 2:Điều kiện tự nhiên

Sử dụng PP thảo luận nhóm được

phân sẵn theo phiếu học tập

Nhóm 1: miền tây

Nhóm 2: trung tâm

Nhóm 3: miền đông

Nhóm 4: A-la-xca và Haoai

Tìm hiểu: Đặc điểm tự nhiên:địa

hình, đất đai, sông ngòi, khí hậu,

- Giữa 2 đại dương: Thái Bình Dương

- Tiếp giáp Canada và Mĩ Latinh

II Điều kiện tự nhiên

Ví dụ: BÀI 6: HỢP CHÚNG QUỐC HOA KÌ

TIẾT 1: TỰ NHIÊN VÀ DÂN CƯ

Phương pháp hoạt động Nội dung chính

Hoạt động 3:Dân cư

dân cư? => nguyên nhân?

- Hoạt động thảo luận cặp

* Phiếu học tập : Phân bố dân

cư:

Vùng :

Các thành phố lớn:

III Dân cư

1 Gia tăng dân số

- Dân số đứng thứ 3 TG

- DS tăng nhanh, phần nhiều do nhập

cư, chủ yếu từ châu Âu, Mĩ latinh, Á

- Người nhập cư đem lại nguồn tri thức, vốn và lực lượng lao động

2 Thành phần dân cư

- Đa dạng:

+ Có nguồn gốc chủ yếu từ châu Âu + Gốc chấu Á và Mĩ Latinh đang tăng mạnh

+ Dân Anhđiêng còn 3 triệu người

3 Phân bố dân cư

- Tập trung ở : + Vùng Đông Bắc và ven biển + Sống chủ yếu ở các đô thị

- Dân cư có xu hướng chuyển từ Đông Bắc xuống phíaNam và ven TBD

CÁM ƠN THẦY GIÁO VÀ

CÁC BẠN ĐÃ CHÚ Ý

LẮNG NGHE !

MONG CÓ SỰ ĐÓNG GÓP, BỔ

SUNG ĐỂ BÀI THUYẾT TRÌNH

HOÀN THIỆN HƠN !!