Luận án Tiến sĩ Kinh tế: Vai trò của nhà nước trong công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu của Malaixia - Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Luận án Tiến sĩ Kinh tế: Vai trò của nhà nước trong công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu của Malaixia - Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trình bày lý luận về vai trò của nhà nước trong công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu, thực trạng về vai trò của nhà nước trong công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu của Malaixia, khả năng vận dụng một số kinh nghiệm về vai trò của nhà nước trong công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu của Malaixia vào Việt Nam hiện nay.

L I CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên c u khoa h c ñ c l p c a tôi Các s∀ li#u trong lu n án là trung th∃c và có ngu∋n g∀c c( th), rõ ràng Các k,t

qu c a lu n án chưa t0ng ñư1c công b∀ trong b3t c công trình khoa h c nào N,u có sai sót, tôi xin ch5u trách nhi#m hoàn toàn trư6c pháp lu t

NGHIÊN C U SINH

Tr n Tu n Linh

M C L C

L I CAM ðOAN i

DANH M C CÁC CH VI T T T iii

DANH M C B∀NG BI#U iv

DANH M C HÌNH V& v

L I M∋ ð(U 1

Chương 1 CƠ S∋ LÝ LU/N V0 VAI TRÒ C3A NHÀ NƯ6C TRONG CÔNG NGHI8P HOÁ HƯ6NG V0 XU;T KH=U 5

1.1 V9 CÔNG NGHI>P HÓA HƯΧNG V9 XUΦT KHΗU 5

1.2 VAI TRÒ CΜA NHÀ NƯΧC TRONG CÔNG NGHI>P HOÁ HƯΧNG V9 XUΦT KHΗU 29

Chương 2 TH≅C TRΑNG V0 VAI TRÒ C3A NHÀ NƯ6C TRONG CÔNG NGHI8P HÓA HƯ6NG V0 XU;T KH=U C3A MALAIXIA Χ BÀI HDC KINH NGHI8M 50

2.1 KHÁI QUÁT V9 VAI TRÒ CΜA NHÀ NƯΧC THΣI KỲ MALAIXIA THWC HI>N CÔNG NGHI>P HÓA THAY THΨ NHΖP KHΗU 50

2.2 VAI TRÒ CΜA NHÀ NƯΧC TRONG CÔNG NGHI>P HOÁ HƯΧNG V9 XUΦT KHΗU CΜA MALAIXIA (1971 ⊥ NAY) 57

2.3 MαT Sχ BÀI HεC KINH NGHI>M V9 VAI TRÒ CΜA NHÀ NƯΧC TRONG CÔNG NGHI>P HOÁ HƯΧNG V9 XUΦT KHΗU φ MALAIXIA 117

Chương 3 KH∀ NĂNG V/N D NG MΗT SΙ KINH NGHI8M V0 VAI TRÒ C3A NHÀ NƯ6C TRONG CÔNG NGHI8P HOÁ HƯ6NG V0 XU;T KH=U C3A MALAIXIA VÀO VI8T NAM HI8N NAY 134

3.1 KHÁI QUÁT V9 VAI TRÒ CΜA NHÀ NƯΧC ðχI VΧI HOηT ðαNG XUΦT KHΗU TRONG CÔNG NGHI>P HOÁ, HI>N ðηI HOÁ φ NƯΧC TA Tι 1986 ðΨN NAY 134

3.2 MαT Sχ ðImM TƯƠNG ðοNG VÀ KHÁC BI>T CΜA VI>T NAM VÀ MALAIXIA KHI THWC HI>N CÔNG NGHI>P HOÁ 154

3.3 KHπ NĂNG VΖN DσNG MαT Sχ KINH NGHI>M V9 VAI TRÒ CΜA NHÀ NƯΧC TRONG CÔNG NGHI>P HOÁ HƯΧNG V9 XUΦT KHΗU CΜA MALAIXIA VÀO VI>T NAM HI>N NAY 161

K T LU/N 193

DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH ðà CÔNG BΙ C3A TÁC GI∀ 196

DANH M C TÀI LI8U THAM KH∀O 197

DANH M C CÁC KÝ HI8U VÀ TΠ VI T T T

AFTA Khu v∃c m u d5ch t∃ do ASEAN

APEC Diωn ựàn h1p tác kinh tê châu Á ⊥

Thái Bình Dương ASEAN Hi#p h i các nư6c đông Nam Á

ASEM H i ngh5 thư1ng ựψnh Á ⊥ Âu

CNH, HđH Công nghi#p hoá, hi#n ự{i hoá

FDI đ|u tư tr∃c ti,p nư6c ngoài

FTA Hi#p ự5nh thương m{i t∃ do

GATT Hi#p ự5nh chung v} thương m{i

và thu, quan

!

GDP T∼ng s.n phỚm qu∀c n i

#

KCNC Khu công ngh# cao

KTMTD Khu thương m{i t∃ do

ODA Ngu∋n v∀n hẶ tr1 phát tri)n

chắnh th c

UNIDO T∼ ch c phát tri)n công nghi#p

c a Liên h1p qu∀c

!

XHCN Xã h i ch nghĩa

DANH M C CÁC B∀NG BI#U

B.ng 2.1: Phân b∼ ngân sách cho phát tri)n công nghi#p (1986 – 1995) 63

B.ng 2.2: FDI vào các ngành kinh t, c a Malaixia 1988 ⊥ 1994 72

B.ng 2.3: V∀n ñ|u tư và t€ tr ng v∀n ñ|u tư c a các công ty n i ñ5a trong t∼ng v∀n ñ|u tư c a các công ty ‹ Malaixia (1986 ⊥1991) 75

B.ng 2.4: Kim ng{ch xu3t nh p kh•u c a Malaixia giai ño{n 1986 ⊥ 1996 84

B.ng 2.5: Cơ c3u s.n ph•m xu3t kh•u c a Malaixia giai ño{n 1970 ⊥1995 86

B.ng 2.6: Xu3t nh p kh•u c a Malaixia (1996 ⊥ 2007) 113

B.ng 3.1: Cơ c3u hàng xu3t kh•u phân theo ngành hàng (2004 ⊥2006) 145

B.ng 3.2: T∀c ñ tăng trư‹ng kinh t, qua các giai ño{n 147

B.ng 3.3: Cơ c3u ngành trong GDP (1986 – 2007) 148

B.ng 3.4: Cơ c3u hàng nh p kh•u phân theo ngành hàng giai ño{n 2004 – 2006 152

DANH M C CÁC HÌNH V&

Hình 2.1: Cơ c3u FDI trong các ngành kinh t, Malaixia giai ño{n 1971 ⊥ 1987 71

Hình 2.2 Cơ c3u ngành kinh t, trong GDP 84

Hình 2.3 Cơ c3u th5 trư•ng xu3t kh•u c a Malaixia (1970 – 1994) 88

Hình 2.4.T∀c ñ tăng trư‹ng GDP c a Malaixia (2002 – 2007) 114

Hình 2.5: Cơ c3u ngành kinh t, c a Malaixia (2001 – 2006) 115

Hình 3.1: Kim ng{ch xu3t kh•u giai ño{n 1986 ⊥ 2007 142

Hình 3.2 T€ tr ng kim ng{ch xu3t kh•u hàng công nghi#p trong t∼ng kim ng{ch xu3t kh•u 144

Hình 3.3: T∀c ñ tăng trư‹ng kinh t, qua các giai ño{n 147

L I M∋ ð(U

1 Tính c p thiΘt cΞa ñ[ tài lu⊥n án

Công nghi#p hoá là con ñư•ng t3t y,u ñưa các nư6c ñang phát tri)n thoát khŽi tình tr{ng nghèo nàn, l{c h u v} kinh t, và k‚ thu t ñ) tr‹ thành xã h i hi#n ñ{i, văn minh Công nghi#p hóa ‹ các nư6c ñang phát tri)n có s∃ ña d{ng v} mô hình do vi#c th∃c hi#n chi,n lư1c công nghi#p hóa ‹ mƒi nư6c còn b5 chi ph∀i b‹i ý th c h# chính tr5 Th∃c t,, quá trình công nghi#p hóa ‹ các nư6c ñang phát tri)n v6i nh’ng thành công và h{n ch, khác nhau, th m chí có nư6c ph.i tr giá cho s∃ phát tri)n ði}u ñó ñã thu hút s∃ quan tâm nghiên c u c a nhi}u h c gi trên th, gi6i v} con ñư•ng công nghi#p hoá c a nh’ng nư6c này

Malaixia là thành viên c a ASEAN và có m t s∀ ñi)m tương ñ∋ng v6i Vi#t Nam khi bư6c vào công nghi#p hóa Khi tri)n khai công nghi#p hoá, Malaixia ñã nhanh chóng chuy)n t0 chi,n lư1c thay th, nh p kh•u sang hư6ng v} xu3t kh•u và ñ{t ñư1c nh’ng thành công quan tr ng trong phát tri)n kinh t, Ho{t ñ ng xu3t kh•u ngày càng ñóng vai trò tích c∃c v6i tăng trư‹ng kinh t,, chuy)n d5ch cơ c3u kinh t, v6i s∃ ña d{ng hoá ngành ngh} hư6ng v} xu3t kh•u ñ) chu•n b5 gia nh p hàng ngũ các nư6c công nghi#p m6i Thành công 3y cho th3y, nhà nư6c luôn là tác nhân quan tr ng trong ti,n trình công nghi#p hóa ‹ Malaixia, ñ•c bi#t trong giai ño{n công nghi#p hóa hư6ng v} xu3t kh•u

φ Vi#t Nam t0 1986 ñ,n nay, CNH, HðH theo ñư•ng l∀i ñ∼i m6i c a ð.ng ñã thu ñư1c nh’ng k,t qu kinh t, quan tr ng ð3t nư6c ñã ra khŽi kh ng ho.ng kinh t, – xã h i và t{o ti}n ñ} ñ) ñ•y nhanh CNH, HðH và tăng nhanh xu3t kh•u Xu3t kh•u th∃c s∃ tr‹ thành ñ ng l∃c cho tăng trư‹ng và thúc ñ•y chuy)n d5ch cơ c3u kinh t, theo hư6ng h i nh p kinh t, qu∀c t, v6i vi#c phát huy l1i th, so sánh Tuy nhiên, nhìn vào quá trình công nghi#p hoá hư6ng v} xu3t kh•u ‹ nư6c ta v–n n.y sinh không ít nh’ng v3n ñ} b3t c p, trong ñó có v3n ñ} thu c v} cơ ch, chính sách, v} b∀ trí cơ c3u kinh t, v.v Vì v y, vi#c nghiên

c u vai trò c a nhà nư6c trong công nghi#p hóa hư6ng v} xu3t kh•u ‹ Malaixia

có ý nghĩa lý lu n, th∃c tiωn sâu sỞc v6i CNH, HđH Ề nư6c ta hi#n nay khi Vi#t Nam ựã là thành viên c a WTO Hơn nỖa, t0 1986 ự,n nay, công nghi#p hoá hư6ng v} xu3t khỚu là m t trong nhỖng v3n ự} quan tr ng trong n i dung ựưỚng l∀i CNH, HđH c a đ.ng và Nhà nư6c ta

2 Tng quan các công trình nghiên cεu liên quan ựΘn lu⊥n án

Th∃c t, cho th3y, v3n ự} vai trò c a nhà nư6c trong quá trình công nghi#p hóa Ề các nư6c ựang phát tri)n là ph{m trù bao hàm nhi}u n i dung NhỖng nghiên c u v} ch ự} này ựã chψ ra nhỖng tác ự ng c a nhà nư6c trong quá trình công nghi#p hóa hư6ng v} xu3t khỚu c a Malaixia trong thỚi gian qua Ề nhỖng khắa c{nh khác nhau

V} nghiên c u Ề nư6c ngoài, có m t s∀ công trình nghiên c u và bài vi,t ựăng t.i trên các t{p chắ chuyên nghành v} công nghi#p hoá hư6ng v} xu3t khỚu

c a Malaixia, như các công trình nghiên c u c a World Bank (1993), ỘThe East Asian Miracle: Economic Growth and Public PolicyỢ [99]; Haggard, Stephen (1999), ỘGovernance and Growth: Lessons from the Asean Economic CrisisỢ [89]; Robert Wade (1990) v6i công trình ỘGoverning the Market: Economic Theory and the Role of Government in East Asian IndustrializationỢ [98] Nhìn chung, t0 các công trình này có th) th3y ựư1c các chắnh sách, gi.i pháp c a nhà nư6c ự∀i v6i phát tri)n kinh t, nói chung, trong ựó có v3n ự} thúc ựỚy ho{t ự ng xu3t khỚu

φ Vi#t Nam, thỚi gian qua ựã có m t s∀ công trình nghiên c u v} kinh t, Malaixia Tác gi đào Lê Minh và Tr|n Lan Hương (2001) v6i công trình ỘKinh t, MalaixiaỢ [47] ựã ự} c p m t s∀ chắnh sách và gi.i pháp trong phát tri)n kinh t, c a Malaixia Ề t3t c các lĩnh v∃c c a n}n kinh t,; PGS TS Phùng Xuân Nh{ (2000) v6i công trình Ộđ|u tư tr∃c ti,p nư6c ngoài ph(c v( công nghi#p hoá Ề Malaixia Ờ Kinh nghi#m ự∀i v6i Vi#t NamỢ [53] nghiên c u v} các chắnh sách, gi.i pháp và nhỖng k,t qu., h{n ch, trong thu hút FDI c a Malaixia Công trình còn ự} c p ự,n nhỖng kinh nghi#m thu hút FDI c a Malaixia có kh năng v n d(ng vào Vi#t Nam TS Hoàng Th5 Thanh Nhàn (2003) v6i công trình Ộđi}u chψnh cơ c3u kinh t, Ề Hàn Qu∀c,

Malaixia và Thái LanỢ [54] ựã làm rõ m t s∀ chắnh sách và gi.i pháp ựi}u chψnh kinh

t, c a Malaixia sau kh ng ho.ng tài chắnh Ờ ti}n t# châu Á năm 1997 v.vẦ

Nhìn chung, thỚi gian qua Ề trong nư6c và nư6c ngoài ựã có m t s∀ công trình nghiên c u v} kinh t, Malaixia hoỚc nghiên c u Ề m c ự gián ti,p trong m∀i quan h# kinh t, c a Malaixia v6i các nư6c khu v∃c đông Nam Á hay đông

Á NhỖng công trình 3y ựã giúp ngưỚi ự c th3y ựư1c tình hình kinh t, ⊥ xã h i

và nhỖng quan h# kinh t, qu∀c t, c a Malaixia t0 sau ngày giành ự c l p dân t c ự,n nay Tuy nhiên, trong th∃c t, hi#n chưa có công trình nào nghiên c u v} vai trò c a nhà nư6c trong quá trình công nghi#p hoá hư6ng v} xu3t khỚu Ề

Malaixia đó là lý do nghiên c u sinh ch n ự} tài nghiên c u: ỘVai trò c a nhà

nư c trong quá trình công nghi p hoá hư ng v xu t kh u c a Malaixia ! kinh nghi m và kh# năng v%n d∋ng v o Vi t NamỢ∗

3 Mφc tiêu cΞa ự[ tài lu⊥n án

M(c ựắch nghiên c u c a lu n án là nghiên c u v} vai trò c a nhà nư6c trong quá trình công nghi#p hoá hư6ng v} xu3t khỚu Ề Malaixia T0 ựó rút ra nhỖng bài h c kinh nghi#m có ý nghĩa lý lu n và th∃c tiωn v} vai trò nhà nư6c trong công nghi#p hóa hư6ng v} xu3t khỚu có kh năng v n d(ng v6i nư6c ta hi#n nay Vi#c nghiên c u v n d(ng d∃a trên cơ sỀ xem xét nhỖng ựi)m tương ự∋ng và khác bi#t c a hai nư6c Vi#t Nam và Malaixia trong ti,n hành công nghi#p hoá và ựỚy m{nh xu3t khỚu

4 đγi tưηng và phιm vi nghiên cεu cΞa lu⊥n án

Χ đ∀i tư1ng nghiên c u c a lu n án là vai trò c a nhà nư6c Malaixia trong

quá trình công nghi#p hóa hư6ng v} xu3t khỚu

Χ Ph{m vi nghiên c u:

N i dung vai trò nhà nư6c trong công nghi#p hóa là ự} tài r ng, Ề ựây

lu n án chψ t p trung vào vi#c l∃a ch n chi,n lư1c và nhỖng chắnh sách c a nhà nư6c nh≤m thúc ựỚy công nghi#p hóa hư6ng v} xu3t khỚu

ThỚi gian nghiên c u khi Malaxia bỞt ự|u chuy)n sang th∃c hi#n công nghi#p hóa hư6ng v} xu3t khỚu (1971 Ờ nay)

5 Các phương pháp nghiên cεu

Lu n án sấ d(ng phương pháp lu n c a ch nghĩa duy v t bi#n ch ng, ch nghĩa duy v t l5ch sấ đ∋ng thỚi, lu n án còn sấ d(ng các phương pháp l5ch sấ, phương pháp lôgic, phương pháp nghiên c u so sánh và phương pháp phân tắch kinh t, ự) làm rõ n i dung nghiên c u Lu n án ựã k, th0a và sấ d(ng có ch n

l c nhỖng k,t qu nghiên c u v} công nghi#p hóa c a Malaixia trư6c ựó H# th∀ng s∀ li#u ựã ựư1c thu th p t0 nhi}u ngu∋n ự) ph(c v( cho m(c tiêu nghiên

c u Trong th∃c hi#n lu n án, nghiên c u sinh còn ti,p thu ý ki,n ựóng góp c a các chuyên gia Vi#n đông Nam Á, Vi#n đông BỞc Á v} nghiên c u trên

6 Nhκng ựóng góp mmi cΞa lu⊥n án

⊥ Làm rõ cơ sỀ lý lu n và th∃c tiωn v} vai trò c a nhà nư6c trong quá trình công nghi#p hoá hư6ng v} xu3t khỚu

⊥ Làm rõ th∃c tr{ng vai trò c a nhà nư6c trong quá trình công nghi#p hoá hư6ng v} xu3t khỚu Ề Malaixia T0 nhỖng thành công và h{n ch, ự) rút ra nhỖng bài h c kinh nghi#m v} vai trò c a nhà nư6c ự∀i v6i công nghi#p hoá

⊥ Lu n gi.i kh năng v n d(ng m t s∀ kinh nghi#m c a Malaixia v} vai trò c a

nhà nư6c trong quá trình công nghi#p hoá hư6ng v} xu3t khỚu v6i nư6c ta hi#n nay

7 KΘt c u cΞa lu⊥n án

Ngoài lỚi mỀ ự|u, k,t lu n, danh m(c tài li#u tham kh.o, lu n án ựư1c k,t c3u thành 3 chương

Chương 1: Cơ sỀ lý lu n v} vai trò c a nhà nư6c trong công nghi#p hóa hư6ng

v} xu3t khỚu

Chương 2: Th∃c tr{ng v} vai trò c a nhà nư6c trong công nghi#p hóa hư6ng v}

xu3t khỚu c a Malaixia Ờ Bài h c kinh nghi#m

Chương 3: Kh năng v n d(ng m t s∀ kinh nghi#m v} vai trò c a nhà nư6c

trong công nghi#p hóa hư6ng v} xu3t khỚu c a Malaixia vào Vi#t Nam hi#n nay