Tóm tắt báo cáo tổng kết đề tài khoa học và công nghệ cấp Đại học Đà Nẵng: Biến dồn tích trong lợi nhuận công bố của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam và đánh giá thị trường

General information Project title: Accruals in the reporting earnings of Vietnamese listed firms and the evaluation of the market Code number: 2013-04-39-BS Project Leader: Duong Ngu

BI N D N TÍCH TRONG L I NHU N CÔNG

B C A CÁC CÔNG TY NIÊM Y T TRÊN TH

BI N D N TÍCH TRONG L I NHU N CÔNG

B C A CÁC CÔNG TY NIÊM Y T TRÊN TH

M C L C

M C L C i

DANH M C B NG BI U iii

THÔNG TIN K T QU NGHIÊN C U iv

INFORMATION ON RESEARCH RESULTS viii

M U 1

T ng quan các nghiên c u tr c đây 1

Tính c p thi t c a đ tài 3

M c tiêu c a đ tài 4

i t ng nghiên c u và Ph m vi nghiên c u 4

Cách ti p c n và Ph ng pháp nghiên c u 4

CH NG 1: T NG QUAN V BI N D N TÍCH VÀ TÍNH N NH DUY TRÌ C A BI N D N TÍCH VÀ ÁNH GIÁ C A TH TR NG 6

1.1 T ng quan v bi n d n tích 6

1.2 Tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích và đánh giá c a th tr ng đ i v i bi n d n tích 13

CH NG 2: THI T K NGHIÊN C U 17

2.1 o l ng bi n d n tích trong nghiên c u 17

2.2 o l ng tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích 17

2.3 ánh giá c a th tr ng đ i v i bi n d n tích 20

2.4 Ph ng pháp nghiên c u 21

2.5 Ch n m u 21

CH NG 3: K T QU NGHIÊN C U 23

3.1 Tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích 23

3.1.1 Mô t th ng kê 23

3.1.2 c l ng các mô hình v i toàn b m u 26

3.1.3 c l ng các mô hình v i t ng nhóm phân lo i 27

3.1.3.1 Tính n đ nh duy trì theo m c đ bi n thiên c a bi n d n tích 27

3.1.3.2 Tính n đ nh duy trì theo đ l n c a bi n d n tích 30

3.1.3.3 Tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích so v i dòng ti n 35

3.2 M c đ đánh giá c a th tr ng đ i v i bi n d n tích 41

3.2.1 Mô t th ng kê 41

i

3.2.2 M c đ đánh giá c a th tr ng đ i v i bi n d n tích 43

K T LU N 45 TÀI LI U THAM KH O 48

ii

B GIÁO D C VÀ ÀO T O

n v : I H C À N NG

THÔNG TIN K T QU NGHIÊN C U

1 Thông tin chung

- Tên đ tài: Bi n d n tích trong l i nhu n công b c a các công ty niêm

y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam và ánh giá c a

Nghiên c u này nh m đ n các m c tiêu c th sau:

• Làm rõ tính ch t c a bi n d n tích trong l i nhu n đ c công b c a các

công ty niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

• Làm rõ đánh giá c a th tr ng đ i v i bi n d n tích trong thi t l p các đánh giá v l i nhu n và tri n v ng c a các công ty niêm y t

Trên c s các m c tiêu c th trên, nghiên c u này h ng đ n các m c tiêu sau cùng nh sau:

• Giúp nâng cao ch t l ng c a d đoán l i nhu n thông qua làm rõ tính

ch t c a bi n d n tích trong l i nhu n đ c công b trên báo cáo tài chính

c a doanh nghi p niêm y t

• nh h ng phân tích báo cáo tài chính c a các doanh nghi p

3 Tính m i và sáng t o

Nghiên c u tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích có ý ngh a đ i v i nhi u

ng d ng khác nhau có liên quan đ n vi c d báo l i nhu n c a các doanh nghi p ây là nghiên c u th c ch ng đ u tiên th c hi n m t phân tích th c

ch ng v tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích và đánh giá c a th tr ng đ i v i

iv

bi n d n tích c a các doanh nghi p niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t

Nam K t qu nghiên c u c a nghiên c u này nh t quán v i các nghiên c u

tr c đây v tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích Tuy nhiên, trong b i c nh

Vi t Nam, ch a có nghiên c u c th nào đ c p đ n vi c làm rõ tính n đ nh c a

bi n d n tích trong l i nhu n công b c a các doanh nghi p niêm y t trên th

tr ng ch ng khoán Vi t Nam Ý ngh a c ng nghiên c u này là giúp cho vi c thi t l p các cách th c d báo l i nhu n c a các doanh nghi p đ c phù h p h n

d n tích i u này có th đ c gi i thích b i đ c đi m ho t đ ng c a các doanh nghi p So v i doanh nghi p có bi n d n tích l n (không nh t thi t đ ng ngh a

v i quy mô doanh nghi p l n), các doanh nghi p có bi n d n tích nh có th không ph i do đ c đi m c a doanh nghi p mà th ng th hi n là m t bi n c đ c thù trong ho t đ ng c a m t n m nh t đ nh h n là đ c đi m ho t đ ng c a công

ty, ho c c ng có th suy đoán r ng các doanh nghi p có bi n d n tích nh có

m c đ bi n thiên c a bi n d n tích cao h n T nh ng k t qu trên có th rút ra

k t lu n r ng s k t h p gi a tác đ ng c a m c đ bi n thiên và đ l n c a bi n

d n tích s đem l i hi u ng tác đ ng đ n bi n d n tích cao nh t Các doanh nghi p có m c đ bi n thiên c a bi n d n tích càng th p và đ l n c a bi n d n

v

tích càng cao thì m c đ n đ nh duy trì c a bi n d n tích càng cao và ng c l i Bên c nh đó, c ng c n kh ng đ nh thêm m c đ bi n thiên c a bi n d n tích có

Cu i cùng, nghiên c u này c ng tr l i cho câu h i li u th tr ng đánh giá

nh th nào v bi n d n tích Th tr ng đánh giá bi n d n tích cao h n so v i dòng ti n khi đánh giá tri n v ng c a doanh nghi p Trong b i c nh bi n d n tích

có tính n đ nh duy trì th p h n so v i dòng ti n, vi c th tr ng d a nhi u vào

bi n d n tích có th thi t l p các d đoán v tri n v ng c a doanh nghi p m t cách sai l m Tuy nhiên, đây c ng là đ c đi m c a m t th tr ng non tr khi

m c đích đ u t ch y u h ng t i các thành qu ng n h n

5 S n ph m

S n ph m c a nghiên c u này là m t nghiên c u th c ch ng v tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích và đánh giá c a th tr ng đ i v i bi n d n tích c a các doanh nghi p niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam ng th i, các k t

qu nghiên c u c ng đ c công b trên t p chí khoa h c chuyên ngành

Nghiên c u tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích có ý ngh a đ i v i nhi u

ng d ng khác nhau có liên quan đ n vi c d báo l i nhu n c a các doanh nghi p

Cu i cùng, nghiên c u này là ti n đ cho các nghiên c u ti p theo trong

t ng lai ây c ng là tài li u h u ích cho vi c gi ng d y liên quan đ n tính n

đ nh duy trì c a bi n d n tích và đánh giá c a th tr ng đ i v i bi n d n tích

vi

6 Hi u qu , ph ng th c chuy n giao k t qu nghiên c u và kh n ng áp

d ng

Báo cáo t ng h p chính th c s chuy n giao cho i h c à N ng, Tr ng

i h c Kinh t đ làm tài li u K t qu nghiên c u c ng s đ c công b r ng rãi thông qua bài báo khoa h c đ ng trong t p chí khoa h c chuyên ngành

INFORMATION ON RESEARCH RESULTS

1 General information

Project title: Accruals in the reporting earnings of Vietnamese listed

firms and the evaluation of the market

Code number: 2013-04-39-BS

Project Leader: Duong Nguyen Hung, PhD

Implementing institution: The University of Economics

Duration: from 12 Jan 2013 to 12 Jan 2014

2 Objective(s)

This paper focuses on the following objectives:

• Improve earnings forecast through exploring the nature of Accruals in the reporting earnings of Vietnamese listed firms

• Directing the evaluation of the market

• Provide insights for financial statement analysis

3 Creativeness and innovativeness

This is the first empirical research paper that tries to carry out an empirical analysis of accruals and the value relevance of accruals in the context of the Vietnamese listed firms The findings are consistent with the prior studies The results of the paper can help improving earnings forecast in various applications such as firm valuation

This paper also test whether the market is aware of the low persistence of accruals in formulating its expectation about the factor earnings and prospect of thông tin listed firms The findings suggest that limitation on knowing the nature

of accruals can result in establishing unreasonable expectation and ineffective allocation of resources

4 Research results

viii

Firstly, the fidings of the research show that the variability of accruals negatively relates the persistence of accruals The more the variability of accruals

is the less persistence of accruals is and vice versa In addition, the persistence of accruals also decreases over time Secondly, the magnitude of the accruals also relate positively to the persistence of accruals Companies with high accruals tend to have more persistent accruals Companies with low accruals tend to have more volatile accruals This may be because companies happen to have low accruals for a year rather than this reflects the nature of the operation of the companies One may also projecture that companies with low accruals simply have less persistent accruals The volatility effect combined with the magnitude effect of accruals can result in the combined effect such that companies with less volatile accruals and high accruals should have high persistent accruals Furthermore, it is worth knowing that thông tin volatility effect of accruals have higher power than the magnitude effect of accruals

This paper also compares the persistence of accruals with that of cash flows The results show that accruals have lower persistence than cash flows do, especially for short-term projection To some extent, the volatility of accruals exerts some influence on the persistence of cash flows though it’s not clear The future research should go into explaining the reasons for the lower persistence of accruals

Finally, this paper also explores the evaluation of the market on accruals in reporting earnings of listed companies The fidings indicate that the market overemphasizes accruals in formulation the expectation of the future earnings and prospect of listed companies This fact may lead to mistake in projecting the expected earnings of listed companies given the lower persistence of accruals However, this fact also reflects the nature of an emerging market where investors tend to focus on short-term rather than long-term

5 Products

ix

This paper is an empirical analysis of the persistence of accruals and the evaluation of the market over accruals in reporting earnings of Vietnamese listed companies The results of the paper can help improving earnings forecast in various applications such as firm valuation

This paper should be the starting point for the next research in the future It

is also useful as a reading material for teaching this topic

6 Effects, transfer alternatives of reserach results and applicability

This paper is to deliver to the University of Danang and the University of Economics to make use as research material The findings are also published as papers in professional journals

x

M U

T ng quan các nghiên c u tr c đây

Các nghiên c u tr c đây cho th y r ng m i quan h gi a l i nhu n hi n t i

và l i nhu n k v ng t ng lai liên quan ch t ch đ n các thành ph n c a l i

nhu n và tính n đ nh duy trì c a các thành ph n l i nhu n Sloan [18] là nghiên

c u đ u tiên tr c ti p phân tích tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích và dòng

ti n đ i v i d đoán l i nhu n Sloan k t lu n r ng thành ph n bi n d n tích

trong l i nhu n có tính n đ nh cao h n thành ph n dòng ti n Nghiên c u c a Sloan [18] đã thúc đ y các nghiên c u sau đó v tính n đ nh c a bi n d n tích

trong l i nhu n đ c công b c a các công ty niêm y t Các nghiên c u này có

th đ c phân thành ba lo i nh sau

Dòng nghiên c u đ u tiên đ a ra gi thuy t r ng tính n đ nh th p h n c a

bi n d n tích b t ngu n t các sai s c tính đ i v i giá tr bi n d n tích Ch ng

h n, nghiên c u c a Xie [22] cho th y r ng tính n đ nh th p h n c a bi n d n

t ng quan v i các đ c đi m kinh t , ch ng h n nh s t ng tr ng, và r ng các

đ c đi m kinh t này chi ph i tính n đ nh c a bi n d n tích Ch ng h n, nghiên

c u c a Fairfield và c ng s [8] cho th y tính n đ nh th p h n c a bi n d n tích

so v i dòng ti n phát sinh t s t ng tác gi a s t ng tr ng c a doanh nghi p

v i t su t l i nhu n kinh t th p h n có liên quan đ n su t sinh l i gi m d n c a

1

các kho n đ u t m i Titman và c ng s [21], Anderson và Garcia-Feijoo [1],

và Cooer cùng các c ng s [4] đã đ a ra các gi i thích t ng t

Vi c nghiên c u tính n đ nh c a bi n d n tích có ý ngh a đ i v i các nhà

đ u t Sloan [18] phát hi n r ng các nhà đ u t quá chú tr ng đ n l i nhu n

công b mà không nh n ra đ c s khác bi t trong tính n đ nh gi a bi n d n

tích và dòng ti n Thomas và Zhang [19] phát hi n r ng s thay đ i trong hàng

t n kho là y u t ch y u c a bi n d n tích đ c đánh giá sai l ch K t qu c a

nghiên c u Xie [22] cho th y t su t sinh l i th ng d ch đ t đ c đ i v i các

danh m c đ u t d a trên bi n d n tích tùy ý h n là bi n d n tích không tùy ý

M t s nghiên c u c ng liên h các thu c tính bi n d n tích v i hành vi c a

ng i s d ng BCTC nh nhà phân tích, ki m toán viên, nhà đ u t t ch c

Ch ng h n, Bradshaw và c ng s [2] cho th y các nhà phân tích c ng đánh giá

quá cao tính n đ nh c a bi n d n tích, đ c bi t là các công ty có giá tr bi n d n

tích cao Collins và c ng s [3] xem xét vai trò c a các nhà đ u t t ch c trong

vi c đ nh giá sai l ch bi n d n tích Lev và Nissim [13] th y r ng các nhà đ u t

t ch c không đ u t d a trên các thông tin bi n d n tích, các y u t c u trúc h

th ng c a các công ty có giá tr bi n d n tích cao h n ch các nhà đ u t , bao

g m c nhà đ u t t ch c và cá nhân, trong vi c đ u t d a trên bi n d n tích Trong đ tài này, tác gi nghiên c u tính n đ nh c a bi n d n tích trong l i nhu n công b c a các công ty niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Nghiên c u này là c n thi t nh m thi t l p n n t ng cho vi c xem xét m i liên h

gi a tính n đ nh c a bi n d n tích v i tính d đoán c a l i nhu n Do v y, vi c làm sáng t m i liên h gi a s bi n thiên c a bi n d n tích và s bi n thiên c a

l i nhu n là có ý ngh a trong vi c tìm ra c ch d đoán l i nhu n m t cách có

hi u qu Bên c nh đó, tác gi c ng xem xét xem li u th tr ng có đánh giá bi n

d n tích cao h n so v i dòng ti n hay không

2

Tính c p thi t c a đ tài

M i quan h gi a thành ph n bi n d n tích trong l i nhu n đ c công b trên báo cáo tài chính và giá tr th tr ng c a các doanh nghi p niêm y t trên th

tr ng ch ng khoán Vi t Nam luôn đ c quan tâm S d nh v y là vì, các nhà

đ u t luôn coi l i nhu n là thông tin hàng đ u trong đ nh giá doanh nghi p, mà trong l i nhu n, ph n giá tr bi n d n tích là ph n có tính d đoán v t ng lai

Do v y, nghiên c u tính ch t c a ph n giá tr bi n d n tích trong m i liên h v i giá tr th tr ng c a doanh nghi p là r t h u ích đ t đó, nhà thi t l p chính sách có th xem xét vi c công b thông tin l i nhu n c a doanh nghi p, nh m không ng ng hoàn thi n chính sách công b thông tin, làm cho thông tin k toán

đ c cung c p trên th tr ng này càng tr nên phù h p và tin c y cho các quy t

đ nh đ u t c a nhà đ u t

Hi n nay, n n t ng lý lu n v m i quan h gi a thành ph n bi n d n tích trong l i nhu n đ c công b trên báo cáo tài chính và giá tr th tr ng c a các doanh nghi p niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam v n ch a nhi u Nghiên c u này s làm rõ đ c các tính ch t c a bi n d n tích trong l i nhu n

đ c công b c a các doanh nghi p Li u bi n d n tích trong l i nhu n đ c công b c a các doanh nghi p có tính n đ nh đ c duy trì? ây là nh ng v n đ nghiên c u h u ích đ i v i các quy t đ nh đ u t c a nhà đ u t

M t v n đ quan tr ng n a đ c quan tâm là th tr ng xem xét giá tr c a

bi n d n tích trong l i nhu n đ c công b c a các doanh nghi p nh th nào? Nghiên c u này s làm rõ h n giá tr s d ng c a ph n giá tr bi n d n tích trong

đ nh giá giá tr th tr ng c a các doanh nghi p c ng nh nh h ng c a bi n

d n tích đ n các đánh giá c a th tr ng

M t khác, trên góc đ nhà đ u t , đ tài c ng đ a ra nh ng k t qu đ giúp nhà đ u t trong vi c phân tích tình hình tài chính và k t qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p đ ra các quy t đ nh đ u t phù h p ây th c s là m t nhu c u r t quan tr ng c a các nhà đ u t c bi t s phát tri n c a th tr ng

ch ng khoán Vi t Nam đòi h i khuy n khích nhà đ u t th c hi n các quy t đ nh

đ u t dài h n Các quy t đ nh đ u t này c n ph i d a trên c s phân tích, hi u

3

rõ tình hình tài chính và kh n ng sinh l i c a các công ty niêm y t T t c nh ng

đi u này ph thu c m t ph n quan tr ng vào ch t l ng c a bi n d n tích Nghiên c u này mong mu n rút ra đ c nhi u v n đ cho nhà đ u t trên th

tr ng ch ng khoán

M c tiêu c a đ tài

Nghiên c u này nh m đ n các m c tiêu sau:

• Giúp nâng cao ch t l ng c a d đoán l i nhu n thông qua làm rõ tính

ch t c a bi n d n tích trong l i nhu n đ c công b trên báo cáo tài chính

c a doanh nghi p niêm y t

• nh h ng phân tích báo cáo tài chính c a các doanh nghi p

i t ng nghiên c u và Ph m vi nghiên c u

Bi n d n tích trong l i nhu n đ c công b trên báo cáo tài chính và giá tr

th tr ng c a các doanh nghi p niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

Ph m vi nghiên c u c a đ tài là các công ty niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

Cách ti p c n và Ph ng pháp nghiên c u

Cách ti p c n

D a trên n n t ng các nghiên c u v bi n d n tích tr c đây đ tài xây

d ng mô hình đ gi i quy t các m c tiêu nghiên c u trên n n t ng s li u c a các công ty niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

Ph ng pháp nghiên c u

- T ng h p lý thuy t v bi n d n tích và tính ch t c a bi n d n tích trong các nghiên c u tr c đây

- Xây d ng mô hình và th nghi m mô hình bi n d n tích đ làm rõ tính

ch t c a bi n d n tích trong l i nhu n công b c a các DN niêm y t

- Xây d ng mô hình và Phân tích m i liên h gi a bi n d n tích và đánh giá

c a th tr ng

4

N i dung nghiên c u

N i dung nghiên c u c a đ tài bao g m các n i dung ch y u sau:

- T ng quan v bi n d n tích và tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích và đánh giá c a th tr ng: tài trình bày v t ng h p v các v n đ lý lu n c a đ

tài

- Tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích: tài trình bày v các v n đ thi t

k nghiên c u và k t qu nghiên c u v tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích

- M c đ đánh giá c a th tr ng đ i v i bi n d n tích: tài trình bày v thi t k nghiên c u và k t qu nghiên c u v đánh giá c a th tr ng đ i v i bi n

d n tích c a các doanh nghi p niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

5

K toán theo c s d n tích có ngh a là m i giao d ch kinh t liên quan

đ n tài s n, n ph i tr , ngu n v n ch s h u, doanh thu và chi phí đ c ghi nh n t i th i đi m phát sinh giao d ch, không quan tâm đ n th i đi m

th c t thu ho c chi ti n (VAS 01)

K toán theo c s ti n có ngh a là doanh thu và chi phí đ c ghi nh n

ch trên c s ti n th c s đã thu đ c ho c chi phí đã th c s chi ra b ng

ti n

i m khác nhau m u ch t gi a k toán theo c s d n tích và k toán theo c s ti n là cách th c doanh thu và chi phí đ c ghi nh n i m khác nhau quan tr ng n a là k toán theo c s d n tích là s áp d ng theo nguyên t c ghi nh n doanh thu và nguyên t c phù h p trong khi k toán theo c s ti n thì không áp d ng các nguyên t c này Theo đó, k toán c n

ph i ghi nh n doanh thu khi doanh thu đã th c s phát sinh và chi phí c n

ph i đ c ghi nh n phù h p v i vi c t o ra doanh thu trong k k toán

Vi c áp d ng nguyên t c phù h p b o đ m cho l i nhu n (đ c đo l ng

b ng doanh thu tr chi phí) đ c đo l ng m t cách xác th c, ph n ánh đúng đ n k t qu ho t đ ng c a doanh nghi p Vi c th c hi n k toán theo

c s d n tích d n đ n th i đi m các kho n doanh thu và chi phí đ c nh n khác v i k toán theo c s ti n nh sau:

6

- Doanh thu ch a thu ti n: Doanh thu phát sinh đ c ghi nh n tr c khi ti n thu đ c

- Chi phí ch a chi ti n: Chi phí phát sinh đ c ghi nh n tr c khi ti n

đ c chi ra

- Doanh thu ch a th c hi n: Doanh thu đ c ghi nh n sau khi ti n đã thu vào

- Chi phí tr tr c: Chi phí đ c ghi nh n sau khi ti n đã chi tr

T đó, có hai lo i giá tr d n tích c b n: d n tích doanh thu và d n tích chi phí Doanh thu đ c ghi nh n khi doanh nghi p bán ra hàng hóa,

s n ph m và d ch v ghi nh n giá tr đi vào doanh nghi p này, giá tr

d n tích c a doanh thu ghi nh n giá tr t ng lên mà không ph i b ng ti n Giá tr d n tích c a doanh thu thông th ng nh t chính là các kho n ph i thu đ c hình thành khi doanh nghi p bán hàng ch a thu ti n, ph n ánh

m t giá tr t ng lên m c dù ti n ch a nh n đ c Giá tr d n tích chi phí ghi

nh n giá tr ph i b ra trong vi c t o ra doanh thu mà không ph i b ng ti n

Ví d , ti n l ng ph i tr phát sinh cho nhân công trong m t th i k Các kho n d n tích trên b ng cân đ i k toán có nh ng ý ngh a riêng – ho c là tài s n ho c là n ph i tr

Do ph n ánh k t qu ho t đ ng c a doanh nghi p m t cách xác th c,

k toán theo c s d n tích chính là c s quan tr ng chi ph i ph ng pháp ghi nh n các đ i t ng k toán trong doanh nghi p (tr m t s lo i hình doanh nghi p áp d ng k toán theo c s ti n)

Trong 15 n m qua, nghiên c u t p trung vào bi n d n tích đã phát tri n r t m nh m , v i nghiên c u đ c nhi u ng i bi t đ n nh Jones [12] và Sloan [18] M c dù các nghiên c u này mang tính kh o c u m

r ng trên các nghiên c u tr c đây đ tr l i nhi u d ng câu h i, h u h t, theo cách này hay cách kia, đ u xem xét các thu c tính th ng kê c a bi n

d n tích – hay thu c tính c a dòng ti n so v i l i nhu n Nh ng bi n ph n

7

ánh k t qu ho t đ ng c a doanh nghi p này làm n y sinh v n đ làm th nào đ chuy n đ i các d li u tài chính sang dòng ti n hay giá tr d n tích

c a m t th i k

M t cách t ng quan có th th y r ng có nhi u ph ng pháp ti p c n

đ đo l ng bi n d n tích M t s d a vào thay đ i trong tài kho n trên

b ng cân đ i k toán (BS), s khác l i b t ngu n t b ng l u chuy n ti n t (CF) sau đó đi u ch nh l i v i các thông tin thu đ c t báo cáo k t qu kinh doanh (IS) Nh ng chi ti t c th trong t ng nghiên c u riêng bi t có

th r t đa d ng, do đó ng i đ c d r i vào c m giác b i r i vì không bi t

ph i áp d ng theo cách nào M t ng i có th xác nh n, theo cách an toàn

r ng, các nghiên c u không đ a ra m t tiêu chu n nào trong vi c s p x p các y u t dòng ti n, l i nhu n và bi n d n tích l i v i nhau Tuy nhiên, n

l c ph bi n đ đo l ng bi n d n tích d ng nh l i d a vào hi u bi t chung v b n ch t c a bi n d n tích; b i khi th o lu n v cách xác đ nh

bi n d n tích các tác gi th ng đ c p đ n bi n d n tích v i ý ngh a nh nhau

V ng bóng trong t t c nh ng nghiên c u th c ch ng này chính là

m t phân tích h n hoi v khái ni m hay c u trúc bi n d n tích và ý ngh a

c a nó Thi u sót đó gây ra khó kh n trong vi c đ a ra đánh giá li u còn cách kh thi nào khác đ xác đ nh bi n d n tích khác v i các nghiên c u

tr c hay không, trong khi theo gi thi t nh ng cách này có th làm ti n đ cho các phát hi n khác (có th ít thi t th c h n) T t c làm n y sinh nhu

c u ph i có m t khái ni m toàn di n v bi n d n tích

Tuy nhiên, n sau đó l i là m t v n đ th m chí còn c b n h n B i

vì, ch sau khi xác đ nh đ c c u trúc c a bi n d n tích, chúng ta m i có

th xem xét trong nh ng tr ng h p nào bi n d n tích th hi n vai trò th c

t trong xác đ nh giá tr nh tác d ng b sung h u ích cho l i nhu n b ng

ti n ng th i, nó c ng t o đi u ki n cho phân tích khi nào bi n d n tích

8

có khuynh h ng khi n nhà đ u t đ a ra nh n đ nh sai l ch h n là cung

- Trên khía c nh lý thuy t và th c t , xác đ nh m t bi n d n tích t báo cáo l u chuy n ti n t k t h p v i s li u l i nhu n có th gây ra

nh m l n S k t h p này nói chung c ng không giúp xác đ nh

nh ng chi phí không liên quan t i ti n nh kh u hao khi xác đ nh

v i ý ngh a r ng giá tr d n tích hi n t i nh h ng vi c d đoán l i nhu n theo chi u h ng t ng lên hay gi m đi N u l i nhu n t ng thì

l i nhu n hi n t i là có ch t l ng cao và ng c l i T ng t , n i dung thông tin c a bi n d n tích không nên đ c th hi n trên

9

tr cho d báo l i nhu n ho t đ ng theo GAAP trong t ng lai M c

t ng tr ng doanh thu có th h u ích mi n là nó ph i liên quan t i s

t ng tr ng trong ho t đ ng kinh doanh

N u không đ c p t i nguyên t c k toán c th nào, k toán cho ra

bi n d n tích b i vì các giao d ch có th có ho c không có giao d ch th c t

b ng ti n:

L i nhu n b ng ti n + Giá tr Bi n d n tích = L i nhu n

M i quan h này là mang tính đ nh ngh a và không th bàn cãi N u

l i nhu n là đ c xác đ nh b i GAAP và l i nhu n b ng ti n đ c xác đ nh

b ng ch đ k toán nào đó nh t quán v i khái ni m l i nhu n b ng ti n thì giá tr d n tích đ c xác đ nh M t cách t ng quát, b t c m t y u t nào trong ba y u t trên c ng có th đ c xác đ nh t hai y u t kia Các nghiên c u cho đ n nay th hi n nhi u cách th c khác nhau đ xác đ nh giá

tr bi n d n tích nh ng d ng nh l i nhu n luôn là y u t đ c xem là có

Quan đi m k toán truy n th ng gi i quy t các câu h i trên b ng cách

đ c p t i hai cách ti p c n h i khác bi t: m t t p trung vào b ng cân đ i

k toán cu i k , m t d a vào cách đo l ng l i nhu n c a m t k k toán

C hai cách ti p c n đ u b t ngu n t ý t ng k toán theo c s d n tích tri t tiêu nh ng khi m khuy t c h u trong k toán theo c s ti n trong

nh ng lúc công ty có các ho t đ ng chi n l c t n kém nh m t o n n t ng cho ho t đ ng t o giá tr trong các giai đo n ti p sau

T góc đ c a b ng cân đ i k toán, b t c m t khái ni m h p lý nào

v tài s n (n ph i tr ) cho th y r ng s rõ ràng trong giá tr có th ghi s

c a m t tài s n ch a th tr thành m t đi u ki n đ nh n di n tài s n

đ u t vào ho t đ ng kinh doanh, các công ty c n gánh ch u nh ng kho n chi tiêu th ng khó có th xác đ nh giá tr b i vì hi u qu c a chúng ph thu c vào chi n l c kinh doanh Nh ng ít nh t m t s các kho n chi tiêu này đ a ra nh ng l i ích mong đ i trong t ng lai v m t doanh thu, dù

m i liên h này có m h và khó đánh giá nh th nào Nh ng l i ích trong

t ng lai đó không nên b b qua và x lý các kho n chi tiêu này nh chi phí th i k n u chúng ta h ng t i m t b c tranh toàn di n h n v đi u

ki n kinh t c a m t công ty Nói cách khác, n đ nh giá tr c a các kho n chi tiêu này b ng 0 cho vi c t o ra doanh thu t ng lai là mâu thu n v i các

lý thuy t kinh t c b n

N u t p trung vào góc đ đo l ng l i nhu n m t cách tr c ti p, ch riêng l i nhu n b ng ti n s làm sai l ch đánh giá v ho t đ ng c a công ty khi công ty đó đang gánh ch u chi phí hi n t i đ sinh l i trong t ng lai

M t s đi u ch nh d i d ng giá tr d n tích ròng là c n thi t trong đi u

ki n công ty m r ng quy mô ho t đ ng c a mình Nói chung, m t công ty không th m r ng ho t đ ng mà không c n chi ti n ra ho c các kho n

t ng đ ng ti n và qua đó làm gi m l i nhu n b ng ti n Trong tr ng

11

h p này, giá tr d n tích có th đ c di n gi i nh m t s t ng ng tr c

ti p v i s t ng tr ng D u (d ng ho c âm) c a bi n d n tích do đó, có

th xác đ nh công ty m r ng hay gi m thi u quy mô ho t đ ng c a mình

Th o lu n trên g i ý kh n ng cho r ng quy mô c a bi n d n tích có

th liên quan t i l i nhu n b ng ti n hay dòng ti n d ki n trong các k ti p theo Thành ph n bi n d n tích ph n ánh ph n giá tr đ u t đ u t t ng thêm và có th ngh r ng s đ u t này d n đ n s t ng lên c a doanh thu

d ki n trong t ng lai V i m t t su t sinh l i không đ i, đi u đó d n k

v ng r ng l i nhu n b ng ti n s đ c c i thi n trong t ng lai

Cu i cùng, m t v n đ c ng th ng đ c đ c p liên quan đ n bi n

d n tích là m i liên h gi a bi n d n tích và ch t l ng c a l i nhu n Không th xác đ nh đ c m t giá tr d n tích th c s mà ch có th là bi n

d n tích có th ph n ánh thông tin sai l ch ho c ph n ánh đúng tùy vào các hoàn c nh khác nhau Các phân tích BCTC th c t đã ghi nh n nh ng v n

đ ti m n trong các b ng cân đ i k toán theo các chu n m c k toán và các kho n d n tích trong báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh B i vì các giá tr ghi s c a các tài s n ph n ánh giá tr th c s không rõ ràng d n đ n suy lu n cho r ng k toán theo các chu n m c k toán có th cung c p các thông tin sai l ch Các lý do cho vi c ph n ánh thông tin sai l ch là h t s c

đa d ng, ch ng h n s ph c t p c a các quy đ nh k toán và các ch ý sai

ph m c a nhà qu n lý Trong tr ng h p liên quan đ n nhà qu n lý, v n đ này th ng đ c g i là “hành vi đi u ch nh l i nhu n” Các nhà phân tích tài chính th ng ý th c r ng hành vi đi u ch nh l i nhu n làm cho l i nhu n sai l ch đ c th c hi n thông qua bi n d n tích Trong các nghiên

c u, hành vi này th ng g n v i khái ni m bi n d n tích tùy ý Tuy nhiên, các khía c nh hành vi không nên quá phóng đ i Không kém ph n quan

tr ng là vi c k toán ghi nh n các kho n không th ng xuyên m c dù theo

12

đúng quy đ nh k toán nh ng có th có m t tác đ ng r t đáng k đ n giá tr dòng ti n k hi n t i và các k sau, đ c bi t là khi các kho n này không

b ng ti n

1.2 Tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích và đánh giá c a th tr ng

đ i v i bi n d n tích

S n đ nh duy trì c a l i nhu n đ c đ nh ngh a là s ti p t c và s duy trì c a l i nhu n hi n t i S n đ nh duy trì m c cao c a l i nhu n

th hi n kh n ng duy trì l i nhu n hi n t i và ch t l ng c a l i nhu n Các nghiên c u tr c đây cho th y r ng m i quan h gi a l i nhu n hi n

t i và l i nhu n k v ng t ng lai liên quan ch t ch đ n các thành ph n

c a l i nhu n và tính n đ nh duy trì c a các thành ph n l i nhu n Do đó, các đ c đi m n đ nh khác nhau gi a bi n d n tích và dòng ti n nh h ng

kh n ng và ch t l ng d đoán c a l i nhu n Sloan [18] là nghiên c u

đ u tiên tr c ti p phân tích tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích và dòng

ti n đ i v i d đoán l i nhu n Sloan k t lu n r ng thành ph n bi n d n tích trong l i nhu n có tính n đ nh th p h n thành ph n dòng ti n Nghiên

c u c a Sloan [18] đã thúc đ y các nghiên c u sau đó v tính n đ nh c a

bi n d n tích trong l i nhu n đ c công b c a các công ty niêm y t Các nghiên c u này có th đ c phân thành ba lo i nh sau

Dòng nghiên c u đ u tiên đ a ra gi thuy t r ng tính n đ nh th p h n

c a bi n d n tích b t ngu n t các sai s c tính đ i v i giá tr bi n d n tích Ch ng h n, nghiên c u c a Xie [22] cho th y r ng tính n đ nh th p

h n c a bi n d n tích là do b i s c tính thành ph n bi n d n tích tùy ý

c a bi n d n tích Xie k t lu n r ng tính n đ nh c a bi n d n tích g n li n

v i hành vi c h i c a nhà qu n lý K t qu c a các nghiên c u Dechow và Dichev [5] và Richardson cùng các c ng s [16] thì cho th y tính n đ nh

th p h n c a bi n d n tích có tính nh t quán v i các sai s c tính trong

13

bi n d n tích Richardson cùng các c ng s [17] phân tích bi n d n tích thành hai ph n: thành ph n t ng tr ng và thành ph n hi u qu Các nhà nghiên c u cho r ng thành ph n t ng tr ng ph n ánh các y u t liên quan

đ n t ng tr ng c a doanh nghi p – thông qua đó, gi i thích tính n đ nh

th p h n c a bi n d n tích Trong khi đó, thành ph n hi u qu c a bi n d n tích ph n ánh nh ng y u t nhi u c a ph ng pháp k toán ho c tính hi u

qu trong vi c s d ng v n hi n t i c a doanh nghi p Chính hai thành

ph n này c a bi n d n tích làm cho tính n đ nh c a bi n d n tích th p h n

so v i thành ph n dòng ti n

Dòng nghiên c u th hai đ a ra l p lu n r ng các nguyên t c c a k toán nh h ng đ n tính n đ nh c a bi n d n tích Phát hi n c a Dechow

và Ge [6] cho th y các công ty có giá tr bi n d n tích cao có tính n đ nh

c a l i nhu n cao h n so v i các công ty có giá tr bi n d n tích th p Các nhà nghiên c u gi i thích r ng giá tr bi n d n tích cao có th là k t qu c a

vi c áp d ng nguyên t c phù h p trong k toán, và nguyên t c phù h p t ng

c ng tính n đ nh c a l i nhu n Trong khi đó, giá tr bi n d n tích th p

th ng có th là k t qu c a vi c áp d ng nguyên t c giá tr h p lý, và vi c

áp d ng nguyên t c này làm gi m tính n đ nh c a bi n d n tích

Dòng nghiên c u th ba đ a ra l p lu n r ng bi n d n tích có m i quan h t ng quan v i các đ c đi m kinh t , ch ng h n nh s t ng

tr ng, và r ng các đ c đi m kinh t này chi ph i tính n đ nh c a bi n d n tích Ch ng h n, nghiên c u c a Fairfield và c ng s [8] cho th y tính n

đ nh th p h n c a bi n d n tích so v i dòng ti n phát sinh t s t ng tác

gi a s t ng tr ng c a doanh nghi p v i t su t l i nhu n kinh t th p h n

có liên quan đ n su t sinh l i gi m d n c a các kho n đ u t m i Titman

và c ng s [21], Anderson và Garcia-Feijoo [1], và Cooer cùng các c ng s [4] đã đ a ra các gi i thích t ng t

14

Vi c nghiên c u tính n đ nh c a bi n d n tích có ý ngh a đ i v i các nhà đ u t Sloan [18] phát hi n r ng các nhà đ u t quá chú tr ng đ n l i nhu n công b mà không nh n ra đ c s khác bi t trong tính n đ nh gi a

bi n d n tích và dòng ti n Sloan nh n th y r ng th tr ng đã không ph n

ng m t cách hi u qu , đ y đ đ i v i thông tin chuy n t i trong các thành

ph n l i nhu n Nhà đ u t có thiên h ng đánh giá giá tr bi n d n tích cao h n khi thi t l p các k v ng l i nhu n t ng lai và nh n ra sau đó

r ng bi n d n tích có tính n đ nh th p h n d tính T đó d n đ n, các công ty có giá tr bi n d n tích cao (th p) có th đ t đ c su t sinh l i

th ng d âm (d ng) M t s nghiên c u đã phân bi n d n tích thành các thành ph n (chênh l ch c a hàng t n kho, chênh l ch c a kho n ph i thu,

và thành ph n bi n d n tích tùy ý và bi n d n tích không tùy ý), và liên h các thành ph n này v i t su t sinh l i c a các chi n l c đ u t d a trên

bi n d n tích Thomas và Zhang [19] phát hi n r ng s thay đ i trong hàng

t n kho là y u t ch y u c a bi n d n tích đ c đánh giá sai l ch K t qu

c a nghiên c u Xie [22] cho th y t su t sinh l i th ng d ch đ t đ c đ i

v i các danh m c đ u t d a trên bi n d n tích tùy ý h n là bi n d n tích không tùy ý

M t s nghiên c u c ng liên h các thu c tính bi n d n tích v i hành

vi c a ng i s d ng BCTC nh nhà phân tích, ki m toán viên, nhà đ u t

t ch c Ch ng h n, Bradshaw và c ng s [2] cho th y các nhà phân tích

c ng đánh giá quá cao tính n đ nh c a bi n d n tích, đ c bi t là các công

ty có giá tr bi n d n tích cao Collins và c ng s [3] xem xét vai trò c a các nhà đ u t t ch c trong vi c đ nh giá sai l ch bi n d n tích Lev và Nissim [13] th y r ng các nhà đ u t t ch c đ u t d a trên các thông tin

bi n d n tích, nh ng các y u t c u trúc h th ng c a các công ty có giá tr

15

bi n d n tích cao h n ch các nhà đ u t , bao g m c nhà đ u t t ch c và

cá nhân, trong vi c đ u t d a trên bi n d n tích

Trong đ tài này, tác gi nghiên c u tính n đ nh c a bi n d n tích trong l i nhu n công b c a các công ty niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Nghiên c u này là c n thi t nh m thi t l p n n t ng cho

vi c xem xét m i liên h gi a tính n đ nh c a bi n d n tích v i tính d đoán c a l i nhu n M t s b ng ch ng th c t cho th y ni m tin ph bi n

là s bi n thiên c a l i nhu n làm gi m tính d đoán c a l i nhu n (Graham, Harvey và Rajgopal [9]) Trong s bi n thiên c a l i nhu n, bi n

d n tích đóng m t vai trò h t s c đáng k Do v y, vi c làm sáng t m i liên h gi a s bi n thiên c a bi n d n tích và s bi n thiên c a l i nhu n

là có ý ngh a trong vi c tìm ra c ch d đoán l i nhu n m t cách có hi u

qu Bên c nh đó, tác gi c ng xem xét xem li u th tr ng có đánh giá

bi n d n tích cao h n so v i dòng ti n hay không

16

CH NG 2: THI T K NGHIÊN C U

2.1 o l ng bi n d n tích trong nghiên c u

Bi n t ng d n tích trong nghiên c u này đ c xác đ nh nh t quán v i các nghiên c u c a Healy [10], Jones [12] và Jeter và Shivakumar [11] nh sau:

ACCR it = ∆RECV it + ∆INVEN it + ∆OTHERCA it – ( ∆ACCP it + ∆OTHERCL it ) - DEPR it

trong đó, ACCR it là bi n t ng d n tích k t đ c chia cho t ng tài s n

t-1, ∆RECV it là chênh l ch ph i thu gi a hai k t và t-1, ∆INVEN it là chênh

l ch hàng t n kho gi a hai k t và t-1, ∆OTHERCA it là chênh l ch các tài

s n ng n h n khác gi a hai k t và t-1, ∆ACCP it là chênh l ch kho n ph i

tr ng i bán gi a hai k t và t-1, ∆OTHERCL it là chênh l ch các kho n

ph i tr ng n h n khác gi a hai k t và t-1, và ∆DEPR it là kh u hao k t

2.2 o l ng tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích

Các nghiên c u v tính n đ nh c a l i nhu n nói chung th ng s

d ng mô hình t h i quy nh sau, ch ng h n nghiên c u c a Penman [14], Dichev và Tang [7], hay Takasu và Nakano [20]:

ε β

t ng đ i đ c l p v i dòng ti n, có th đ a ra mô hình ph n ánh tính n

đ nh c a bi n d n tích đ c th hi n nh sau:

ε β

T mô hình (1), n u l y ph ng sai hai v và gi s ph ng sai không

đ i thì có mô hình ph ng sai nh sau:

) 1 (

* ) (

)

( ε =Var ACCR − β2

Var

H s ph n ánh m c đ n đ nh c a bi n d n tích Var(ACCR) ph n ánh s bi n thiên c a bi n d n tích Var( ) ph n ánh kh n ng d đoán bi n

d n tích Mô hình trên cung c p m t s th hi n m i liên h gi a s bi n thiên c a bi n d n tích và kh n ng d đoán bi n d n tích N u tính n

đ nh c a bi n d n tích không đ i, m i quan h gi a s bi n đ ng c a bi n

d n tích và kh n ng d đoán bi n d n tích là ng c chi u M i quan h

ng c chi u này đ c t ng c ng thông qua tác đ ng c a h s n đ nh

c a bi n d n tích khi tính n đ nh c a bi n d n tích đ c d đoán là có

t ng quan ng c chi u v i s bi n đ ng c a bi n d n tích Các y u t nhi u trong kinh t và ph ng pháp k toán có kh n ng v a gia t ng m c

đ bi n thiên c a bi n d n tích v a làm gi m tính n đ nh c a bi n d n tích M c đ tác đ ng ng c chi u c a s bi n thiên c a bi n d n tích lên tính n đ nh c a bi n d n tích càng c ng c m i quan h ng c chi u gi a

s bi n thiên c a bi n d n tích và kh n ng d đoán bi n d n tích

T m i quan h gi a tính n đ nh c a bi n d n tích và m c đ bi n thiên c a bi n d n tích, trong nghiên c u này, tác gi đ t ra hai gi thuy t