Quan niệm về âm nhạc và vai trò của âm nhạc trong cộng đồng chăm islam ở an giang

Qua đó, tác giả cũng làm rõ sự giao thoa văn hóa , văn nghệ dân gian, sự giống và khác nhau về thang âm, điệu thức và các thể loại nhạc giữa nhạc chăm và nhạc Việt thông qua các loại nhạ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA ĐÔNG PHƯƠNG HỌC

CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN

CẤP TRƯỜNG NĂM 2015

Quan niệm về âm nhạc và vai trò của

âm nhạc trong cộng đồng Chăm

Islam ở An Giang

Trần Thị Thảo Tiên (Indonesia 11, 2011-2015) Trần Kim Dung (Indonesia 11, 2011-2015) Phạm Thị Minh Phượng (Indonesia 12, 2012-2016)

Tp Hồ Chí Minh, tháng 3 năm 2015

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH 1

PHẦN MỞ ĐẦU 3

1 Lí do và mục đích chọn đề tài 3

2 Sơ lược tình hình nghiên cứu 4

3 Giới hạn nghiên cứu đề tài 8

3.1 Đối tượng nghiên cứu 8

3.2 Không gian nghiên cứu 8

3.3 Thời gian nghiên cứu 8

4 Phương pháp nghiên cứu 9

4.1 Về mặt định tính 9

4.2 Về mặt định lượng 9

5 Đóng góp của đề tài 10

5.1 Ý nghĩa thực tiễn 10

5.2 Ý nghĩa khoa học 10

6 Bố cục nghiên cứu đề tài 11

CHƯƠNG I 12

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 12

1.1 Cơ sở lí luận 12

1.1.1 Âm nhạc 12

1.1.2 Âm nhạc dưới góc nhìn giao lưu tiếp biến văn hóa 19

1.2 Cơ sở thực tiễn 23

1.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển cộng đồng Chăm Islam tại tỉnh An Giang 23

1.2.2 Đời sống tinh thần của cộng đồng Chăm Islam ở An Giang 28

Tóm lại, chương I 31

CHƯƠNG II 32

2.1 Âm nhạc Chăm 32

2.1.1 Những yếu tố cấu thành nên âm nhạc Chăm 33

2.1.2 Những loại nhạc cụ được sử dụng trong âm nhạc Chăm Islam ở An Giang 35

2.1.3 Những thể loại bài hát Chăm phổ biến 38

2.1.4 Những nét mới trong âm nhạc của cộng đồng Chăm Islam ở An Giang 42

2.2 Quan niệm về âm nhạc trong cộng đồng Chăm Islam ở An Giang 45

2.2.1 Đối với các chức sắc tôn giáo 45

2.2.2 Đối với người dân 47

CHƯƠNG III 51

VAI TRÒ CỦA ÂM NHẠC VÀ VIỆC BẢO TỒN ÂM NHẠC ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG CỘNG ĐỒNG CHĂM ISLAM Ở AN GIANG 51

3.1 iệc sử dụng âm nhạc trong đời sống tinh thần của người Chăm Islam An Giang 51

3.1.1 Lễ hội 51

3.1.2 Đám ma 54

3.1.3 Âm nhạc Chăm Islam trong nghệ thuật múa 55

3.2 iệc bảo tồn âm nhạc Chăm đối với đời sống cộng đồng Chăm Islam ở An Giang 56

3.2.1 ảo tồn văn hóa 56

3.2.2 Các chính sách bảo tồn nghệ thuật âm nhạc Chăm Islam tại tỉnh An Giang 56

3.2.3 Khó khăn trong công tác bảo tồn âm nhạc Chăm 58

KẾT LUẬN 61

KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP 64

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH

Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật chứa đựng nhiều giá trị văn hóa, về cả mặt vật chất lẫn tinh thần Có thể nói, âm nhạc gắn bó gần gũi, mật thiết với con người trong sinh hoạt lao động, sinh hoạt văn hóa và các hoạt động tập thể Với tư cách là một loại hình văn hóa nghệ thuật, âm nhạc đồng thời cũng phản ánh các giá trị văn hóa tiêu biểu của một cộng đồng, một khu vực – nơi nó được hình thành và phát triển Trong bối cảnh giao lưu, hội nhập văn hóa như hiện nay, âm nhạc truyền thống của một số cộng đồng tộc người đang dần bị mai một và lãng quên Ở cộng đồng Chăm – nơi tôn giáo luôn được đề cao và xem trọng, nghệ thuật âm nhạc gặp phải nhiều rào cản và trở ngại Từ đó, nhóm hướng tới việc thực hiện xây dựng đề tài chuyên về âm nhạc ở cộng đồng Chăm Thứ nhất, với đề tài này có thể đạt được những hiểu biết cụ thể và rõ ràng hơn về quan điểm âm nhạc của cộng đồng Chăm Đồng thời, tìm hiểu việc sử dụng nhạc cụ và các yếu tố khác trong lĩnh vực nghệ thuật âm nhạc của cộng đồng này Bên cạnh đó, việc tìm hiểu sự giao thoa, tiếp thu âm nhạc hiện đại cũng được quan tâm thực hiện Để từ những kết quả nghiên cứu, và thông tin thu thập được, nhóm nỗ lực xây dựng một số giải pháp, kiến nghị

hỗ trợ địa phương cũng như các ban ngành liên quan trong công tác bảo tồn, gìn giữ, phát huy âm nhạc truyền thống Chăm

Trong quá trình thực hiện đề tài này, nhóm đã tiến hành khảo sát thực tế tại địa phương trong thời gian khoảng 3 tuần vào đầu năm 2014 Qua các đợt khảo sát, nhóm đã nhận được sự hỗ trợ từ chính quyền cùng người dân địa phương Các thông tin thu thập được mang tính khách quan vì các cuộc phỏng vấn, khảo sát được tiến hành thực hiện rộng khắp mọi đối tượng: học sinh, sinh viên, chức sắc tôn giáo, người dân lao động và cả giới chuyên môn tại địa phương Từ những kết quả khảo sát đó, nhóm tiến hành phân tích,

so sánh, mô tả, đánh giá và nhận định để xây dựng đề tài nghiên cứu hoàn thiện hơn

Cùng với những đóng góp của nhóm thông qua đề tài này, chính quyền địa phương

và các cơ quan ban ngành liên quan cũng cần nỗ lực hơn nữa trong công tác bảo tồn, phát huy nghệ thuật âm nhạc truyền thống Chăm Đặc biệt, việc xây dựng chính sách bảo tồn

và thu hút vốn đầu tư cần được quan tâm sát sao Hơn nữa, việc giáo dục tinh thần tôn trọng, và ý thức trách nhiệm đối với nền văn hóa bản địa nói riêng và âm nhạc truyền thống Chăm nói chung cũng cần được phổ biến rộng khắp tới mọi đối tượng người dân địa phương Âm nhạc truyền thống Chăm là một yếu tố văn hóa mang nhiều màu sắc địa phương và thông qua nó cũng thể hiện khá rõ nét tinh thần, đời sống cộng đồng Chăm Cùng với sự nỗ lực từ chính quyền và người dân địa phương, âm nhạc Chăm không chỉ được bảo tồn mà còn có thể phát huy các giá trị vốn có của nó, góp phần hỗ trợ các lĩnh vực du lịch, văn hóa khác của địa phương

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do và mục đích chọn đề tài

Theo quan niệm của các nhà khoa học, văn hóa nghệ thuật luôn là một lĩnh vực nghiên cứu thu hút được nhiều sự quan tâm Nó chứa đựng những mảng giá trị văn hóa trực thuộc đời sống tinh thần của cộng đồng, xã hội Nghệ thuật được xem như một lĩnh vực đặc biệt của tâm thức con người, tương tự như tôn giáo và khoa học Nghệ thuật mang đặc trưng phản ánh cuộc sống của môi trường xã hội nơi nó được hình thành và phát triển Đồng thời, đây cũng là một phương tiện truyền tải cảm xúc và những đặc trưng khác của con người trong cộng đồng ấy Bàn về nghệ thuật, theo thời gian và theo không gian, định nghĩa của nó cũng dần thay đổi Nhưng nhìn chung, nghệ thuật là một loạt những hoạt động khác nhau của con người và những sản phẩm do những hoạt động đó tạo

ra Có thể nói đơn giản, nghệ thuật bao gồm các lĩnh vực như hội họa, điêu khắc, kiến trúc,

âm nhạc, kịch, múa, văn chương…

Trong nền nghệ thuật nói chung, âm nhạc có thể được xem như một phương tiện đơn giản và chân thực nhất để tiếp cận đời sống tinh thần của xã hội, của cộng đồng Khác với những lĩnh vực nghiên cứu khác, âm nhạc gần gũi hơn với cuộc sống con người Ngay

từ buổi đầu sơ khai của xã hội loài người, con người đã biết đến âm nhạc thông qua những hình thức ban đầu của nó, đó là những âm thanh của sông suối, núi rừng, … Nó vẫn luôn phát triển không ngừng và đang dần thay đổi, hoàn thiện trong bối cảnh mới của

xã hội Đối với nhiều người ở nhiều nền văn hóa, âm nhạc là một phần quan trọng trong cách sống của họ Đối tượng cảm thụ âm nhạc thường bao quát hơn và không kén chọn như nghệ thuật kiến trúc, hội họa hay văn chương Đây được coi là ngôn ngữ của tâm hồn, ngôn ngữ chung của nhân loại, được bộc lộ rõ nét thông qua những cung bậc cảm xúc khác nhau Thật sự, âm nhạc chứa đựng một giá trị và sức ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển thể chất, cảm xúc, nhận thức xã hội, cải thiện chất lượng đời sống Có thể thấy được rằng, nghiên cứu văn hóa dựa trên nền tảng âm nhạc là một cách tiếp cận không quá mới

mẻ, nhưng đầy đủ và toàn diện trong bối cảnh nghệ thuật nói chung

Ngay từ buổi đầu hình thành tộc người, hoạt động văn hóa, nghệ thuật đã đóng một vai trò hết sức quan trọng trong đời sống tinh thần của họ Từ việc thay đổi môi trường sống, sự giao thoa văn hóa đã dẫn đến những thay đổi sâu sắc trong phong tục tập quán, đặc trưng văn hóa Cùng với quá trình chung sống lâu dài và tiếp xúc gần gũi với cộng đồng dân tộc Kinh, sự giao thoa giữa hai tộc người đã mang lại cho họ những mảng màu sắc đa dạng hơn trong đời sống văn hóa Tuy nhiên, bên cạnh việc tiếp thu cái mới, cái tiến bộ của nền văn hóa bên ngoài, họ cũng phải đối mặt với nguy cơ bị mai một bản sắc

Đối với người Chăm, đời sống văn hóa tinh thần rất phong phú và đa dạng, mang đậm nét truyền thống dân tộc Bên cạnh tôn giáo, ngôn ngữ tộc người, lễ hội truyền thống, trang phục dân tộc, phong tục tập quán, nghệ thuật âm nhạc Chăm là một phương diện nghiên cứu mới, sẽ mang lại cho chúng ta những nhìn nhận mới mẻ về văn hóa tộc người Chăm An Giang Thứ nhất, âm nhạc Chăm có nguồn gốc, nội dung và những nét đặc sắc như thế nào, và thông qua đó thể hiện được quan điểm đặc trưng gì của cộng đồng Chăm Thứ hai, phân tích những thay đổi trong cách nhìn nhận, đối tượng yêu thích và mức độ yêu thích của họ đối với âm nhạc trong xã hội hiện đại và trong bối cảnh giao thoa với nền văn hóa đến từ bên ngoài Thứ ba, từ phương diện âm nhạc, chúng tôi hy vọng có thể tìm hiều sâu hơn về đời sống văn hóa tinh thần của công đồng Chăm nơi đây và quá trình biến đổi của cộng đồng Cuối cùng, từ những nội dung trên, chúng tôi hướng tới việc khai thác những giá trị văn hóa tinh thần và vai trò của âm nhạc đối với cộng đồng Chăm Dựa trên nền tảng đó, chúng tôi tạo động lực xây dựng một vài phương án bảo tồn và gìn giữ nền âm nhạc truyền thống Chăm trong bối cảnh mới của xã hội Tất cả những mục tiêu kể trên chính là những lí do cơ bản nhất để nhóm chúng tôi quyết định thực hiện đề tài

nghiên cứu khoa học “Quan niệm về âm nhạc và vai trò của âm nhạc trong cộng đồng

Chăm Islam ở An Giang” nhằm tìm hiểu về những nét đặc sắc của âm nhạc truyền thống

trong đời sống của người Chăm

2 Sơ lược tình hình nghiên cứu

Cuốn sách “Âm nhạc dân tộc Chăm: Sự giao thoa giữa nhạc Chăm và nhạc Việt”

của tác giả Trần Hồng đã tập trung nghiên cứu về âm nhạc dân tộc Chăm, cách chế tác và

sử dụng các loại nhạc cụ Đồng thời, chỉ ra sự giống và khác nhau giữa cách chế tác và sử dụng các loại nhạc cụ giữa dân tộc Chăm và dân tộc Việt Qua đó, tác giả cũng làm rõ sự giao thoa văn hóa , văn nghệ dân gian, sự giống và khác nhau về thang âm, điệu thức và các thể loại nhạc giữa nhạc chăm và nhạc Việt thông qua các loại nhạc cụ để so sánh và khẳng định sự giao thoa được công nhận một cách khoa học, chính xác nhất Ngoài ra, tác giả cũng cung cấp rất nhiều bài hát Chăm phổ biến được sáng tác bằng các loại nhạc cụ

Công trình nghiên cứu “Tính linh hoạt như một nét bản sắc văn hóa của âm nhạc

truyền thống Việt Nam” của Thạc sĩ văn hóa học Ngô Anh Đào Đây là một trong những

công trình đồ sộ nghiên cứu về nền âm nhạc truyền thống Việt Nam về tính linh loạt trong cấu trúc nghệ thuật âm nhạc truyền thống Việt Nam nhìn từ các góc độ chủ thể, hoạt động, phương tiện và sản phẩm Bên cạnh đó, tác giả càng làm rõ tính linh hoạt của âm nhạc truyền thống Việt Nam trong giao lưu tiếp biến văn hóa và hội nhập văn hóa Đồng thời, tác giả đã nhắc đến đôi nét về âm nhạc cổ truyền của một vài các dân tộc thiểu số ở Việt Nam về tính linh hoạt các điệu thức, nhạc điệu và việc sử dụng các loại nhạc cụ cổ truyền trong âm nhạc

Công trình nghiên cứu về “Văn hóa Việt qua những sáng tác âm nhạc của Trinh

Công Sơn” của Thạc sĩ Phạm Hoàng Hà, chuyên ngành văn hóa học Đây là công trình

nghiên cứu rất sâu và rõ ràng về đặc sắc trong tác phẩm âm nhạc của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn qua nội dung và hình thức sáng tác của ông Qua đó, có thể thấy được âm nhạc của Trịnh Công Sơn là sự thể hiện những dòng tư tưởng Phương Đông, những tình cảm thấm nhuần bản sắc Việt, từ tư duy Phật giáo và triết lý âm dương đến các mối liên hệ với tự nhiên, nhân sinh cũng như các mối quan hệ với tâm linh và bản thân, được ghi dấu ấn rõ rệt của tinh thần Việt, triết lý Việt Bên cạnh đó, qua hình thức sáng tác của Trịnh Công Sơn, tác giả đã phân tích một cách rõ nét ở nhạc Trịnh đó là sự dung hợp giữa chất trữ tình tự sự, giữa chất trữ tình và chất triết lý hay sự dung hợp giữa văn hóa truyền thống và hơi thở của thời đại cùng hòa chung trong một sắc giọng riêng Điều này cũng được nhận định rằng âm nhạc Chăm có một chút gì đó giống với âm nhạc Trịnh, chẳng hạn như chất trữ tình và triết lý, mang đậm tính truyền thống của dân tộc

Công trình “Hồi giáo trong đời sống tinh thần của cộng đồng Chăm ở An Giang”

của Thạc sĩ Nguyễn Thị Huỳnh Như đã đề cập đến những đóng góp của người Chăm An Giang trong lĩnh vực âm nhạc và nghệ thuật Đề tài đã đề cập tới quan điểm âm nhạc đối với người Chăm ở An Giang và ảnh hưởng tiêu cực từ những quy định khắt khe của Hồi giáo trong quá trình tiếp thu nền âm nhạc Qua đó có thể thấy rằng đời sống văn nghệ của người Chăm An Giang đã bị hạn chế phần nào và họ buộc phải tuân theo những điều lệ trong đạo Islam

Đề tài “Cảm nhận về sự kỳ diệu của âm nhạc trong cuộc sống” của tác giả Nguyễn

Thị Thu Hằng đã phân tích về những yếu tố cấu thành nên âm nhạc và sự cảm nhận âm nhạc bằng nhiều cách khác nhau trong mỗi cơ thể con người Qua đó, tác giả muốn cho chúng ta thấy được sự kỳ diệu và độc đáo khi thưởng thức âm nhạc và muốn nhấn mạnh tầm quan trọng của âm nhạc trong cuộc sống

Công trình nghiên cứu “Âm nhạc và sân khấu kịch hát dân tộc” của Mịch Quang

tập hợp những bài viết về âm nhạc dân tộc , trong đó, tác giả nhắc tới tính linh hoạt và xem đó như một ưu điểm nổi bật “ Hiện tượng làn điệu, bài bản dân ca lẫn nhạc cổ, luôn luôn biến hóa, thay đổi hình dạng tùy theo người đàn, người hát, lời hát, không phải sự tùy tiện, mà là một sự diệu kỳ được tạo nên do cấu trúc động, mở”

Công trình nghiên cứu về “Nghệ thuật múa trong văn hóa Chăm Pa” của Thạc sĩ

Từ Thị Phi Điệp được xuất bản vào năm 2007, TPHCM Tác giả đã đi sâu phân tích nét độc đáo của âm nhạc Chăm trong nghệ thuật múa Theo tác giả: “Múa bao giờ cũng dựa trên cơ sở của tiết tấu âm nhạc, múa và nhạc luôn đồng điệu với nhau giữa động tác và nhịp trống” Bên cạnh đó, tác giả còn nhấn mạnh chính nhờ những tiết tấu mà những nhạc

cụ Chăm, mà cụ thể là bộ gõ tạo nên nét đặc trưng trong các hình thái múa của dân tộc Chăm “Nếu trong múa Chăm mà thiếu tiết tấu âm nhạc nó sẽ giảm đi phong cách, vẻ đẹp,

và hiệu quả của điệu múa”, tác giả cũng cho biết thêm Nói chung, đề tài đã thành công trong việc nghiên cứu về vai trò của âm nhạc đối với nghệ thuật múa Chăm và thấy được nét đặc trưng truyền thống của âm nhạc Chăm nói chung và nghệ thuật múa nói riêng

Công trình nghiên cứu đồ sộ mang tên “Mối quan hệ giữa văn hóa Chăm và văn

hóa Mã Lai thông qua lễ Raja Praong và Makyong” của Thạc sĩ Trương Văn Món xuất

bản năm 2002, TPHCM Trong đề tài này, trong quá trình nghiên cứu về lễ raja Praong – một tín ngưỡng dân gian của người Chăm mang tính ma thuật, tín ngưỡng nghiêng về phương thức trình diễn, múa hát, kịch nghệ nhằm để chữa bệnh, cầu cúng tổ tiên và vị thần linh phù hộ dân chúng Ngoài ra, tại phần kết thúc nghi lễ, âm nhạc sẽ được sử dụng bằng cách biểu diễn cùng với các loại nhạc cụ như trống ginang, kèn saranai được biểu diễn cùng với múa phụ họa trên nền nhạc đó Có thể nói tác giả đã đề cập đến vai trò của

âm nhạc trong lễ hội quan trọng này, như là một phần không thể thiếu tạo nên nét độc đáo đặc sắc trong lễ Raja Praong của người Chăm

Công trình nghiên cứu “Sejarah dan Kebudayaan Campa, Kementerian

Kebudayaan, Kesenian dan Pelancongan Malaysia & Ecole Francaise D’ extreme” của

tác giả Abdul Rahman Al – Ahmadi tại Kuala Lumpur Đối với đề tài này, tác giả đã nghiên cứu một cách tổng thể lịch sử, văn hóa, nghệ thuật của Champa và Malaysia Trong đó, tác giả đã đi sâu phân tích nét văn hóa độc đáo của người Chăm xưa và nay, đặc biệt là cách truyền tải âm nhạc qua các điệu múa cùng với sự kết hợp của các loại nhạc cụ truyền thống Chăm Bên cạnh đó, tác giả còn so sánh, phân tích những nét giống

và khác nhau giữa hai nền văn hóa Champa với nền văn hóa Mã Lai, qua đó nhận biết được sự tiếp thu nền âm nhạc giữa hai nước này chủ yếu đến từ các loại nhạc cụ, một số loại nhạc cụ Mã Lai có nét gần giống với nhạc cụ truyền thống Chăm

Qua một vài đề tài nghiên cứu kể trên, chúng tôi nhận thấy rằng:

Các công trình trên đã nói lên được vai trò chung của âm nhạc và tầm quan trọng của nó trong đời sống của cộng đồng xã hội

nhạc và các khía cạnh tinh thần khác trong đời sống như tư tưởng, tình cảm, tôn giáo

người khác cũng đã được quan tâm nghiên cứu

trợ nhóm chúng tôi trong việc đi sâu nghiên cứu về âm nhạc Chăm An Giang

Về cơ bản, những nghiên cứu trên chỉ mới đề cập tới lĩnh vực âm nhạc nói chung, hoặc giới thiệu đôi nét về vai trò và sức ảnh hưởng của âm nhạc Chăm trong nghệ thuật múa, trong lễ hội, sự giao thoa giữa nhạc Chăm và nhạc Việt Thật sự, chưa có một đề tài nào tập trung nghiên cứu về âm nhạc Chăm từ nguồn gốc hình thành cho đến sự biến đổi của nó trong thời đại mới Đặc biệt là, những khía cạnh trực thuộc đời sống tinh thần, tư tưởng, tình cảm, tôn giáo của tộc người được thể hiện thông qua âm nhạc Đồng thời, trên nền tảng nó, chúng tôi làm nổi bật vai trò quan trọng của âm nhạc trong công cuộc bảo tồn văn hóa địa phương Với một hướng đi mới như vậy, nhóm chúng tôi xét thấy đề tài này là hết sức cần thiết và bổ ích cả về mặt lý luận và thực tiễn, trở thành một nguồn tài liệu quan trọng hỗ trợ công cuộc xây dựng, bảo tồn văn hóa tộc người trong bối cảnh hội nhập dân tộc như hiện nay

3 Giới hạn nghiên cứu đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Trên thực tế, âm nhạc là phương diện nghệ thuật phản ánh rõ rệt nhất và là đối tượng có thể tiếp cận gần gũi nhất với đời sống cộng đồng tộc người Vì vậy, với mục đích đặc biệt hướng tới việc tìm hiểu, phân tích một cách toàn diện và gần gũi nhất đề tài nghiên cứu của mình, nhóm chúng tôi quyết định chọn đối tượng nghiên cứu là nền âm nhạc Chăm

3.2 Không gian nghiên cứu

Để tìm hiểu về văn hóa tộc người Chăm và cách thức bảo tồn nền văn hóa truyền thống ấy, đề tài tập trung nghiên cứu tại các khu vực có người Chăm sinh sống tại tỉnh An Giang Trong điều kiện giới hạn về mặt thời gian và kiến thức, nhóm chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu trong phạm vi chủ yếu tại ấp Phũm Soài, xã Châu Phong, huyện Tân Châu

3.3 Thời gian nghiên cứu

Trải qua quá trình giao lưu tiếp biến văn hóa khi Islam giáo du nhập vào Việt Nam, nền âm nhạc Chăm Islam đã bị ảnh hưởng rất nhiều từ Islam giáo và sự tiếp nhận từ các

nền văn hóa lân cận khác Vì vậy, ngày nay âm nhạc Chăm đã có nhiều sự thay đổi, âm nhạc Chăm truyền thống không những mất đi sự linh hoạt vốn có mà còn bởi sự hạn chế

từ những điều luật của kinh Qu’ran Vì tính xác thực của đề tài, chúng tôi quyết định nghiên cứu văn hóa đời sống cộng đồng Chăm Islam ở An Giang Cụ thể là nền âm nhạc Chăm Islam từ truyền thống cho đến thời điểm hiện tại để có được những thông tin đầy

đủ, chính xác và chân thực trong quá trình nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong bài nghiên cứu, nhóm chúng tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu như sau:

4.1 Về mặt định tính:

Phương pháp điền dã dân tộc học (khảo sát thực địa): Phương pháp này tuy không được coi là phương pháp chuyên ngành, song những chuyến đi ngắn ngày để tiến hành khảo sát thực tế tại địa bàn ấp Phũm Soài, huyện Châu Phong, tỉnh An Giang đã cung cấp cho chúng tôi cái nhìn bao quát và đa dạng về bức tranh âm nhạc Chăm Islam trong điều kiện nguồn tư liệu còn thiếu như hiên nay Bên cạnh đó, phương pháp này giúp chúng tôi cập nhật những thông tin chính xác với thực tế và có độ tin cậy cao

Phương pháp điều tra xã hội học: Để đề tài mang tính xác thực cao, chúng tôi thực hiện phương pháp này bằng cách tiến hành quan sát những lớp dạy hát cho các trẻ em người Chăm tại các thánh đường Hồi giáo, quan sát những hoạt động văn nghệ trong đám cưới, đám ma của người Chăm… và ghi chép lại những hoạt động đó Bên cạnh đó, thực hiện phỏng vấn, thu thập, tổng hợp thông tin, ý kiến từ các đối tượng: người Chăm, người Kinh, các thầy tuôn, các giáo cả, phó giáo cả và cán bộ chính quyền huyện, xã Châu Phong, tỉnh An Giang

4.2 Về mặt định lượng:

Phương pháp thu thập và xử lý tư liệu: Để có cái nhìn tổng quan và kiến thức hệ thống về âm nhạc Chăm Islam, chúng tôi tiến hành thu thập thông tin, tổng hợp tài liệu từ nhiều nguồn, nhiều lĩnh vực từ internet, sách, báo chí, báo cáo, có liên quan đến bài

nghiên cứu để bảo đảm khối lượng thông tin và đầy đủ, chính xác và đáp ứng nhu cầu của bài nghiên cứu Đồng thời, chúng tôi còn khai thác các tài liệu thống kê về những bài hát trong cộng đồng người Chăm Islam tại An Giang để thấy được sự đa dạng trong âm nhạc của họ

Phương pháp phân tích, tổng hợp: Để có được một bài viết hoàn chỉnh chúng tôi tiến hành phân tích những dữ liệu mà mình thu thập được và tổng hợp các ý kiến cũng như nội dung một cách thống nhất Cuối cùng, viết bài và viết báo cáo

Phương pháp ứng dụng công nghệ thông tin: Để thuận tiện cho việc nghiên cứu đề

tài, chúng tôi ứng dụng các phần mềm công cụ để hỗ trợ cho cho việc báo cáo, tổng hợp kết quả nghiên cứu như thống kê số liệu

5 Đóng góp của đề tài

5.1 Ý nghĩa thực tiễn

Từ việc khảo sát, tìm hiểu nguồn gốc, nội dung, mức độ và đối tượng yêu thích của những bài hát trong cộng đồng Chăm, nhóm chúng tôi hi vọng sẽ góp phần giải tỏa được những thắc mắc về việc tại sao tồn tại nhiều thể loại âm nhạc khác nhau trong cộng đồng người Chăm và tại sao âm nhạc Chăm truyền thống đang ngày càng bị lãng quên Qua đó, cung cấp thông tin và cách sử dụng âm nhạc của cộng đồng Chăm cũng như biện pháp để giữ gìn và phổ biến những bài hát truyền thống nói riêng và nghệ thuật truyền thống của cộng đồng Chăm Islam tại An Giang nói chung

Có thể thấy rằng, đề tài chứa đựng ý nghĩa thực tiễn vô cùng quan trọng Nó góp phần không nhỏ vào việc tìm hiểu văn hóa tộc người Chăm An Giang, đặc biệt là mảng đời sống văn hóa tinh thần Bên cạnh đó, thông qua việc tìm hiểu và khám phá những giá trị biểu tượng của âm nhạc truyền thống Chăm, đề tài còn đóng góp nguồn tài liệu cho các lĩnh vực khác như lịch sử, tôn giáo, tín ngưỡng cộng đồng

5.2 Ý nghĩa khoa học

Kết quả của nghiên cứu này có thể được sử dụng trong các đề tài nghiên cứu khoa học về các vấn đề liên quan đến văn hóa nói chung và về lĩnh vực nghệ thuật, đặc biệt là nghệ thuật âm nhạc nói riêng Hơn thế, bài nghiên cứu sẽ bổ sung một nguồn thông tin

quan trọng cho những học viện, trung tâm, trường học, chuyên ngành tại các trường đại học nghiên cứu về âm nhạc, đặc biệt là âm nhạc Chăm, và những cá nhân muốn tìm hiểu

về âm nhạc Chăm

Ngoài ra, đề tài còn có thể sử dụng vào các buổi diễn thuyết, tuyên truyền, hội nghị

về văn hóa, nghệ thuật nhằm nâng cao sự quan tâm của cộng đồng đối với đời sống âm nhạc Chăm Qua đó, âm nhạc Chăm không chỉ được biết đến rộng rãi hơn mà còn có thể nâng cao tinh thần dân tộc, góp phần giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống đặc trưng tộc người

6 Bố cục nghiên cứu đề tài

Ngoài phần dẫn luận và kết luận, nội dung của đề tài gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn Trong chương này chúng tôi sẽ trình bày các

khái niệm công cụ liên quan đến bài nghiên cứu như âm nhạc, vai trò của âm nhạc torng cộng đồng, quan niệm Islam về âm nhạc và âm nhạc dưới góc nhìn giao lưu tiếp biến văn hóa Bên cạnh đó, còn khái quát nguồn gốc và địa bàn cư trú của người Chăm Islam ở An Giang cũng như đời sống tinh thần của họ để giúp người đọc có thể hiểu rõ hơn về cộng đồng Chăm Islam tại An Giang

Chương 2: Âm nhạc Chăm Islam và quan điểm về âm nhạc của cộng đồng Chăm Islam ở An Giang Chương này chúng tôi sẽ trình bày những nét đặc sắc trong âm nhạc

Chăm Islam như việc sử dụng các loại nhạc cụ, các thể loại bài hát Chăm và những nét mới mẻ và đổi mới trong âm nhạc Chăm Islam hiện nay

Chương 3: Vai trò của âm nhạc và việc bảo tồn âm nhạc trong cộng đồng Chăm Islam ở An Giang Chương này chúng tôi sẽ trình bày vai trò của âm nhạc Chăm Islam

trong các lễ hội, ma chay hay trong các điệu múa Chăm Qua đó, sẽ thấy được nền âm nhạc Chăm trong đời sống cộng đồng Chăm nơi đây bị mai một và quên lãng như thế nào

và những biện pháp để bảo tồn gìn giữ nền âm nhạc truyền thống của cộng đồng Chăm nơi đây

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Âm nhạc

1.1.1.1 Khái niệm về âm nhạc:

Nếu nói rằng ngôn ngữ tách rời loài người ra khỏi những động vật khác thì âm nhạc chính là cái nôi của ngôn ngữ và mãi mãi là một thứ ngôn ngữ chung của toàn nhân

loại Nó có “sức truyền cảm rất mạnh, phản ánh bằng ngôn ngữ âm thanh tâm hồn con

người mỗi thời đại”1

Có lẽ vì vậy mà âm nhạc dành được nhiều sự quan tâm, ưu ái Cho đến ngày nay, các câu hỏi như: “Âm nhạc là gì?” hay “ Âm thanh như thế nào gọi là âm nhạc?”… vẫn còn là chủ đề thú vị, thu hút sự tranh luận của giới chuyên môn lẫn những người yêu thích âm nhạc Do đó, khái niệm âm nhạc mang nhiều tính chất mở và được hiểu theo nhiều cách khác nhau

Theo từ điển Bách khoa toàn thư Wikipedia: “Âm nhạc là một bộ môn nghệ thuật

dùng âm thanh hay chất giọng để diễn đạt Các yếu tố chính của nó là cao độ, nhịp điệu,

âm điệu và những phẩm chất âm thanh của âm sắc và kết cấu bản nhạc” 2 Mặt khác,

theo từ điển Encyclopedia of Cultural Anthropology: “Âm nhạc được tạo thành từ âm

thanh lặp lại, kéo dài của giọng nói hoạc âm thanh phát ra từ các nhạc cụ Âm nhạc là hoạt động thuộc về con người” 3

Nhà soạn nhạc thiên tài người Đức Lucvichvan

Beethoven đã nói: “Âm nhạc làm trái tim của người nam sôi sục và khóe mắt của người

1 Ngô Anh Đào, “Tình linh hoạt như một bản sắc văn hóa của âm nhạc truyền thống Việt Nam”, NXB Đại học Quốc

gia TPHCM, 2009, tr.18

2 Tham khảo tại website: http://vi.wikipedia.org/wiki/amnhac

3 Ngô Anh Đào (2009), “Tính linh hoạt như một bản sắc văn hóa của âm nhạc truyền thống Việt Nam”, NXB Đại

học quốc gia TPHCM, tr.18-19

nữ đẫm lệ”4

hay nhà âm nhạc học Jean-Jacques Nattiez đã tóm tắt quan điểm hậu hiện đại

về âm nhạc: "Các biên giới giữa âm nhạc và tiếng ồn luôn luôn xác định văn hóa – điều

đó có nghĩa rằng, ngay cả trong một xã hội đơn giản thì khoảng cách giữa nhạc và tiếng

ồn này không phải lúc nào cũng giống nhau, rất hiếm khi có một sự đồng thuận về định nghĩa âm nhạc bởi không có khái niệm đơn giản và phổ quát về âm nhạc của bất kỳ nền văn hóa nào”5

Cũng theo Giáo sư Dương Viết Á thì: “Âm nhạc là một loại hình nghệ

thuật lấy âm thanh làm phương tiện diễn tả để phản ánh cuộc sống, đặc biệt là thế giới nội tâm con người”6

Có một quan điểm khác cho rằng: “Âm nhạc là một môn nghệ thuật

phối hợp âm thanh theo những quy luật nhất định” 7Như vậy, âm nhạc bắt nguồn từ những âm thanh trong cuộc sống, nó phản ánh những xúc cảm của con người Nói cách khác, âm nhạc là bộ môn nghệ thuật sống động, vừa lấy âm thanh làm phương tiện biểu hiện và khắc họa cuộc sống vừa thể hiện tư tưởng tình cảm con người Âm nhạc có tính trừu tượng nó không thể hiện đầy đủ các chi tiết thực chỉ mô tả chung nhưng tạo cho ta cảm giác, hứng thú mạnh mẽ và sự liên tưởng phong phú Tình trừu tượng của âm nhạc gắn với trí tưởng tượng của con người Âm nhạc sẽ không thể tồn tại nếu như không có

âm thanh Tất cả những gì có tính nhạc đều xuất phát từ âm thanh nhưng ngược lại cũng

có rất nhiều âm thanh không có tính nhạc

Theo từ vựng học, tách riêng hai từ “Âm” và “Nhạc”, có thể thấy rằng: “Âm” là âm thanh có trong thiên nhiên; còn “Nhạc” là loại âm mang tính nhạc bởi có tần số rung mà

vật lý học đã xác định Tần số rung của âm càng nhanh thì mức độ âm thanh mang tính

4 Phạm Hoàng Hòa (2013), “Văn hóa Việt qua những sáng tác âm nhạc của Trịnh Công Sơn”, NXB Đại học Quốc

nhạc càng cao; tần số rung của âm càng chậm thì mức độ âm thanh mang tính nhạc càng trầm Điều đó dẫn tới sự khác biệt giữa âm thanh mang tính nhạc và tiếng động

Mặc dù âm nhạc được định nghĩa dưới nhiều quan điểm, nhưng nhìn chung âm nhạc là âm nhạc là tiếng nói tình cảm sâu sắc, nó đi thẳng trực tiếp vào trái tim con người

và không thể diễn tả bằng lời; là nghệ thuật biểu hiện cảm xúc của con người với con người và cuộc sống bằng âm thanh, là nghệ thuật diễn ra trong thời gian, nghệ thuật động, nghệ thuật của thính giác Nó luôn gắn bó với con người và đòi hỏi hoạt động biểu hiện trực tiếp của con người

Âm nhạc được chia ra hai thể loại chính: thanh nhạc và khí nhạc

tượng, gây cảm giác và sự liên tưởng

Sự sáng tạo, hiệu quả, ý nghĩa, và thậm chí cả định nghĩa của âm nhạc thay đổi tùy theo bối cảnh văn hóa và xã hội Âm nhạc thay đổi từ các sáng tác thính phòng được tổ chức chặt chẽ (cả trong sáng tác lẫn trình diễn), đến hình thức âm nhạc ngẫu hứng với các hình thức aleatoric Âm nhạc có thể được chia thành các thể loại và thể loại con, mặc dù các phân chia và các mối quan hệ phân chia giữa các thể loại âm nhạc thường rất nhỏ, đôi khi phụ thuộc vào sở thích cá nhân và gây nhiều tranh cãi Trong nghệ thuật, âm nhạc có thể được phân loại như một nghệ thuật biểu diễn, một nghệ thuật tinh vi, và nghệ thuật thính giác Nó cũng có thể được phân chia thành âm nhạc nghệ thuật và âm nhạc dân gian

Âm nhạc có thể được chơi và nghe trực tiếp, có thể là một phần của một tác phẩm sân khấu hay phim ảnh, hoặc có thể được ghi lại.8

1.1.1.2 Vai trò của âm nhạc trong cộng đồng:

Có thể nói âm nhạc đóng một vai trò hết sức quan trong trong một cộng đồng chung Thứ nhất, âm nhạc là phương diện sinh lý của cộng đồng Âm nhạc tác động tới các chức năng, sinh lý của con người, ít nhiều cộng hưởng với nhịp điệu cơ thể, tạo nên những tác động sinh lý học Trong lịch sử nghiên cứu về lĩnh vực âm nhạc, nhiều nghiên

8

Tham khảo tại website: http://vi.wikipedia.org/wiki/amnhac

cứu đã được thực hiện nhằm chứng minh vai trò nền tảng cơ bản của âm nhạc đối với việc

hình thành và biến đổi sinh lý con người Cụ thể, một nghiên cứu của Hiệp hội Khoa học

Thần Kinh trong buổi hội thảo đa ngành "Music, Science & Medicine" vào tháng 3 năm

2011 được tổ chức tại New York Academy of Science đã cho thấy vai trò quan trọng của

âm nhạc đối với sự phát triển trí tuệ Theo nghiên cứu, việc nghe nhạc một cách tuần tự, thường xuyên sẽ giúp định hình và phát triển các khu vực khác nhau trong não bộ con người, nhất là đối với trẻ em lứa tuổi từ 7 tuổi hoặc nhỏ hơn Âm nhạc được chỉ ra rằng có khả năng kích thích các khu vực trong não bộ con người có liên quan đến sự phát triển các

kỹ năng ngôn ngữ, tổ chức, lập kế hoạch và quản lý thời gian cũng như không gian Nó sẽ tạo nên tác động tích cực, giúp hình thành và phát triển não bộ một cách toàn diện, nhưng

sẽ được thể hiện rõ nét nhất ở đối tượng trẻ nhỏ

Từ việc khẳng định vai trò và tác động của âm nhạc đến mặt sinh lý của con người, của cộng đồng, nó đã đóng góp một nguồn tư liệu vô cùng có giá trị cho việc nghiên cứu chữa trị các triệu chứng bệnh tâm thần trong tương lai Hiện nay, hệ thống chữa trị, trị liệu

về tâm thần bằng phương pháp âm nhạc đã xuất hiện rộng khắp nhiều quốc gia, trong đó được biết đến nhiều nhất đó là liệu pháp thôi miên bằng âm nhạc Cùng với việc định hình

và phát triển não bộ, âm nhạc được hướng tới việc phát triển trí tuệ trẻ sơ sinh trong cộng đồng, ngay từ khi còn trong bụng mẹ, bằng nhiều phương pháp và cách thức thưởng thức

âm nhạc khác nhau

Âm nhạc còn có ảnh hưởng đến hệ hô hấp, hệ tuần hoàn và đến những khía cạnh khác trong cơ thể con người Âm nhạc có thể khiến cho con người cảm thấy dễ chịu, nhẹ nhàng, thư thái, hoặc âm nhạc cũng có thể khiến cho người nghe cảm thấy mệt mõi, rã rời hay căng thẳng, cau có thông qua những tác động đến các giác quan, đến hệ thống sinh lý não bộ con người Trong sinh hoạt lao động, những bài hát mang âm hưởng tươi tắn, hăng hái tác động khá lớn đến thời gian, hiệu suất làm việc của người lao động, xây dựng bầu không khí vui tươi, năng động, giúp họ quên dần sự mệt nhọc, vất vả Trong chiến tranh,

âm nhạc được cho là sức mạnh tinh thần của đồng đội: "tiếng hát át tiếng bom" Trước đây, nhất là trong thời đại La Mã, các chiến binh trước khi ra trận thường được nghe các khúc nhạc mạnh mẽ mang tính chất cổ vũ, khích lệ để họ lấy được tinh thần chiến đấu

dũng cảm Khi giao tranh, để cổ vũ cho tinh thần binh sỹ người ta cũng thường đánh trống, khua chiêng một cách dồn dập để các chiến binh xông lên Chính vì thế, hầu hết âm nhạc

có ảnh hưởng đến các khía cạnh như năng suất lao động của cộng đồng, trình độ phát triển trí tuệ của cộng đồng, nâng cao tinh thần tập thể cộng đồng Từ đó, cùng với âm nhạc, con người tác động đến đời sống vật chất, trình độ văn hóa của cộng đồng xã hội

Hơn nữa, âm nhạc là phương diện tâm lý (cảm xúc, tư tưởng) của cộng đồng Âm nhạc khi được cảm thụ một cách sâu sắc và thông minh sẽ tác động đến thế giới quan, đến toàn bộ ý thức của con người, của một cộng đồng xã hội Tác động trực tiếp, mạnh mẽ nhất của âm nhạc là trong lĩnh vực tình cảm và tâm trạng Không một loại hình nghệ thuật nào khác ngoài âm nhạc lại có thể tác động với một uy lực như thế vào thế giới cảm xúc của con người, của tập thể cộng đồng

Âm nhạc chứa đựng một sức ảnh hưởng to lớn như vậy bởi vì nó vốn được xem như một loại hình nghệ thuật phần nhiều mang tính biểu hiện Ca từ trong âm nhạc gần như được nghệ thuật hóa, thi vị hóa từ ngôn ngữ nói hàng ngày, giai điệu của các bài hát khá gần gũi với ngữ điệu của tiếng nói Có thể nói một cách đơn giản rằng, âm nhạc cùng với ca từ của nó chính là một phương tiện thể hiện cảm xúc gần gũi và chân thực nhất Nhưng âm nhạc khác với ngôn ngữ đối thoại, giao tiếp hàng ngày vì ở âm nhạc tồn tại sự khái quát hóa, hình tượng hóa, từ đó nâng tầm cảm xúc khi nó được biểu hiện thông qua các ngữ điệu, tiết tấu Hơn thế nữa, ngoài việc thể hiện đời sống hàng ngày, tâm tư tình cảm con người, thông qua âm nhạc, con người có thể gần gũi hơn với cộng đồng thiên nhiên Những bản giao hưởng, những bản nhạc hòa âm phối khí cẩn thận, tỉ mỉ phần nào cũng chứa đựng trong nó những âm thanh đầy hấp dẫn của thiên nhiên, của núi rừng, sông suối, động vật, …

Âm nhạc tác động đến mặt tư tưởng và cảm xúc, vì vậy, nó có thể được xem như một công cụ quan trọng để giao dục tư duy cộng đồng, giáo dục con người, nhất là thế hệ trẻ Để được xem như một công cụ giáo dục, âm nhạc có thể thông qua nhiều cách thức riêng biệt để tác động đến con người, cộng đồng Chẳng hạn như, thông qua ca từ, những tấm gương tốt đẹp về đạo đức, về học tập, về các lĩnh vực khác trong đời sống xã hội sẽ được đưa vào bài hát một cách thật tự nhiên, nhuần nhuyễn Bên cạnh đó, còn tồn tại

những tác phẩm âm nhạc mô tả tình thương bao la đối với quê hương đất nước.gia đình, bạn bè, niềm tự hào về dân tộc, văn hóa cội nguồn quốc gia Những đề tài này xuyên suốt trong rất nhiều tác phẩm âm nhạc, nó có tác dụng giáo dục tình cảm, tư tưởng đối với con người, đối với cộng đồng một cách mạnh mẽ, tự nhiên và không khô khan, sáo rỗng

Âm nhạc là một môn nghệ thuật phản ánh cuộc sống xung quanh chúng ta bằng các hình tượng âm thanh Bên cạnh việc tác động đến tư tưởng, tình cảm cộng đồng, âm nhạc còn được xem như một phương tiện phản ánh tâm tư, tình cảm của họ Bằng các giai điệu, tiết tấu hay ca từ, âm nhạc đã có một sức mạnh lớn lao về sự diễn cảm và lột tả thế giới nội tâm của con người một cách đa chiều; từ niềm vui nỗi buồn được bộc lộ bên ngoài, đến những suy tư thầm kín và những ước mơ nội tâm tồn tại trong tâm hồn người nghệ sỹ, cũng như việc miêu tả nhân cách và các xu hướng xung đột trong quá trình đấu tranh sinh tồn của loài người Một điều quan trọng hơn nữa, âm nhạc có một đặc trưng điển hình trong khả năng truyền đạt những sắc thái tình cảm của con người một cách tinh

tế nhất và có thể gây ấn tượng vô cùng sâu sắc đến người nghe Từ đó, âm nhạc có thể cải hóa hay níu giữ nhân cách con người

Về mặt tâm lý, âm nhạc đã hoàn toàn chiếm trọn khả năng tác động đến nhân cách, lối sống, tư tưởng, tình cảm của cộng đồng Bên cạnh đó, thông qua âm nhạc, niềm tự hào

về bản sắc của mỗi một cộng đồng luôn được phát huy, thể hiện tối đa

Âm nhạc là một bộ phận không thể thiếu trong cuộc sống của con người Nhìn từ nhiều góc độ khác nhau, âm nhạc có thể san sẻ với con người, với cộng đồng rất nhiều điều trong đời sống, trong sinh hoạt: giải quyết những khó khăn họ phải đối mặt một cách gián tiếp, đưa họ hồi tưởng, tìm lại tuổi thơ, kỷ niệm đã qua, khơi dậy tinh thần yêu nước, lòng dũng cảm hoặc tình yêu đôi lứa Ngay từ rất lâu trước đây, âm nhạc với những sắc thái cơ bản, đơn giản nhất của nó đã xuất hiện và tồn tại cùng với đời sống tinh thần, trong sinh hoạt xã hội của con người Theo năm tháng, âm nhạc đã không ngừng phát triển và hoàn thiện Và từ đó, vai trò của âm nhạc đối với cộng đồng ngày càng được nâng cao, chiếm giữ vị trí tương đối quan trọng trong xã hội

1.1.1.3 Quan niệm Islam về âm nhạc:

Ngày nay, Islam đã trở thành một tôn giáo có sức ảnh hưởng mạnh mẽ Các tín đồ theo đạo Islam tin và làm theo những luật đạo của kinh Koran Việc này đã làm cho Islam giáo trở thành một yếu tố văn hóa có mối liên hệ chặt chẽ đến các mặt trong cuộc sống của tín đồ Âm nhạc đã trở thành một trong những lĩnh vực chịu sức ảnh hưởng từ Islam

Trong suốt chiều dài lịch sử, luật đạo về âm nhạc trong Islam là một cuộc xung đột về quan điểm giữa các học giả Trong nghiên cứu của Dr Abdurrahman al-Baghdadi

về “Seni Dalam Pandangan Islam” (quan niệm của Islam đối với nghệ thuật) có những ý

kiến trái chiều về việc âm nhạc có bị cấm hay không trong đạo Islam Từ những phân tích

đó ông đã đưa ra những nhận định về quan niệm của những người theo đạo Islam giáo về

âm nhạc Âm nhạc phải nhằm mục đích để giải trí và khuyến khích làm việc tốt (Khayr/ma'ruf) và loại bỏ sự gian ác, thứ xấu, và sự tàn bạo Âm nhạc trong quan niệm Islam thường khuyến khích kêu gọi mọi người theo Islam giáo hoặc không được phép cờ

khác, trong âm nhạc Islam, phong cách biểu diễn và trang phục không được chứa những yếu tố mang tính tôn giáo khác, như không được mặc như một linh mục hay tu sĩ, đeo thánh giá,…

Đối với tín đồ theo Islam giáo luật đạo Hồi là một trong những điều luật quan trọng Vì vậy, âm nhạc trong quan niệm của họ không được vi phạm đạo luật đạo syara’ (luật đạo Hồi) như phụ nữ không ăn mặc hở hang, mỏng manh, lắc hông và không được mang trang sức của nam giới và nam giới cũng vậy không được mang trang sức của nữ Chỉ được sử dụng những nhạc cụ đã được dùng bởi những người đồng đạo đi trước10 Không được sử dụng những nhạc cụ lạ Nhạc cụ thì phải hỗ trợ cho người chơi và người nghe, chẳng hạn như tiếng trống dùng để nâng cao tinh thần Không được có yếu tố ngoại đạo trong nhạc cụ âm nhạc mang tính phi Hồi giáo Trong trường hợp này, thì nhạc cụ âm nhạc được sử dụng là tương đối tùy thuộc vào mong muốn của người sử dụng Và bên

cạnh đó chỉ sử dụng những nhạc cụ được cho phép theo luật đạo và không sử dụng những nhạc cụ bị cấm hoặc có bằng chứng cho rằng nó bị cấm

Theo chúng tôi tìm hiểu, trong kinh Qu’ran không hề có một luật đạo nào quy định về việc cấm sử dụng âm nhạc Âm nhạc cũng đã trở thành một trong những công cụ giúp đỡ cho việc truyền giáo, âm nhạc theo quan niệm của đạo Islam là phải tuân thủ và

có nội dung phù hợp với những giáo điều của đạo, phải ca ngợi thánh Allah làm theo đức tin và những điều người đã truyền dạy, ca ngợi những tạo vật của người những điều do người tạo ra, ca ngợi long tốt, sự vị tha… Người theo đạo Islam sẽ có yêu cầu khắt khe hơn trong việc sử dụng âm nhạc, tránh những nội dung hay bất kì trang phục biểu diễn hoặc nhạc cụ mà đi trái lại với điều luật của họ Điều đó đã tạo nên một nét đặc sắc trong văn hóa âm nhạc của những người theo đạo Islam

1.1.2 Âm nhạc dưới góc nhìn giao lưu tiếp biến văn hóa

Âm nhạc có mối quan hệ mật thiết với văn hóa, điều này đã được Khổng Tử viết

trong Kinh lễ: “Đức chính là thiên tính của con người; còn Âm nhạc là đóa hoa của đạo

đức tỏa sáng” 11

Như vậy, từ xa xưa, các cổ nhân đã rất quan tâm đến sự ảnh hưởng của

âm nhạc đến tâm hồn con người trong xã hội, từ đó dùng âm nhạc để phát huy đạo đức và trong việc cải thiện bản chất con người Có thể nói cốt lõi của âm nhạc nằm ở Đạo, hay nói cách khác nó có gắn liền với đạo đức, lối sống của con người, giúp con người hoàn thiện nhân cách được thể hiện qua nhịp điệu, âm sắc, năng lượng và các nhân tố khác phản ánh đạo đức của con người Âm nhạc tốt có thể hướng con người trở thành tốt và có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe và sự thanh thản trong tâm hồn Và ngược lại, khi một con người luôn hướng đến những xu hướng âm nhạc không lành mạnh, thì họ rõ ràng chỉ là những thành phần xấu cho xã hội Do đó, khi lắng nghe một bài nhạc mà chúng ta thường hay nghe sẽ ảnh hưởng đến tính cách của chính chúng ta, tùy theo giai điệu và tiết tấu của âm thanh mà tạo cho ta cảm giác hưng phấn hay buồn phiền

Giao lưu và tiếp biến cũng thuộc về văn hóa vì đều nhằm đáp ứng nhu cầu của các

11 Phạm Hoàng Hòa (2013), “Văn hóa Việt qua những sáng tác âm nhạc của Trịnh Công Sơn”, NXB Đại học Quốc

gia TPHCM, tr.15

thành viên xã hội Giao lưu văn hóa bao gồm sự giao thoa của ít nhất hai nền văn hóa (hai cộng đồng, hai dân tộc, hai đất nước) và giao lưu là hình thức trao đổi văn hóa cùng có lợi cho hai bên, giúp tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa các nền văn hóa Do đó, giao lưu văn hóa là dạng cộng sinh giữa các nền văn hóa Giao lưu tiếp biến văn hóa là khái niệm do các nhà nhân học Anglo – Saxon đưa ra vào thế kỷ XIX để chỉ sự tiếp xúc trực tiếp và lâu dài giữa hai nền văn hóa khác nhau và hậu quả của cuộc tiếp xúc này là sự thay đổi hoặc biến đổi của một số loại hình văn hóa hoặc cả hai nền văn hóa đó 12Nói cách khác, giao lưu tiếp biến văn hóa là sự di chuyển qua lại giữa hai nền văn hóa, là sự tiếp xúc và trao đổi văn hóa trong quá trình vận động, phát triển của xã hội Trong đó một nền văn hóa có thể thích nghi, ảnh hưởng một nền văn hóa khác bằng cách vay mượn nhiều nét đặc trưng của nền văn hóa ấy Sự giao lưu tiếp biến cũng là một cơ chế khác của biến đổi văn hóa, dẫn đến sự tiếp biến văn hóa, đó là sự trao đổi những đặc tính văn hóa nảy sinh khi các cộng đồng tiếp xúc trực diện và liên tục Các thành tố của các nền văn hóa biến đổi , song mỗi nền văn hóa vẫn giữ tính riêng biệt của mình

Nói về văn hóa âm nhạc, văn hóa và âm nhạc có quan hệ chặt với nhau Có thể nói,

âm nhạc luôn luôn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của con người nó không chỉ phản ánh tâm tư, tình cảm, cảm xúc mà thông qua âm nhạc, người ta còn biết đến nền văn hóa của một dân tộc Từ xa xưa các trung tâm văn hóa lớn như Ấn Độ, Trung Hoa, Trung Cận Đông, Đông Nam Á đã có sự giao lưu, ảnh hưởng lẫn nhau về âm nhạc, nhất là ảnh hưởng của trào lưu âm nhạc hiện đại, một trào lưu có tính công nghệ và giải trí cao Bên cạnh đó, tiếp thu những giá trị văn hóa thế giới là điều đã xảy ra đối với nhiều dân tộc, điều đó mang đến một sự phong phú, một hình thức mới trên nền tảng tâm thức riêng và đặc trưng riêng của các dân tộc trên thế giới Dân tộc Chăm cũng không phải một ngoại lệ

Từ xa xôi, âm nhạc Chăm đã là một kho tàng lâu đời, phong phú và hết sức quý giá Cũng

vì thế, quá trình giao lưu tiếp biến âm nhạc giữa dân tộc Chăm với các dân tộc khác xảy ra một cách mạnh mẽ và nhanh chóng Hơn nữa, ảnh hưởng của Islam giáo đến đời sống cộng đồng Chăm ngày càng rõ nét đã khiến âm nhạc Chăm bị hạn chế rất nhiều Trong

12 Ths Ngô Anh Đào (2009), “Tính linh hoạt như một bản sắc văn hóa của âm nhạc truyền thống Việt Nam”, NXB

Đại học Quốc gia TPHCM, tr 22-24

nghiên cứu về âm nhạc truyền thống Chăm, rõ ràng đó là những nhạc phẩm thực sự đi vào lòng người, mang nhiều vẻ đẹp của dân tộc, mang những triết lý cuộc sống của người Chăm, nhất là những điều lệ trong kinh Qu’ran luôn hướng tới những điều tốt đẹp cho con người, mang cho người nghe có cảm giác mới lạ, vừa gần gũi lại vừa thấm nhuần bản sắc Chăm Yếu tố văn hóa có vai trò quyết định đến tư duy của người sáng tác Vì thể, khi nghe một bài hát nhạc Chăm, có thể dễ dàng nhận thấy hơi thở Chăm ở trong đó và có thể chi phối cảm xúc của con người Âm nhạc Chăm với một cái gì đó gần gũi nhưng cũng xa

lạ, là sự hòa quyện trong những cung bậc buồn vui, tạo nên một không gian chứa đựng những ý nghĩa của cuộc sống của người Chăm Chúng ta sẽ cảm nhận được một tinh thần yêu quê hương, ca ngợi về đất nước họ, những tình yêu đôi lứa nhẹ nhàng nhưng cũng rất say đắm… Tất cả cùng tạo nên một nền âm nhạc Chăm rất riêng và thấm nhuần bản sắc dân tộc Chăm

Đối với đồng bào Chăm Bà La Môn ở Ninh Thuận, Bình Thuận, âm nhạc có vai trò hết sức quan trọng với họ, nhất là đối với lễ nghi và lễ hội mang tính tôn giáo Âm nhạc được sử dụng một cách phổ biến và rộng rãi Do đó, quá trình giao lưu tiếp biến văn hóa cũng đa dạng và phong phú, tiếp thu từ nhiều nền văn hóa khác nhau trên thế giới Tuy nhiên, đối với người Chăm Islam thì giao lưu có phần hạn chế hơn Islam giáo được du nhập vào cộng đồng Chăm từ rất sớm qua những con đường giao lưu quốc tế vì Đông Nam

Á là nơi hội tụ của nhiều nền văn hóa khác nhau, tạo cho cư dân ở đây truyền thống dung hòa các nền văn hóa, trong đó Islam giáo được thể hiện rõ nét nhất Bằng chứng là sự xuất hiện yếu tố tư tưởng Hồi giáo được thể hiện trong những bài hát Chăm truyền thống, với những ca từ được phổ từ kinh Qu’ran, một bộ kinh quan trọng của Hồi giáo và đã trở thành nguồn cảm hứng cho những nhạc sĩ Chăm sáng tác Có thể nói, sự xuất hiện của đạo Islam (Hồi giáo mới) trong xã hội Chăm đã làm thay đổi căn bản những nét văn hóa truyền thống của một bộ phận người Chăm sau này Bên cạnh đó, sự giao lưu văn hóa âm nhạc giữa dân tộc Chăm với các dân tộc khác còn được thể hiện qua các nhạc cụ được họ sử dụng Một

số nhạc cụ của người Chăm có nét tương đồng với các loại nhạc cụ của các nước khác Chẳng hạn kèn Saranai của người Chăm Islam có mối quan hệ với kèn Sarunay của người

Ba Tư, phảng phát với kèn Serunai của Mã Lai và gần giống kèn Sonah của người Trung

Quốc và kèn Sahnai của Ấn Độ.13 Mặt khác, trong lịch sử văn hóa của người Chăm với người Việt Nam cũng có mối quan hệ giao lưu lậu đời, gắn bó hòa hợp sâu sắc, đặc biệt là trong lĩnh vực sinh hoạt văn hóa Âm nhạc Chăm – Việt là để tài lâu nay các nhà nghiên cứu âm nhạc, dân ca Việt – Chăm quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu có hay không có sự tiếp nhận từ hai phía qua giao lưu tiếp biến từ Chăm sang Việt và ngược lại Thật vậy, các công trình nghiên cứu, so sánh, đối chiếu, phát hiện những nét tương đồng và khác biệt, cho rằng đã có sự giao thoa trong âm nhạc lẫn nhau Điều này thể hiện qua các bài hát có giai điệu trữ tình, tự sự như các bài hát của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn hay những bài mang hơi hướng vui tươi ca ngợi tình yêu trai gái đang yêu nhau mà trước kia rất hiếm thấy Tất cả đều có yếu tố thang âm, điệu thức, cung bậc của âm nhạc người Chăm Xem xét hai chiếc trống: trống cơm của người Việt và trống Ginăng của người Chăm Islam có hình dáng giống nhau, cách đánh cũng giống nhau là dùng hai bàn tay để đánh Vấn đề là đôi khi có

sự khác nhau giữa các loại da bịt trống, còn thân trống dài ngắn khác nhau, nhưng về mô hình chung có sự giao thoa, tiếp nhận của nhau cà khi mang lên cổ để sử dụng và đánh trống cũng là vấn đề giao thoa tiếp nhận từ Chăm – Việt đến Việt – Chăm Ngoài ra, còn

có hai loại nhạc cụ của người chăm là kèn saranai giống với chiếc kèn sona của người Việt

và đàn kanhí giống chiếc đàn nhị (đàn cò) của người Việt Đây chính là sự giao thoa các

tộc Việt đã có sự giao thoa tiếp biến van hóa với nhau một cách tự nhiên, đậm đà đã có ảnh hưởng sâu sắc đến âm nhạc dân gian trong các tộc người cùng chung sống trong cộng đồng dân tộc Việt từ Bắc Bộ, Trung Bộ, Nam bộ và các nước láng giếng khu vực Đông Nam Á

Hơn nữa, trong thời gian qua, cùng sự phát triển của nhiều dòng nhạc khác của thời đại, âm nhạc Chăm truyền thống đã dần mất đi những giá trị mang tính bản sắc riêng của mình Thay vào đó, văn hóa Chăm Islam lại phải tiếp nhận sự giao lưu văn hóa từ các nước phương Tây nên âm nhạc truyền thống ngày càng mang hơi hướng hiện đại, chúng xuất

13 Trần Hồng, “Âm nhạc dân tộc Chăm – Sự giao thoa giữa nhạc Chăm và nhạc Việt”, NXB Sân khấu, tr.29-30

14 Trần Hồng, “Âm nhạc dân tộc Chăm _ Sự giao thoa giữa nhạc Chăm và nhạc Việt”, NXB Sân khấu, tr.30

phát từ thị hiếu của lớp trẻ sau này Những giai điệu mang tính dân tộc không còn nữa, mà những bài hát mang hơi hưởng phương Tây hiện đại lại được ưa chuộng ngày càng nhiều Thậm chí các bài hát tiếng Chăm truyền thống cũng được dịch thuật sang tiếng Việt để phục vụ giới trẻ Các thanh niên Chăm tại vùng đất này cũng không thể học thuộc và cảm thụ được hết vẻ đẹp những bài hát truyền thống Chăm cũng như không thể hiểu hết ý nghĩa của những lời ca Như vậy, giá trị văn hóa âm nhạc truyền thống dân tộc Chăm Islam đang đứng trước nguy cơ mai một bởi thời gian trong quá trình hội nhập với các nền văn minh khác trên thế giới

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển cộng đồng Chăm Islam tại tỉnh An Giang

Dân tộc Chăm thuộc nhóm ngô ngữ Mã Lai - Đa đảo (ngữ hệ Nam Đảo), có quan

hệ họ hàng với người Raglai, người Ê Đê, người Chu Ru và người Gia Rai ở Việt Nam Người Chăm cũng có nhiều nét tương đồng về mặt tộc người với người Indonesia, người Malaisia, người Brunei ở khu vực Đông Nam Á Họ là những cư dân bản địa ở vùng duyên hải Nam Trung Bộ, đã từng kiến tạo nên một nền văn hóa rực rỡ với ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ Dân tộc Chăm ở Việt Nam hiện có hơn 160 nghìn người, sống tập trung ở các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận và một phần ở Phú Yên, Bình Định, An Giang, Tây Ninh, thành phố Hồ Chí Minh… Người Chăm gồm nhiều nhóm địa phương, mỗi nhóm có những đặc trưng tôn giáo, tín ngưỡng, văn hóa rất khác nhau Ở Việt Nam, căn cứ theo tôn giáo, dân tộc Chăm được phân thành 4 nhóm: Thứ nhất là Chăm Bà La Môn (Chăm ảnh hưởng của Bà La Môn giáo, tức Ấn Độ giáo) Nhóm Chăm này chiếm đông nhất Nhóm Chăm thứ 2 chiếm tương đối nữa là nhóm Chăm Bà Ni (tức là Chăm Hồi giáo cũ)

Và nhóm Chăm thứ 3 là Chăm Hồi giáo mới (tức là Chăm Islam) Và nhóm Chăm không theo tôn giáo thế giới nào cả, gọi là nhóm Chăm H’roi Do đó, sự khác biệt về tôn giáo đã dẫn đến những khác biệt về văn hóa, phong tục tập quán, đời sống xã hội của các nhóm người Chăm

Nhóm Chăm Islam hay còn gọi là Chăm Hồi giáo mới cư trú tại đồng bằng sông Cửu Long và rải rác khắp các tỉnh thành như Hồ Chí Minh, Tây Ninh, An Giang,… Đặc

biệt, An Giang chính là nơi có người Chăm Islam sinh sống tập trung nhiều nhất ở Nam

sống tập trung khá đông ở huyện An Phú và thị xã Tân Châu, số còn lại sống rải rác ở các huyện: Phú Tân, Châu Phú và Châu Thành Hầu hết đồng bào Chăm nơi đây đều theo Islam giáo và có mối quan hệ với các tín đồ Hồi giáo các nước Ả Rập, Malaysia, Indonesia và Campuchia Do đó, họ được gọi với cái tên “Chăm Islam” để dễ dàng phân biệt với nhóm Chăm Bà Ni theo Hồi giáo cũ cũng như các nhóm Chăm khác ở Việt Nam

[Hình 1] Họ vốn là những người Chăm di cư từ Việt Nam sang Campuchia, sau đó do

một số nguyên nhân khách quan, họ tìm cách quay trở về và sinh sống tại khu vực Nam

Bộ Quay lại lịch sử, với những biến cố chính trị xã hội, người Chăm từ miền trung di cư sang Campuchia rồi quay ngược về Châu Đốc tạo nên cộng đồng Chăm tại An Giang cho đến ngày nay

Đối với cộng đồng người Chăm ở An Giang, có thể khẳng định cội nguồn của họ là những thành viên của vương quốc Champa Qua sử liệu của Trung Quốc, ta có thể thấy vương quốc Champa được xây dựng và hình thành từ rất sớm từ thế kỷ II và tồn tại đến thế kỷ XIX, trước cả nước Đại Việt gần 8 thế kỷ Theo các tư liệu sử học, sau cuộc khởi nghĩa có quy mô lớn nhưng bị đàn áp đẫm máu của Hai Bà Trưng năm 192, lợi dụng lúc nhà Hậu Hán suy yếu, một viên chức quận Tượng Lâm (phía Nam Thửa Thiên Huế ngày nay) là Khu Liên đã lãnh đạo người Chăm nổi lên khởi nghĩa thắng lợi lập vương quốc

duyên hải miền trung, cụ thể là dãy núi Hoàng Sơn phía Bắc Phan Thiết đến phía Nam Champa đã có một thời hưng thịnh, để lại những dấu ấn sâu sắc về lịch sử và văn hóa Tuy nhiên, từ thế kỷ X, do hậu quả từ các cuộc chiến tranh khốc liệt, vương quốc Chăm

Pa dần dần suy tàn và biến mất Tuy nhiên, cho đến thế kỷ XIX, vương quốc này mới thật

16

Tham khảo tại website http://vi.wikipedia.org/wiki/An_Giang (Thống kê năm 2011)

17 Nguyễn Thị Huỳnh Như (2014), “Hồi giáo trong đời sống tinh thần của cộng đồng người Chăm ở An Giang”,

NXB Đại học Quốc gia TPHCM, tr.29

18 Nguyễn Thị Huỳnh Như (2014), “Hồi giáo trong đời sống tinh thần của cộng đồng người Chăm ở An Giang”,

NXB Đại học Quốc gia HCM, tr.29-30

sự suy vong Năm 1822, trước sự chèn ép của triều đình nhà Nguyễn, vua Champa cuối cùng là Po Chơn, đã bỏ ngai vàng cùng các tướng lĩnh, binh lính và gia đình trốn sang Campuchia ẩn náu Vào thời điểm này, trước sự đàn áp của triều đình nhà Nguyễn, một

bộ phận người Chăm đã rời bỏ quê hương sang Campuchia, Malaysia và Thái Lan sinh sống và lập nghiệp Theo sử liệu Khmer ghi lại, có khoảng 5000 gia đình người Chăm đã

di cư đến Campuchia xin tị nạn

Tuy nhiên, vào khoảng cuối thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XIX, bất ổn chính trị cũng như xuất hiện vô số cuộc bạo động tại vùng đất Campuchia đã làm cho cộng đồng Chăm sinh sống tại đây cảm thấy lo sợ và bắt đầu tìm mọi cách để trở về quê hương Cuộc di cư của người Chăm từ vùng đất Campuchia về Việt Nam, cụ thể là Châu Đốc (thuộc tỉnh An Giang ngày nay) là một cuộc hành trình gian nan và đã được các nhà biên

đạo người Champa là Don Set đem quân từ Thabaung Khmum tiến đánh kinh đô Udong khiến Hoàng gia Khmer phải lánh chạy sang nước Xiêm, tạo điều kiện cho người Chăm thiết lập các khu định cư riêng biệt Chruy Chagwar tại Phnom Penh Đây là một cù lao nằm chắn ngang sông Mekong và Tonle Sap và tồn tại đến ngày nay Tuy nhiên sau đó, Don Set đã bị giết chết Đến năm 1858, vua Khmer đóng đô ở Uong lại bị một bộ phận người Chăm giết chết Điều này đã khiến vua Hariaks điều quân đến Thabaung Khmum đánh đuổi người Chăm và khiến họ phải nương nhau theo dòng sông Cửu Long để chạy

về phía Nam, xuống đến tận Châu Giang (trước kia thuộc lãnh thổ Khmer, lúc đó đang bị Campuchia đánh chiếm) Sau một thời gian ổn định tình hình, vào năm 1859, người Chăm

ở Châu Giang đã quay trở lại Campuchia để giúp nhiều người Chăm về đây sinh sống Vùng đất này được coi là nơi an toàn cho cộng đồng Chăm lúc đó và đã được triều đình Đại Việt chấp nhận cho định cư và giao bố trí thiết lập một số đồn điền mang tính chiến lược để phòng giữ biên giới Bên cạnh lí do trên, sự xuất hiện của bộ phận người Chăm

An Giang còn vì sự hưởng ứng tiếng gọi khẩn hoang của nhà Nguyễn, bộ phận khác là

19

Hoàng Văn Việt (chủ nhiệm 2013), “Thực trạng đội ngũ cán bộ dân tộc thiểu số và luận cứ khoa học cho việc xây

dựng chính sách cán bộ dân tộc thiểu số ở đồng bằng Sông Cửu Long”, báo cáo tổng kết đề tài Khoa học và Công

nghệ, Đại học Quốc gia TP.HCM, tr 75

thương nhân, muốn thử thời vận và đi tìm vào vùng đất mới phương Nam để buôn bán, lập nghiệp Có thể nói, với sự trọng dụng của triều đình nhà Nguyễn, đồng bào Chăm đã

di chuyển về vùng biên giới ở An Giang và Tây Ninh vừa sinh sống vừa trấn giữ biên giới.20

Về nguồn gốc di dân, theo Địa chí xã Châu Giang (1961 – 1963): “Năm 1820, một

quan Thống đốc người Chăm ở Cao Miên tên Saet A Bubaca bị vua Cao Miên cho là phiến loạn nên bắt và xử tử ở Oudong Con ông và một số người khác bị cầm tù, số còn lại trốn thoát, nhờ người Mã Lai xin triều Nguyễn cho cư ngụ ở Châu Đốc Về sau họ trở thành “Thân binh người Chăm” cùng Trương Minh Giảng, Lê Văn Đức đến đóng quân ở Nam Vang Sau đó rút về trú ngụ ở Khánh Bình Sau đợt đàn áp cuộc khởi nghĩa Thất Sơn,

số người Chăm được giải ngũ Triều Nguyễn bố trí họ cư ngụ tại cù lao Cỏ Tầm Bon (Khánh Hòa, Châu Phú)”

Về tình hình dân số người Chăm tại An Giang hiện có 2.147 hộ với 12.535 người

cư trú thành 9 ấp riêng xen kẽ trong các xã của người Việt và tập trung ở 5 huyện An Phú,

Tân Châu, Phú Tân, Châu Phú và Châu Thành [Hình 2] Dưới đây là bảng phân bố các

làng chăm ở An Giang:

20

Tham khảo tại website http://namkyluctinh.org/a-vh-vminh/dohamide-nguoicham.htm

Bảng 1: Sự phân bố các làng Chăm An Giang

(Nguồn: Mạc Đường (1993), “Hệ thống cấu trúc làng Chăm ở Việt Nam”,

Tạp chí Dân tộc học số 1 – 1993, tr 3 – 6) 21

Tóm lại, cộng đồng người Chăm ở An Giang có nguồn gốc từ vùng ven biển miền Trung do nhiều nguyên nhân lịch sử khác nhau diễn ra trong suốt thời gian từ thế kỷ XV đến XIX nên một bộ phận người Chăm đã di cư sang Campuchia sinh sống Giữa thế kỷ XIX, do tình hình chính trị ở Campuchia bất ổn và người Chăm bị ngược đãi nên một số người Chăm đã quay trở về Việt Nam sinh sống dọc theo 2 bờ sông Hậu Trong những ngày đầu đến An Giang, đồng bào Chăm sống khép mình trong làng Bên kia sông Hậu, một Châu Đốc nhộn nhịp hàng quán thì bên này sông, những làng Chăm yên bình, các cô gái Chăm hiền hòa nép mình bên khung cửi dệt nên từng tấm lụa, chiếc khăn Mat’ra tha thướt Đàn ông dù lớn nhỏ đều để tóc ngắn, tham gia sinh hoạt xóm làng, đi lễ thánh đường đội nón nỉ (người già đội nón trắng, trẻ đội nón đen), quấn xà rông hoa Nữ mặc áo dài, quấn xà rông, đầu đội khăn the Mat’ra (hay khăn Khanh ma-om) Trải qua quá trình định cư lâu dài tại vùng đất An Giang, cộng đồng người Chăm đã tạo nên tiếng nói riêng,

21 Đinh Thị Hòa (2008), “Họ và tên của cộng đồng người Chăm Islam ở Nam Bộ”, NXB Đại học Quốc gia TPHCM,

tr 38-40

bản sắc riêng rất độc đáo trong nền văn hóa Việt Nam và cùng với các tộc người khác đã đóng góp một phần không nhỏ tạo nên bức tranh văn hóa tươi đẹp cho vùng đất này

1.2.2 Đời sống tinh thần của cộng đồng Chăm Islam ở An Giang

Ngoài các hoạt động âm nhạc mang lại những giá trị văn hóa cho cộng đồng người Chăm, thì lối sống, cách sinh hoạt và các hoạt động của họ trong cuộc sống hàng ngày cũng có ý nghĩa quan trọng và là nét riêng, mang đậm dấu ấn bản sắc dân tộc Từ nhiều năm nay, các làng Chăm ở An Giang đã trở thành điểm đến của nhiều du khách trong và ngoài nước Bước vào làng Chăm là bạn đã lạc vào một thế giới khác Mỗi làng Chăm luôn có một thánh đường Hồi giáo bề thế, uy nghi Nhà cửa có nét kiến trúc riêng với các hoa văn trang trí và nội thất mang nét đặc trưng của dân tộc Chăm Thấp thoáng bên song cửa sổ là những cô gái đang ngồi quay tơ, dệt thổ cẩm Phụ nữ Chăm rất đẹp, trong bộ trang phục truyền thống càng thêm duyên dáng Làng nghề truyền thống dệt thổ cẩm của người Chăm tại ấp Phum Xoài, xã Châu Phong, thị xã Tân Châu, An Giang, nổi tiếng với tên gọi “Thổ cẩm Phum Xoài” với nhiều loại sản phẩm cẩm đa dạng : sà-rông, khăn choàng, nón, áo khoác và các mặt hàng ví, túi xách, dép mang đậm nét đặc trưng của người Chăm [Hình 13] và [Hình 20] Bên cạnh đó, đời sống tinh thần của cộng đồng Chăm nơi đây còn được thể hiện qua những lễ hội đặc sắc Chẳng hạn như lễ Ramadan, diễn ra vào tháng 7 hàng năm ( nhằm vào tháng 9 theo Hồi lịch), đây chính là mùa ăn chay của những người theo Hồi giáo Vào tháng Ramadan, các xóm ấp người Chăm An Giang chìm lắng trong không khí trang nghiêm, từ lúc bình minh đến lúc mặt trời lặn, họ không ăn uống, không hút thuốc, … nếu ai không thực hiện tốt các điều cấm này sẽ bị cộng đồng chê bai, khiển trách Mỗi ngày mọi người sẽ đi hành lễ 5 lần vào rạng đông, trưa, chiều, hoàng hôn, tối, chí ít cũng ba lần tại thánh đường hay bất kỳ nơi nào thuận tiện Trưa thứ sáu hàng tuần, nam tín đồ tắm rửa sạch sẽ, y phục chỉnh tề lũ lượt đến thánh đường làm lễ Họ thực hiên nghiêm túc bổn phận nhịn ăn tháng Ramadan và luôn ước ao được đi hành hương…Phụ nữ thì cầu nguyện tại nhà Ngày lễ cuối cùng của tháng chay Ramadan được người Chăm An Giang tổ chức rất long trọng trong thánh đường Họ cầu nguyện cho kẻ sống, người chết được sự ân sủng của đức Allah và nguyện làm theo

những lời mặc khải của Người Họ cho rằng trải qua một tháng nhịn đói, nhịn khát thì người giàu sang sẽ dễ cảm thông và biết thương người nghèo khó hơn, con người thông cảm, chia sẻ cho nhau hơn Ngoài việc tổ chức đọc kinh Qu’ran như thường lệ và cầu những điều tốt lành cho dân làng ( giờ kinh subahik), người Chăm ở An Giang còn tổ chức lễ rước gậy thần Allah, làm lễ tăng quan tiến chức cho các vị tu sĩ trong thánh đường ( Imâm, Khotip) Sau buổi cầu kinh hành lễ, họ đến bắt tay chúc mừng và xin tha thứ cho nhau những điều lầm lỡ… và quan niệm làm như vậy Allah sẽ xóa mọi tội lỗi cho họ…

[Hình 3] Ngoài ra, người Chăm ở An Giang còn có các lễ hội khác như lễ Roya Iadil

Fitrah nhằm cầu nguyện cho sự bình an mà Allah đã ban tặng cho họ trong tháng ăn chay

và bố thí, giúp đỡ người nghèo, lễ sinh nhật Muhammad nhằm ca ngợi công ơn của đấng tiên tri Muhammad, lễ Roya Haji còn gọi là lễ hành hương đi thánh địa Mecca, việc hành hương đi Mecca rất tốn kém nên chỉ những gia đình có điều kiện mới có người đi, những

Sự ảnh hưởng của Hồi giáo đến lối sống của người Chăm ở An Giang còn thể hiện

rõ nét qua những tập tục diễn ra từ lúc sinh đến khi nhắm mắt lìa đời, bao gồm các nghi lễ: nghi lễ trong giai đoạn sinh, nghi lễ trong giai đoạn trưởng thành, nghi lễ giai đoạn tử Ngoài ra, tập tục của người Chăm Islam đối với con trai và con gái đến tuổi trưởng thành cũng giống như tập tục của những xứ theo Hồi giáo chính thống, đó là lễ cắt da quy đầu cho nam giới và tập tục cấm cung, khuê môn bất xuất đối với nữ giới Lễ cắt da quy đầu được thực hiện thực sự cho con trai lên 13, 14 tuổi chứ không phải chỉ có tính cách tượng trưng như Chăm Bani Người Chăm Islam ở An Giang xem đây là một nghĩa vụ bắt buộc của một tín đồ Hồi giáo và đáng lẽ phải được thực hiện cùng một lúc với lễ cắt tóc đặt tên cho đứa trẻ, nhưng lúc đó đứa trẻ còn nhỏ, lớn lên có thể phải cắt lại lần nữa rất

22 Phan Xuân Biên, Phan An, Phan Văn Dốp (1991), “Văn hóa Chăm”, NXB Khoa học xã hội, tr.205

bất tiện nên người ta chờ đến tuổi 13 – 14 mới thực hiên Cũng theo đúng tập tục xưa của người Hồi giáo, người Chăm An Giang thực hiện lễ này chung cho nhiều đứa trẻ một lúc Những đứa trẻ đã đến tuổi qui định thường được cha mẹ làm “ công tác tư tưởng” giải thích tại sao cần làm như vậy nên chúng không tìm cách trốn tránh Người ta cũng khéo chọn một đứa bạo dạn để làm “ thí điểm” cắt trước nhằm khuyến khích những đứa khác Đối với con gái, tuy không có lễ thức gì đánh dấu giai đoạn trưởng thành, nhưng trước đây, tập tục cổ truyền mặc nhiên quy định khi đến tuổi dậy thì con gái phải sống một cuộc đời cấm cung “ khuê môn bất xuất”, không bao giờ được tự do tiếp chuyện với con trai,

dù người con trai đó ở trong họ hàng Dường như mọi liên lạc của họ với bên ngoài chỉ diễn ra vào ban đêm, và mỗi khi cần thiết phải đi ra ngoài, ví như để thăm viếng bạn bè,

họ thường được các bà già đi cùng Khi đi ra ngoài, họ phải đội một chiếc khăn trùm đầu, che mặt Dư luận xã hội thường xem những người đi ra ngoài với đầu trần là những người đàn bà hư hỏng Tuy nhiên, khi xã hội đang ngày càng phát triển và có sự ảnh hưởng từ

Cộng đồng Chăm còn có các hội lễ dân gian, góp phần làm đa dạng, phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần của họ Có thể nói hội lễ dân gian Chăm có quan hệ chặt chẽ với thời tiết nhất là với chu kỳ gió mùa hay nói đúng hơn là có quan hệ chặt chẽ với chu kỳ sản xuất nông nghiệp ( lúa nước), đến sự phát triển cây trồng Người Chăm đón năm mới, đón vụ mùa sản xuất mới bằng mùa hội Rija Mùa hội lễ Rija kéo dài từ tháng giêng đến hết tháng ba lịch Chăm ( từ tháng 4 đến tháng 7 âm lich) và đó là thời gian hết sức quan trọng, có tính chất quyết định cho cả năm nếu mưa thuận gió hòa hay hạn hán

Mở đầu mùa lễ hội bằng những bài nhạc (nhạc và múa) vui tươi, rộn ràng, sôi động, có lúc trở nên hết sức cuồng nhiệt Tiết tấu điệu nhạc nhanh, chuyển từ nhanh vừa sang nhanh và cuối cùng là thật nhanh 24

23 Nguyễn Thị Huỳnh Như (2014), “Hồi giáo trong đời sống tinh thần của cộng đồng người Chăm ở An Giang”,

NXB Đại học Quốc gia TPHCM, tr.68-74

24 Phan Xuân Biên, Phan An, Phan Văn Dốp (1991), “Văn hóa Chăm”, NXB Khoa học xã hội, tr.205

Ngày nay, người Chăm Islam ở An Giang tuy cũng bị ảnh hưởng ít nhiều từ xã hội

và các cộng đồng xã hội khác, nhưng nhìn chung họ vẫn thực hiện một cách đầy đủ và nghiêm túc bổn phận của một tín đồ Hồi giáo Ở đây, Hồi giáo chi phối mọi mặt trong đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của họ và người Chăm Islam ở An Giang có một quan niệm cũng như một đời sống tinh thần hoàn toàn dựa vào đức tin Hồi giáo Tất cả đã làm nên đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng Chăm An Giang, góp phần tạo ra diện mạo nền văn hóa Chăm , để lại những dấu ấn trên cả hai phương diện không gian và thời gian

Tóm lại, chương I “Cơ sở lý luận và thực tiễn” đã mang lại những kiến thức cơ bản

về âm nhạc, những biến đổi cũng như hình thái mới của âm nhạc trong bối cảnh giao lưu tiếp biến văn hóa Bên cạnh đó, chương này còn cung cấp cơ sở thực tiễn thông qua những thông tinh về lịch sử hình thành, phát triển cộng đồng Chăm An Giang, và hệ thống đời sống tinh thần của cộng đồng địa phương này Với nền tảng hiểu biết về khái niệm âm nhạc, vai trò âm nhạc trong cộng đồng, và đặc biệt đó là quan niệm Islam về âm nhạc, nhóm chúng tôi đã hình thành được hệ thống thông tin cơ sở về âm nhạc Hệ thống này hỗ trợ chúng tôi trong công tác đi sâu nghiên cứu tìm hiểu về nền âm nhạc cộng đồng Chăm An Giang và các yếu tố văn hóa, tôn giáo được phản ánh thông qua nghệ thuật âm nhạc này Đồng thời, công tác nghiên cứu hướng tới cộng đồng Chăm trên địa bàn tỉnh

An Giang, vì vậy, việc hiểu biết về lịch sử cộng đồng, cũng như hệ thống đời sống tinh thần của họ chiếm giữ một vai trò đặc biệt quan trọng Từ các thông tin đó, nhóm chúng tôi có thể hiểu rõ lịch sử phát triển nền âm nhạc Chăm, sự biến đổi của nó theo thời gian

và theo quá trình trao đổi hòa nhập với các tộc người khác Nhìn chung, chương I có tầm quan trọng đặc biệt đối với toàn bộ nghiên cứu của nhóm chúng tôi, cung cấp những thông tin nền tảng để tiếp tục thực hiện nội dung của chương II “Âm nhạc Chăm Islam và quan niệm về âm nhạc của cộng đồng Chăm Islam ở An Giang”

đề liên quan tới tôn giáo vì có những điều dạy bảo họ nên người Con người cũng là chủ

đề cho nhiều nhạc sĩ Chăm sáng tác nhạc Họ còn đề cao con người, nói đến những phẩm chất cần có, giúp mọi người hoàn thiện hơn Có thể nói, âm nhạc Chăm góp phần giúp xây dựng một nền văn hóa đặc sắc đậm đà tính truyền thống Âm nhạc cũng là nơi liên kết mọi người lại với nhau thông qua giai điệu và tiết tấu Thông thường, con người sử dụng ngôn ngữ để biểu lộ cảm xúc, bày tỏ quan điểm với nhau Đồng thời, con người còn sử dụng âm nhạc diễn tả những cảm xúc khó thể hiện bằng lời nói Vì vậy âm nhạc có một sức hút với đa số mọi người, là nơi liên kết mọi người lại với nhau

2.1.1 Những yếu tố cấu thành nên âm nhạc Chăm

2.1.1.1 Về giai điệu và tiết tấu

Âm nhạc có hai đặc tính chủ yếu đó là giai điệu và tiết tấu, hai đặc trưng này không thể tách rời Đối với âm nhạc Chăm nói riêng và âm nhạc nói chung, giai điệu và tiết tấu giữ một vai trò trung tâm của một tác phẩm âm nhạc, chúng là hình tượng, đường nét, thể hiện nội dung cơ bản của tác phẩm Nếu như trống được xem như loại nhạc cụ chính và phổ biến nhất thì về phần giai điệu, âm điệu của tiếng trống cũng đóng vai trò như cội nguồn của âm nhạc, của các điệu hò, điệu vè, của làng điệu ru em ở khắp cộng đồng dân tộc Chăm Dưới bàn tay điêu luyện của người nhạc công, âm thanh “thùng… chập… thùng… chập…” vang lên đều đặn khi đôi bàn tay nhẹ nhàng vỗ hai đầu mặt trống tạo nên âm thanh vang vọng Cứ thế, người nghệ sĩ, ca sĩ vút cao lời hát dân ca Chăm biến ảo, lúc trầm lắng, lúc thánh thót Âm điệu trống truyền thống Chăm xoay quanh 3 cung bậc: trầm – trung – bổng Mỗi cung bậc lại được chia thành những khoảng khác nhau và hình thành nên từ độ mạnh, yếu, vị trí của bàn tay người chơi vỗ vào mặt trống Trống đực nhỏ hơn các trống còn lại nhưng là trống dẫn Người đánh trống dẫn là nhạc trưởng và là người dẫn đội trống về thanh âm lẫn lời bài hát Tùy theo lời hát và độ cao trầm mà tiếng trống cứ thế đánh theo Âm nhạc Chăm có tiết tấu rất phong phú, có các tiết tấu nhanh, sôi nổi bốc lửa nhưng cũng có những tiết tấu chậm, trữ tình, tự sự

Nhạc Chăm thường có chất liệu trữ tình nhẹ nhàng, pha chút lãng mạng và mang tính tự sự cao dễ đi vào lòng người Chất trữ tình này hao hao với dòng nhạc sến của Việt Nam do sự giao thoa văn hóa giữa hai nước Do đó, họ đang lưu giữ một kho tàng dân ca với những làn điệu, cung bậc có quan hệ mật thiết với dân ca người Việt và các làn điệu dân ca của các dân tộc sống cộng cư, cận cư khác Nhiều điệu hát trữ tình, đằm hay những làn điệu mang những âm hưởng trữ tình, đặc sắc Người Chăm Islam còn có hình thức hát trường ca theo dạng kể chuyện, hát lối bằng thơ và có một kho tàng các làn điệu hát ru Tuy nhiên, cách truyền tải của người Chăm khác với người Việt khi hát nhạc trữ tình là

do cách luyến láy của họ, do đó, có thể nói những bài hát Chăm mang âm hưởng trữ tình

đã được người Chăm thể hiện rất sâu sắc, thậm chí còn có chất trữ tình hơn người Việt thể hiện Bên cạnh đó, trong nhạc Chăm, trống Baranung, trống Ginang và kèn Saranai giữ

vai trò chủ đạo Với những giai điệu được truyền tải từ những loại nhạc cụ đó đã tạo nên một bài hát Chăm mang âm hưởng truyền thống mà không kém phần đặc sắc Đối với giai điệu trong âm nhạc Chăm thông qua một số điệu nhạc lễ, điệu hát kể truyện, điệu tình ca,… Bên cạnh đó, chúng ta có thể thấy trong nhạc ngữ Chăm, có hai hệ thống ngũ cung được họ thường sử dụng là hệ thống DO, RÊ, MI, FA,SOL, SI(b), DO, RE giống như âm giai Bắc của người Kinh và hệ thống DO, MI, FA, SOL, LA rất gần gũi với hơi điệu của hát bài chòi Bình Định và hơi Nam giọng Oán của dân ca Nam Bộ Chẳng hạn, khi nghe

“Tiếng trống Baranung” – một bài hát rất phổ biến trong cộng đồng Chăm với những

giai điệu trữ tình sâu sắc cùng với tiết tấu vừa nhanh vừa chậm tạo cảm giác thư thái và kích thích người nghe, đặc biệt là sự kết hợp của tiếng trống Baranung trong bài hát tạo nên nét truyền thống độc đáo về âm nhạc Chăm

2.1.1.2 Về nội dung ca từ

Ca từ chính là yếu tố thứ ba tạo nên mối liên hệ và phản ánh đặc trưng đời sống tinh thần, tín ngưỡng của cộng đồng người Chăm Không chỉ chú trọng phần giai điệu, mà ngay cả ca từ cũng rất được quan tâm chú trọng Họ đặc biệt cẩn thận trong việc lựa chọn, sắp xếp ca từ sao cho phù hợp với thuần phong mỹ tục của dân tộc Nếu như nhạc cụ Chăm hướng tới trống là phương tiện truyền tải giai điệu chủ yếu, đồng thời với yếu tố đó,

ca từ chính là nơi cộng đồng người Chăm muốn truyền tải yếu tố tinh thần, lòng yêu nước,

tự hào dân tộc và tôn giáo Nội dung những bài hát trong cộng đồng Chăm ở đây luôn luôn ca ngợi lòng hiếu thảo của con cái dành cho đấng sinh thành Hiếu thảo là một trong những điều mà các tín đồ của đạo Islam luôn được răn dạy mỗi khi đến thánh đường để cầu nguyện hằng ngày (theo đúng nghi lễ thì mỗi ngày, các tín đồ của đạo Islam phải cầu nguyện 5 lần) Trong kinh Qur’an, chữ hiếu rất được đề cao và coi trọng, và dĩ nhiên vì lý

do này nên bất hiếu được liệt vào một trong những tội lỗi lớn nhất mà các tín đồ có thể phạm phải Bên cạnh đó, nội dung nhạc Chăm còn ca ngợi tình yêu quê hướng và tình thần đoàn kết của dân tộc, cùng hướng dến những điều tốt đẹp cho tương lai

Một trong những bài hát phổ biến của cộng đồng Chăm nơi đây là bài hát “Roya

yêu thương” - một bài hát chào mừng ngày lễ tết Roya, nói về tình đoàn kết và gắn bó

của đồng bào dân tộc Chăm An Giang, tự hào về đồng bào mình cùng với những giai điệu hết sức vui tươi trong ngày sum họp gia đình Tiếp xúc với ca sĩ hát bài hát này – ca sĩ Y

Sa, anh cho biết mỗi khi cất lên bài này có một cảm xúc hạnh phúc rất đặc biệt và không thể diễn tả Bên cạnh đó, nhạc Chăm còn nói về tình yêu đôi lứa thật ngây thơ trong sáng

nhưng cũng không kém phần lãng mạn Chẳng hạn như bài “Người em gái” gợi lên hình ảnh của người con gái, mà người con trai luôn ngày nhớ thương mong đợi; hay bài “Hãy

tha thứ cho anh" - bài hát nói về tình duyên lỡ làng của đôi bạn trẻ, do duyên số chưa tới

nên đành phải nói lời chia tay, chuyện tình dang dở mấy ai muốn, nỗi lòng của người con trai khi chia tay người mình yêu thương thật buồn biết mấy Tuy nhiên, những bài hát nói

về chủ đề tình yêu đôi lứa thường không nhận được sự hưởng ứng nhiều vì người dân nơi đây cho rằng chúng sẽ làm cho tâm trí con người rơi vào sa ngã Tuy nhiên, cộng đồng Chăm nơi đây vẫn tồn tại những bài hát về tình yêu, nhưng ca từ trong ấy phản ánh một tầm vóc vi mô hơn, không phải là tình yêu nam nữ thông thường, mà mở rộng đến một lòng yêu nước vĩ đại, lòng kính yêu đối với người có công với dân tộc với đất nước, giáo dục người dân tinh thần yêu nước, kính trọng người tài Ngoài ra, nội dung của các bài hát Chăm còn được phổ từ kinh Qu’ran theo mong muốn của những tín đồ sùng đạo, họ muốn con cháu mình nghe và làm theo những lởi dạy của Thiên sứ Mohammad

2.1.2 Những loại nhạc cụ được sử dụng trong âm nhạc Chăm Islam ở An Giang

Người Chăm có một nền nghệ thuật âm nhạc rất đặc sắc Nhạc cụ là một thành tố quan trọng tạo nên phần hồn của mỗi bài hát Nhạc cụ không chỉ là một sản phẩm vật chất đơn thuần, mà nó còn là phương tiện biểu diễn nghệ thuật mang lại biểu cảm thẩm mĩ trong đời sống tâm linh của người Chăm Do đó, việc kết hợp từng giai điệu với các loại nhạc cụ lại càng làm tăng thêm nét độc đáo trong âm nhạc Chăm Nhạc cụ Chăm tuy chưa phong phú và đa dạng nhưng lại mang tính đặc trung của vùng miền mình Như trống Baranung, một loại trống không thể thiếu trong các lễ hội của người Chăm

Trải qua bao biến động lịch sử, từ chiến tranh, chạy loạn, rồi di cư khắp nơi nên phần nào nét văn hóa người Chăm An Giang có phần đặc biệt hơn so với người Chăm đất thánh địa Chăm-pa Ninh Thuận, Bình Thuận Đã từ lâu nơi đây đã không còn những điệu

múa quạt xòe dịu dàng, uyển chuyển, những bữa tiệc văn nghệ của đồng bào Chăm Islam

An Giang đều xoay quanh tiếng trống Tiếng trống chính là cái hồn để âm nhạc hình thành và phát triển Âm nhạc Chăm Islam An Giang phổ biến nhất là bộ gõ như: Trống Baranưng, kèn saranai,… Người Chăm ở tỉnh An Giang quan niệm tiếng trống cất lên là báo hiệu niềm vui, niềm hạnh phúc

Nhạc cụ duy nhất còn lại qua thời gian của người Chăm là trống Baranung Tuy nhiên, người Chăm ở An Giang thì sử dụng trống Baranung cùng bộ 4 chiếc Trống này chỉ được sử dụng mang tính văn nghệ trong các lễ cưới hay dịp hội trong lễ Ramadan chứ không sử dụng trong các nghi lễ của Hồi Giáo Hiện nay tại các thánh đường lớn vẫn còn lưu giữ lại những chiêc trống này Đây là loại trống tròn, một mặt được căng bằng da và gắn vào tang trống bằng những sợi dây dẻo, đan chéo nhau Vòng căng da bằng hệ thống dây mây và 12 con nêm bằng gỗ Đây là bộ phận để tăng hay giảm cường độ cao thấp, có

3 âm chính: tắc, dăm, dầm Thân trống luôn làm bằng gỗ đục rỗng, không nứt, chiều cao

Bên cạnh đó, trống Ginang cũng là một loại nhạc cụ được người Chăm sử dụng phổ biến, đặc biệt từ thời xa xưa, có giá trị trong đời sống văn hóa tinh thần, trong cúng bái lễ nghi, trong sinh hoạt văn nghệ dân gian của người Chăm Loại trống này thường đi cặp với nhau gọi là trống đực và trống cái Thân trống thường làm bằng gỗ lim, cặp thân dài bằng nhau khoảng 0,72m, bào láng cả trong lẫn ngoài, hơi phình ở giữa Hai mặt căng

25 Tô NgọcThanh (1995), “Giới thiệu một số nhạc cụ dân tộc thiểu số Việt Nam”, NXB Văn nghệ, TPHCM, tr.32-35