Định hướng và cung cấp những kiến thức, kỹ năng giúp thân chủ tự lập trong cuộc sống (điển cứu thân chủ trương đ t t, trung tâm giáo dục dạy nghề thiếu niên thành phố, 14 nguyễn văn bảo, phường 4, qu

Và để đi sâu tìm hiểu, khai thác đặc điểm tâm lý của đối tượng trẻ em nói trên, trong quá trình thực tập môn Công tác xã hội 2 tại Trung tâm giáo dục dạy nghề thiếu niên thành phố, sinh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA CÔNG TÁC XÃ HỘI

CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN CẤP

KHOA NĂM HỌC 2014 - 2015

Tên công trình:

ĐỊNH HƯỚNG VÀ CUNG CẤP NHỮNG KIẾN THỨC, KỸ NĂNG GIÚP THÂN CHỦ TỰ LẬP TRONG CUỘC SỐNG

(Điển cứu: Thân chủ Trương Đ T T, Trung tâm Giáo dục Dạy nghề thiếu niên

thành phố, 14 Nguyễn Văn Bảo, phường 4, quận Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh)

Người hướng dẫn: TS Đỗ Hạnh Nga (Trưởng khoa, Khoa Công tác xã hội) Sinh viên thực hiện:

Chủ nhiệm: Lê Thị Hồng Phúc (Nữ, Lớp IVCTXH, Năm thứ 4)

Thành phố Hồ Chí Minh, 3/2014

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và mục tiêu can thiệp 2

3 Phương pháp và công cụ, kỹ thuật nghiên cứu 2

3.1 Phương pháp 2

3.1.1 Công tác xã hội cá nhân 2

3.1.2 Phương pháp nghiên cứu tài liệu 3

3.1.3 Phương pháp quan sát có chủ đích 3

3.1.4 Phương pháp định tính 3

3.1.5 Phương pháp thảo luận nhóm có chủ đích 4

3.2 Công cụ, kỹ thuật 4

3.2.1 Phân tích SWOT 4

3.2.2 Công cụ, kỹ thuật sinh thái 4

3.2.3 Sơ đồ thế hệ 5

3.2.4 Công cụ cây vấn đề 5

3.2.5 Công cụ kỹ thuật đường đời 5

PHẦN NỘI DUNG 6

1.1 Tổng quan về dạng đối tượng 6

1.2 Tổng quan về địa bàn nghiên cứu 7

1.2.1 Lịch sử hình thành 8

1.2.2 Cơ cấu tổ chức 8

1.2.3 Nhiệm vụ và chức năng 9

1.2.3.1 Nhiệm vụ và chức năng chung của trung tâm 9

1.2.3.2 Nhiệm vụ và chức năng cụ thể các phòng ban 9

1.3 Lý thuyết áp dụng 12

1.3.1.Thuyết nhận thức – hành vi 13

1.3.2 Lý thuyết về các giai đoạn phát triển của Erik Erikson 14

1.3.3 Lý thuyết hệ thống sinh thái 15

1.3.4 Thuyết tăng quyền lực và biện hộ 15

CHƯƠNG II 17

2.1 Tiếp nhận trường hợp và thiết lập mối quan hệ 17

2.1.1 Tiếp nhận ban đầu 17

2.1.2 Thiết lập mối quan hệ với thân chủ 17

2.2 Tìm hiểu hoàn cảnh 18

2.2.1 Tóm tắt trường hợp 18

2.2.2 Thu thập thông tin ban đầu 20

2.2.3 Chuẩn bị hồ sơ trường hợp 20

2.2.4 Thông tin cơ sở về đời sống thân chủ 21

2.2.4.1 Gia đình ruột 21

2.2.4.2 Giai đoạn khi sinh ra và thời thơ ấu 21

2.2.4.3 Sắp xếp cuộc sống hiện tại 23

2.2.4.4 Giáo dục 23

2.2.4.5 Kinh nghiệm làm việc 24

2.2.4.6 Tham gia xã hội và giải trí 24

2.2.4.7 Hành vi ứng xử/ tâm lý xã hội 24

2.3 Đánh giá và xác định vấn đề 24

2.3.1 Đánh giá sơ bộ nguy cơ 24

2.3.2 Đánh giá chi tiết 25

2.4 Phân tích và đánh giá vấn đề, nhu cầu của trẻ 32

2.4.1 Vấn đề của thân chủ 32

2.4.3 Phân tích đánh giá, nhận xét 33

2.5 Lập kế hoạch can thiệp 36

2.5.1 Tham gia trong lập kế hoạch can thiệp 36

2.5.2 Kế hoạch can thiệp 36

2.5.3 Thực hiện kế hoạch can thiệp 39

2.5.4 Giám sát và lượng giá 40

2.5.4.1 Giám sát 40

2.5.4.2 Lượng giá 42

2.6 Kết quả và hạn chế, bài học kinh nghiệm 43

2.6.1 Kết quả 43

2.6.2 Hạn chế 44

2.6.3 Bài học kinh nghiệm 45

KIẾN NGHỊ 46

3.1 Kế hoạch theo dõi, giám sát sau thực tập 46

3.2 Kiến nghị 47

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

PHỤ LỤC BIÊN BẢN VẤN ĐÀM 54

PHIẾU ĐÁNH GIÁ BAN ĐẦU 79

KẾ HOẠCH CAN THIỆP VIẾT TAY 89

HÌNH ẢNH 93

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ khi thực hiện đường lối đổi mới do Đảng Cộng Sản Việt Nam lần thứ VI năm 1986 đề ra, đến nay nền kinh tế Việt Nam có những bước phát triển cơ bản, đời sống của nhân dân đã được nâng cao Nền kinh tế nước ta đã chuyển sang nền kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội Chủ nghĩa, đã hội nhập vào nền kinh tế thế giới và trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) Cùng với sự phát triển nhanh nền kinh tế, sự phân hóa

giàu nghèo ngày càng tăng, nhiều vấn đề xã hội phức tạp đang được đặt ra

Thành phố Hồ Chí Minh – một trong những thành phố phát triển nhanh

về kinh tế - xã hội và cũng là thành phố hiện nhiều vấn đề xã hội bức xúc Khoảng cách giữa nông thôn và đô thị, giữa giàu và nghèo đã tạo nên nhiều sự biến đổi xã hội phức tạp, nhiều dòng di động xã hội từ nông thôn ra thành thị, xuất hiện các nhóm xã hội đa dạng tại thành phố để kiếm sống Trong số vô vàn người kiếm sống trên đường phố có cả trẻ em, bao gồm trẻ em nhỏ và trẻ vị thành niên Đối với trẻ em, tình hình nghiêm trọng hơn do tình trạng trẻ em lang thang, bị khai thác sức lao động và lạm dụng tình dục Chính Phủ Việt Nam đã nhận thấy vấn đề này và đã đề ra phương hướng và giải pháp nhằm

giáo dục và bảo vệ trẻ em Phương hướng này đã được đề cập trong Chiến lược quốc gia về xóa đói giảm nghèo và phát triển ban hành vào năm 2002

Trẻ sống lang thang trên đường phố, mồ côi, lao động sớm, tàn tật, không nơi nương tựa… là những trẻ không có điều kiện và cơ hội để hội nhập

xã hội Đứng trước những khó khăn và nhu cầu của trẻ cần được bảo vệ đặc biệt Thành phố Hồ Chí Minh đã xuất hiện nhiều chương trình, dự án, biện pháp…nhằm giúp đỡ giải quyết những nhu cầu nói trên Trong đó phải nói đến Trung tâm Giáo dục Dạy nghề thiếu niên thành phố là một trong những trung tâm tiếp nhận, nuôi dưỡng, giáo dục, dạy nghề và dạy chữ cho trẻ mồ côi, lang thang cơ nhỡ, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, không nơi nương tựa, tuổi từ 8 –

15 tuổi

Và để đi sâu tìm hiểu, khai thác đặc điểm tâm lý của đối tượng trẻ em nói trên, trong quá trình thực tập môn Công tác xã hội 2 tại Trung tâm giáo dục dạy nghề thiếu niên thành phố, sinh viên đã được tiếp xúc, khai thác, tìm hiểu thông tin, vấn đề của trẻ, và đã được thực hiện tiến trình trong trường hợp cụ

thể về em Trương Đ T T nhằm “Định hướng và cung cấp những kiến thức,

kỹ năng giúp thân chủ tự lập trong cuộc sống”

2 Mục đích và mục tiêu can thiệp

 Mục đích can thiệp: Nhằm định hướng và cung cấp những kiến thức,

kỹ năng giúp thân chủ tự lập trong cuộc sống

3.1.1 Công tác xã hội cá nhân

CTXH1 với cá nhân là phương pháp giúp đỡ từng cá nhân con người thông qua mối quan hệ một – một CTXH cá nhân được các NVXH chuyên nghiệp sử dụng trong các cơ sở xã hội hoặc trong các tổ chức CTXH để giúp những người

có vấn đề thực hiện chức năng xã hội Những vấn đề thực hiện chức năng xã hội nói đến trình trạng liên quan đến vai trò xã hội và việc thực hiện các vai trò

ấy.2

Việc sử dụng phương pháp CTXH với cá nhân trong đề tài này của sinh viên là phù hợp với việc trợ giúp trẻ với mục đích nhằm định hướng và cung cấp những kiến thức, kỹ năng giúp trẻ tự lập trong cuộc sống Trong tiến trình giải quyết vấn đề, sinh viên đã tuân thủ 7 bước trong CTXH với cá nhân gồm

có tiếp cận ca; thu thập thông tin; chuẩn đoán vấn đề; lập kế hoạch can thiệp; thực hiện kế hoạch; theo dõi, giám sát, lượng giá và kết thúc

3.1.2 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Nhằm mục đích xây dựng cơ sở lý luận cho vấn đề sẽ can thiệp điều chỉnh, sinh viên sẽ tiến hành nghiên cứu tài liệu để xây dựng các khái niệm công cụ cho vấn đề nghiên cứu, tích lũy kinh nghiệm can thiệp đối với học sinh Điều này cũng giúp cho sinh viên có cái nhìn bao quát về vấn đề nghiên cứu Đặc biệt ở phương pháp này, sinh viên đã tiến hành sưu tầm nghiên cứu và phân tích các tài liệu lý luận, các kết quả nghiên cứu thực tiễn từ các công trình nghiên cứu, các bài báo, tạp chí, các bài viết trên các website, có liên quan đến vấn đề lệch chuẩn trong nhận thức, hành vi

3.1.3 Phương pháp quan sát có chủ đích

Tiến trình can thiệp cá nhân của sinh viên không chỉ dừng lại ở các buổi vãng gia hay vấn đàm mà còn được gắn kết chặt chẽ với phương pháp quan sát

có chủ đích Với phương pháp này, thông qua quan sát – lắng nghe, sinh viên

có thể nhận diện được những vấn đề, nhu cầu xung quanh có liên quan đến hoàn cảnh hiện tại của thân chủ Việc quan sát có chủ đích giúp sinh viên thu thập được những thông tin đầy đủ và chi tiết về thân chủ (đặc điểm tính cách, hành vi,…) là những khía cạnh khó có thể tìm hiểu thông qua phỏng vấn trực tiếp; đồng thời thông qua quan sát, lắng nghe, sinh viên có thể khám phá thêm những vấn đề mà TC chưa đề cập đến hoặc chưa nhận ra để đảm bảo tính toàn diện trong trợ giúp

3.1.4 Phương pháp định tính

Với phương pháp định tính, cụ thể là công cụ vấn đàm mà sinh viên sẽ thực hiện trong các buổi vãng gia Các buổi vấn đàm không chỉ giúp sinh viên thiếp lập mối quan hệ với trẻ và nhân viên trung tâm mà còn giúp sinh viên tìm hiểu, đánh giá nhu cầu, cảm xúc, suy nghĩ, hành vi để có hướng can thiệp phù hợp

3.1.5 Phương pháp thảo luận nhóm có chủ đích

Tất cả các hoạt động của sinh viên sẽ không đạt được hiệu quả cao nếu không dựa trên phương pháp thảo luận nhóm có chủ đích Trong thời gian thực tập cho phép và khả năng có giới hạn, sinh viên sẽ thường xuyên thảo luận các vấn đề của trẻ với những người có liên quan như giáo viên phụ trách, nhân viên trung tâm nhằm nhận diện đúng vấn đề, nhu cầu của trẻ Trong tiến trình can thiệp, sinh viên cũng có thể sẽ sử dụng đến phương pháp thảo luận nhóm có chủ đích nếu vấn đề nảy sinh và cần có sự tham gia của các thành viên tại trung tâm

Ngoài ra, công cụ SWOT giúp tôi tìm hiểu và điều phối nguồn lực bên ngoài sao cho nguồn lực đó đến với thân chủ nhanh chóng và kịp thời.Đây là cơ sở giúp tôi cùng thân chủ lên kế hoạch can thiệp phù hợp

3.2.2 Công cụ, kỹ thuật sinh thái

Công cụ, kyc thuật sinh thái thể hiện được tương quan của thân chủ với môi trường xung quanh; để từ đó giúp thân chủ có cái nhìn tổng quát và xác định được các nguồn lực có thể góp phần vào việc hỗ trợ thân chủ.Khi mô hình hóa các mối quan hệ này sẽ thấy được sự gắn kết mang tính xã hội của các nguồn lực với thân chủ từ đó điều chỉnh cho phù hợp

Trong trường hợp của thân chủ, sơ đồ sinh thái giúp thân chủ và tôi nhận ra các nguồn lực đã hỗ trợ thân chủ, các nguồn lực chưa có mối liên hệ cần tác

3 Công cụ phân tích điểm mạnh (S), điểm yếu (W), cơ hội (O), thách thức (T)

động như tìm hiểu, đánh giá, giới thiệu cho thân chủ sao cho nguồn lực đó đến với thân chủ nhanh và hiệu quả nhất

3.2.3 Sơ đồ thế hệ

Sơ đồ phả hệ là một bức tranh về gia đình, được sử dụng để thu thập thông tin về các thành viên trong gia đình và mối quan hệ của họ Do đó, sơ đồ phả hệ được biết đến như là 1 công cụ để mô phỏng về gia đình và mối quan hệ trong gia đình Thông qua đó, nhân viên xã hội có thông tin làm căn cứ chẩn đoán, lên kế hoạch về mối quan hệ của thân chủ, kể cả liên quan đến sức khỏe và bệnh tật của họ Giúp cả nhà can thiệp/ trị liệu và cá nhân, gia đình thấy được bức tranh lớm hơn về gia đình cả quá khứ và hiện tại.4

Không nằm ngoài mục đích này, sơ đồ phả hệ được sử dụng trong tiến trình quản lý trường hợp của sinh viên được sử dụng một cách hiệu quả trong việc tìm hiểu, nhận định và đánh giá về các vấn đề đã và đang nảy sinh trong gia đình trẻ Từ đó, làm căn cứ cho việc lập kế hoạch can thiệp giúp thân chủ

3.2.4 Công cụ cây vấn đề

Cây vấn đề, giúp thân chủ và sinh viên xác định các vấn đề đang hướng đến giải quyết; bằng việc giúp thân chủ nhận ra các nguyên nhân của vấn đề và hậu quả của chúng Từ đó tạo động lực thúc đẩy thân chủ thay đổi

Công cụ cây vấn đề được thực hiện thông qua việc để cho sinh viên và thân chủ thảo luận các vấn đề, nguyên nhân và hậu quả của chúng Với chiều mũi tên đi theo nguyên nhân > vấn đề > hậu quả

3.2.5 Công cụ kỹ thuật đường đời

Thông qua sơ đồ đường đời, sinh viên có thể nhận biết được những sự kiện, yếu tố tác động, ảnh hưởng đến cuộc sống của thân chủ Từ đó giúp sinh viên nhận diện đúng vấn đề, đi sâu khai thác và lập kế hoạch can thiệp giúp đỡ,

hỗ trợ thân chủ cho phù hợp

4 Bùi Thị Thanh Tuyền., 2012, Bài giảng Học phần Quản lý ca, bài 2

- “Bộ Lao động – Thương binh Xã hội cho biết, hiện tỷ lệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt trên tổng số trẻ em nước ta vẫn ở mức cao và có xu hướng gia tăng Cụ thể năm 2001 là có khoảng 1,4 triệu em chiếm 5,5% tổng số trẻ em, năm 2010 tăng lên 1,54 triệu chiếm tỷ lệ trên 6% Hàng năm có từ 1.000 đến 1.400 em bị xâm hại tình dục, 2.000 đến 3.900 em bị bạo lực, 12.000 đến

18.000 người chưa thành niên vi phạm pháp luật, trong đó có khoảng 15% phạm tội đặc biệt nghiêm trọng Theo kết quả nghiên cứu về trẻ em nghèo giữa Unicef và Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội năm 2007 – 2008, Việt Nam

có tới 28% trẻ em sống trong tình trạng nghèo vào năm 2007 dựa theo cách tiếp cận đa chiều về nghèo trẻ em bao gồm: nghèo về dinh dưỡng, nghèo về chăm sóc sức khỏe, nghèo về giáo dục, nghèo về nhà ở, nghèo về nước sạch, nghèo

về vệ sinh môi trường, nghèo về vui chơi, giải trí và nghèo về bảo trợ xã hội”5

- Nghiên cứu tình hình học nghề của trẻ em đường phố tại thành phố Hồ Chí Minh do Đỗ Văn Bình, Trần Thị Vân, Nguyễn Thị Nhật, Tống Thanh Vân (Trung tâm nghiên cứu xã hội/Hội LHTNVN6, SCF/UK phòng nghiên cứu tư vấn phát triển xã hội 1995) tiến hành Nghiên cứu đã cho thấy những thuận lợi

và khó khăn trong việc học nghề của trẻ đường phố cũng như việc dạy nghề cho các em

5 Theo “Cần giảm tỉ lệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt xuống dưới 5,5%” –

dac-biet-xuong-duoi-55/5752089.epi - ngày 23 tháng 2 năm 2011

http://www.baomoi.com/Home/Suckhoe/baodientu.chinhphu.vn/Can-giam-ty-le-tre-em-co-hoan-canh-6 LHTNVN: Liên hiệp Thanh niên Việt Nam

- Khảo sát nhu cầu của trẻ ở Phường 24, quận Bình Thạnh, thực hiện từ tháng 11/ 1997 đến tháng 1/ 1998, với sự hỗ trợ của UBND7 Phường 24, quận Bình Thạnh, Trung tâm Nhị Xuân, Qũy cứu trợ nhi đồng Anh tại thành phố Hồ Chí Minh để tìm hiểu những khả năng, nhu cầu, sở thích của trẻ

- Tác giải Dương Chí Thiện “Trẻ em đường phố Hà Nội quan hệ với gia đình và cộng đồng”_ Tạp chí khoa học Phụ nữ số 39/1999

- “Khả năng tái hội nhập với gia đình của trẻ lang thang và trẻ em lao động” do Viện nghiên cứu thanh niên thực hiện Biên soạn Đỗ Ngọc Hà và Barbara Franklin, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội 1999 Nghiên cứu được thực hiện tại một xã nghèo nhất của huyện Ninh Thanh – Hải Dương, nơi mà 70% trẻ bỏ nhà ra đi Nghiên cứu nêu lên những giá trị cổ truyền, chuẩn mực, quan niệm, thái độ của trẻ về đời sống gia đình

- “Trẻ em trong bóng tối” – Nghiên cứu của TT CTXH8, Hội LHTNVN với sự hỗ trợ của Radda Barnen, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội, 1999 Cuộc nghiên cứu này đã khảo sát tình trạng bán dâm của trẻ em tại thành phố Hồ Chí Minh

- “Báo cáo kết quả một năm triển khai đề tại phòng ngừa và giải quyết tình trạng trẻ em lang thang, bị lạm dụng sức lao động tại thành phố Hồ Chí Minh”, thực hiện quyết định 134/1999 QĐ – TTG – Phòng xã hội, Sở Lao động thương binh và Xã hội thành phố Hồ Chí Minh, báo cáo ngày 26/12/2000 Báo cáo đã nêu ra bức tranh tổng thể về trẻ em lang thang, tóm lược các hoạt động chăm sóc hỗ trợ cho trẻ tại các cơ sở xã hội

- “Nghiên cứu về trẻ em đường phố ở thành phố Hồ Chí Minh”, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội 2004, công trình đã khảo sát và phân loại trẻ em đường phố, hoàn cảnh sống của trẻ em đường phố

1.2 Tổng quan về địa bàn nghiên cứu

 Tên địa bàn nghiên cứu: Trung tâm giáo dục dạy nghề thiếu niên thành

phố

7 UBND: Ủy ban nhân dân

8 TT CTXH: Trung tâm Công tác xã hội

 Địa chỉ: 14 Nguyễn Văn Bảo, phường 4, quận Gò Vấp, thành phố Hồ

- Tháng 12/ 1993 Trường được nâng cấp và đổi tên thành “Trung tâm giáo dục dạy nghề thiếu niên thành phố” cho đến nay

- Phía Đông trung tâm giáp Chợ Gò Vấp, phía Tây giáp đường Nguyễn Văn Bảo, phía Nam giáp trường Đại học Công nghiệp và phía Bắc giáp đường Nguyễn Thái Sơn

1.2.2 Cơ cấu tổ chức

Trung tâm gồm có 1 giám đốc, 2 phó giám đốc và 6 phòng ban gồm: phòng Quản lý học viên, phòng Tổ chức hành chính, phòng Kế hoạch tài chính, phòng Giáo dục dạy nghề, trạm Y tế và phòng Quản lý khu vui chơi

Nhân sự: 63 nhân viên trực thuộc trung tâm

Theo số lượng trẻ hiện nay tại trung tâm: 174

1.2.3 Nhiệm vụ và chức năng

1.2.3.1 Nhiệm vụ và chức năng chung của trung tâm

Tiếp nhận, nuôi dưỡng, giáo dục, dạy nghề và dạy chữ cho trẻ mồ côi, lang thang cơ nhỡ, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, không nơi nương tựa, tuổi

từ 8 – 15 tuổi

1.2.3.2 Nhiệm vụ và chức năng cụ thể các phòng ban

 Giám đốc và phó giám đốc

- 1 Giám đốc: Nguyễn Văn Phết

+ Chịu trách nhiệm chung

+ Phụ trách trực tiếp 2 phòng: phòng Quản lý học viên và phòng Kế hoạch tài chính

- 1 Phó giám đốc thường thực: Lê Thị Thúy

+ Thay mặt giám đốc xử lý mọi trường hợp khi giám đốc vắng mặt, đi công tác

+ Phụ trách 2 phòng: trạm Y tế và phòng Quản lý khu vui chơi

- 1 Phó giám đốc: Trần Thụy Hà

+ Phụ trách 2 phòng ban: Tổ chức hành chính và Giáo dục dạy nghề

 Trạm Y tế

- Gồm 4 nhân viên: 3y sĩ và 1 điều dưỡng

- Chịu trách nhiệm về vấn đề sức khỏe cho nhân viên và học viên

+ Sơ cấp cứu

+ Khám chữa bệnh

+ Công tác phòng dịch bệnh

+ Hướng dẫn các vấn đề về sức khỏe

+ Chuyển tuyến khi có trường hợp nặng

+ Tuyên truyền về vấn đề sức khỏe

 Phòng Quản lý khu vui chơi

- Gồm 5 nhân viên: trong đó có 1 trưởng phòng

- Câu lạc bộ kỹ năng: nhạc, họa, võ thuật, thể dục thể thao ( 4 giáo viên hợp đồng bên ngoài trung tâm)

- Nhiệm vụ, chức năng:

+ Quản lý cơ sở vật chất tại khu vui chơi

+ Chăm sóc, bảo quản, bảo trì trang thiết bị

+ Đảm bảo an toàn tại khu vui chơi

+ Quản lý ngân sách và các kế hoạch thu chi của đơn vị

+ Dự toán ngân sách cho năm tới

+ Đảm bảo cơ sở vật chất và giữ các trang thiết bị

 Làm hàng gia công nhằm kiếm thêm thu nhập cho học viên

 Học viên được cấp chứng chỉ theo chương trình học dài hạn hoặc ngắn hạn

 Phòng Tổ chức hành chính

+ Lưu giữ công văn đến – đi

+ Đóng dấu, quản lý dấu và hồ sơ cán bộ

+ Tham mưu cho ban giám đốc

+ Lên kế hoạch cho hoạt động của trung tâm

 Chịu trách nhiệm về mọi mặt của học viên

 Quản lý hồ sơ học viên: vào – ra của các đối tượng

 Lưu giữ các công văn

 Tham vấn, vãng gia: Tiếp cận ban đầu, tìm hiểu hoàn cảnh, liên lạc địa phương, gia đình; Cầu nối để tìm thân nhân gia đình cho học viên, giải quyết hồ sơ hồi gia

 Tiếp người dân

- Chia thành 3 khu: A, B và C

+ Khu A: 1 trưởng, 4 thầy cô, khu này dành cho nam ở

+ Khu B: 1 trưởng, 7 thầy cô

+ Khu C: 1 trưởng, 2 cô, khu này dành cho nữa ở

 Đóng vai trò như người cha, người mẹ, anh chị quan tâm, chăm sóc, chịu trách nhiệm việc ăn ngủ, sinh hoạt, bệnh tật, tác phong… của học viên

Đối với trường hợp của TC của tôi, để tiếp cận, đồng thời góp phần đưa

ra giải pháp giải quyết vấn đề của thân chủtôi sẽ sử dụng các lý thuyết sau:

9 TC: Thân chủ

1.3.1.Thuyết nhận thức – hành vi 10

Thuyết này chủ yếu nhắm vào liên hệ giữa nhận thức và hành vi Phần lớn những mô hình trong học thuyết tổng hợp này có thể được tìm thấy cả ở hai thuyết hành vi và nhận thức Thuyết này cho rằng ý nghĩ và niềm tin của con người tác động lên cảm xúc và hành vi của họ Các hành vi tiêu cực hay lệch lạc xuất phát từ những suy nghĩ tự động tiêu cực, lệch lạc Vì thế muốn thay đổi các hành vi này trước hết cần giúp cho TC tự nhìn nhận những suy nghĩ không hợp lý của mình và có kế hoạch kiểm soát thay đổi cách suy nghĩ Suy nghĩ được thay đổi theo hướng tích cực sẽ tạo ra cảm xúc tích cực và hành vi tích cực, hợp lý

NVXH11 có thể sử dụng 2 liệu pháp chính của thuyết này trong việc tác động đến TC như liệu pháp chặn đứng luồng tư tưởng, đây là quá trình TC sẽ ngưng lại những suy nghĩ về những hành vi trong quá khứ, những tư tưởng khúc xạ Điều này giúp họ tập trung vào những nỗ lực hiện tại, nhắm tới đời sống lành mạnh, tích cực trong tương lai Về cơ bản, đây là một kỹ năng giúp

TC đoạn tuyệt với quá khứ tiêu cực Nói khác đi - kỹ năng này giúp TC tránh được bất cứ luồng tư tưởng tiêu cực khi chúng mới vừa khởi xướng

Liệu pháp chủng ngừa căng thẳng, là quá trình phòng ngừa, giúp TC thiết lập một thói quen lành mạnh, xử lý những căng thẳng khi chúng vừa chớm, tạo được thế chủ động Trong đó, TC được giáo dục về tính chất và tính năng của sự căng thẳng, sau đó các em được huấn luyện các kỹ năng xử lý căng thẳng, sau cùng là bắt tay vào thực hiện những kỹ thuật xử lý đã được học tập

Lý thuyết này có vai trò to lớn trong việc can thiệp học sinh có hành vi lệch chuẩn, lệch chuẩn trong cả nhận thức và hành vi Những liệu pháp được đề xuất góp phần giúp NVXH tác động tới nhóm học sinh từ việc nhận ra hành vi lệch chuẩn, ảnh hưởng của chúng, biện pháp đối phó tích cực Từ đó, nhóm có thể đề xuất kế hoạch thay đổi bản thân theo chiều hướng tích cực hơn

1.3.2 Lý thuyết về các giai đoạn phát triển của Erik Erikson 12

Lứa tuổi của thân chủ (16 tuổi) được xem là giai đoạn quan trọng trong việc phát triển tâm lý Bởi lẽ, ở giai đoạn này, không chỉ có sự thay đổi về thể chất (sinh lý) mà còn là giai đoạn diễn ra cuộc khủng hoảng (tâm lý) lần 2 trong cuộc đời mỗi con người Quan điểm này là một trong những định hướng quan trọng của các học thuyết tâm lý, trong đó có lý thuyết về các giai đoạn phát triển của Erik Erikson

Theo Erik Erikson, ông chia đời người thành 8 giai đoạn Mỗi giai đoạn được đặc trưng bởi 1 dạng khủng hoảng tâm lý xã hội xuất phát từ sự xung đột giữa nhu cầu của cá nhân và yêu cầu của xã hội Nếu khủng hoảng này được giải quyết nó sẽ là tiền đề cho sự phát triển tâm lý của cá nhân trong giai đoạn tiếp theo Ngược lại, nếu con người thất bại trong việc giải quyết xung đột đó thì sự thất bại này sẽ gây nên những rối loạn trong những giai đoạn về sau của con người.13

Và lứa tuổi của thân chủ là 1 giai đoạn trong 8 giai đoạn phát triển tâm lý theo Erik Erikson Đó là giai đoạn từ 12 – 20 tuổi

Giai đoạn 12 – 20 tuổi là giai đoạn thể hiện sự mâu thuẫn giữa việc thể hiện bản thân với sự lẫn lộn về vai trò Khi cơ thể trẻ đã phát triển nhanh, cân đối dần và đây là thời kỳ quá độ từ trẻ em sang người lớn Một mặt, trẻ đang muốn thể hiện sự “người lớn” ở mình nhưng đôi khi cũng có những biểu hiện thoái bộ về thời nhỏ Chúng đã tạo dựng cho mình lòng tự trọng rất lớn Thái

độ và hành vi thể hiện sự không tôn trọng trẻ hay những lời quở trách, phê phán đối với trẻ dễ làm cho trẻ tự ái hay dỗi hờn.14

Như vậy, với việc tìm hiểu lý thuyết về sự phát triển tâm lý theo quan điểm của Erik Erikson, đã giúp cho NVXH có những định hướng về lý thuyết

và áp dụng vào thực tiễn trong việc khám phá tâm lý trẻ với những đặc trưng cơ bản của lứa tuổi Thông qua tìm hiểu lý thuyết này cũng giúp cho NVXH hiểu

12

TS Đỗ Hạnh Nga, Tập bài giảng môn “Tâm lý học phát triển”

13 Bài viết: “Lý thuyết về các giai đoạn phát triển của Erik Erikson” Theo link:

ca-nhan/ii -mot-so-ly-thuyet-va-cach-tiep-can-trong-tham-van-ca-nhan/2-ly-thuyet-ve-cac-giai-doan- phat-trien-cua-erik-erikson.

https://sites.google.com/site/dominhulsa/the-topic-of-social-workers/tham-van/chuong-ii -tham-van-14 Bùi Thị Xuân Mai, Nguyễn Thị Thái Lan, Lim Shaw Hui, 2008), Giáo trình Tham vấn, NXB Lao

động – Xã hội, trang 68 – 69

được những khó khăn và tiềm năng mang tính phổ quát của lứa tuổi, từ đó đề ra những định hướng can thiệp phù hợp và hiệu quả

1.3.3 Lý thuyết hệ thống sinh thái 15

Theo lý thuyết này giải thích, mỗi cá nhân là 1 hệ thống nhỏ trong các hệ thống lớn và là một hệ thống lớn trong các tiểu hệ thống quan hệ.Chính vì vậy mỗi cá nhân sẽ chịu ảnh hưởng từ các thiết chế xã hội, tổ chức, chính sách, cộng đồng.Có 3 cấp độ về lý thuyết hệ thống sinh thái Đó là, cấp vi mô sinh học, tâm lý tác động đến cá nhân, cấp trung mô là những mối quan hệ như gia đình, đồng nghiệp, bạn bè tác động đến cá nhân như thế nào và cấp độ thứ ba là cấp vi mô bao gồm các thiết chế cộng đồng

Theo lý thuyết này khi áp dụng vào tiến trình quản lý trường hợp, ở đầu vào sẽ có một năng lượng được đưa vào hệ thống, đó là những thông tin hay nguồn lực từ bên ngoài, sau đó năng lượng sẽ được sử dụng trong hệ thống, tức

là quá trình thân chủ nhận thức, kích hoạt, tiêu lượng nguồn năng lượng và biến đổi thân chủ sau khi sử dụng năng lượng Đầu ra là kết quả cuối cùng bởi sự tác động của môi trường trong hệ thống ảnh hưởng tới hành vi của thân chủ Cuối cùng sẽ là phần phản hồi, năng lượng được chạy qua hệ thống do kết quả đầu ra

có tác động tới cá nhân, qua đó hành vi của thân chủ được biểu hiện ra bên ngoài do tác động từ môi trường và nó có ảnh hưởng đến môi trường Và ngược lại môi trường cũng tác động ngược lại làm ảnh hưởng đến hành vi

Áp dụng lý thuyết này vào trường hợp của thân chủ để nhận thấy được

hệ thống gia đình, xã hội đã tác động đến thân chủnhư thế nào, tác động đến thân chủ ra sao.Qua đó, huy động các hệ thống này để hỗ trợ thân chủ giải quyết được vấn đề hiện tại

1.3.4 Thuyết tăng quyền lực và biện hộ 16

Thuyết tăng quyền lực và biện hộ cho rằng:Tất cả mọi người đều có những kỹ năng, sự hiểu biết và khả năng cần được nhận ra Quyền được lắng nghe, quyền điều khiển cuộc sống của riêng mình, quyền lựa chọn tham gia hay

15

ThS Nguyễn Thụy Diễm Hương, 2012, Bài giảng môn “Phát triển cộng đồng”

16 TS Lê Hải Thanh, 2011, Công tác xã hội đại cương, NXB Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí

Minh, trang 128

từ chối không tham gia của riêng ai Bất công, bất bình đẳng (chứ không phải

sự kém cỏi của cá nhân) là nguyên nhân mọi khó khăn, vấn nạn của con người Hành động tập thể thì mạnh mẽ hơn hành động của cá nhân Mỗi người là

“chuyên gia” các vấn đề liên quan đến đời sống và nhu cầu của mình

Vậy nên, cần phải có một quá trình biến đổi để cá nhân trở nên mạnh mẽ

mà thực hiện những gia tăng chất lượng cuộc sống của bản thân mình Tiến trình tăng quyền lực tạo ra và mang lại cơ hội ảnh hưởng những quyết định liên quan đến đời sống của tất cả mọi người

Trọng tâm sự can thiệp công tác xã hội theo thuyết này là chuyển từ việc đánh giá những thiếu hụt và những rủi ro sang việc xây dựng nội lực và khả năng, từ việc nhận ra những giới hạn cá nhân đến việc đấu tranh cho công bằng

xã hội

Trong tiến trình hỗ trợ thân chủ giải quyết vấn đề đang gặp phải tôi đã can thiệp bằng cách giúp thân chủ xây dựng năng lực cá nhân, gia tăng nhận thức, hiểu biết về các thông tin về giới tính, định hướng và cung cấp những kiến thức về kỹ năng sống Bên cạnh đó, áp dụng lý thuyết tăng quyền lực và biện hộ với vai trò cố vấn tài nguyên (xúc tác) để nối kết thân chủ với các tài nguyên sẵn có trong cộng đồng, gia tăng kỹ năng giải quyết vấn đề của thân chủ để đối phó với các vấn đề mà thân chủ gặp phải trong cuộc sống thường ngày

CHƯƠNG II

TIẾN TRÌNH LÀM VIỆC VỚI TRƯỜNG HỢP

2.1 Tiếp nhận trường hợp và thiết lập mối quan hệ

2.1.1 Tiếp nhận ban đầu

Trong quá trình thực tập môn Công tác xã hội 2, sinh được tiếp xúc với trẻ tại khu C (khu nữ) của Trung tâm Giáo dục Dạy nghề thiếu niên thành phố Trong quá trình tiếp xúc, tìm hiểu thông tin, nghe các em chia sẻ thông tin về hoàn cảnh của bản thân Sinh viên lắng nghe, phân tích, chọn lọc và tổng hợp thông tin, kiểm chứng thông tin qua nhân viên quản lý học viên Được sự hỗ trợ nhiệt tình và cũng có mong muốn hỗ trợ cho các em từ phía nhân viên quản lý học viên nên sinh viên đã xin phép được tiếp cận, trò chuyện và tiến hành thực hiện tiến trình trường hợp của em Trương Đ T T

2.1.2 Thiết lập mối quan hệ với thân chủ

Trong lần gặp đầu tiên, sinh viên đến tiếp xúc, trò chuyện, vui chơi với các em ở khu C (nữ) để tìm hiểu thông tin về các em Sinh viên đã lắng nghe, quan sát, phân tích và chọn lọc thông tin mà các em chia sẻ về bản thân các em Được sự chia sẻ kinh nghiệm từ nhân viên quản lý học viên về việc tiếp xúc với đối tượng trẻ có hoàn cảnh khó khăn, lang thang không nơi nương tựa, mồ côi…của trung tâm, sinh viên vận dụng vào việc tiếp cận các em Để nhằm thiết lập được mối quan hệ, tạo được niềm tin nơi các em, thu thập được thông tin chính xác, sinh viên đã tự giới thiệu về bản thân như sau:

- Chị là sinh viên trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn, chị đến đây để thực tập, vui chơi và trò chuyện cùng với các em

Vì trẻ thuộc đối tượng dễ bị tổn thương, nên sinh viên phải rất khéo léo trong việc tiếp cận, thu thập thông tin Sinh viên đã cùng thêu tranh, làm các mặt hàng gia công, vui chơi cùng với các em qua các buổi thực tập Sinh viên tiếp cận được với em Trương Đ T T và trò chuyện, thu thập thông tin về bản thân em Thông qua các buổi thực tập, sinh viên đã tạo được mối quan hệ với các em ở đây, đồng thời sinh cũng thu thập được thông tin về em Trương Đ T

T Qua việc kiểm chứng thông tin từ phía nhân viên quản lý học viên, sinh viên nhận được sự chia sẻ, mong muốn giúp đỡ, hỗ trợ em Trương Đ T T từ nhân viên quản lý học viên Được sự cho phép, ủng hộ nhiệt tình, sinh viên đã bắt đầu tìm hiểu thêm về em Trương Đ T T, xác định, nhận diện được vấn đề nơi

em, và sinh viên đã dần dần tạo được mối quan hệ tốt, tạo được niềm tin nơi

em

Sinh viên đã vận dụng kỹ năng lắng nghe, quan sát, phân tích, vấn đàm để tìm hiểu thông tin về em T Thông qua các buổi thực tập, sinh viên đã tiếp cận, trò chuyện, làm quen, dần dần tạo được mối quan hệ tốt với thân chủ Đồng thời, sinh viên cũng tìm hiểu thông tin qua bạn bè trong trung tâm của thân chủ, nhân viên trung tâm… Qua đó, sinh viên sẽ cố gắng lên kế hoạch can thiệp giúp đỡ, hỗ trợ thân chủ giải quyết vấn đề đang gặp phải Và trong quá trình can thiệp, sinh viên sẽ liên hệ với bên trung tâm để có thể cùng phối hợp hỗ trợ, giúp đỡ thân chủ

Năm 6 tuổi, bố mẹ T mất trong một vụ tai nạn giao thông, T trở thành trẻ

mồ côi T phải chuyển tới ở cùng với gia đình bác ruột Gia đình bác gồm có 3 người, bác trai hay uống rượu say xỉn, chửi bới suốt ngày, phải bán dần các vật dụng trong nhà để có tiền uống rượu.Từ ngày chuyển tới sống cùng, T bị bác trai đánh đập và chửi bới, hất hủi Tuy nhiên, bác gái và người anh con bác

cũng rất thương T Theo như lời T kể: “Bác trai suốt ngày uống rượu, chửi bới, đánh đập em với bác gái Bởi vậy, khi đi học trên trường, em cứ muốn biện cớ

để được ở lại trưa trên trường, về nhà sợ bác đánh”

Năm 9 tuổi, bác trai lừa T là dẫn T đi du lịch ở thành phố Hồ Chí Minh

Theo như lời T kể: “Tối hôm trước ngày đi, bác gái cứ ôm T và khóc nhưng T

cứ nghĩ là bác gái không được đi du lịch cùng nên buồn mà khóc” 17 Bác trai dẫn T vào thành phố Hồ Chí Minh, nói dối em là đi mua đồ ăn trưa, bảo T ngồi

ở công viên Quận 1 đợi T ngồi đợi mãi không thấy bác trai quay lại, T khóc và biết mình bị bác trai bỏ rơi Trong khoảng thời gian đó, T phải đi nhặt ve chai, xin ăn để tự nuôi bản thân, tối thì ngủ ở công viên Sau đó, được công an đưa tới Trung tâm hỗ trợ xã hội và được trung chuyển tới Trung tâm giáo dục dạy

nghề thiếu niên thành phố sống cho tới nay Theo như lời T nói: “Nếu gặp lại người bác ruột, em muốn giết chết ông ấy cho xong” 18

Theo như lời T kể: “Khi bố mẹ còn sống, gia đình T chỉ có mình T, bố mẹ rất thương yêu, quan tâm và chăm sóc T rất tận tình Bố T 37 tuổi, mẹ T 35 tuổi, làm việc ở công ty bánh kẹo ở Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk Khoảng thời gian đó em cảm thấy rất hạnh phúc”

Theo thông tin của thầy Quản lý học viên (qua quá trình vãng gia) cho biết: Hiện tại, ông bà nội T vẫn còn sống, nhưng đã già yếu và hoàn cảnh gia đình lại rất khó khăn Gia đình bác ruột thì đã chuyển nơi khác và không liên lạc được

T sống tại Trung tâm giáo dục dạy nghề thiếu niên thành phố, được thầy cô

và bạn bè quý mến T đang là trưởng phòng 6 của khu C Tuy nhiên, T đang rất quậy phá, đùa giỡn những trò nghịch ngợm, có những hành vi lệch chuẩn như chửi chề, đánh nhau…

Về học văn hóa: T đã học xong lớp 9, học lực khá Hiện T không đi học, ở nhà đang chờ bên trung tâm mở lớp vào lớp ích10 nếu đủ số lượng học viên

Về học nghề: T đã học xong lớp may, cắt tóc, uốn tóc và đã có chứng chỉ nghề Về phần tin học, T mới được học về phần Word, chưa có chứng chỉ tin học

T có năng khiếu đàn organ rất giỏi, rất khéo tay trong việc làm các mặt hàng gia công, thêu tranh…

17 Trích Biên bản vấn đàm số 2

18 Trích Biên bản vấn đàm số 2

T đang có người yêu bên khu chuyển tiếp, nhưng chưa có những kiến thức

về giới tính và chưa xác định được tình cảm của mình Theo như lời T nói: “T chỉ thích thôi, chứ chưa yêu và T chỉ muốn được người yêu mua quà hay T sai làm bất cứ chuyện gì phải làm theo ý của T thì T mới yêu”

Theo như mong muốn của T hiện nay thì T nửa muốn hồi gia, nửa không muốn T rất muốn đi học, vì rất vui và có thể được quậy phá, chơi những trò nghịch ngợm với bạn bè

2.2.2 Thu thập thông tin ban đầu

- Quan hệ giữa người cung cấp thông tin với thân chủ: người quản lý thân chủ

2.2.4 Thông tin cơ sở về đời sống thân chủ

2.2.4.1 Gia đình ruột

T là đứa con đầu trong gia đình, từ khi sinh ra T sống rất hạnh phúc bên gia đình ở thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk Bố mẹ T đều là làm việc ở công ty bánh kẹo ở thành phố Buôn Ma Thuột Năm 6 tuổi, bố mẹ T mất trong một vụ tai nạn giao thông, khi đó mẹ T đang mang thai đứa em của T T trở thành trẻ mồ côi, và phải chuyển đến sống cùng với gia đình bác ruột Người bác ruột hất hủi, đánh đập, chửi bới, năm 9 tuổi người bác ruộtlừa T dẫn T bỏ rơi ở thành phố Hồ Chí Minh Sau đó, T được chuyển đến Trung tâm xã hội và được trung chuyển tới sống tại Trung tâm Giáo dục Dạy nghề thiếu niên thành phố cho tới nay

Thông tin chi tiết về các thành viên trong gia đình thể hiện ở bảng sau:

STT Họ và tên Tuổi Quan hệ

với thân chủ

Nghề nghiệp Quê quán Ghi

Thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk

Đã mất

bánh kẹo thành phố Buôn Ma Thuột

Thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk

Đã mất

2.2.4.2 Giai đoạn khi sinh ra và thời thơ ấu

Thân chủ sinh ra với nhiều biến cố lớn Năm 6 tuổi đã mồ côi cả cha lẫn

mẹ Phải sống với gia đình bác ruột, bị bác ruột chửi bới, đánh đập và bị bỏ rơi năm 9 tuổi Trong thời gian sống lang thang ở công viên, T đã phải nhặt ve chai, xin ăn để kiếm sống, tối về ngủ lại công viên Sau đó, được công an đưa vào Trung tâm hỗ trợ xã hội và được trung chuyển tới Trung tâm giáo dục dạy nghề thiếu niên thành phố sống cho tới nay

Có thể tổng kết những biến cố chính liên quan đến cuộc sống của thân chủ đến thời điểm hiện tại qua sơ đồ đường đời sau:

Sơ đồ đường đời

Hướng mũi tên quay lên là sự kiện vui

Hướng mũi tên quay xuống là sự kiện buồn

Mũi tên càng dài thì sự kiện đó càng có ảnh hưởng lớn đến trẻ

A - 30/5/1997: Trẻ được sinh ra

B – 1997 ->2003: Trẻ được sống cùng với bố mẹ

C – 2/2003: Bố mẹ trẻ mất trong một vụ tai nạn, trẻ trở thành trẻ mồ côi

D – 2003: Trẻ được chuyển đến sống với gia đình người bác ruột, bị bác ruột đánh đập và chửi bới suốt ngày

N – 9/2003: Trẻ được đi học

E – 2006: Trẻ bị bác ruột bỏ rơi tại công viên quận 1, thành phố Hồ Chí Minh

và trẻ phải đi nhặt ve chai, xin ăn để sống qua ngày

F – 5/2/2007: Trẻ được công an thành phố đưa tới Trung tâm hỗ trợ xã hội và được trung chuyển tới sống tại Trung tâm Giáo dục Dạy nghề thiếu niên thành phố:

G – 2007: Trẻ bị trẻ tại trung tâm ăn hiếp, bắt nạt

H – 12/2007: Trẻ được học lớp 3 chương trình văn hóa tại trung tâm

I – 10/3/2011: Trẻ quậy phá nên bị giáo viên chủ nhiệm gửi về Ban quản lý xem xét lại

K – 15/3/2011-> 2013: Trẻ được đi học văn hóa trở lại và bắt đầu được học nghề

L – 8/2013: Trẻ chưa có lớp để học văn hóa tiếp, đang chờ đủ số lượng học viên để được học lớp 10

M – 10/2012: Trẻ được sinh viên thực tập giúp đỡ

2.2.4.3 Sắp xếp cuộc sống hiện tại

T sống tại Trung tâm Giáo dục Dạy nghề thiếu niên thành phố, được thầy cô và bạn bè quý mến T đang là trưởng phòng 6 của khu C Chỗ ở hiện tại

T đang sinh sống là một môi trường tốt, T được học văn hóa, học nghề, được sinh sống và sinh hoạt, vui chơi, được đáp ứng những dịch vụ hỗ trợ cần thiết

T đang chờ đủ số lượng học viên vào lớp 10 để được học tiếp, nên trong thời gian này T đang phụ thêu tranh, và làm các mặt hàng gia công để có tiền mua các vật dụng cho sinh hoạt hàng ngày như: sữa tắm, dầu gội…

2.2.4.4 Giáo dục

Giáo dục là yếu tố rất đáng được quan tâm trong trường hợp này Từ lớp 1 đến lớp 3, T học lực khá, học tại trường Tiểu học thành phố Buôn Ma Thuột Khi học ở Buôn Ma Thuột, T rất sợ bác đánh nên cứ biện cớ ở lại trường để đi lang thang ngoài đường cho hết thời gian Năm 9 tuổi, em bị bác ruột bỏ rơi khi đang học lớp 3, do vậy khi vào trung tâm em phải học lại lớp 3 nên từ lớp 3 đến lớp 9, T học tại Trung tâm giáo dục dạy nghề thiếu niên thành phố, học lực khá Khi mới vào học lớp 3 tại Trung tâm Giáo dục Dạy nghề thiếu niên thành phố,

T rất sợ bị đàn anh chị đánh Năm lớp 7, T quậy phá trong lớp học nên bị cô giáo chủ nhiệm gửi về cho bên quản lý học viên xem xét lại việc học của T

- Về học văn hóa: T đã học xong lớp 9, học lực khá Hiện T không đi học, ở nhà đang chờ bên trung tâm mở lớp vào lớp 10 nếu đủ số lượng học viên

- Về học nghề: T đã học xong lớp may, cắt tóc, uốn tóc và đã có chứng chỉ nghề Về phần tin học, T mới được học về phần Word, chưa có chứng chỉ tin học

2.2.4.5 Kinh nghiệm làm việc

Năm 9 tuổi, bị bác ruột bỏ rơi, T đã phải làm công việc xin ăn, ăn cắp, nhặt ve vai để kiếm sống

2.2.4.6 Tham gia xã hội và giải trí

Khi vào Trung tâm Giáo dục Dạy nghề thiếu niên thành phố, trẻ được tham gia vui chơi nhiều hoạt động do trung tâm tổ chức như: Hoạt động du lịch

ở biển Vũng tàu, tìm hiểu về an toàn giao thông do bên Đoàn TNCS thành phố

tổ chức…

2.2.4.7 Hành vi ứng xử/ tâm lý xã hội

T sống tại Trung tâm Giáo dục Dạy nghề thiếu niên thành phố, được thầy cô và bạn bè quý mến T đang là trưởng phòng 6 của khu C Tuy nhiên, T đang rất quậy phá, đùa giỡn những trò nghịch ngợm, có những hành vi lệch chuẩn như chửi chề, đánh nhau

2.3 Đánh giá và xác định vấn đề

2.3.1 Đánh giá sơ bộ nguy cơ

Dựa vào các thông tin có được từ việc tiếp nhận trường hợp, tôi đã phân tích và đưa ra nhận định xem liệu hiện thời thân chủ có nguy cơ bị tổn thương nghiêm trọng hay không, hoặc liệu thân chủ có bị tổn thương nghiêm trọng trong tương lai hay không nếu như không có sự hỗ trợ và can thiệp kịp thời Bằng hình thức đặt ra và trả lời các câu hỏi có liên quan đến thân chủ, người chăm sóc thân chủ và môi trường chăm sóc thân chủ

- Theo thông tin nhận được thì trẻ đã bị tổn thương hoặc có khả năng bị tổn thương trong tương lai gần hay không: Có

- Theo thông tin nhận được thì các thương tổn xảy ra đối với trẻ có

nghiêm trọng hoặc đe dọa đến mạng sống của trẻ hay không: Có

- Môi trường sống hiện tại của trẻ liệu đã được bảo đảm và bảo vệ trẻ an toàn hay không: Có

- Có ai trong môi trường trẻ đang sống có mong muốn giúp đỡ, hỗ trợ trẻ không: Có

Sau khi trả lời các câu hỏi để đánh giá sơ bộ nguy cơ của trẻ, mức độ

nghiêm trọng trong trường hợp của trẻ ở mức nguy cơ trung bình, tôi quyết định sẽ hỗ trợ và giúp đỡ trẻ trong quá trình thực tập chỉ ở một số vấn đề mà trẻ gặp phải

2.3.2 Đánh giá chi tiết

 Đánh giá quá trình phát triển của trẻ trong gia đình

Như đã trình bày tại lý thuyết phát triển tâm lý của E Erikson, thông qua đánh giá này tôi sẽ thấy được phần phát triển nào của trẻ từ khi sinh ra đến nay

bị trì hoãn hoặc trở ngại so với những trẻ cùng trang lứa có quá trình phát triển thuận lợi

o Lịch sử phát triển

Dựa vào những thông tin thu thập được từ phiếu đánh giá ban đầu cùng với các biên bản vấn đàm, cho thấy trẻ sinh ra được sự mong đợi, hỗ trợ, chấp nhận của gia đình Không có những biến chứng đặc biệt nào trong quá trình mẹ trẻ mang thai

o Sinh nở

Quá trình sinh nở cũng không có gì khác thường có thể gây ảnh hưởng đến trẻ

o Giai đoạn sơ sinh

Giai đoạn này trẻ được gia đình quan tâm, nên phát triển rất bình thường

o Phát triển tương quan xã hội

- Quan hệ với bạn bè: Trước đây, khi còn sống ở thành phố Buôn Ma Thuột, trẻ quen biết và chơi với những bạn bè cùng trang lứa Trẻ có kết thân với một người bạn, tuy nhiên từ khi bị bở rơi, trẻ mất liên lạc và thu mình lại, nên

không còn liên hệ gì với những người bạn ở thành phố Buôn Ma Thuột nữa

- Quan hệ với bạn bè trong trung tâm: Khi trẻ mới vào trung tâm, do còn nhỏ nên bị các anh chị vào trước ăn hiếp, trẻ rất sợ và thu mình lại Tuy nhiên trẻ chơi thân với em N vào trung tâm cùng lần với trẻ Thấy anh chị trên tuổi ăn hiếp mình, trẻ lại ăn hiếp những bạn nhỏ tuổi hơn và mới vào; trẻ bắt chước những hành động và hành vi của những đàn anh chị trước, làm theo khuôn mẫu

Vì vậy, trẻ có những hành vi lệch chuẩn và suy nghĩ tiêu cực, vì vậy cần được

hỗ trợ, giúp đỡ cải thiện

- Nhân viên trung tâm: Trẻ được các thầy cô ở trung tâm quan tâm, chăm sóc và nuôi dưỡng, tạo được mối quan hệ tốt

- Điểm mạnh

+ Đánh đàn organ giỏi, thêu tranh và làm hàng gia công rất khéo tay

+ Nhanh nhẹn, linh hoạt

+ Học lực khá

+ Có khả năng chịu đựng tổn thương

- Điểm yếu

+ Hay chửi thề, đánh nhau, quậy phá

+ Thiếu kiến thức về kỹ năng sống

+ Căm hận người bác ruột

+ Tổn thương về mặt tình cảm nên sinh viên cần phải cần thận trong trong quá trình giao tiếp, can thiệp để tránh làm tổn thương thêm hay hiểu nhầm

o Quá trình học tập

- Từ lớp 1 đến lớp 3, T học lực khá, học tại trường Tiểu học thành phố Buôn

Ma Thuột Khi học ở Buôn Ma Thuột, T rất sợ bác đánh nên cứ biện cớ ở lại trường để đi lang thang ngoài đường cho hết thời gian Năm 9 tuổi, em bị bác ruột bỏ rơi khi đang học lớp 3, do vậy khi vào trung tâm em phải học lại lớp 3 nên từ lớp 3 đến lớp 9, T học tại Trung tâm Giáo dục Dạy nghề thiếu niên thành phố, học lực khá Khi mới vào học lớp 3 tại Trung tâm Giáo dục Dạy nghề

thiếu niên thành phố, T rất sợ bị đàn anh chị đánh Năm lớp 7, T quậy phá trong lớp học nên bị cô giáo chủ nhiệm gửi về cho bên quản lý học viên xem xét lại việc học của T

- Về học văn hóa: T đã học xong lớp 9, học lực khá Hiện T không đi học,

ở nhà đang chờ bên trung tâm mở lớp vào lớp 10 nếu đủ số lượng học viên

- Về học nghề: T đã học xong lớp may, cắt tóc, uốn tóc và đã có chứng chỉ nghề Về phần tin học, T mới được học về phần Word, chưa có chứng chỉ tin học

Qua nguồn thông tin thu thập trên, cùng với thông tin từ các buổi vấn đàm trẻ và nhân viên quản lý, áp dụng lý thuyết tâm lý học phát triển của E Erikson trong giai đoạn ấu thơ, tuổi thơ và đến trường của em, tôi nhận thấy những đặc điểm cần quan tâm sau:

Trong giai đoạn từ 2 đến 3 tuổi, và từ 3 đến 6 tuổi, theo lý thuyết tâm lý học phát triển của E Erikson và tâm lý học hoạt động thì trong giai đoạn này, trẻ sẽ phát triển tâm lý qua các hoạt động tương tác với đồ vật, công cụ, qua hoạt động sắm vai với bạn bè cùng trang lứa Tuy nhiên, giai đoạn này, trẻ đang được sự quan tâm, chăm sóc từ gia đình, trẻ cảm nhận được sự hạnh phúc Khi

bố mẹ trẻ mất, trẻ trở thành trẻ mồ côi, chuyển đến sống cùng với gia đình bác ruột Trẻ bị ảnh hưởng tâm lý khi người bác ruột chửi bới, đánh đập, hất hủi Bị tổn thương về mặt tinh thần nặng, trẻ trở nên nhận thức lệch lạc, trẻ thu mình lại và không muốn chơi thân với bạn bè Kèm theo đó, trẻ bị trêu chọc, thời gian đó trẻ cứ biện cớ để ở lại trường không muốn về nhà

Kết quả đánh giá này sẽ giúp tôi và người bảo trợ thân chủ có nền tảng

để xây dựng kế hoạch can thiệp mang tính dài hạn ở bước tiếp theo

 Đánh giá các yếu tố liên quan đến cá nhân trẻ

Tôi tiến hành đánh giá các mặt liên quan đến trẻbao gồm các vấn đề về thể chất, tâm lý, xã hội và nhận thức.Với trường hợp của trẻ là đối tượng dễ bị tổn thương, việc tiến hành các bài test đánh giá tâm lý sẽ không mang lại kết quả khách quan Vì vậy, qua các hoạt động cho trẻ xem đoạn video, kể chuyện, đọc

báo cho trẻ nghe, dạy kèm tin học, chúng tôi quan sát trẻ bộc lộ bản thân mình

và thu được các kết quả sau về trẻ:

- Trẻ mạnh dạn đặt ra những câu hỏi khi thắc mắc trong khi xem đoạn video, nghe câu chuyện, học tin học

- Trẻ trình bày ý tưởng, thể hiện suy nghĩ của bản thân về những nhân vật trong đoạn video, câu chuyện

- Trẻ mạnh dạn bảo vệ quan điểm, ý kiến của mình

- Trẻ hoạt ngôn, không thụ động, không nhút nhát.20

Kết quả hoạt động xem đoạn video về bạo lực, có hành vi lệch chuẩn mà sinh viên chuẩn bị cho thấy: Dường như em hiểu được nội dung sinh viên muốn hướng đến, em tự nhận thấy được những hành vi của mình mang tính tiêu cực

và cần được thay đổi để phù hợp hơn Còn về câu chuyện về tình bạn, em hiểu được mối quan hệ, biết cách tạo mối quan hệ tốt với bạn bè, chơi chân thật và luôn giúp đỡ nhau trong sinh hoạt và học tập trong trung tâm

Đánh giá các vấn đề liên quan đến trẻ như trên góp phần quyết định cho cách thức và khả năng hợp tác giữa trẻ và tôi trong việc xây dựng kế hoạch can thiệp trong tiến trình quản lý trường hợp

 Đánh giá các yếu tố liên quan đến hệ thống hỗ trợ

Theo quan điểm hệ thống sinh thái trong thực hành Công tác xã hội, người quản lý trường hợp không chỉ nhìn trẻ như là những thực thể độc lập mà cần nhìn trẻ trong mối quan hệ với môi trường xã hội mà trẻ thuộc về Trong môi trường đó, hệ thống gia đình, trường học, bạn bè, (hệ thống hỗ trợ không chính thức) và các cơ quan, tổ chức xã hội (hệ thống hỗ trợ chính thức thức) đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ trẻ giải quyết vấn đề

o Gia đình hạt nhân

Do năm trẻ được 6 tuổi, bố mẹ trẻ mất nên nguồn hỗ trợ này không thể giúp

đỡ trẻ được, chỉ khi vận động trẻ cố gắng thông qua việc nhắc nhớ về ba mẹ

20 Biên bản vấn đàm số 5

Tuy nhiên, trẻ rất yêu thương ba mẹ, hay nhắc về ba mẹ, nhưng đây là yếu tố

mang tính tổn thương cho trẻ, vì vậy cần cân nhắc và vận dụng hợp lý

Mối quan hệ của trẻ trong gia đình được thể hiện cụ thể qua sơ đồ phả hệ

gia đình hạt nhân sau đây

Sơ đồ phả hệ gia đình hạt nhân

1997

Trương.

Đ.T.T 16

25

Chú thích

Nghiện rượu Nhân viên quản lý học viên cho biết, hiện tại ông bà nội T vẫn còn sống, nhưng đã già yếu và hoàn cảnh gia đình lại rất khó khăn Do vậy, đây được xem là mối quan hệ xa cách Thông qua việc vãng gia của nhân viên trung tâm cho biết, hiện tại gia đình người bác ruột đã chuyển đi nơi khác và mất liên lạc

Vì vậy đây được xem là mối quan hệ cắt đứt, xa lìa Theo như em T cho biết,

em rất căm hận người bác ruột “nếu gặp lại người bác ruột, em chỉ muốn giết chết ông ấy”, mối quan hệ với người bác ruột là mối quan hệ bỏ bê thân chủ;

còn bác gái và anh họ thì T rất thương yêu và mến, vì vậy mối quan hệ ở đây là hòa hợp nhưng xa cách và cắt đứt do mất liên lạc

o Các hoạt động vui chơi, giải trí

Trẻ sống trong trung tâm nên chịu sự quản lý, giám sát, vì vậy trẻ không thể

tự chơi những trò chơi mà trẻ thích Tuy nhiên, trẻ được tham gia các hoạt động, vui chơi mà bên trung tâm tổ chức như du lịch, chơi tìm hiểu về luật giao thông…

NgàyTạThếcủaCá nhân

Tôi đã cùng với nhân viên quản lý học viên trẻ tiến hành sử dụng công

cụ sơ đồ sinh thái để mô hình hóa các yếu tố liên quan đến các hệ thống trong

mối quan hệ với trẻ Kết quả được tổng hợp qua sơ đồ sinh thái sau:

Sơ đồ sinh thái

Quy ƣớc:

Hình ảnh càng gần về phía trẻ càng có mức độ gần gũi với trẻ

Mối tương tác giữa trẻ với các hệ thống được thể hiện qua các kí hiệu sau:

Quan hệ thân thiết Quan hệ tương đối tốt

trung tâm

Bạn bè

Chính quyền địa phương

Ông bà nội

Dịch vụ xã hội

Bác gái và anh họ

Trung tâm giáo dục dạy nghề thiếu niên thành phố

Sở Lao động và

thương binh xã

hội thành phố

Bác trai

Việc đánh giá các yếu tố liên quan đến hệ thống hỗ trợ sẽ giúp tôi hiểu hơn về môi trường xã hội quanh trẻ cũng như cách thức tương tác giữa trẻ và môi trường, các nguồn hỗ trợ chính thức và không chính thức Những hiểu biết này sẽ giúp tôi xây dựng kế hoạch can thiệp, huy động được các nguồn lực từ

hệ thống môi trường xung quanh trẻ Điều này có đóng góp lớn trong việc hỗ trợ trẻ giải quyết vấn đề Việc kết nối với các nguồn lực sẵn có, huy động các nguồn lực này tham gia hỗ trợ là yếu tố tiên quyết cho sự bền lâu trong tiến trình hỗ trợ trẻ

2.4 Phân tích và đánh giá vấn đề, nhu cầu của trẻ

2.4.1 Vấn đề của thân chủ

Vấn đề 1:Tổn thương về tinh thần vì lúc 6 tuổi đã mồ côi cả cha lẫn mẹ

Phải sống với gia đình bác ruột, bị bác ruột chửi bới, đánh đập và bị bỏ rơi năm

9 tuổi Trong thời gian sống lang thang ở công viên, T đã phải nhặt ve chai, xin

ăn để kiếm sống, tối về ngủ lại công viên Sau đó, được công an đưa vào Trung tâm hỗ trợ xã hội và được trung chuyển tới Trung tâm Giáo dục Dạy nghề thiếu niên thành phố sống cho tới nay Hiện tại, T rất căm hận người bác ruột, theo

như lời T nói: “Nếu gặp lại người bác ruột, T muốn giết chết ông ấy cho xong”

Vấn đề 2: Có những hành vi lệch chuẩn: chửi thề, đánh nhau, quậy phá

Thông qua các buổi tiếp xúc, trò chuyện cùng với em T, sinh viên thu thập thông tin, được nghe em T kể về những cuộc quậy phá ngầm trên lớp học, trong khu nữ, chửi thề, đánh nhau với bạn bè Và khi tiếp xúc với em, sinh viên thấy thái độ thể hiện bản thân của em bằng hành động ăn hiếp các em nhỏ tuổi hơn ở trong phòng Khi tham dự cuộc thi tìm hiểu về an toàn giao thông, em T đánh nhau với cả những bạn nam, nhưng dường như em không ý thức được hành động của mình là lệch chuẩn, dễ bị kích động nên em phản ứng một cách theo bản năng của em Sau đó, em vẫn vô tư chơi đùa cùng với các em khác, không

ý thức được hành động của mình

Vấn đề 3: Vấn đề trong học tập: hiện tại, T đã học hết lớp 9 nhưng tại

trung tâm do chưa có đủ số lượng học viên học lớp 10, nên T vẫn đang ở nhà

Về học nghề: Thân chủ đã học xong nghề uốn tóc, cắt tóc, may, mới chỉ học tin học phần Word, chưa có bằng tin học

Vấn đề 4: T đang có người yêu, nhưng chưa có những kiến thức về giới tính và chưa xác định được tình cảm của mình Theo như lời T nói: “T chỉ thích thôi, chứ chưa yêu và T muốn được người yêu mua quà hay T sai làm bất cứ chuyện gì phải làm theo ý của T thì T mới yêu”

2.4.2 Nhu cầu của trẻ

- T muốn được đi học vì rất vui T có thể quậy phá, chơi những trò nghịch ngợm với bạn bè

2.4.3 Phân tích đánh giá, nhận xét

 Đánh giá các vấn đề

Thông qua các vấn đề của trẻ đã xác định ở trên, những vấn đề mà tôi nhận diện từ hoàn cảnh của thân chủ là khá nhiều, và trong thời gian ngắn không thể can thiệp hết các vấn đề Việc xác định nhu cầu của trẻ đã thể hiện rõ nhu cầu của trẻ trong lúc này là giúp mong muốn được đi học, theo nhân viên quản lý học viên thì mong muốn giúp trẻ thay đổi những hành vi lệch chuẩn Chính vì vậy sinh viên sẽ tập trung vào vấn đề chính trong tầm khả năng là thay đổi hành

vi lệch chuẩn của trẻ

Việc tác động đến vấn đề chính này cũng có thể ảnh hưởng đến các vấn

đề còn lại Trong quá trình can thiệp giải quyết, tôi có thể tác động đến việc thay đổi hành vi, suy nghĩ tiêu cực của trẻ

Cây vấn đề

Lệch chuẩn trong lời nói, hành vi

bè

Muốn thể hiện bản thân

Dễ bị kích động

Sợ thua thiệt bạn bè

Bị bạn

bè trêu chọc, thách thức

Tổn thương tình cảm

Tâm lý lứa tuổi chưa phát triển toàn diện

Bị bạn bè

xa lánh

Khó hòa nhập với môi trường

xã hội

Mặc cảm,

tự ti, thu mình lại

Dễ bị bạn bè xấu lôi kéo, rủ

Bố mẹ mất sớm, thiếu sự giáo dục từ

bố mẹ

 Phân tích SWOT

Công cụ phân tích SWOT sẽ giúp tôi xác định những điểm mạnh, điểm yếu

cùng những cơ hội và thách thức trẻ để lên kế hoạch giải quyết vấn đề

Điểm mạnh

- Đánh đàn organ giỏi, thêu tranh và

làm hàng gia công rất khéo tay

- Nhanh nhẹn, linh hoạt

- Học lực khá

- Có khả năng chịu đựng tổn thương

Điểm yếu

- Hay chửi thề, đánh nhau, quậy phá

- Thiếu kiến thức về kỹ năng sống

- Căm hận người bác ruột

- Tổn thương về mặt tình cảm nên sinh viên cần phải cần thận trong trong quá trình giao tiếp, can thiệp để tránh làm tổn thương thêm hay hiểu

nhầm

Cơ hội

- Trẻ được học văn hóa và học nghề

tại trung tâm giáo dục dạy nghề thiếu

niên thành phố

- Trẻ được giáo viên phụ trách và nhân

viên trung tâm tạo mọi điều kiện tốt,

quan tâm và giúp đỡ

- Môi trường mà trẻ đang sinh sống và

học tập là một môi trường tốt giúp trẻ

nâng cao năng lực và hoàn thiện được

- Bên trung tâm chưa có đủ số lượng học viên học lớp 10 nên TC phải mất thời gian để chờ đợi và bị chậm tiến

độ học so với lứa tuổi

Việc nhận diện những điểm mạnh và cơ hội sẽ giúp sinh viên động viên, khích lệ trẻ trong quá trình can thiệp, định hướng cho trẻ trong việc phát huy

những cơ hội và ứng phó với những thách thức Song song đó là việc hạn chế

ảnh hưởng và tác động của những điểm yếu của trẻ trong quá trình can thiệp

2.5 Lập kế hoạch can thiệp

2.5.1 Tham gia trong lập kế hoạch can thiệp

Những thành phần chính tham gia vào việc lập kế hoạch can thiệp cho thân chủ bao gồm:

- Những người có quan hệ mật thiết với trẻ: Nhân viên quản lý học viên, giáo viên chủ nhiệm phòng có quan hệ gần gũi và có thể tác động trực tiếp tới

trẻ Tôi sẽ huy động những thành viên này tham gia trực tiếp vào lập kế hoạch,

đồng thời đây cũng là nhóm kiểm tra và giám sát việc thực hiện kế hoạch đã

được xây dựng Tôi sẽ vận động những thành viên này cung cấp những thông

tin làm cơ sở cho việc lập kế hoạch

- Bản thân trẻ: Trẻ vừa là thành viên tham gia trực tiếp vào lập kế hoạch, vừa là người thể hiện quan điểm thái độ đối với những phương án hỗ trợ được

đỡ / dịch vụ

Đơn vị / người cung cấp

Thời gian

Trách nhiệm của thân chủ

Kết quả đầu ra

Kiểm chứng

Sinh viên 29/10 –

31/10

Thân chủ tích cực hợp tác, trò chuyện cùng

Tạo mối quan hệ tốt giữa sinh viên và thân chủ

Biên bản thảo luận với thân chủ

2 Giúp thân chủ phân

Sinh viên 5/11 –

7/11

Thân chủ tham gia,

Thân chủ biết được

-Biên bản