Triết học chính trị của machiavelli trong lịch sử tư tưởng chính trị phương tây cận đại

Nghiên cứu Triết học chính trị của Machiavelli trong lịch sử tư tưởng chính trị phương Tây cận đại không chỉ cho chúng ta hiểu rõ tư tưởng triết học chính trị của người mở đường cho nề

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

VÕ CHÂU THỊNH

TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ CỦA MACHIAVELLI TRONG LỊCH SỬ TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ PHƯƠNG TÂY CẬN ĐẠI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

TP.HỒ CHÍ MINH – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

VÕ CHÂU THỊNH

TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ CỦA MACHIAVELLI TRONG LỊCH

1 PGS TS Nguyễn Quang Điển

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan luận án này là công trình khoa học do tôi nghiên cứu với sự hướng dẫn khoa học của PGS TS Đinh Ngọc Thạch và PGS TS Nguyễn Xuân

Tế Kết quả nghiên cứu của toàn bộ công trình khoa học này là trung thực và chưa được công bố

Người thực hiện

VÕ CHÂU THỊNH

PHẦN MỞ ĐẦU 1

PHẦN NỘI DUNG 27

Chương 1 CUỘC ĐỜI, SỰ NGHIỆP VÀ NHỮNG ĐIỀU KIỆN, TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ MACHIAVELLI 27

1.1 Cuộc đời và sự nghiệp của Niccolò Machiavelli 27

1.1.1 Khái quát cuộc đời và sự nghiệp chính trị của Niccolò Machiavelli 27

1.1.2 Sự nghiệp nghiên cứu, sáng tác của Niccolò Machiavelli 34

1.2 Những điều kiện và tiền đề hình thành triết học chính trị Machiavelli 43

1.2.1 Những điều kiện hình thành triết học chính trị Machiavelli 43

1.2.2 Những tiền đề hình thành triết học chính trị Machiavelli 63

Kết luận chương 1 85

Chương 2 NỘI DUNG, ĐẶC ĐIỂM, GIÁ TRỊ, VÀ HẠN CHẾ CỦA TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ MACHIAVELLI 87

2.1 Nội dung cơ bản của triết học chính trị Machiavelli 87

2.1.1 Tư tưởng quân chủ chuyên chế trong triết học chính trị Machiavelli 87

2.1.2 Tư tưởng cộng hòa trong triết học chính trị Machiavelli 125

2.2 Đặc điểm, giá trị, và hạn chế của triết học chính trị Machiavelli 150

2.2.1 Đặc điểm của triết học chính trị Machiavelli 150

2.2.2 Giá trị và hạn chế của triết học chính trị Machiavelli 158

Kết luận chương 2 164

Chương 3 ẢNH HƯỞNG CỦA TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ MACHIAVELLI ĐẾN TƯ TƯỞNG CỦA MỘT SỐ TRIẾT GIA PHƯƠNG TÂY CẬN ĐẠI 167

3.1 Vấn đề bản chất con người và sự tự do, công bằng, bình đẳng của con người 168

3.1.1 Vấn đề bản chất con người 168

3.2.1 Tư tưởng của một số triết gia phương Tây cận đại về chính quyền quân chủ

chuyên chế 192

3.2.2 Sự ủng hộ chế độ cộng hòa và tư tưởng về xây dựng nhà nước pháp quyền của một số triết gia phương Tây cận đại 208

Kết luận chương 3 216

PHẦN KẾT LUẬN 220

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 226

PHỤ LỤC 241

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN 244

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Có thể nói, trong lịch sử triết học chính trị thế giới, Niccolò di Bernardo Machiavelli (1469 - 1527) là một trong những triết gia có ảnh hưởng sâu sắc nhất đến tư tưởng triết học chính trị hiện đại Theo các học giả phương Tây, Machiavelli chính là người đã mở ra một chặng đường mới cho lịch sử triết học chính trị Kể từ Machiavelli, lịch sử triết học chính trị phương Tây được cho rằng bắt đầu bước vào thời kỳ hiện đại Machiavelli đã làm nên một sự bức phá khá ấn tượng khỏi nền triết học chính trị truyền thống được xây dựng từ thời cổ đại bởi các triết gia lừng danh như Socrates, Plato, Aristotle, vượt qua những tư tưởng triết học chính trị Ky tô giáo của Augustine (354 - 430) và Thomas Aquinas (1225–1274) thời trung cổ để định hình một thời đại mới của lịch sử triết học chính trị phương Tây Nhà triết học chính trị lớn nhất của giai đoạn Phục hưng ở

Tây Âu không ai khác ngoài Niccolò Machiavelli Nghiên cứu Triết học chính trị

của Machiavelli trong lịch sử tư tưởng chính trị phương Tây cận đại không chỉ

cho chúng ta hiểu rõ tư tưởng triết học chính trị của người mở đường cho nền triết học chính trị phương Tây hiện đại mà còn giúp soi sáng những luận điểm triết học chính trị quan trọng trong các học thuyết triết học chính trị nổi tiếng khác ở phương Tây từ Machiavelli trở về sau

Triết học chính trị Machiavelli cho đến nay vẫn là một đề tài được giới học thuật trên khắp thế giới đặc biệt quan tâm Những luận bàn về triết học chính trị hiện nay ở phạm vi thế giới không thể nào không nói đến triết học chính trị của Machiavelli dù đứng trên lập trường ý thức hệ nào Thực tế cho thấy, cả những nhà tư tưởng được cho là tiến bộ và phản tiến bộ, cả những học thuyết triết học chính trị được cho là dân chủ và độc tài cận đại và hiện đại đều tìm thấy những điều tâm đắc và cố gắng khai thác triệt để những điều tâm đắc đó trong triết học chính trị Machiavelli Nhiều nhà tư tưởng, nhiều trường phái triết học chính trị đã

kế thừa những tư tưởng của Machiavelli nhưng có thể quan điểm của những nhà

tư tưởng và những trường phái triết học chính trị đó hoàn toàn đối lập nhau Đây

là một trong những điều hấp dẫn của triết học Machiavelli nhưng cũng chính là điều cần phải được nhanh chóng làm sáng tỏ Do đó, nghiên cứu triết học chính trị Machiavelli để có những hiểu biết đúng đắn về những gì Machiavelli thực sự tâm huyết và những gì chỉ là ý tưởng có tính nhất thời và mang ý nghĩa sách lược của ông là một việc không nên trì hoãn

Niccolò Machiavelli đã thoát khỏi bóng đêm tư tưởng của thời Trung cổ, trở về khôi phục tinh hoa tư tưởng của các triết gia Hy Lạp, La Mã cổ đại, làm nền móng cho sự hình thành một lý thuyết mới về triết học chính trị mà từ đó hàng loạt nhà tư tưởng lớn cận đại và hiện đại (kể cả Karl Marx và Friedrich Engels) đã

kế thừa và phát triển theo nhiều chiều hướng khác nhau Những lý luận của Machiavelli về ý chí chung, về quyền lực và về nhà nước pháp quyền có ý nghĩa

vô cùng quan trọng đối với tiến trình dân chủ hóa đời sống chính trị – xã hội và sự hoàn thiện nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân trên thế giới, trong đó có Việt Nam Đặc biệt, trong điều kiện Việt Nam hiện nay, trước yêu cầu tăng cường quyền lực nhà nước nhằm quản lý và thực thi có hiệu quả pháp luật, kỷ cương, trật

tự xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho công cuộc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, và hội nhập quốc tế càng đòi hỏi phải có sự nhận thức đúng đắn

về nghệ thuật quyền lực Bên cạnh đó, vấn đề phát huy dân chủ, đảm bảo công bằng và ổn định chính trị-xã hội để phát triển bền vững mọi mặt của đất nước trên nền tảng một bản hiến pháp và một hệ thống pháp luật phản ánh sâu sắc ý chí, nguyện vọng chung của nhân dân đang được đặt ra một cách gay gắt Tương tự, vấn đề xây dựng và từng bước hoàn thiện nhà nước pháp quyền của dân, do dân,

vì dân, đề cao tinh thần thượng tôn pháp luật, hạn chế đến mức tối đa sự lạm quyền của các cá nhân trong bộ máy nhà nước cũng như kiên quyết chống lại mọi biểu hiện coi thường luật pháp của bất kỳ người nào trong xã hội đang được các giai tầng khác nhau ở Việt Nam hết sức quan tâm Mặt khác, tình hình chính trị trong nước, khu vực, và quốc tế hiện nay đang diễn biến phức tạp, đòi hỏi kịp thời

có những giải pháp hiệu quả mang tính ổn định, lâu dài trong khi tư tưởng triết học chính trị của Machiavelli về chính sách đối nội và đối ngoại tỏ ra khá sắc sảo

và thuyết phục Chính vì tầm quan trọng và sự ảnh hưởng sâu rộng của triết học

chính trị Machiavelli đối với lịch sử triết học chính trị và thực tiễn chính trị thế giới và Việt Nam hiện nay mà việc nghiên cứu triết học chính trị Machiavelli trong lịch sử tư tưởng chính trị phương Tây cận đại trở nên vô cùng cấp thiết

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài

Triết học chính trị của Niccolò Machiavelli từ khi ra đời cho đến nay chưa bao giờ mất đi tính thời sự cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn Tác động của triết học chính trị Machiavelli lên lịch sử tư tưởng triết học chính trị phương Tây cận đại và hiện đại cũng rất mạnh mẽ Vì thế những công trình nghiên cứu đã công bố có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến đề tài của luận án là rất phong phú Tuy nhiên, không có công trình nghiên cứu nào hoàn toàn trùng lắp với đề tài nghiên cứu của luận án Nhìn chung, có thể khái quát những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án thành 3 nhóm như sau: thứ nhất là những công trình nghiên cứu giúp chúng ta hiểu được những điều kiện và tiền đề hình thành triết học chính trị Machiavelli; thứ hai là những công trình nghiên cứu về nội dung triết học chính trị Machiavelli; và thứ ba là những công trình nghiên cứu cho thấy sự kế thừa và phát triển triết học chính trị Machiavelli của các triết gia sau ông Thật ra, đây là một

sự phân chia có tính tương đối bởi có những công trình nghiên cứu vừa đề cập đến nội dung vừa bàn đến sự kế thừa và phát triển triết học chính trị Machiavelli, thậm chí có công trình nghiên cứu bao trùm cả ba nhóm chủ đề trên với mức độ nông sâu khác nhau

Những công trình nghiên cứu mà qua đó chúng ta có thể tìm ra những điều kiện và tiền đề hình thành triết học chính trị Machiavelli phải kể đến trước tiên là những công trình nghiên cứu lịch sử Tất cả những công trình nghiên cứu lịch sử này đều mô tả khá chi tiết điều kiện kinh tế, chính trị – xã hội, văn hóa, đồng thời phân tích, đánh giá kỹ các sự kiện lịch sử Công trình nghiên cứu lịch sử đáng chú

ý nhất là bộ Encyclopedia of World History (Bách khoa toàn thư lịch sử thế giới)

gồm 7 tập, mỗi tập có độ dài từ 500 đến 600 trang, do tập thể tác giả Marsha E Ackermann, Michael J Schroeder, Janice J Terry, Jiu-Hwa Lo Upshur, và Mark

F Whitters đồng chủ biên, được Facts On File Inc xuất bản năm 2008 tại New

York Nhờ bộ Encyclopedia of World History đồ sộ này, đặc biệt là tập II (The

expanding world – 600 c.e to 1450) và tập III (The First Global Age – 1450 to 1750) mà luận án này có được thông tin quý báu về những địa danh, nhân vật và

sự kiện lịch sử góp phần làm sáng tỏ điều kiện kinh tế, chính trị – xã hội, lịch sử

và văn hóa, hình thành triết học chính trị Machiavelli

Công trình nghiên cứu lịch sử thứ hai được luận án này tham khảo và trích

dẫn là quyển World History (Lịch sử thế giới) do William J Duiker và Jackson J

Spielvogel đồng tác giả, được Wadsworth, Cengage Learning tái bản lần thứ 6, năm 2010 tại Mỹ Hơn 1000 trang sách in màu với rất nhiều hình ảnh minh họa và

giàu thông tin, quyển World History của William J Duiker và Jackson J

Spielvogel là một nguồn tư liệu thực sự hữu ích để tìm hiểu những điều kiện kinh

tế, chính trị – xã hội, văn hóa, và lịch sử hình thành triết học chính trị Machiavelli Toàn bộ quyển sách có 30 chương nhưng thông tin được luận án này khai thác nhiều nhất chủ yếu tập trung từ chương 12 đến chương 15 nói về thế giới mới của thương mại và các thành phố, về các cuộc Thập tự chinh và ảnh hưởng của nó, về các cuộc khủng hoảng trong thế kỷ thứ XIV, về sự phục hồi và Phục hưng, về sự cải cách tôn giáo, về các cuộc chiến tranh và khủng hoảng chính trị, kinh tế, xã hội ở châu Âu thế kỷ thứ XVI

Bên cạnh hai công trình nghiên cứu lịch sử thế giới bằng tiếng Anh ở trên,

quyển Lịch sử Thế giới Trung đại của Nguyễn Gia Phu, Nguyễn Văn Ánh, Đỗ Đình Hãng, và Trần Văn La xuất bản tại Hà Nội năm 2006 bởi Nhà xuất bản Giáo

dục Việt Nam cũng được tham khảo và trích dẫn trong luận án Tuy nhiên, so với

hai công trình sử học bằng tiếng Anh ở trên thì quyển Lịch sử Thế giới Trung đại

tỏ ra kém phong phú về mặt nội dung và thiếu hình ảnh tư liệu lịch sử minh họa

Một trong những công trình khoa học cho ta cái nhìn tương đối toàn diện

về văn hóa Phục hưng, góp phần làm rõ tiền đề văn hóa hình thành triết học chính

trị Machiavelli là quyển Encyclopedia of The Renaissance and The Reformation

(Bách khoa toàn thư về thời Phục hưng và phong trào cải cách tôn giáo) do

Thomas G Bergin và Jennifer Speake đồng chủ biên, được Facts On File Inc tái bản lần thứ 2 tại New York năm 2004 Các bộ sách lịch sử ở trên dù đồ sộ nhưng

không thể nghiên cứu chi tiết về thời Phục hưng như quyển Encyclopedia of The

Renaissance and The Reformation Có thể nói, đây là quyển sách cung cấp kiến

thức nền khá tốt cho mọi nghiên cứu chuyên sâu khác về thời Phục hưng (chẳng hạn như nghiên cứu triết học chính trị của Machiavelli)

Triết học chính trị Machiavelli là thành tựu của phong trào Phục hưng Italia, được hình thành và chịu ảnh hưởng trực tiếp và trước hết bởi những điều kiện kinh tế, chính trị – xã hội, lịch sử, và những tiền đề lý luận, văn hóa ở Italia

Do đó, loạt 36 bài giảng của giáo sư Kenneth Bartlett chủ đề The Italian

Renaissance (Thời Phục hưng Italia) được The Teaching Company phát hành tại

Mỹ năm 2004 dưới dạng audio (MP3) có thể được xem là một trong những công trình nghiên cứu trình bày tập trung nhất bối cảnh hình thành triết học chính trị Machiavelli Tất cả 36 bài giảng được chia thành 3 phần, mỗi phần gồm 12 bài

Mỗi bài giảng trình bày một chủ đề nhỏ của Thời Phục hưng Italia với độ dài

khoảng 30 phút Có thể nói, tất cả 36 bài giảng của giáo sư Kenneth Bartlett đều đáng nghe và đều hữu dụng cho đề tài của luận án Trong đó, những bài giảng liên quan đến những điều kiện và tiền đề hình thành triết học chính trị Machiavelli là:

―The Age of Dante – Guelfs and Ghibellines‖ (Thời đại của Dante – Guelfs và Ghibellines), ―The Recovery of Antiquity‖ (Sự khôi phục giá trị cổ), ―Petrarch and the Foundations of Humanism‖ (Petrarch và nền tảng của Chủ nghĩa Nhân văn), ―Florence – The Creation of the Republic‖ (Florence – sự sáng tạo nền cộng hòa), ―Florence and Civic Humanism‖ (Florence và Chủ nghĩa Nhân văn Công dân), ―Florentine Culture and Society‖ (Văn hóa và xã hội Florence),

―Renaissance Education‖ (Nền giáo dục Phục hưng), ―The Medici Hegemony‖ (Quyền bá chủ của gia đình Medici), The Florence of Lorenzo de‘Medici (Florence của Lorenzo de‘Medici), ―The Crisis—The French Invasion of 1494‖ (Sự khủng hoảng – cuộc xâm lược năm 1949 của Pháp), Savonarola and the Republic (Savonarola và nền cộng hòa), ―Florence in Turmoil‖ (Florenc trong sự hỗn loạn), ―The Medici Restored‖ (Gia đình Medici được phục hồi)

Những công trình nghiên cứu giúp chúng ta hiểu tiền đề lý luận hình thành triết học chính trị Machiavelli cho đến nay là cực kỳ phong phú Bên cạnh những công trình nghiên cứu lịch sử triết học, lịch sử tư tưởng chính trị, bách khoa toàn

thư triết học, thì các tác phẩm kinh điển của những nhà tư tưởng và triết gia lớn

Hy Lạp, La Mã cổ đại và trung cổ có vai trò rất quan trọng trong việc chứng minh tiền đề lý luận hình thành triết học chính trị Machiavelli Những công trình nghiên cứu lịch sử triết học và lịch sử tư tưởng chính trị trong và ngoài nước đáng chú ý

gồm: thứ nhất là bộ sách A history of philosophy (Lịch sử triết học) của tác giả

Frederick Copleston, gồm 9 tập, được Doubleday xuất bản trong 2 năm 1993 và

1994 tại New York Trong đó, có thể tìm hiểu tiền đề lý luận hình thành triết học

chính trị Machiavelli ở tập I (Hy Lạp và La Mã: từ thời tiền Socrates đến thời

Plato) Thứ hai là công trình khoa học của giáo sư triết học Đại học Oxford –

Anthony Kenny – có tựa đề chung là A New History of Western Philosophy (Lịch

sử triết học phương Tây mới) gồm 4 tập, do Nhà xuất bản Đại học Oxford phát

hành từ năm 2004 đến 2007 Trong đó, tiền đề lý luận hình thành triết học chính

trị Machiavelli có thể được rút ra từ tập I – Ancient philosophy (Triết học cổ đại)

gồm 9 chương với hơn 300 trang sách Thứ ba là công trình nghiên cứu do giáo sư

triết học Leo Strauss và Joseph Cropsey chủ biên có tựa đề History of Political

Philosophy (Lịch sử triết học chính trị), được Nhà xuất bản Đại học Chicago tái

bản lần thứ 3 tại Chicago và London năm 1987 Trong tác phẩm này, chúng ta có thể nghiên cứu tiền đề lý luận hình thành triết học chính trị Machiavelli ở phần viết về Thucydides (từ trang 7 đến trang 32), về Plato (từ trang 33 đến trang 89),

về Aristotle (từ trang 118 đến trang 154), và về Marcus Tullius Cicero (từ trang

155 đến trang 175) Thứ tư là tác phẩm A History of Western Political Thought

(Lịch sử tư tưởng chính trị phương Tây) của J S McClelland, được Routledge

xuất bản năm 2005 tại London và New York Quyển sách này gồm có 9 phần, dài

gần 800 trang Trong đó, phần I gồm các nội dung như: “Tư tưởng chính trị Hy

Lạp cổ đại”, “Socrates và Plato”, “Những người bảo vệ nhà nước và sự công bằng”, “Aristotle và khoa học của chính trị” có thể được khai thác để tìm ra một

phần tiền đề lý luận hình thành triết học chính trị Machiavelli Thứ năm là tác

phẩm History of Italian Philosophy (Lịch sử triết học Italia) gồm 2 tập của giáo

sư người Italia – Eugenio Garin – được Giorgio Piton dịch sang tiếng Anh và xuất bản bởi Rodopi năm 2008 tại Amsterdam và New York Trong đó, các chương

sách có nội dung liên quan đến tiền đề lý luận hình thành triết học chính trị

Machiavelli là: chương 6 – “Tư tưởng của Dante” (từ trang 95 đến 115), chương

9 – “Từ Petrarch đến Salutati” (từ trang 139 đến 166), chương 10 – “Thế giới

của nhân loại” (từ trang 167 đến 218), chương 11 – “Người Hy Lạp ở Italia” (từ

trang 219 đến 227), chương 12 – “Trường phái Marsilio Ficino” (từ trang 229 đến 280), chương 13 – “Những người ủng hộ Aristotle” (từ trang 281 đến 294)

Các chương sách vừa nêu đều nằm trong tập I Thứ sáu là công trình nghiên cứu của Bernard Morichère và nhóm giáo sư triết học các trường đại học Pháp có nhan

đề Triết học Tây phương từ khởi thủy đến đương đại, được Phan Quang Định biên

dịch, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin phát hành năm 2010 tại Hà Nội Đây là quyển sách được biên dịch từ hơn một ngàn bốn trăm trang sách bản gốc tiếng Pháp Trong bản biên dịch này, tiền đề lý luận hình thành triết học chính trị Machiavelli có thể được rút ra từ phần viết về Protagoras (từ trang 49 đến 55), về Socrates (từ trang 57 đến 73), về Plato (từ trang 80 đến 123), về Aristotle (từ trang

123 đến 159), về Dante Alighieri (từ trang 271 đến 273), về Lorenzo Valla (từ trang 307 đến 312), về Marsilio Ficino (từ trang 312 đến 315) Thứ bảy là công

trình nghiên cứu của PGS TS Đỗ Minh Hợp nhan đề Lịch sử triết học phương

Tây gồm 3 tập, do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia ấn hành năm 2014 tại Hà Nội

Tiền đề lý luận hình thành triết học chính trị Machiavelli có thể được tìm hiểu

trong tập I: Triết học cổ đại, triết học Trung cổ, triết học Phục hưng, chương II

(từ trang 67 đến 390) viết về triết học cổ đại Đây là công trình kế thừa nhiều

nguồn tài liệu nghiên cứu tiếng Nga, tiếng Anh, và tiếng Pháp Thứ tám là bộ Lịch

sử triết học Tây phương của tác giả Lê Tôn Nghiêm được Nhà xuất bản TP Hồ

Chí Minh phát hành năm 2000 tại TP.HCM Bộ sách này gồm có 3 tập, tập I: Thời

kỳ khai nguyên triết lý Hy Lạp, tập II: Triết học thời Thượng cổ, tập III: Triết học thời Trung cổ Trừ tập III của bộ sách, 2 tập đầu đều có viết về những triết gia mà

tư tưởng của họ đã ảnh hưởng ít nhiều đến tiền đề lý luận hình thành triết học chính trị Machiavelli

Ngoài những công trình nghiên cứu lịch sử triết học, lịch sử tư tưởng chính trị vừa kể ở trên, tiền đề lý luận hình thành triết học chính trị Niccolò Machiavelli

còn có thể được khai thác trong Encyclopedia of Philosophy (Bách khoa toàn thư

triết học) gồm 10 tập, do giáo sư triết học Donald M Borchert ở Đại học Ohio

làm chủ biên, được Thomson Gale tái bản lần thứ hai tại Mỹ năm 2006 Đây là bộ sách cung cấp cho chúng ta cái nhìn sâu rộng tư tưởng triết học xuyên suốt chiều dài lịch sử triết học khắp các châu lục từ cổ đại đến hậu hiện đại Bộ sách có hàng ngàn mục từ với hàng trăm bài nghiên cứu công phu được viết bởi những học giả triết học hàng đầu thế giới Tất cả các triết gia, các trường phái, các khái niệm, các phạm trù, các tác phẩm triết học quan trọng, … đều được cố gắng phân tích, làm

rõ trong bộ sách Có thể nói bộ Bách khoa toàn thư triết học là một công cụ khá

hữu dụng cho những ai nghiên cứu triết học nói chung và đặc biệt là nghiên cứu

lịch sử triết học tham khảo Đối với luận án này, bộ Bách khoa toàn thư triết học

đóng vai trò như là tấm bản đồ triết học để tác giả luận án nhanh chóng tìm hiểu cuộc đời, sự nghiệp triết học, và những tư tưởng cơ bản của các triết gia; từ đó, tìm kiếm những tác động, những mối liên hệ về mặt tư tưởng giữa các triết gia làm cơ sở cho việc mở rộng và đào sâu nghiên cứu các tác phẩm và ý tưởng triết học của họ

Quyển The Cambridge Dictionary of Philosophy (Từ điển triết học của Đại

học Cambridge) do giáo sư triết học Robert Audi chủ biên, được Nhà xuất bản

Đại học Cambridge tái bản lần thứ 2 năm 1999 tại New York cũng là một nguồn

tư liệu tốt cho việc nghiên cứu tiền đề lý luận hình thành triết học chính trị Machiavelli Đây là công trình nghiên cứu với sự cộng tác của 440 chuyên gia từ các trường đại học trên toàn thế giới Phiên bản đầu tiên quyển từ điển triết học này được phát hành vào năm 1995 đã được dịch ra nhiều thứ tiếng khác nhau như: Nga, Ý, Tây Ban Nha, Trung Quốc, Hàn Quốc, … Tuy không thể so sánh với

Bách khoa toàn thư triết học về quy mô nhưng The Cambridge Dictionary of Philosophy có thể được coi là một trong những quyển từ điển triết học chỉ có một

tập nhưng có độ tin cậy khoa học cao nhất

Ngoài những công trình khoa học ở trên, còn nhiều công trình nghiên cứu khác cũng không kém phần quan trọng mà qua đó chúng ta có thể khám phá tiền

đề tư tưởng/lý luận hình thành triết học chính trị Machiavelli, chẳng hạn như

quyển sách có tựa đề Archetypes of wisdom – an introduction to philosophy

(Những điển hình của sự thông thái – nhập môn triết học) của giáo sư triết học

Douglas J Soccio, được Wadsworth, Cengage Learning tái bản lần thứ 7 tại Mỹ Đây là quyển sách giáo khoa về triết học được trình bày đẹp, rõ ràng, cô đọng, dễ hiểu Quyển sách được kết cấu thành 18 chương Trong đó, chương 3 – ―Giáo sư triết học: Protagoras‖, chương 4 – ―Nhà thông thái: Socrates‖, chương 5 – ―Triết gia-Vua: Plato‖, và chương 6 – ―Nhà triết học của tự nhiên: Aristotle‖ có thể được khai thác để khám phá tiền đề lý luận hình thành triết học chính trị Machiavelli

Tác phẩm Handbook of Political Theory (Cẩm nang lý thuyết chính trị) do

giáo sư triết học Gerald F Gaus và giáo sư khoa học chính trị Chandran Kukathas đồng chủ biên, được Sage Publications xuất bản tại London, Thousand Oaks, và New Delhi năm 2004 Quyển sách này được chia thành 4 phần, trong đó phần IV – ―The history of political thought‖ (Lịch sử tư tưởng chính trị), chương 23 –

―Ancient Greek political thought‖ (Tư tưởng chính trị Hy Lạp cổ đại) có thể được khai thác để nghiên cứu tiền đề lý luận hình thành triết học chính trị Machiavelli

Ba quyển Great political thinkers: Plato to the present (Những nhà tư

tưởng chính trị vĩ đại: từ Plato đến nay), do William Ebenstein và Alan Ebenstein

chủ biên, được Wadsworth tái bản lần thứ 6, năm 2006 tại Anh và Mỹ;

Philosophy – 100 Essential Thinkers (Triết học – 100 nhà tư tưởng trọng yếu) của

tác giả Philip Stokes, được Enchanted Lion Books xuất bản năm 2006 tại New

York; và Fifty major political thinkers (Năm mươi nhà tư tưởng chính trị chính

yếu) của hai tác giả Ian Adams và R.W Dayson, được Routledge xuất bản năm

2003 tại London và New York đều là những quyển sách giúp người đọc tìm nhanh thân thế, sự nghiệp và tư tưởng cơ bản của những nhà tư tưởng lớn suốt chiều dài lịch sử tư tưởng nhân loại Điều này có thể gợi ý phát hiện những đường dẫn kết nối tư tưởng của các nhà tư tưởng với nhau qua các thời kỳ Nói cách khác, những cuốn sách loại này có thể giúp khám phá nhanh tiền đề lý luận hình thành một học thuyết nhất định Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có hiệu quả bởi nội dung tư tưởng trong những quyển sách loại này thường không được đào sâu

Quyển A Companion to Ancient Philosophy (Dẫn nhập triết học cổ đại) do

giáo sư triết học Đại học Brown – Mary Louise Gill – và nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm nghiên cứu khoa học quốc gia Pháp – Pierre Pellegrin – chủ biên, được Blackwell Publishing xuất bản tại Mỹ năm 2006 Đây là quyển sách nhận được sự cộng tác của 34 chuyên gia từ các nước Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Italia, Hy Lạp, Canada, Hungary, và Nhật Bản Quyển sách gồm có 6 phần: phần I – ―Triết học

Hy Lạp thời sơ khai‖; phần II – ―Socrates, những người ủng hộ Socrates, và Plato‖; phần III – ―Aristotle‖; phần IV – ―Triết học trong thời đại Hy Lạp‖; phần

V – ―Học thuyết Plato giữa và muộn‖; phần VI – ―Văn hóa, triết học, và các khoa học‖ Tất cả các phần trong quyển sách đều cung cấp cho người đọc những phân tích, lập luận thú vị giúp chúng ta khám phá tiền đề lý luận hình thành triết học chính trị Machiavelli Đáng chú ý nhất, nhìn từ đề tài nghiên cứu của luận án, là chương 6 – ―Socrates‖ do giáo sư triết học Donald R Morrison ở Đại học Rice

viết; chương 10 – ―Triết học chính trị của Plato: tác phẩm Cộng hòa, tác phẩm

Nhà chính trị, và tác phẩm Luật pháp‖ được viết bởi Melissa Lane, hiện là giáo sư

chính trị Đại học Princeton; và chương 20 – ―Triết học chính trị của Aristotle‖ do giáo sư triết học David Keyt ở Đại học Arizona viết

Những tác phẩm kinh điển của các nhà tư tưởng Hy Lạp, La Mã góp phần hình thành tiền đề lý luận của triết học chính trị Machiavelli cũng khá phong phú Chúng sẽ được phân tích và trích dẫn cụ thể trong phần nội dung của luận án Ở phần mở đầu này chỉ xin liệt kê những tác phẩm kinh điển đó để chúng ta có cái

nhìn tổng quan: The History of Rome (Lịch sử Roma), của Tito Livio, được

George Barker dịch sang tiếng Anh từ nguyên bản, được eBook@Adelaide của Đại học Adelaide (Australia) xuất bản phi thương mại tháng 12 năm 2014 trên

history-of-rome/index.html; History of the Peloponnesian war (Lịch sử cuộc chiến

Peloponnes) của Thucydides, được Richard Crawley dịch sang tiếng Anh, được

eBook@Adelaide của Đại học Adelaide (Australia) xuất bản phi thương mại

adelaide.edu.au/t/thucydides/ crawley/index.html; Statesman (Nhà chính trị) của

Plato, được dịch sang tiếng Anh bởi C J Rowe, Laws (Luật pháp) của Plato, được dịch sang tiếng Anh bởi Trevor J Saunders, và Republic (Cộng hòa) của

Plato, được dịch sang tiếng Anh bởi G.M.A Grube, rev C.D.C Reeve trong

quyển Plato Complete works (Plato toàn tập), do John M Cooper chủ biên, xuất

bản bởi Hackett Publishing Company năm 1997 tại Indianapolis, Cambridge;

Cộng hòa, của Plato được Đỗ Khánh Hoan dịch sang tiếng Việt, Nhà xuất bản

Thế giới phát hành tại Hà Nội năm 2013; Politics (Chính trị) của Aristotle, do H

Rackham dịch sang tiếng Anh, in lần đầu năm 1932, in lại năm 1959 bởi Nhà xuất

bản Đại học Harvard, Mỹ; Chính trị luận của Aristotle do Nông Duy Trường dịch

sang tiếng Việt và chú giải, Nhà xuất bản Thế giới phát hành tại Hà Nội năm

2012; The Republic of Cicero (Cộng hòa của Cicero) của Marcus Tullius Cicero,

được G W Featherstonhaugh dịch sang tiếng Anh từ nguyên bản tiếng Italia, G

& C Carvill xuất bản tại New York năm 1829; Thần Khúc của Dante Alighieri do

Nguyễn Văn Hoàn dịch sang tiếng Việt và chú giải, Nhà xuất bản KHXH phát hành tại Hà Nội năm 2009

Những công trình nghiên cứu giúp chúng ta hiểu nội dung triết học chính trị Machiavelli cũng phong phú không kém gì những công trình nghiên cứu cho ta biết tiền đề lý luận hình thành triết học chính trị Machiavelli, bởi thật ra có rất nhiều công trình trong số đó bao hàm cả hai nội dung này Trước tiên, xin điểm qua những công trình khoa học có bản gốc bằng tiếng Anh hoặc được dịch sang tiếng Anh có nghiên cứu về Machiavelli và nội dung tư tưởng triết học chính trị

của ông Đầu tiên là quyển History of Italian Philosophy (Lịch sử triết học Italia)

gồm 2 tập của giáo sư người Italia – Eugenio Garin – xuất bản lần đầu vào năm

1947, được in lại lần thứ 2 năm 1966, và tái bản lần thứ 3 năm 1978 với 200 trang

bổ sung Cuốn sách đã được Giorgio Pinton dịch sang tiếng Anh và xuất bản tại Amsterdam và New York năm 2008 bởi Rodopi Trong tập 1 của tác phẩm này, tác giả đã dành khoảng 10 trang sách (từ trang 489 đến trang 501) để trình bày về Machiavelli, từ cuộc đời và sự nghiệp đến tư tưởng và một số khái niệm quan trọng đã được Machiavelli sử dụng như ―power‖, ―fortune‖, ―virtue‖ Không thể trách giáo sư Eugenio Garin về việc ông không viết nhiều hơn về Machiavelli vì

có lẽ ông phải cân đối số trang sách để trình bày tư tưởng của nhiều nhà tư tưởng Italia khác từ thời cổ đại đến cận-hiện đại

Quyển History of Political Philosophy (Lịch sử triết học chính trị) do giáo

sư triết học Leo Strauss và Joseph Cropsey đồng chủ biên, được Nhà xuất bản Đại học Chicago tái bản lần thứ 3 năm 1987 tại Chicago và London Trong đó, phần viết về Niccolò Machiavelli xuất hiện từ trang 296 đến 317 Trong quyển này, mặc dù các tác giả có một số đánh giá chưa khách quan lắm về Niccolò Machiavelli nhưng bên cạnh đó họ cũng cung cấp một số thông tin và chia sẻ một

số phân tích bổ ích về nhà tư tưởng Florence thời Phục hưng này

Năm 1990, các giáo sư Gisela Bock, Quentin Skinner và Maurizio Viroli

đồng chủ biên quyển Machiavelli and Republicanism (Machiavelli và Chủ thuyết

cộng hòa) được Nhà xuất bản Đại học Cambridge phát hành Trong tác phẩm này,

với 15 chuyên đề khác nhau xoay quanh chủ đề chủ thuyết cộng hòa và triết học chính trị Machiavelli, tập thể tác giả đã cho độc giả một cái nhìn khá toàn diện với

4 nội dung chính: ―Machiavelli và những trải nghiệm cộng hòa‖; ―Machiavelli và những ý tưởng cộng hòa‖; ―Machiavelli và di sản cộng hòa‖; và ―Đạo đức của chủ thuyết cộng hòa‖ Công trình nghiên cứu này đã có những đóng góp quan trọng trong việc chỉ ra tư tưởng cộng hòa trong triết học chính trị Machiavelli và một phần tiền đề lý luận của triết học chính trị Machiavelli

Quyển Machiavelli: A very Short Introduction (Machiavelli: một sự giới

thiệu cực ngắn), do giáo sư Quentin Skinner viết, được nhà xuất bản Đại học

Oxford ấn hành năm 2000 Trong tác phẩm này, giáo sư Skinner lần lượt nghiên cứu Machiavelli trong các vai trò là nhà ngoại giao, nhà cố vấn cho vua, nhà lý thuyết về tự do, và nhà sử học Florence Ở chương đầu của quyển sách nhỏ này, độc giả sẽ tìm thấy một số thông tin quý báu, hiếm hoi về sự học hành của Machiavelli thời trẻ và thiên hướng nhân văn chủ nghĩa của ông

Trong số các công trình nghiên cứu của giáo sư Quentin Skinner, có lẽ bộ

sách gồm 2 tập về tư tưởng chính trị có tựa đề The Foundation of Modern

Political Thought, Volume 1: The Renaissance, và The Foundation of Modern Political Thought, Volume 2: The Age of Reformation (Nền tảng của tư tưởng

chính trị hiện đại, Tập 1: Thời Phục hưng, Tập 2: Thời đại của sự cải cách tôn giáo) được nhà xuất bản Đại học Cambridge xuất bản năm 2002 và 2004 là được

độc giả chú ý nhiều nhất Trong đó, tập 1 dành riêng nghiên cứu tư tưởng chính trị thời Phục hưng Đáng chú ý nhất là tiết thứ 3 ―Sự phê phán chủ nghĩa nhân văn của Machiavelli‖ từ trang 128 đến 138 trong chương 5 – ―Thời của những ông hoàng‖, và tiết thứ 4 ―Sự đóng góp của Machiavelli‖ từ trang 180 đến 186 trong chương 6 – ―Tàn dư của những giá trị cộng hòa‖

Năm 2004, Nhà xuất bản Đại học Cambridge đã phát hành công trình

nghiên cứu của tác giả Mikael H¨ornqvist có nhan đề Machiavelli và đế quốc

(Machiavelli and empire) ở New York, Mỹ Trong quyển Machiavelli and Empire, tác giả Mikael H¨ornqvist kết hợp phân tích tác phẩm The Prince và The Discourses nhằm tìm hiểu vấn đề quyền lực trong triết học chính trị Machiavelli

Tác giả quyển sách muốn khám phá những tác phẩm của Machiavelli xem chúng

đã thúc đẩy ước vọng Florence trở thành một đế quốc lớn mạnh theo mô hình cộng hòa La Mã cổ đại như thế nào Quyển sách này còn cho chúng ta thêm những hiểu biết về thời Phục hưng và lịch sử tư tưởng châu Âu

Tác phẩm Machiavelli, Philosopher of Power (Machiavelli, nhà triết học

về quyền lực) của tác giả người Canada, Ross King, do HarperCollins xuất bản

năm 2007 tại Australia, Anh, Hoa Kỳ, và nhiều nước khác Đây là một công trình nghiên cứu khá công phu về tiểu sử của Machiavelli Với hơn 200 trang sách được kết cấu thành 20 chương, Ross King đã khám phá và mô tả nhiều điều thú vị về nhà triết học chính trị nổi tiếng thời Phục hưng ở Florence, Italia Tuy nhiên, tác phẩm này chủ yếu kể về câu chuyện cuộc đời và sự nghiệp chính trị mà ít khai thác sự nghiệp sáng tác và nội dung triết học chính trị của Machiavelli

Tác phẩm The Cambridge Companion to Machiavelli (Dẫn nhập của Đại

học Cambridge về Machiavelli) do giáo sư John M.Najemy chủ biên, được Nhà

xuất bản Đại học Cambridge phát hành năm 2010 tại Cambridge, New York, Melbourne và nhiều nước khác Đây là quyển sách tập hợp 16 bài nghiên cứu của các chuyên gia hàng đầu, viết về các khía cạnh khác nhau của cuộc đời và tư tưởng Machiavelli Sau bài giới thiệu chung của giáo sư John M.Najemy ở đầu

quyển sách là bài ―Niccolò Machiavelli: một chân dung‖ của giáo sư James B Atkinson (người đã dịch nhiều tác phẩm của Niccolò Machiavelli sang tiếng Anh) Bài viết thứ hai trong quyển sách là bài ―Machiavelli trong cơ quan Chancery‖ từ trang 31 đến 47 của giáo sư Robert Black, chuyên nghiên cứu về thời Phục hưng Tiếp theo là bài viết ―Machiavelli, Soderini, và nền cộng hòa từ năm 1494 đến năm 1512‖ của giáo sư người Australia – Roslyn Pesman Các bài

viết đáng chú ý khác là: ―Xã hội, đẳng cấp, và nhà nước trong tác phẩm Luận bàn

về Livy của Machiavelli‖ (từ trang 96 đến 111) của giáo sư John M.Najemy; bài

―Lịch sử Florence của Machiavelli” (từ trang 128 đến 143) của giáo sư người

Italia – Anna Maria Cabrini; bài ―Machiavelli và Roma: chế độ cộng hòa như là

mô hình lý tưởng và lịch sử‖ (từ trang 144 đến 156) của giáo sư J G A Pocock; bài ―Triết học và tôn giáo trong Machiavelli‖ (từ trang 157 đến 72) của giáo sư người Anh – Alison Brown, chuyên nghiên cứu về lịch sử Phục hưng Italia; và bài

―Machiavelli trong tư tưởng chính trị từ thời kỳ của những cuộc cách mạng đến hiện tại‖ (từ trang 256 đến 273) của Jérémie Barthas, người nhận học vị tiến sĩ tại Viện đại học Châu Âu ở Florence

Quyển A History of Western Political Thought (Lịch sử Tư tưởng chính trị

phương Tây) của J.S.McClelland, được Routledge xuất bản lần đầu năm 1996 và

tái bản lần thứ 3 tại London và New York năm 2005 cũng là một công trình khoa học về tư tưởng chính trị đáng lưu ý Quyển sách được chia thành 9 phần Trong phần thứ 3, tác giả đã dành 18 trang sách viết về Machiavelli Mặc dù phân tích

khá nhiều về tác phẩm Il Principe nhưng J.S.McClelland thừa nhận rằng chỉ Il

Principe thôi thì chưa đủ mà tất cả nghiên cứu về Machiavelli phải bắt đầu với 2

tác phẩm Il Principe và Discorsi (xem trang 159 của quyển sách)

The Italian Renaissance (Thời Phục hưng Italia) là tên cuốn sách do giáo

sư đại học Yale – Harold Bloom – chủ biên, được Chelsea House xuất bản năm

2004 tại New York Ngoài các chủ đề như văn hóa, chủ nghĩa nhân văn thời Phục hưng ở Italia, cuốn sách còn có một phần nghiên cứu đáng chú ý về khái niệm

“virtù” trong tác phẩm Il Principe của Machiavelli Đó là bài nghiên cứu của giáo

sư Đại học California-Berkeley – Victoria Kahn – có tiêu đề ―Virtù và ví dụ về

Agathocles trong tác phẩm Quân vương của Machiavelli‖ từ trang 237 đến 259 Giáo sư Victoria Kahn cho rằng đôi khi Machiavelli đánh đồng ―virtù‖ với hành động chính trị thành công, đôi khi ông tách biệt hai điều này; cũng có khi Machiavelli đồng nhất ―virtù‖ với sự khôn ngoan và thận trọng (xem trang 251)

Nổi trội nhất trong số các công trình nghiên cứu triết học bằng tiếng Anh

về thời Phục hưng có lẽ là tác phẩm The Cambridge History of Renaissance

Philosophy (Lịch sử triết học thời Phục hưng của Đại học Cambridge) do các học

giả ở các trường đại học hàng đầu thế giới biên soạn, được nhà xuất bản Đại học Cambridge in lần thứ 7 năm 2007 và cho phát hành dưới dạng sách điện tử trên trang web của mình từ năm 2008 Cuốn sách này dày gần 950 trang, được chia thành 13 chủ đề với 23 bài viết rất giàu thông tin và sắc xảo trong từng đánh giá, nhận định Trong đó, đáng chú ý nhất là các chủ đề: ―những điều kiện (về các bản viết tay, việc in ấn, và sự kiểm duyệt)‖, ―chủ nghĩa nhân văn‖, ―triết học tự nhiên‖, ―triết học đạo đức‖, và ―triết học chính trị‖ Trong phần viết về triết học chính trị, tư tưởng của Niccolò Machiavelli được giáo sư Quentin Skinner phân tích sâu từ trang 430 đến 441 Tuy nhiên, đây có thể được coi là một cuốn sách kén độc giả vì nó đòi hỏi người đọc phải có kiến thức nền nhất định về triết học

Hy Lạp – La Mã, phải biết một số thuật ngữ Latin và một chút tiếng Italia hoặc phải luôn luôn có 2 quyển từ điển Latin và Italia bên cạnh khi đọc vì nhiều tên tác phẩm bằng tiếng Latin, tiếng Italia và nhiều khái niệm bằng 2 ngôn ngữ này liên tục được sử dụng trực tiếp mà không được dịch sang tiếng Anh

Machiavelli revisited (Nhìn lại Machiavelli) là tựa đề quyển sách của

Joseph V Femia, được Nhà xuất bản Đại học Wales phát hành năm 2004 tại thành

phố Cardiff của Anh Quốc Trong lời mở đầu (trang viii) của quyển Machiavelli

revisited, Femia tuyên bố rằng: ―việc xem Machiavelli như một bậc kỳ tài xấu xa,

hay không là gì khác ngoài một kẻ tính toán hẹp hòi và độc ác về lợi thế chính trị cũng sai lầm như sự suy diễn ngược lại‖, và ―việc phát hiện sự có liên quan của Machiavelli với thế giới của chính chúng ta là mục đích chính của quyển sách này‖ Joseph V Femia đã dành phần đầu của quyển sách (1 The many faces of Machiavelli) để mô tả tương đối đầy đủ nhưng ngắn gọn nhiều mặt về cuộc đời và

sự nghiệp của Niccolò Machiavelli Giống như nhiều nhà nghiên cứu triết học Phục hưng khác, ngay ở phần đầu của quyển sách, Joseph V Femia cho rằng việc nhất quyết phải tìm cho được một thời điểm chính xác mà khi ấy thời Trung cổ kết thúc và thời Phục hưng bắt đầu là ngớ ngẫn (trang 17) Bối cảnh lịch sử và chính trị ở Italia thời Machiavelli cũng được Joseph V Femia cố gắng làm rõ trong quyển sách Theo đó, Italia đắm chìm trong chiến tranh triền miên hàng thế

kỷ từ 1350 đến 1450 Sự cát cứ, hình thành những nhà nước nhỏ trên lãnh thổ Italia và thôn tính, xâm lược lẫn nhau đã tạo ra một sự xáo trộn chính trị sâu sắc Đến nửa cuối thế kỷ thứ XV thì tình trạng hỗn loạn chính trị mới tạm lắng xuống

do chỉ còn một số thành quốc tương đối mạnh như Florence, Milan, Naples, và Venice có khả năng trụ lại và kiềm chế lẫn nhau (xem trang 20)

Machiavelli‟s God (Thượng đế của Machiavelli) là tác phẩm của tác giả

người Italia - Maurizio Viroli – được Antony Shugaar dịch sang tiếng Anh và Nhà xuất bản Đại học Princeton phát hành năm 2010 tại Mỹ Quyển sách của tác giả người Italia này bao gồm 4 chương với độ dài gần 300 trang chủ yếu khai thác khía cạnh tôn giáo, cụ thể là Thiên chúa giáo, nhằm tìm ra sự ảnh hưởng của nó đến tư tưởng chính trị cộng hòa và tự do của Machiavelli Đây là hướng nghiên cứu khá mới mẻ mà theo nhận định của tác giả trong lời giới thiệu là chưa từng được nghiên cứu Tuy nhiên, đó không phải là sự quan tâm trực tiếp của luận án

mà những luận bàn của tác giả về tư tưởng chính trị cộng hòa của Machiavelli mới thực sự hữu dụng cho đề tài của luận án

―A new argument for morality: Machiavelli and the ancients‖ (Một lý lẽ

mới cho đạo đức: Machiavelli và người Hy Lạp, La Mã cổ đại) là tên bài viết của Rafael Major được tạp chí Political Research Quarterly công bố trong Volume

60, Number 2, tháng 6 năm 2007, từ trang 171 đến trang 179 Trong bài viết này, Rafael Major cho rằng hầu hết những cách ngôn nổi tiếng của Machiavelli thật ra không mới mà chỉ triển khai từ ý tưởng của các tác giả cổ đại Để chứng minh cho lập luận của mình, Rafael Major đã dẫn ra hàng loạt ý tưởng trong bản văn hoặc tác phẩm gốc của các tác giả cổ đại như Sallust (Gaius Sallustius Crispus), Aristotle, Plutarch, Xenophon ở trang 173 của quyển tạp chí Rafael Major còn

nhấn mạnh: ―nếu Machiavelli chỉ dạy cho chúng ta sử dụng lạnh lùng quyền lực

để đạt được mục đích chính trị, ông ấy không phải là người đầu tiên hoặc sau cùng làm như thế, và chúng ta có thể thu được nhiều kiến thức hơn từ Plutarch,

172) Rafael Major cũng không thấy có gì mới trong quan niệm về bản chất con người của Machiavelli so với so với quan niệm của các nhà tư tưởng cổ đại Rafael Major viết: ―Nhận định về bản chất con người của Machiavelli không phải

là mới hay duy thực hơn các tác giả cổ đại Hơn nữa, giống như nhiều tác giả trước đó, Machiavelli chia sẻ quan điểm rằng con người đã và luôn sẽ giống nhau

ta vững tin hơn về sự kế thừa tư tưởng các tác giả cổ đại của Machiavelli Tuy nhiên, không nên xem Machiavelli đã sao chép một cách đơn giản những tư tưởng

đã có mà cần ghi nhận ông đã hệ thống hóa các ý tưởng từ thời cổ đại, sắp xếp những ý tưởng rời rạc ấy và phát triển chúng thành một học thuyết về quyền lực chính trị mang bản sắc riêng của mình Cũng không nên nghĩ rằng chúng ta có thể thu được nhiều kiến thức hơn từ các tác giả cổ đại mà không cần đến những phân tích của Machiavelli như Rafael Major viết

Đặc biệt, loạt 24 bài giảng chủ đề Machiavelli in context (Machiavelli

trong bối cảnh) của giáo sư sử học William R Cook được The Teaching

Company phát hành năm 2006 tại Mỹ dưới dạng đĩa video (DVD) có thể được xem là công trình nghiên cứu sử học khá đầy đủ về Niccolò Machiavelli Mỗi bài giảng của giáo sư William R Cook cung cấp cho ta một góc nhìn về Niccolò Machiavelli Tất cả 24 bài giảng sẽ cho ta một hình ảnh tương đối hoàn chỉnh về Niccolò Machiavelli Qua 24 bài giảng của giáo sư William R Cook, chúng ta sẽ biết Machiavelli là ai và tại sao ông ấy quan trọng, quê hương Florence của Machiavelli, tư tưởng cổ điển ở Florence thời Phục hưng, cuộc đời của Niccolò

Machiavelli, tại sao Machiavelli viết tác phẩm Il Principe, những nội dung trong tác phẩm Il Principe, mối liên hệ Tito Livio–cộng hòa Roma–Machiavelli, những nội dung trong tác phẩm Discorsi, tại sao Machiavelli là người ủng hộ chế độ cộng hòa, nội dung tác phẩm Lịch sử Florence, và có phải Machiavelli là người

ủng hộ chính sách quỷ quyệt hay không? Dù tiếp cận dưới góc độ sử học nhưng những phân tích của giáo sư William R Cook rất hữu dụng cho việc làm sáng tỏ

tư tưởng triết học chính trị của Niccolò Machiavelli

Triết học chính trị của Niccolò Machiavelli nhìn chung chưa được nghiên cứu sâu rộng ở Việt Nam vì nhiều nguyên do khác nhau nhưng thiếu tư liệu sơ cấp (các tác phẩm kinh điển của các nhà tư tưởng) có lẽ là một trong những nguyên do

chính Cho đến nay, chỉ có duy nhất tác phẩm Il Principe của Machiavelli được

dịch sang tiếng Việt Khó tìm được một quyển sách bằng tiếng Việt nào nghiên

cứu tương đối đầy đủ về tư tưởng của Niccolò Machiavelli Quyển Triết học

Trung cổ Tây Âu do PGS, TS Trịnh Doãn Chính và PGS, TS Đinh Ngọc Thạch

chủ biên, được nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành năm 2008 chỉ viết về

Niccolò Machiavelli có 1,5 trang Quyển Triết học Tây phương từ khởi thủy đến

đương đại được Phan Quang Định biên dịch, nhà xuất bản Văn hóa thông tin phát

hành năm 2010 tại Hà Nội cũng có bàn đến Niccolò Machiavelli Đây là một công trình nghiên cứu đồ sộ với độ dày trên một ngàn trang sách khổ lớn (19 x 27 cm) của nhóm giáo sư triết học thuộc các trường đại học Pháp do Bernard Morichere chủ biên Tuy nhiên, cuốn sách này chỉ dành vẻn vẹn có 3 trang giới thiệu về

Niccolò Machiavelli Trong đó, chỉ có duy nhất tác phẩm Il Principe được trích vài đoạn Quyển Những luận thuyết nổi tiếng thế giới do Vũ Đình Phòng và Lê

Huy Hòa biên soạn được nhà xuất bản Văn hóa Thông tin phát hành năm 2003 cũng có viết về Niccolò Machiavelli nhưng chỉ tập trung phân tích sức mạnh

quyền lực trong tác phẩm Il Principe và đôi điều ngắn gọn về cuộc đời và sự nghiệp của ông Tác giả Vũ Mạnh Toàn có bài viết ―Triết học chính trị của

N.Makiaveli‖ đăng trên Tạp chí Triết học số 10, tháng 10 – 2004, bàn về 3 vấn đề:

nhà nước, vai trò của nhân dân, và mối quan hệ giữa đạo đức và chính trị Tuy nhiên, bài viết chủ yếu tiếp cận tư liệu thứ cấp chứ chưa trực tiếp phân tích tác phẩm triết học chính trị quan trọng nhất của Machiavelli

Quyển Lịch sử các học thuyết chính trị thế giới do các học giả Liên bang

Nga viết, Lưu Kiếm Thanh và Phạm Hồng Thái dịch, nhà xuất bản Văn hóa Thông tin phát hành năm 2001 có dành 10 trang sách (từ trang 200 đến 211) viết

về ―học thuyết chính trị phi tôn giáo Makiaveli‖ Các tác giả trong quyển sách này chủ yếu phân tích vấn đề sử dụng sức mạnh, quyền lực trong xây dựng nhà nước theo quan điểm của Niccolò Machiavelli Bên cạnh đó, các tác giả cũng quan tâm đến việc tách thần quyền ra khỏi thế quyền, tách tôn giáo và đạo đức ra khỏi chính

trị đã được Niccolò Machiavelli viết trong tác phẩm Il Principe Các tác giả đã

đứng về phía Niccolò Machiavelli, chia sẻ những giải pháp của ông vì cho rằng ông là một nhà yêu nước và học thuyết của ông là để ―phục vụ cho các lực lượng tiến bộ xã hội, nhằm mục đích yêu nước‖ (trang 211), có khuynh hướng chống phong kiến, ủng hộ chủ thuyết cộng hòa

Quyển Lịch sử triết học phương Tây, Tập 1: Triết học cổ đại, triết học

trung cổ, triết học phục hưng của PGS TS Đỗ Minh Hợp do Nhà xuất bản Chính

trị Quốc gia phát hành năm 2014 tại Hà Nội là quyển lịch sử triết học của tác giả người Việt có số lượng trang viết nhiều nhất (21 trang) về Niccolò Machiavelli và

tư tưởng của ông Các đánh giá và nhận định của tác giả về triết học chính trị của Machiavelli là rất xác đáng Ví dụ, ở trang 577, PGS TS Đỗ Minh Hợp viết:

―Các nhà tư tưởng thời đại khai sáng sau này đã chuẩn bị cho xã hội chuyển sang những giá trị của chủ nghĩa hợp lý, tự do và bình đẳng công dân Họ đã kế thừa tư tưởng triết học chính trị vô giá của Machiavelli‖

Nghiên cứu triết học chính trị Machiavelli từ những công trình nghiên cứu

về Machiavelli như vừa kể ở trên chỉ là một sự nghiên cứu gián tiếp triết học chính trị Machiavelli mà thôi Để thực sự hiểu nội dung triết học chính trị Machiavelli thì phải nghiên cứu trực tiếp các tác phẩm do Niccolò Machiavelli

viết Sau đây là những thành quả của sự nghiệp sáng tác của Machiavelli: La

Mandragola (Rễ cây khoai ma), Dell'arte della Guerra (Nghệ thuật chiến tranh),

Il Principe (The Prince / Quân Vương), Discorsi sopra la prima Deca di Tito Livio (Luận bàn về mười quyển sách đầu của Tito Livio), Storia di Firenze (Lịch

sử Florence), La vita di Castruccio Castracani da Lucca (Cuộc đời của Castruccio Castracani ở Lucca), Belfagor arcidiavolo (Quỷ Belfagor tinh nghịch), Clizia, Ngoài ra, Machiavelli còn để lại gần 250 bức thư riêng Đó là

chưa kể những văn bản, báo cáo được ông viết trong thời gian làm chính trị gia Những tác phẩm này sẽ được phân tích cụ thể trong phần nội dung của luận án

Những công trình nghiên cứu cho thấy sự kế thừa và phát triển triết học chính trị Machiavelli của các triết gia cận đại phương Tây tiêu biểu phải kể đến trước tiên là những tác phẩm triết học chính trị của chính các triết gia cận đại này Sau đó là những công trình nghiên cứu về triết học chính trị của các triết gia cận đại đó và ảnh hưởng của triết học chính trị Machiavelli lên tư tưởng triết học của

họ Đối với Thomas Hobbes, tác phẩm quan trọng nhất thể hiện tư tưởng triết học

chính trị của ông là Leviathan, or the Matter, Form and Power of a

Commonwealth Ecclesiastical and Civil (Thủy quái, hay là vấn đề, hình thức và quyền lực của nhà nước giáo hội và dân sự) Có thể đọc tác phẩm này qua bản in

lại năm 1909 và 1929 từ bản in năm 1651 của Nhà xuất bản Đại học Oxford, Anh Quốc Cho đến nay, chưa có bản dịch sang tiếng Việt tác phẩm kinh điển này của

Hobbes Đối với John Locke, Second Treatise of Government (Khảo luận thứ hai

về chính quyền) là tác phẩm triết học chính trị tiêu biểu nhất của ông Có thể đọc

bản gốc của tác phẩm này do Harland Davidson Inc xuất bản vào năm 1982 tại

Mỹ hoặc bản dịch sang tiếng Việt của Lê Tuấn Huy do Nhà xuất bản Tri thức phát

hành tại Hà Nội năm 2013 Đối với Montesquieu, tác phẩm De l‟esprit des lois

(Tinh thần pháp luật) là công trình nghiên cứu chứa đựng rõ nhất nội dung triết

học chính trị của ông Một trong những bản dịch tiếng Việt của tác phẩm này là của Hoàng Thanh Đạm do Nhà xuất bản Đà Nẵng ấn hành năm 2010 Đối với

Jean Jacques Rousseau, tác phẩm Du Contrat social (Bàn về khế ước xã hội) là

điển hình nhất cho tư tưởng triết học chính trị của ông Năm 1992, Nhà xuất bản

TP Hồ Chí Minh đã giới thiệu độc giả bản tiếng Việt của tác phẩm này do Thanh Đạm dịch

Những công trình nghiên cứu về lịch sử triết học, lịch sử tư tưởng chính trị phương Tây cận đại, hay Bách khoa toàn thư triết học, Từ điển triết học, cẩm nang triết học chính trị, … đã nói ở trên đều có thể khai thác để chỉ ra sự kế thừa

và phát triển triết học chính trị Machiavelli của các triết gia cận đại tiêu biểu Bên cạnh đó, có thể tham khảo thêm các bài tạp chí chuyên ngành như: ―Một số tư

tưởng triết học chính trị của J Locke: thực chất và ý nghĩa lịch sử” của PGS TS Đinh Ngọc Thạch công bố trên Tạp chí Triết học số 1/2007; ―John Locke – Nhà

tư tưởng lớn của phong trào khai sáng” của tác giả Phạm Văn Đức công bố trên

Tạp chí Triết học số 2/2008

Quyển sách tựa đề Machiavelli, Hobbes, and the Formation of a Liberal

Republicanism in England (Machiavelli, Hobbes, và sự hình thành Chủ nghĩa cộng hòa tự do ở Anh) của giáo sư khoa học chính trị Đại học Stufts ở bang

Massachusetts, Hoa Kỳ – Vickie B Sullivan – được Nhà xuất bản Đại học Cambridge phát hành năm 2004 tại New York là một công trình nghiên cứu thú vị

để khám phá ảnh hưởng của triết học chính trị Niccolò Machiavelli lên triết học cận đại Anh Trong quyển sách của mình, giáo sư Sullivan không chỉ khẳng định

sự ảnh hưởng của triết học chính trị Machiavelli lên tư tưởng của Hobbes mà còn liên hệ tư tưởng của Machiavelli với tư tưởng của Locke

Năm 1999, Nhà xuất bản Verso đã cho phát hành ở cả London và New

York quyển sách của tác giả Louis Althusser có tựa đề Machiavelli and us

(Machiavelli và chúng ta) do Gregory Elliott dịch sang tiếng Anh và viết lời giới

thiệu từ nguyên bản tiếng Pháp Những ý tưởng chính trong quyển sách này được Althusser phát triển từ những bài giảng hồi năm 1972 của ông về Machiavelli, kể

cả phần phụ lục ―Sự đơn độc của Machiavelli‖ (Machiavelli‘s Solitude) mà ông

đã trình bày ở Hội Khoa học chính trị Pháp hồi năm 1977 Louis Althusser nói rằng từ việc đọc những tác phẩm của nhà cộng sản người Italia, Antonio Gramsci,

đã đưa ông đến chỗ nghiên cứu và giảng dạy về Machiavelli Louis Althusser có ý định xuất bản sách về Machiavelli nên ông không ngừng bổ sung và biên tập những nghiên cứu của mình nhưng mãi tới sau khi ông chết, năm 1995, thì sách của ông mới được xuất bản lần đầu Quyển sách gồm có 4 chương với hơn 100 trang Chương 1 nói về lý thuyết và thực hành chính trị của Machiavelli, chương 2 nói về lý thuyết chung cuộc của Machiavelli, chương 3 bàn về học thuyết tân vương, và chương 4 nói về sự thực hành chính trị của tân vương Phần đầu của quyển sách, tác giả đã chỉ ra mối liên hệ giữa tư tưởng chính trị của Machiavelli với tư tưởng chính trị của các nhà Marxist-Leninist, đặc biệt là nhà lãnh đạo cộng

sản người Italia – Antonio Gramsci Trong quyển sách, Louis Althusser có trích dẫn nhận định của một số chuyên gia về Machiavelli Một trong những nhận có giá trị đó là của Francois Regnault, giáo sư triết học người Pháp, cho rằng Machiavelli là một nhà duy vật lịch sử vì những lập luận của ông dựa trên những nhân vật và sự kiện có thật trong lịch sử (xem trang xvi) Louis Althusser còn cho biết: cuối đời mình, Croce, triết gia người Italia, tuyên bố rằng vấn đề gây nhiều tranh cãi về Machiavelli sẽ không bao giờ lắng xuống (xem trang 6) Bản thân Louis Althusser cũng đưa ra nhiều nhận định, đánh giá rất đáng lưu ý Chẳng hạn, Louis Althusser cho rằng: ―Tất cả những tác giả kinh điển đã tán dương tính cách đáng chú ý, gây kinh ngạc của Machiavelli – từ Spinoza, trong những thuật ngữ

có tính úp mở ở đoạn hai của Khảo luận chính trị (Political treatise), cho đến

Gramsci, rồi Montesquieu, Hegel, Marx, và nhiều người khác‖ (trang 6) Theo Louis Althusser, Machiavelli là một lý thuyết gia ủng hộ đảng phái và đầy nhiệt huyết trong việc làm cho Italia trở nên thống nhất và độc lập Louis Althusser còn cho rằng cả Spinoza, Montesquieu, và Marx không chỉ ca ngợi Machiavelli mà còn phát triển ý tưởng của Machiavelli (trang 8); ―Ông hoàng Hiện đại của Gramsci là đảng vô sản Marx-Lenin‖ (trang 13); và Machiavelli là ―triết gia duy vật vĩ đại nhất trong lịch sử‖ (trang 103)

Nhìn chung, tư tưởng triết học chính trị của Niccolò Machiavelli đã được các tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu nhiều nhưng chưa thấy một công trình nghiên cứu nào mô tả một cách tương đối đầy đủ xuyên suốt quá trình hình thành, phát triển của triết học chính trị Niccolò Machiavelli trong lịch sử tư tưởng chính trị phương Tây cận đại Bên cạnh những công trình nghiên cứu triết học chính trị Machiavelli có độ tin cậy khoa học cao vẫn còn không ít công trình nghiên cứu chưa tiếp cận trực tiếp và đầy đủ các tác phẩm của Machiavelli dẫn đến thiếu sót, sai lầm trong nhận định, đánh giá Tuy nhiên, những gì mà các tác giả trong và ngoài nước đã làm là nguồn tài liệu nghiên cứu rất quý báu để tìm hiểu triết học chính trị của Machiavelli Nếu biết tận dụng nguồn tư liệu này và khai thác triệt

để các tác phẩm gốc của Machiavelli, chúng ta sẽ có cái nhìn đầy đủ và tốt hơn về triết học chính trị của nhà ái quốc xứ Florence thời Phục hưng này

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

Mục đích của luận án là làm sáng tỏ nội dung, đặc điểm, giá trị và hạn chế của triết học chính trị Machiavelli, đồng thời chỉ ra sự phát triển của nó trong lịch

sử tư tưởng triết học chính trị phương Tây cận đại

Để đạt được mục đích nêu trên, đề tài sẽ giải quyết các nhiệm vụ sau đây:

Thứ nhất, tìm hiểu cuộc đời, sự nghiệp và những điều kiện, tiền đề hình

thành triết học chính trị Machiavelli Thứ hai, làm sáng tỏ nội dung cơ bản, những đặc điểm, giá trị và hạn chế của triết học chính trị Machiavelli Thứ ba, chỉ ra sự

kế thừa và phát triển triết học chính trị Machiavelli của một số triết gia cận đại phương Tây

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

Đối tượng nghiên cứu của luận án là triết học chính trị Machiavelli và sự phát triển của nó trong lịch sử tư tưởng chính trị phương Tây cận đại Phạm vi nghiên cứu của luận án, xét về mặt thời gian, chỉ khảo sát đến thời cận đại; xét về mặt không gian, chỉ giới hạn trong khu vực Tây Âu Phạm vi nghiên cứu của luận

án xét về mặt cơ sở tư liệu, trước hết là những di sản tinh thần của Machiavelli được sưu tầm và dịch thuật sang tiếng Anh và tiếng Việt: những tác phẩm triết học chính trị chính thức của Machiavelli cùng với những tác phẩm lịch sử, tiểu sử, những vở kịch, và những bức thư cá nhân của ông Kế tiếp là những công trình nghiên cứu về lịch sử tư tưởng triết học chính trị Italia nói riêng và phương Tây nói chung của nhiều tác giả khác nhau, trong đó Niccolò Machiavelli được xem là một trong số những nhà triết học chính trị lớn do tư tưởng của ông có tính đột phá

so với những tư tưởng triết học chính trị trước đó và tạo nên những ảnh hưởng sâu đậm trong tư tưởng của nhiều nhà triết học chính trị phương Tây sau ông Bên cạnh việc phân tích, đánh giá sự ảnh hưởng của triết học chính trị Machiavelli lên

tư tưởng của các triết gia cận đại phương Tây như Baruch Spinoza, Voltaire, Denis Diderot, Johann Gottlieb Fichte, luận án sẽ nghiên cứu sâu một số tác phẩm quan trọng nhất của các nhà triết học chính trị phương Tây cận đại chịu ảnh

hưởng rõ nét tư tưởng triết học chính trị của Niccolò Machiavelli như Leviathan của Thomas Hobbes, Second treatise of government của John Locke, De l‟esprit

des lois của Montesquieu, và Du contract social của Jean Jacques Rousseau Xét

về mặt chuyên ngành, đề tài của luận án được nghiên cứu dưới góc nhìn lịch sử triết học

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

Trong luận án này, thế giới quan duy vật biện chứng được xác định là cơ sở

lý luận để nghiên cứu đề tài; song song đó, phương pháp luận biện chứng duy vật

sẽ là phương pháp nghiên cứu chủ yếu để tiến hành mô tả, giải thích, phân tích, nhận định, đánh giá các tư tưởng hay các sự kiện, hiện tượng có liên quan Ngoài

ra, các phương pháp nghiên cứu liên ngành khoa học xã hội và các phương pháp nghiên cứu cụ thể khác như: phương pháp so sánh – đối chiếu, phương pháp quy nạp – diễn dịch, phương pháp phân tích khái niệm, phương pháp phân tích nội dung, và phương pháp lịch sử-logic cũng được sử dụng

6 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận án

Với tư cách là một hệ thống triết học chính trị mở đường cho nền triết học chính trị phương Tây hiện đại, triết học chính trị Machiavelli có ý nghĩa lý luận sâu sắc và ý nghĩa thực tiễn sinh động không chỉ cho nền triết học chính trị và đời sống chính trị phương Tây mà còn có giá trị khoa học và giá trị ứng dụng trong nghiên cứu và thực hành chính trị ở nhiều quốc gia và chế độ chính trị trên toàn thế giới

Về ý nghĩa khoa học, luận án được hy vọng sẽ bổ sung những hiểu biết

toàn diện và sâu sắc hơn cho những ai nghiên cứu và giảng dạy triết học chính trị Machiavelli Luận án sẽ giúp những ai quan tâm đến triết học chính trị Machiavelli nhưng chưa có điều kiện nghiên cứu sâu các tác phẩm quan trọng của ông có những nhìn nhận đầy đủ và khách quan hơn; hạn chế những đánh giá, nhận định võ đoán và thường mang tính tiêu cực về tư tưởng triết học chính trị Machiavelli Đồng thời, luận án cũng sẽ cố gắng làm rõ một số nội dung triết học chính trị Machiavelli mà lâu nay chưa được biết đến một cách rộng rãi Luận án còn là một công trình khoa học phân tích sự kế thừa và phát triển triết học chính trị Machiavelli của một số triết gia cận đại phương Tây như Hobbes, Locke, Spinoza, Montesquieu, Voltaire, Rousseau, Diderot, và Fichte

Về ý nghĩa thực tiễn, luận án này là một công trình nghiên cứu triết lý về

quyền lực chính trị của một nhà triết học chính trị hàng đầu Italia và là đại biểu lớn nhất của triết học chính trị thời Phục hưng Tây Âu nên nó có thể làm tài liệu tham khảo cho những người nghiên cứu và giảng dạy triết học phương Tây giai đoạn Phục hưng và cận đại Ngoài ra, những người đang hoạt động trong các lĩnh vực chính trị và quản lý hành chính nhà nước các cấp từ trung ương đến địa phương cũng có thể tìm thấy ở luận án này những điều bổ ích khi tiếp cận vấn đề quyền lực chính trị và nhà nước pháp quyền Thậm chí, những người không trực tiếp lãnh đạo hoặc làm việc trong các cơ quan công quyền cũng có thể nhờ những phân tích trong luận án này để hiểu biết một cách sâu sắc về vấn đề quyền lực, việc đạt được, gìn giữ và thực thi quyền lực chính trị của các cá nhân và lực lượng chính trị trong xã hội; hiểu rõ nội dung cơ bản của tư tưởng về nhà nước pháp quyền của dân, do dân, và vì dân để có thái độ và hành vi đúng đắn trong các quan

hệ giữa chính quyền với nhân dân, và giữa những người dân với nhau

7 Cái mới của luận án

Nói một cách khái quát, luận án có 2 cái mới:

Thứ nhất, làm rõ nội dung triết học chính trị Machiavelli, khám phá những

thông điệp tư tưởng được ông khéo léo che đậy cũng như những toan tính chiến lược cho việc xây dựng một nền cộng hòa bền vững trên quê hương Florence và đất nước Italia của ông trên cơ sở phân tích nhiều tác phẩm khác nhau, kể cả những bức thư riêng, đồng thời liên hệ chặt chẽ với những diễn biến cụ thể trong cuộc đời và sự nghiệp của ông

Thứ nhì, luận án xem xét triết học chính trị Machiavelli trong dòng chảy tư

tưởng triết học chính trị phương Tây từ cổ đại đến cận đại để cho thấy triết học chính trị Machiavelli vừa liên hệ mật thiết vừa thực hiện sự bức phá ra khỏi những

tư tưởng triết học chính trị truyền thống nhằm tìm kiếm những điều mới mẻ, thiết thực và hiệu quả hơn

8 Kết cấu của luận án

Nội dung chính của luận án được kết cấu thành 3 chương, mỗi chương có 2 tiết, và mỗi tiết có 2 tiểu tiết Chương 1 khảo sát cuộc đời, sự nghiệp và những

điều kiện, tiền đề hình thành triết học chính trị Machiavelli Trong đó, tiết thứ nhất tìm hiểu cuộc đời và sự nghiệp của Machiavelli; tiết thứ hai nói về những điều kiện và tiền đề hình thành triết học chính trị Machiavelli

Chương 2 của luận án tập trung nghiên cứu nội dung, đặc điểm, giá trị và hạn chế của triết học chính trị Machiavelli Tiết thứ nhất dành để tìm hiểu về nội dung cơ bản của triết học chính trị Machiavelli Tiết thứ hai nghiên cứu đặc điểm, giá trị, và những hạn chế của triết học chính trị Machiavelli

Chương 3 của luận án sẽ tìm hiểu ảnh hưởng của triết học chính trị Machiavelli đến tư tưởng của một số triết gia phương Tây cận đại Chương này bao gồm 2 tiết: tiết thứ nhất nghiên cứu vấn đề bản chất con người và sự tự do, bình đẳng của con người; tiết thứ hai nghiên cứu vấn đề chính quyền nhà nước

Ngoài phần nội dung được kết cấu như trên, luận án còn có phần mục lục, phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, và danh mục các công trình khoa học của tác giả luận án

PHẦN NỘI DUNG Chương 1 CUỘC ĐỜI, SỰ NGHIỆP VÀ NHỮNG ĐIỀU KIỆN, TIỀN ĐỀ

HÌNH THÀNH TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ MACHIAVELLI

1.1.1 Khái quát cuộc đời và sự nghiệp chính trị của Machiavelli

Niccolò di Bernardo Machiavelli được sinh ra vào ngày 3/5/1469 trong một gia đình không giàu có nhưng cũng thuộc hạng trung lưu ở vùng Tuscany, thành quốc Florence thuộc Italia Niccolò Machiavelli từng tự sự trong một bức thư riêng: ―Tôi được sinh ra trong cảnh nghèo khó và ngay từ nhỏ đã học cách sống tằn tiện hơn là xa hoa‖ [36, tr.222] Dòng họ của Niccolò Machiavelli có khá nhiều người nắm giữ những chức vụ quan trọng trong chính quyền Florence qua

nhiều thế hệ Ross King, tác giả quyển Machiavelli – Philosopher of Power

(Machiavelli – Nhà triết học về quyền lực) viết: ―chính trị đã ở trong máu của

Machiavelli‖ [143, tr.8] Chính Machiavelli cũng thừa nhận trong thư gửi Francesco Vettori đề ngày 9 /4/1513 rằng ông chỉ quan tâm đến chuyện chính trị:

―Số phận đã quyết định rằng tôi phải nói về nhà nước – không biết nói về buôn vải hay kinh doanh len, những khoản lời hoặc lỗ‖ [149, tr.65]

Bernardo Machiavelli, cha của Niccolò Machiavelli, là một nhà nghiên cứu luật học Năm 1500, Bernardo mất Gia tài của ông để lại cho Niccolò Machiavelli

là những bộ sách quý, trong số đó có mười quyển đầu của bộ Lịch sử Roma (La

Storia Romana) của Tito Livio Từ việc nghiên cứu bộ sách của Tito Livio do cha

để lại, Machiavelli đã cho ra đời tác phẩm thể hiện tư tưởng chính trị quan trọng

nhất của mình là Discorsi sopra la prima Deca di Tito Livio (Luận bàn về mười

quyển sách đầu của Tito Livio) Cuộc đời và sự nghiệp chính trị của Machiavelli

có thể được chia thành ba giai đoạn: một là giai đoạn học đường, hai là giai đoạn quan trường, và ba là giai đoạn bị phế truất

Giai đoạn thứ nhất của cuộc đời Machiavelli là giai đoạn ít được biết đến nhất Chưa ai tìm thấy một nguồn tài liệu đáng tin cậy nào nói tương đối đầy đủ

về thời trẻ của ông Trong giai đoạn đầu của cuộc đời, Machiavelli được cha chăm sóc chu đáo việc học hành Machiavelli bắt đầu học tiếng Latin từ năm 7 tuổi Trong trang nhật ký đề ngày 5/11/1481, cha của Niccolò Machiavelli tự hào viết rằng: Niccolò bây giờ đang viết những tác phẩm Latin của chính mình theo phương pháp nhân văn chuẩn mực được mô phỏng phong cách cổ điển tốt nhất [161, tr.7] Do thông thạo tiếng Latin nên Machiavelli có thể dễ dàng nghiên cứu triết học chính trị Hy Lạp, La Mã cổ đại Từ vị trí công việc khá cao mà chính quyền Florence quyết định trao cho Machiavelli, chúng ta có thể suy ra rằng Machiavelli phải có một trình độ học vấn đáng ngưỡng mộ Giáo sư Queentin Skinner cho rằng dường như Machiavelli đã hoàn thành việc học của mình ở Đại học Florence [161, tr.7]

Niccolò Machiavelli bắt đầu được mọi người biết đến nhiều từ năm 1498

Đó là năm ông chính thức tham gia bộ máy chính quyền cộng hòa Florence Chính quyền cộng hòa Florence mà Niccolò Machiavelli phục vụ là chính quyền cộng hòa thực sự và tốt nhất từng được thiết lập ở Florence Ngày 28/5/1498, Machiavelli được đề cử giữ chức Cancelliere Ngày 19/6/1498, Machiavelli chính thức được bầu làm Cancelliere, thay cho Alessandro Braccesi (người bị loại ra khỏi chính quyền vì bị cho là độc ác, tàn bạo, và là một ―cánh tay‖ đắc lực của Girolamo Savonarola) phục vụ thời gian còn lại của nhiệm kỳ 2 năm trong

―Seconda Cancelleria‖ Sau đó khoảng một tháng (14/7/1498), Machiavelli được bầu làm người lãnh đạo trong số 10 Cancelliere của cơ quan công quyền này nên được gọi là ―Secretary of the Ten‖ Theo giáo sư Quentin Skinner, các vị trí chủ chốt trong chính quyền Florence thường được trao cho những học giả nhân văn hàng đầu và Machiavelli cũng là một trong những trường hợp đó [161, tr.5-6]

Chức danh và tên cơ quan làm việc của Machiavelli ở trên không được dịch ra tiếng Việt vì không có danh từ tương đương hàm nghĩa chính xác cho việc chuyển ngữ Cấu trúc quyền lực của hệ thống chính quyền ở các thành quốc Italia ngày xưa không giống với cấu trúc quyền lực của nhiều hệ thống chính quyền

hiện đại mà chúng ta biết nên tên gọi của những chức vụ và những cơ quan của nó cũng không thể được chuyển ngữ sang tiếng Việt một cách đơn giản theo kiểu dùng từ điển để tra cứu Ví dụ, chức vụ ―Cancelliere‖ (chancellor) nếu bám sát từ điển để dịch nghĩa thì nó có thể có hai nghĩa: ―thủ tướng‖ hoặc ―chánh án tòa công lý‖; còn cơ quan ―Cancelleria‖ (Chancellery) theo từ điển là ―văn phòng đại sứ‖ hay ―tòa công lý‖ Thật ra, hiểu như thế trong trường hợp của Machiavelli là không chính xác Trong chính quyền cộng hòa Florence thời ấy có tới 2 cơ quan mang tên ―Cancelleria‖, đó là ―Primo Cancelleria‖ và ―Seconda Cancelleria‖ Niccolò Machiavelli làm việc trong ―Seconda Cancelleria‖ Theo giáo sư Peter

Bondanella và Mark Musa, dịch giả quyển The Portable Machiavelli (Tuyển tập

Machiavelli): hai người đứng đầu hai cơ quan ―Primo Cancelleria‖ và ―Seconda

Cancelleria‖ đều phụ trách công việc đối nội và đối ngoại, bao gồm cả việc chiến tranh và quốc phòng của thành quốc Florence; cả hai cơ quan này đều nhằm duy trì sự ổn định và bền vững của chính quyền cộng hòa Florence [149, tr.10] Còn giáo sư Felix Gilbert, chuyên nghiên cứu về thời Phục hưng ở Italia, giải thích nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan mà Machiavelli đứng đầu là ―tiến hành những cuộc đàm phán ngoại giao và quản lý các hoạt động quân sự trong thời chiến tranh‖ [79, tr.626] Nhiều người Việt Nam hiểu nhầm chức danh ―secretary‖ của Machiavelli là ―anh thư ký‖ Tuy nhiên, chữ ―secretary‖, ngoài nghĩa là nhân viên văn phòng chuyên giải quyết các công việc thư từ, soạn thảo văn bản, sắp xếp các

cuộc hẹn cho thủ trưởng cơ quan còn có nghĩa là người đứng đầu một bộ trong

chính phủ Ví dụ, trong nội các chính phủ Hoa Kỳ hiện nay, chức danh Secretary

of State được hiểu là Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, Secretary of Defence là Bộ trưởng

Bộ Quốc phòng Do đó, nếu căn cứ trên nhiệm vụ và quyền hạn của Machiavelli thì chức vụ ―The Secretary‖ được hiểu tương đương với cả hai chức vụ: Bộ trưởng ngoại giao và Bộ trưởng Quốc phòng của Hoa Kỳ hiện nay [76, tr.x]

Với chức vụ ―Secretary of the Ten‖, Machiavelli không chỉ giải quyết những vấn đề quốc nội mà ông còn công du nước ngoài với các đại sứ Machiavelli đã từng trực tiếp đàm phán chính trị với những nhân vật lãnh đạo đầy quyền lực trong và ngoài Italia Thực tế công việc đã đem lại cho Machiavelli

những hiểu biết sâu sắc về nghệ thuật giành, giữ, và thực thi quyền lực chính trị Chuyến công du nước ngoài đầu tiên của Machiavelli là chuyến đi đến Lyons của Pháp năm 1500 Trong chuyến đi này, Machiavelli đã gặp và đàm phán với vua Louis XII, một trong những người quyền lực nhất châu Âu thời đó Hỗ trợ vua Louis XII trong cuộc đàm phán song phương với Machiavelli còn có hai vị cố vấn

là Florimond Robertet và hồng y giáo chủ Georges d' Amboise xứ Rouen Sau

này, Niccolò Machiavelli đã kể lại trong chương III của tác phẩm Il Principe rằng:

Khi Hồng y giáo chủ Rouen nói với tôi rằng người Italia hiểu biết rất ít về chiến tranh, tôi đã trả lời ông ấy rằng người Pháp hiểu biết rất ít về chính trị, bởi nếu họ đã hiểu họ sẽ không cho phép Nhà thờ có quá nhiều quyền lực như thế [149, tr.88]

Qua đối đáp này cho thấy Machiavelli chủ trương tách nhà nước ra khỏi sự ảnh hưởng của nhà thờ, gạt tôn giáo ra ngoài chính trị Đây có thể được coi là một

sự đột phá trong tư tưởng chính trị phương Tây thời Machiavelli Tuy nhiên, kết quả cuộc đàm phán không được như mong đợi của chính quyền Florence vì như Machiavelli đã viết: người Pháp chỉ coi trọng những ai có đầy đủ vũ khí hoặc giàu

có và họ tin rằng chính quyền Florence thiếu cả hai điều này [161, tr.9]

Ngày 5/10/1502, Machiavelli được cử đi Urbino, một thành quốc phía đông nam Florence, để gặp Cesare Borgia (Công tước Valentino, con trai của giáo hoàng Alexander VI) Nhiều cuộc trao đổi riêng giữa Machiavelli và Borgia đã diễn ra bên cạnh những cuộc đàm phán công khai Những cuộc tiếp xúc tay đôi với Cesare Borgia đã đem lại cho Machiavelli rất nhiều bài học chính trị bổ ích Machiavelli nhận định Borgia là người siêu phàm về lòng can đảm, là người có thể tự kiểm soát mọi việc và Borgia phải được xem như một tài năng mới ở Italia

[161, tr.11]) Trong tác phẩm Quân vương, Machiavelli đã nêu đích danh Borgia

như là một hình mẫu về một vị tân vương có đầy đủ tố chất của một nhà lãnh đạo

chính trị kiểu mới Tư tưởng về một quân vương phải biết làm cho dân vừa kính

vừa sợ, và nếu chỉ có thể chọn một trong hai điều đó thì nên chọn làm do dân sợ

cũng được Machiavelli rút ra từ hình mẫu Cesare Borgia

Tháng 10 năm 1503, Machiavelli được cử đi Roma Mục đích chính của Machiavelli trong chuyến công tác này là tìm hiểu những diễn biến nghiêm trọng

và bất thường trong Thánh đường La Mã sau cái chết của giáo hoàng Alexander

VI vào tháng 8 năm 1503 và liền sau đó là cái chết của giáo hoàng Pius III ngày 18/10/1503 Ván cờ chính trị ở Roma càng trở nên đầy kịch tính khi Hồng y giáo chủ Giuliano della Rovere (người từng bị giáo hoàng Alexander VI điều đi xa trong 10 năm) ứng cử chức giáo hoàng với sự ủng hộ của Cesare Borgia (con giáo hoàng Alexander VI) Kết quả là Rovere đã được bầu giữ chức giáo hoàng với tuyệt đại đa số phiếu thuận và lấy hiệu là Julius II Machiavelli tin rằng giáo hoàng Julius II khó có thể nhanh chóng quên đi chuyện cũ và sẽ không có thiện chí liên minh với con trai kẻ thù của mình [161, tr.13] Có lẽ đây là sai lầm duy nhất của Cesare Borgia mà Machiavelli đã chỉ ra Đúng như nhận định của Machiavelli, giáo hoàng Julius II đã nhanh chóng thể hiện là một kẻ phản bội và xảo quyệt khi bất ngờ tống giam Cesare Borgia trong lúc những đàm phán về việc khôi phục lại những vùng đất thuộc sở hữu của chế độ giáo hoàng đang diễn ra [153, tr.34] Sự kiện này giúp Machiavelli củng cố thêm quan điểm của ông về bản chất con người làm cơ sở cho việc xây dựng toàn bộ học thuyết triết học chính trị của ông

Năm 1505, Florence bị thất bại thảm hại trong cuộc chiến tranh nhằm chiếm lại thành phố Pisa Machiavelli cho rằng, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự thất bại trong chiến tranh và sự thiếu bền vững của các chính quyền ở Italia là do quá lệ thuộc vào lực lượng lính đánh thuê Piero Soderini – người giữ chức vụ cao nhất của chính quyền cộng hòa Florence – rất ngưỡng mộ tài năng của Machiavelli nên đã tăng cường sự ảnh hưởng của Machiavelli trong chính quyền, đặc biệt là trong việc cho phép Machiavelli thực hiện dự án xây dựng lực lượng dân quân từ năm 1505 đến năm 1506 mà Machiavelli từ lâu cho rằng rất cần thiết và đáng tin cậy hơn lực lượng lính đánh thuê [153, tr.19] Nhiều người lo ngại lực lượng dân quân sẽ trở thành công cụ củng cố quyền lực cá nhân cho Soderini nhưng sự ngờ vực đó đã sớm bị thực tế phủ nhận một cách thuyết phục vào tháng 6 năm 1509 khi Florence chiếm lại thành phố cảng Pisa nhờ vào

lực lượng dân quân được xây dựng và huấn luyện bởi Machiavelli Agostino Vespucci, một đồng nghiệp của Machiavelli nói với ông rằng: ―Tôi dám nói rằng ông đã khôi phục lại thành quốc Florence bằng lực lượng dân quân của mình, nếu

huấn luyện quân đội riêng của thành quốc Florence đã làm cho Machiavelli đóng vai trò như là một Bộ trưởng Quốc phòng Ý tưởng về việc xây dựng quân đội riêng của mình, không sử dụng lính đánh thuê được Machiavelli đúc kết từ thực tiễn chiến tranh và những quan sát thực tế của ông

Tháng 9 năm 1506, Machiavelli chứng kiến sự kiện giáo hoàng Julius II táo bạo chiếm lại thành phố Perugia chỉ với 150 vệ sĩ trong tay Chiến thắng của giáo hoàng Julius II đã gây ấn tượng mạnh và làm Machiavelli phải suy nghĩ rất nhiều về mối quan hệ giữa phương tiện và mục đích, về chiến thuật và chiến lược trong chiến tranh cũng như trong chính trị Những tư tưởng táo bạo, thậm chí phi đạo đức, trái với tư duy logic thông thường của Machiavelli được trình bày trong

tác phẩm Il Principe cũng được rút ra từ những bài học thực tế như thế này Trong

một bức thư nổi tiếng viết cho Giovanni Battista Soderini (cháu trai của Piero Soderini), Machiavelli cho rằng một kết quả nào đó thường được người ta liên hệ đến một loại nguyên nhân nhất định trong khi thực tế chứng minh không đơn giản như vậy Machiavelli viết: ―Tôi biết vì sao các hướng hành động khác nhau cùng đem lại kết quả giống nhau, vì những con đường khác nhau có thể dẫn đến một điểm giống nhau, và vì sao nhiều người sử dụng những phương tiện khác nhau lại đạt được mục đích giống nhau – hành động của vị Giáo hoàng này và những kết quả đạt được là minh chứng cho quan điểm này‖ [149, tr.62] Chính những phát hiện này của Machiavelli đã hình thành ở ông những tư tưởng triết học chính trị khác biệt, thậm chí đối lập so với các tư tưởng triết học chính trị truyền thống Theo Machiavelli, mục đích chính trị cao đẹp không chỉ đạt được bằng những hành động tốt đẹp và sự chân thật mà còn có thể đạt được bằng những hành vi tàn bạo và sự dối trá tùy thuộc vào bối cảnh chính trị cụ thể

Năm 1507, có thông tin cho rằng Maximilian, Hoàng đế Roma Thần thánh,

có thể tiến quân vào Italia và yêu cầu chính quyền Florence phải hỗ trợ một lượng

tài chính lớn cho việc này Hội đồng điều hành thành phố Florence cảm thấy vô cùng hoang mang về một khoản tiền lớn có thể phải bỏ ra nên phái Francesco Vettori sang Đức tìm câu trả lời vào tháng 6 năm 1507 Tuy nhiên, sau đó chính quyền Florence phải cử thêm Machiavelli sang cung điện Hapsburg để xác minh cho rõ ràng hơn vì báo cáo của Francesco Vettori gửi về còn nhiều điều mơ hồ Machiavelli và Vettori phải lưu lại Hapsburg đến tận tháng 6 năm 1508 mới có kết luận chắc chắn rằng kế hoạch hành quân sang Italia chính thức bị hủy bỏ Hoàn toàn trái ngược với những cuộc gặp Cesare Borgia, cuộc gặp Maximilian đã không để lại cho Machiavelli những ấn tượng tốt Machiavelli cho rằng Maximilian là một người thiếu năng lực, không có đủ những phẩm chất chính trị cần thiết để điều hành chính quyền một cách hiệu quả, và rất dễ dàng bị ảnh hưởng bởi những quan điểm khác nhau [161, tr.16] Hình ảnh Maximilian thiếu quyết đoán làm Machiavelli càng đề cao những phẩm chất chính trị táo bạo, sắc sảo của Cesare Borgia

Năm 1512, với sự giúp đỡ của Tây Ban Nha, gia đình Medici đã trở lại Florence áp đặt một nền quân chủ chuyên chế đội lốt cộng hòa Machiavelli bị buộc phải rời bỏ sự nghiệp chính trị của mình, kết thúc 14 năm (từ 19/6/1498 đến 7/11/1512) phục vụ liên tục trong nền cộng hòa Florence với vai trò của một nhà chính trị tài ba Trong thời gian đó, ông có quan hệ rất mật thiết với Piero Soderini, người có quyền lực cao nhất trong chính quyền cộng hòa Florence từ năm 1502 Chính mối quan hệ này là một trong những nguyên nhân khiến chính quyền của gia đình Medici không tin dùng Machiavelli nữa Thậm chí, năm 1513, Machiavelli còn bị nghi ngờ âm mưu chống lại dòng họ Medici do có tên trong một danh sách những người bị cho là có thể ủng hộ cuộc lật đổ chính quyền Machiavelli đã bị chính quyền của Medici bắt giam và bị tra khảo trước khi bị buộc lui về một điền trang nhỏ của ông ở ngoại ô Florence và sống trong điều kiện kinh tế thiếu thốn [79, tr.626] Lúc đầu, Machiavelli cũng làm quen với cuộc sống

ở miền quê, giải sầu bằng cách đánh bài, uống rượu, bẫy chim Nhưng chính nơi đây, Machiavelli đã dành phần lớn thời gian còn lại để nghiên cứu và cho ra đời những tác phẩm quan trọng nhất của mình [75, tr.293]

1.1.2 Sự nghiệp nghiên cứu, sáng tác của Machiavelli

Sự nghiệp nghiên cứu và sáng tác của Niccolò Machiavelli chủ yếu diễn ra sau khi sự nghiệp chính trị của ông bị gia đình Medici đặt dấu chấm hết Machiavelli nghiên cứu và sáng tác chính trị không chỉ vì ông muốn tìm hiểu bản chất của chính trị mà còn vì ông rất muốn chính bản thân ông thực hành chính trị, vận dụng những hiểu biết của ông vào đời sống chính trị ở Florence và Italia cuối thế kỷ thứ XV đầu thế kỷ thứ XVI Các tác phẩm quan trọng nhất của Machiavelli đều bàn về chính trị nhưng Machiavelli còn là một nhà viết sử, một nhà biên kịch, nhà văn có những tác phẩm được đánh giá rất cao Ngoài những công trình nghiên cứu chính thức, Machiavelli còn để lại nhiều tư liệu có giá trị cho việc nghiên cứu

tư tưởng chính trị của ông

Trong số các sáng tác của Machiavelli chỉ có hai tác phẩm được xuất bản

della Guerra (Nghệ thuật chiến tranh) Tác phẩm Rễ cây khoai ma (1518), một

trong những vỡ hài kịch xuất sắc của Italia mà đến nay vẫn còn có thể hấp dẫn

được người xem Sở dĩ vỡ hài kịch mang tên Rễ cây khoai ma vì nó được nhân vật

chính trong vở kịch – Callimaco – dùng làm phương thuốc trị vô sinh cho vợ Messer Nicia Calfucci nhưng thực ra đó là một trò lừa bịp để Callimaco ngủ với Modonna Lucrezia – vợ của Messer Nicia Calfucci Messer Nicia Calfucci là một quý tộc Florence giàu có; còn Modonna Lucrezia là một phụ nữ Florence trẻ đẹp Theo nhân vật Camillo, không có cô gái Pháp nào có thể đẹp bằng Modonna Lucrezia Sau khi nhìn thấy Lucrezia, Callimaco phải thừa nhận rằng ―không gì có thể sánh được với vẻ đẹp chân phương của nàng‖ [149, tr.437]) Diễn biến câu

chuyện trong Rễ cây khoai ma lôi cuốn người xem từ đầu đến cuối do có những

tình tiết lắc léo, hồi hộp mà khôi hài kích thích tính hiếu kỳ của khán giả

Tác phẩm Nghệ thuật chiến tranh được viết từ năm 1519 đến năm 1520 và được xuất bản năm 1521 Đây là tác phẩm có những ý tưởng khá quan trọng về

chiến tranh và quân sự góp phần xây dựng học thuyết chính trị của Machiavelli

Nghệ thuật chiến tranh bao gồm phần mở đầu và 7 chương, được viết dưới dạng

đối thoại Những đối thoại trong tác phẩm này diễn ra tại Orti Oricellari, khu vườn

của một trí thức giàu có ở Florence tên là Cosimo Rucellai Trong tác phẩm này, Machiavelli đã cho hai nhân vật Cosimo Rucellai cùng Fabrizio Colonna – một người chỉ huy đội quân đánh thuê nổi tiếng – trao đổi với nhau về những vấn đề chính trị và quân sự như: lính quốc gia (chương I), vũ khí và huấn luyện quân sự (chương II), vai trò của pháo và quân đội lý tưởng trong chiến đấu (chương III), lời khuyên cho những chỉ huy quân đội (chương IV), chiến lợi phẩm, sự tiếp tế, và chiến thuật trên lãnh thổ địch (chương V), cắm trại, chiến dịch trong mùa đông, chiến lược, và chiến tranh tâm lý (chương VI), phòng ngự và vây hãm thành phố, những quy luật chiến tranh, chân dung một vị tướng lý tưởng, và hy vọng về phục hồi sự dũng cảm quân sự cổ đại trong Italia hiện đại (chương VII)

Tác phẩm được đọc nhiều nhất của Machiavelli đồng thời tạo ra những

cuộc tranh luận gay gắt nhất kéo dài hàng nhiều thế kỷ trong giới nghiên cứu là Il

Principe (tiếng Anh là The Prince, thường được dịch sang tiếng Việt là Quân Vương) Il Principe được viết vào năm 1513 và được xuất bản lần đầu vào năm

1532, sau khi Machiavelli chết khoảng 5 năm Machiavelli được người đời sau ca

ngợi và được xếp vào hàng những nhà tư tưởng vạch thời đại là nhờ tác phẩm Il

Principe, nhưng cũng chính tác phẩm Il Principe đã biến Machiavelli trở thành kẻ

đáng nguyền rủa của không ít người do ông thẳng thắn ủng hộ cách cai trị tàn bạo

và gian xảo của các bậc vua chúa Đã có thời, tác phẩm Il Principe bị Giáo hội

Thiên chúa giáo cấm xuất bản và lưu hành nhưng nhiều nhà lãnh đạo chính trị nổi tiếng thế giới đã đọc và sử dụng nó như cuốn cẩm nang trong sự nghiệp chính trị

của họ Quyển Il Principe được mở đầu bằng lời đề tặng của Machiavelli cho

Lorenzo de‘ Medici (1492 – 1519), người lãnh đạo trên thực tế chính quyền chuyên chế đội lốt cộng hòa Florence Thực ra, người được Machiavelli đề tặng đầu tiên là Giuliano de‘ Medici (chú của Lorenzo de‘ Medici) nhưng Machiavelli chưa kịp tặng thì Giuliano chết năm 1516 nên Machiavelli đổi lời đề tặng sang cho Lorenzo de‘ Medici (1492 – 1519)

Machiavelli viết Il Principe với tất cả tâm huyết, kinh nghiệm và sự hiểu

biết được ông tích lũy qua nhiều năm nghiên cứu và hoạt động chính trị Qua tác phẩm này, Machiavelli không chỉ muốn tỏ rõ năng lực chính trị của mình mà ông