Tai biến mạch máu não đang có chiều hướng gia tăng và gây tử vong cao trong những năm gần đây và để lại hậu quả nghiêm trọng. Nghiên cứu nhằm 2 mục tiêu: 1) Đánh giá kết quả chăm sóc và phục hồi chức năng vận động trước và sau can thiệp; 3) Tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến kết quả chăm sóc và phục hồi chức năng vận động trên bệnh nhân tai biến mạch máu não.
Trang 1ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CHĂM SÓC PHỤC HỒI CHỨC NĂNG VẬN ĐỘNG
Ở NGƯỜI BỆNH TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TRUNG TÂM AN GIANG NĂM 2013
Nguyễn Duy Tân*, Nguyễn Thị Thanh Hà**, Nguyễn Thị Ngọc Hà**
TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Tai biến mạch máu não đang có chiều hướng gia tăng và gây tử vong cao trong
những năm gần đây và để lại hậu quả nghiêm trọng Nghiên cứu nhằm 2 mục tiêu: 1) Đánh giá kết quả chăm sóc và phục hồi chức năng vận động trước và sau can thiệp; 3) Tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến kết quả chăm sóc và phục hồi chức năng vận động trên bệnh nhân tai biến mạch máu não
Phương pháp: Nghiên cứu theo mô tả cắt ngang và nghiên cứu can thiệp trên 366 bệnh
nhân tai biến mạch máu não có hồ sơ nhập viện tại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm An Giang từ ngày 01/01/2013 đến ngày 31/12/2013
Kết quả: Sự khác biệt mức độ phụ thuộc hoàn toàn các hoạt động sống hàng ngày trước và
sau khi can thiệp có ý nghĩa thống kê với p < 0,001 Tuổi từ 60 trở lên, nghề nghiệp là hưu trí, loại tổn thương xuất huyết não có liên quan đến kết quả chăm sóc và phục hồi chức năng
Kết luận: Triển khai rộng rãi chương trình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng cho
người bệnh liệt nửa người sau đột quỵ là cần thiết
CARE NEED AND ASSESSMENT RESULTS OF MOTOR REHABILITATION AMONG
STROKE PATIENTS IN AN GIANG, 2013
Tan Nguyen Duy, Ha Nguyen Thi Thanh, Ha Nguyen Thi Ngoc
Abstract
Background: Stroke is a tendency to increase and causes high mortality in recent years, and
serious consequences The study aimed to: 1) Evaluation of the care and recovery of motor function before and after interventions; 3) identify factors related to the outcomes of care and recovery of motor function in patients with cerebral vascular accident
(*) Bs CKII Nguyễn Duy Tân: Phó Giám đốc Bệnh viện ĐKTT An Giang
(**) CN Nguyễn Thị Thanh Hà, Nguyễn Thị Ngọc Hà: Khoa Phục hồi chức năng
Method: A cross-sectional combined intervention study on 366 stroke patients in An Giang
Hospital from 01/01/2013 to 31/12/2013
Result: The difference depends entirely level of daily activity before and after the
intervention has statistically significant (p<001) Age 60 and over, retirement, type of cerebral
hemorrhage damage is related to outcomes of care and rehabilitation Conclusion: Widely
deployed rehabilitation program based in the community for patients with hemiplegia after stroke is needed
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong những năm gần đây, tai biến mạch máu não đang có chiều hướng gia tăng cướp đi nhiều sinh mạng của nhiều người hoặc để lại di chứng nặng nề gây thiệt hại to lớn cho gia đình
Trang 2phương diện chẩn đoán, điều trị nội khoa hay ngoại khoa, nhưng tỷ lệ tử vong do tai biến mạch máu não vẫn còn khá cao ở những nước tiên tiến và rất cao ở Việt Nam Ở các nước phát triển, tai biến mạch máu não là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ ba sau bệnh tim mạch và ung thư
và đứng hàng thứ nhất trong các bệnh thần kinh Hiện nay, điều trị thành công cho người bệnh tai biến mạch máu não bao gồm cả điều trị bằng thuốc và cả chăm sóc tại bệnh viện, trong cộng đồng thì cơ may giảm được tử vong và các di chứng, biến chứng Vì thế, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài này
2 ĐỐI TƯỢNG-PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu theo mô tả cắt ngang và nghiên cứu can thiệp trên 366 bệnh nhân tai biến mạch máu não có hồ sơ nhập viện tại Bệnh viện Đa khoa Trung tâm An Giang từ ngày 01/01/2013 đến ngày 31/12/2013 Sau khi người bệnh ra viện về nhà, tiến hành khảo sát người bệnh có nhu cầu chăm sóc và phục hồi chức năng để đưa vào mẫu nghiên cứu can thiệp Xử lý và phân tích
số liệu bằng mềm SPSS 18.0
3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1 Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
Nhóm tuổi từ 60 trở lên chiếm tỷ lệ cao (67%), tuổi nhỏ nhất là 23, tuổi trung bình là 67,87, tuổi lớn nhất là 97; nữ (50,1%), nam (49,9%); nông dân (8,7%), hưu và trên 60 tuổi (61%), nghề khác (30,3%); liệt bên phải (48,9%), liệt bên trái (51,1%); và nhồi máu não chiếm
tỷ lệ cao (76.9%), xuất máu não chiếm tỷ lệ thấp (23,1%)
3.2 Đánh giá kết quả chăm sóc và phục hồi chức năng sau can thiệp
Bảng 1: Đánh giá kết quả chăm sóc và phục hồi chức năng sau can thiệp 3 tháng
Thời điểm
Mức độ
Trước can thiệp Sau 3 tháng
p
< 0,001
Sự khác biệt mức độ phụ thuộc hoàn toàn các hoạt động sống hàng ngày trước và sau khi can thiệp có ý nghĩa thống kê với p < 0,001
Bảng 2 Đánh giá kết quả phục hồi chức năng theo thang điểm Ogogozo trước và sau can thiệp
Thời điểm
Đánh giá
Trước can thiệp Sau 3 tháng
p
< 0,001
Trước can thiệp, mức độ phục hồi kém là 62,2% Sau khi can thiệp, mức độ phục hồi kém
giảm còn 39,6% Sự khác biệt mức độ phục hồi chức năng trước và sau khi can thiệp có ý nghĩa thống kê với p < 0,001
Trang 3Bảng 3 Đánh giá kết quả phục hồi chức năng theo thang điểm Fugl-Meyer trước và sau can thiệp
Thời điểm
Mức độ
Trước can thiệp Sau 3 tháng
p
< 0,001
Kết quả nghiên cứu cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa trước và sau can thiệp theo thang điểm Fugl-Meyer Scale
3.3 Một số yếu tố liên quan đến kết quả chăm sóc và phục hồi chức năng
Bảng 4 Một số yếu tố liên quan đến kết quả chăm sóc
Nhóm tuổi
Phụ thuộc hoàn toàn
Phụ thuộc một
< 0,001
Nghề nghiệp
< 0,001
Loại tổn thương
0,033
Tuổi từ 60 trở lên, nghề nghiệp là hưu trí và loại tổn thương xuất huyết não có kết quả chăm sóc kém hơn (p < 0,001) Yếu tố giới tính, bên bị liệt chưa thật sự liên quan đến kết quả chăm sóc
Bảng 5 Một số yếu tố liên quan đến kết quả phục hồi chức năng theo thang điểm Orgogozo
< 0,001
Nghề nghiệp
< 0,001
Loại tổn thương
Trang 4Tuổi từ 60 trở lên,nghề nghiệp là hưu trí và loại tổn thương xuất huyết não phục hồi di chứng kém hơn (p < 0,001) Yếu tố giới tính, bên bị liệt chưa thật sự liên quan đến phục hồi chức năng
Bảng 6 Một số yếu tố liên quan đến kết quả phục hồi chức năng theo thang điểm Fulg-Meyer
Nhóm tuổi Không ngồi được Cần trợ giúp Tự ngồi p
<
0,001
Từ 60 tuổi trở
Nghề nghiệp
<
0,001
Hưu, trên 60
Nhóm tuổi Không đứng được Cần trợ giúp Tự đứng p
<
0,001
Từ 60 tuổi trở
Nghề nghiệp
<
0,001
Hưu, trên 60
<
0,001
Từ 60 tuổi trở
Nghề nghiệp
<
0,001
Hưu, trên 60
thương
0,001
Trang 5Tuổi từ 60 trở lên,nghề nghiệp là hưu trí và loại tổn thương xuất huyết não phục hồi di chứng kém hơn (p < 0,001) Yếu tố giới tính, bên bị liệt chưa thật sự liên quan đến phục hồi chức năng
IV BÀN LUẬN
Những năm gần đây, tai biến mạch máu não có chiều hướng gia tăng Việc cứu chữa và phục hồi chức năng đã có nhiều tiến bộ, nhưng tai biến mạch máu não là bệnh nặng, phức tạp nên tỷ
lệ tử vong còn cao, thường để lại nhiều di chứng, gây trở ngại, khó khăn trong cuộc sống và dễ trở thành tàn tật Qua nghiên cứu 366 bệnh nhân TBMMN tại Bệnh viện ĐKTT An Giang năm
2013, chúng tôi nhận thấy bệnh nhân bị tai biến mạch máu não có tỷ lệ di chứng, tàn tật ở người bệnh sau tai biến mạch máu não rất cao Phục hồi chức năng nhằm tăng cường khả năng còn lại của cá nhân để giảm hậu quả của tàn tật Luyện tập phục hồi chức năng giúp cải thiện các điều kiện trong giao tiếp, sinh hoạt, để người bệnh có thể đến được nơi họ đến, tạo công ăn việc làm, học hành vui chơi
Hiện nay có nhiều phương pháp được thế giới sử dụng rộng rãi để phục hồi chức năng cho bệnh nhân TBMMN là phương pháp của Bobath B dựa trên nguyên tắc cơ bản sử dụng các mẫu ức chế phản xạ và phương pháp học lại chức năng vận động của Carr và Shepard
Liệt nửa người do tai biến mạch máu não gây ảnh hưởng rất lớn không chỉ đến việc đứng, thăng bằng, đi lại mà còn ảnh hưởng đến việc sử dụng chi trên và bàn tay trong sinh hoạt hàng ngày Bệnh nhân không thể sử dụng bàn tay bên liệt để cầm nắm đồ vật hoặc thực hiện các động tác tinh vi do bàn tay bị mất hoặc giảm chức năng [1]
Việc phục hồi một phần hoạt động của bệnh nhân TBMMN không những phụ thuộc vào sự
cố gắng nỗ lực của bản thân, mà còn phải có sự động viên giúp đỡ của gia đình, cộng đồng xã hội Việc phục hồi chức năng cho người bị TBMMN tại cộng đồng là một việc làm cấp bách,
để giúp họ tái thích ứng với cuộc sống, không có cảm giác bị bỏ rơi [2]
Kết quả nghiên cứu về di chứng, phục hồi chức năng vận động, tỷ lệ bệnh nhân không tự ngồi được, không đứng được của chúng tôi sau can thiệp giảm một cách có ý nghĩa thống kê Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy tuổi, nhóm về hưu, tổn thương não liên quan chặt chẽ đến tình trạng độc lập chức năng sau TBMMN 3 tháng, dù liệt bên phải hay bên trái, nếu tham gia luyện tập PHCN cùng thời gian, cùng chương trình thì không có sự liên quan giữa bên liệt nửa người và kết quả chăm sóc các hoạt động sống hàng ngày và ở những người bệnh dưới
60 tuổi, thường các cơ quan ít bị bệnh hơn nhất là các bệnh lý của hệ vận động, ít có các yếu tố nguy cơ, cùng một chương trình và thời gian tập luyện, chúng tôi nhận thấy nhóm tuổi này đạt kết quả nhanh hơn những người từ 60 tuổi trở lên [4]
Nhồi máu não và xuất huyết não khi tập luyện cùng thời gian, cùng mức độ tập luyện, cùng chương trình với sự nỗ lực của bản thân người bệnh thì kết quả phục hồi có vẻ không thấy khác nhau Nhưng qua nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy tỷ lệ kết quả hồi phục của người bệnh nhồi máu não cao hơn xuất huyết não Điều này có thể lý giải do xuất huyết não thường nặng hơn, mức độ tổn thương tế bào não nhiều hơn Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy loại tổn thương liên quan chặt chẽ đến kết quả phục hồi chức năng sau TBMMN ba tháng (Theo thang
điểm Orgogozo và Fugl-meyer scale) [5]
V KẾT LUẬN
Trang 6còn 8,7% so với trước can thiệp là 45,6%; tỷ lệ không đứng được giảm còn 14,5% so với trước can thiệp là 53%; tỷ lệ không đi được giảm còn 31,1% so với trước can thiệp là 78,4% (p < 0,001)
2 Một số yếu tố liên quan đến kết quả chăm sóc: tuổi từ 60 trở lên, nghề nghiệp là hưu trí và loại tổn thương xuất huyết não có kết quả phục hồi kém hơn
Tài liệu tham khảo
1 Bộ Y tế (2008), Phục hồi chức năng sau tai biến mạch máu não, Hà Nội
2.Trần Văn Chương, Lê Thị Thảo (2009), “Đánh giá tình trạng khuyết tật và nhu cầu phục hồi chức năng của bệnh nhân
liệt nửa người sau tai biến mạch máu não tại Quận Ba Đình – Hà Nội”, Tạp chí Y học lâm sàng, (40), Tr 42-47
3.Nguyễn Văn Tư, Hoàng Khải (2007), “Đánh giá nhu cầu phục hồi chức năng của người bệnh sau tai biến mạch máu
não tãi huyện Đồng Hỷ, Tỉnh Thái Nguyên”, Tạp chí sinh lý học Việt Nam, Tập 11 (1), Tr 47-51
4 Gunilla G-H, Lisbet Claesson, Ulrika Klingenstierna (1998), “Effects of acupuncture treatment on daily life activities
and quality of life: a controlled, prospective, and randomized study of acute stroke patients”, Stroke, 29:2100-2108
5 Stewart J C, Steven C C (2013), “Patient-reported measures provide unique insights into motor function after
stroke”, Stroke, 44:1111-1116