Các đô thị chính của nền văn minh thung lũng sông Ấn, chẳng hạn như Harappa và Mohenjo Daro đã ra đời vào khoảng năm 3000 TCN, và là hiện thân của những khu vực con người cư trú lớn nhất[r]
Trang 1Sông Mê Công
* Sông chảy qua 6 nước: Trung Quốc, Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt nam Đổ
ra Biển Đông Việt Nam
* Chiều dài 4500km
* Đoạn đầu nguồn sông chảy song song với sông Dương Tử sau đó băng qua các hẻm núi và thác ghềnh ở Việt Nam chảy về hướng Nam Đến tam giác vàng sông có 2 đoạn trở thành biên giới của Lào – Thái Lan Ở Lào sông tạo nên một đồng bằng hẹp nhưng rất phì nhiêu
* Trước khi rời Lào sông chia thành nhiều chi lưu tại cù lao không dòng chảy của nó rộng ra rất nhiều Khi vào Campuchia, sông phải vượt qua nhiều thác ghềnh sau đó chảy vào đồng bằng rộng và bằng phẳng, lưu lượng nước ở đây rất nhiều
* Sông ngoằn ngoèo và phức tạp với những khúc sông có mực nước rất nông
* Đoạn cuối cùng của sông là sông Mê Công, sông có chỗ sâu chỗ rộng cũng có chỗ co hẹp lại như đoạn Tân Châu đi Niếc Lương dài 30km Khi vào mùa khô nước rút cạn
* Sông Cửu Long có lượng nước dồi dào hàng năm đổ ra biển trên dưới 500 tỉ m3
- Vào mùa lũ nước sông dâng cao, lưu lượng lớn nhất 70.000m3/s, vào mùa khô lưu lượng nhỏ nhất có khi xuống dưới 1000 m3/s
- Nước sông màu trắng bạc, chứa ít phù sa Lượng phù sa trong nước khoảng 250-300g trong 1m3 thấp hơn lượng phù sa trong sông Hồng (350g/m3)
- Tổng lượng phù sa hàng năm thì rất lớn, nhiều gấp bảy, tám lần so với sông Hồng
- Ước tính lượng phù sa của sông tích tụ trong vòng 60 năm có thể dâng diện tích đồng bằng Nam Bộ lên cao 1m
- Ở Mũi Cà Mau mỗi năm lấn ra biển từ 60-80m do phù sa sông bồi đắp
- Sông chảy trên một địa hình bằng phẳng không có độ dốc và nhiều thác nước như sông Hồng nên ít có khả năng xây dựng thủy điện
- Đầu tháng 6 âm lịch nước sông Cửu Long bắt đầu dâng lên đến tháng 9-10 là cao nhất
- Mùa nước nổi kéo dài 5-6 tháng, nước lên từ từ và rút xuống từ từ
Sông Hồng
* Bắt nguồn từ dãy Nguy Sơn cao 1776m thuộc huyện Nhĩ Do, tỉnh Vân Nam (Trung Quốc)
* Chiều dài dòng chính: 1160 km Đoạn chảy vào lãnh thổ Việt Nam dài 556km
* Diện tích lưu vực 153000 km2, phần ở nước Việt Nam là 70700 km2 chiếm 46% tổng diện tích
* Dòng chính của sông Hồng và phần chính từ Phú thọ trở lên gọi là sông Thao Ở đây sông chảy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam Tới Long Pô, sông chảy dọc biên giới Việt – Trung và vào Việt Nam từ Hồ Khẩu (Lào Cai) cuối cùng đổ ra vịnh Bắc Bộ ở cửa Ba Lạt thuộc tỉnh Nam Định
* Là một con sông già nên độ dốc lòng sông không cao, nhất là phần hạ lưu
* Sông Hồng có nhiều phụ lưu và chi lưu trong đó có 71 sông lớn nhỏ trực tiếp đổ vào dòng chính, đáng kể nhất là sông Đà và sông Lô
- Sông Đà bắt nguồn từ huyện Cảnh Đông tỉnh Vân Nam chảy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam vào Mường Tè (Lai Châu) Đến Hòa Bình, sông chảy lên phía đông bắt đầu đổ vào sông
Trang 2chiều dài Diện tích lưu vực sông Đà: 52900 km2, ở nước ta là 26800 km2 chiếm 50% tổng diện tích
- Sông Lô bắt nguồn từ huyện Tiên Khai Viên (Vân Nam – Trung Quốc) Chiều dài 470 km,
ở Việt Nam 275 km Sông chảy theo nhiều hướng, chủ yếu là hướng Tây Bắc – Đông Nam Sông chảy vào Việt Nam từ Thanh Thủy (Hà Giang) đổ vào sông Hồng ở Việt Trì (Phú Thọ) Diện tích lưu vực 39000 km2, ở Việt Nam là 22600 km2 chiếm 58% tổng diện tích lưu vực
* Ở hạ lưu sông Hồng chia ra nhiều chi lưu và đổ ra biển Lưu lượng bình quân 3630 m3/s trong tổng lượng dòng chảy 114 tỉ m3/năm Chế độ nước: có một mùa lũ và một mùa cạn kế tiếp nhau trong năm thủy văn Tại Sơn Tây, mùa lũ kéo dài 5 tháng từ 6 – 10 dương lịch, đỉnh
lũ là tháng 8 Lượng nước bình quân của mùa lũ là 74% riêng tháng 8 là 21% Tháng có lưu lượng nhỏ nhất trong năm là 3 tháng dương lịch với lượng dòng chảy là 2% Chế độ nước xảy
ra khá đồng nhất trong toàn lưu vực (có thời gian lũ và đỉnh lũ như nhau)
* Nước sông Hồng rất giàu phù sa Lượng phù sa vào mùa lũ rất lớn chiếm 90% tổng lượng cả năm, riêng tháng 8 là 32%
* Sông Hồng hay xảy ra lũ bùn (lũ núi) xảy ra trong một thời gian ngắn nhưng tác hại rất lớn,
nó đã từng xảy ra ở Hà Giang, Lào Cai, nhất là Lai Châu
Sông Nin
* Chiều dài: 6690 km
* Diện tích lưu vực: 2827000 km2 chiếm 1/10 diện tích châu Phi
* Sông Nin chảy qua 10 nước: Ruanđa, Bioiunđi, Tanzania, Kenya, Uganđa, Zaire, Xuđăng, Etiopia, Eritrea, Ai Cập
* Sông đổ ra Địa Trung Hải Sông Nin là món quà của Ai Cập Châu thổ sông Nin rộng 25000
km2 là cái nôi của nền văn minh thế giới cổ đại Có một thời kì nước lớn từ tháng 6 đến tháng
11, lớn nhất là tháng 8-10 Nước cạn từ tháng 4 đến tháng 6
* Lễ mừng nước sông Nin tràn bờ được tổ chức rất long trọng Từ khắp mọi nơi trên khắp dất nước người ta tụ tập lại một địa điểm nằm trên bờ sông Viên tư tế đêm chôn xuống ven sông pho tượng thần sông Nil làm bằng gỗ Khi thấy pho tượng gỗ, mọi người đều cúi đầu thể hiện
sự tôn kính Sau đó, Viên tư tế đọc bài văn tế ngâm thơ ca tụng con sông và thần sông để khẩn cầu có được nhiều may mắn và hạnh phúc khi Viên tư tế dứt lời thì mọi người bắt đầu ca hát và nhảy múa
* Đây là dòng sông có ảnh hưởng nhất ở châu Phi, gắn liền với sự hình thành, phát triển và lụi tàn của nhiều vương quốc cổ đại, góp phần tạo dựng nên nền Văn minh sông Nin
* Sông Nin có hai nhánh chính, quan trọng nhất là sông Nin Trắng bắt nguồn từ vùng xích đạo Đông Phi, rồi đến sông Nin Xanh bắt nguồn từ Ethiopia
- Nin Trắng: Hồ Victoria, nằm giữa Uganda, Kenya và Tanzania, được xem là nơi bắt nguồn của dòng sông này
- Nin Xanh: Sông Nin Xanh bắt nguồn từ Hồ Tana trên vùng cao nguyên của Ethiopia Dòng Nin Xanh chảy được khoảng 1.400 km (850 dặm) tới Khartoum thì hai dòng Nin Xanh và Nin Trắng gặp nhau, hợp lưu tạo nên sông Nin Phần lớn nguồn nước của sông Nin được cung cấp
từ Ethiopia, khoảng 80-85%, nhưng chỉ về mùa hè khi những cơn mưa lớn đổ xuống vùng này
Trang 3Sông Amua
* Chiều dài 4354 km
* Diện tích lưu vực: 1843000 km2
* Lưu lượng bình quân: 11200 m3/s
* Từ tháng 5-10 mực nước sông dâng cao do có nhiều mưa trong mùa hè Do mặt sông bị đóng băng quá dài từ 151 ngày đến 181 ngày nên việc lưu thông bị hạn chế
Sông Đanuyp
* Bắt nguồn từ khu Rừng Đen ở phía Tây Nam nước Đức chảy theo hướng Đông Nam, xuyên qua trung tâm châu Âu rồi đổ vào Biển Đen
* Có 300 chi lưu, diện tích lưu vực 800.000 km2 dài 2850 km
* Sông chảy qua 10 nước: Đức, Áo, Hungari, Mônđôvia, Ucraina…
* “Cửa sắt” nơi biên giới của Romania và Liên bang Serbia – Môtênêgrô là một hẻm núi dài 60km, chỗ hẹp nhất là 100m, dòng sông qua đó chảy xiết là nơi hiểm trở nhất của sông Đanuyp
Sông Amazon
* Amazon là tên của một bộ tộc Hi Lạp, bộ tộc này toàn là nữ chiến binh, họ rất thiện chiến và
có tinh thần chiến đấu rất ngoan cường
* Sông bắt nguồn từ phía đông núi Koroluma thuộc dãy Anđet trong lãnh thổ Pêru
* Đoạn đầu sông có tên là Apuimaque sau khi chảy vào Uaibanba có tên là Ucayali và khi chảy ngược lên mạn Bắc có tên là Marinion thì bắt đầu mang tên là Amazon
* Chiều dài: 6762 km – là con sông dài nhất thế giới
* Lưu lượng nước rất lớn đứng đầu thế giới: mỗi giờ sông đổ ra Đại Tây Dương một lượng nước rất lớn trên 6.600 km3 gấp 10 lần nước sông Mississipi đổ vào biển và chiếm 1/6 tổng lượng nước của tất cả các sông khác trên thế giới đổ vào đại dương này
* Diện tích lưu vực: 7,05 triệu km3 chiếm 40% diện tích đại lục Nam Mĩ
* Sông gồm 1500 nhánh sông lớn nhỏ, có 17 chi lưu dài trên 1500 km có 30000 tàu thuyền có thể đi lại được, trên 5000 km tàu thuyền có thể đi lại quanh năm Lưu vực sông bao phủ phần lớn rừng Amazon, khu rừng nhiệt đới lớn nhất trên thế giới, chiếm diện tích 6.144.727 km² (phần lớn ở Brasil)
Sông Ấn
* Sông Ấn Độ gọi tắt là Sông Ấn (Sindh darya), còn được biết đến như là Sindhu trong tiếng Phạn, Sinthos trong tiếng Hy Lạp, và Sindus trong tiếng Latinh, là một con sông chính của Pakistan Trước khi diễn ra sự chia cắt Ấn Độ thành các quốc gia ngày nay là Ấn Độ và Pakistan năm 1947 thì sông Ấn là con sông lớn thứ hai sau sông Hằng khi xét về khía cạnh tầm quan trọng văn hóa và thương mại của khu vực, và nó là nguồn gốc của tên gọi của Ấn Độ Con sông này bắt nguồn từ Tây Tạng, chảy từ dãy núi Himalaya theo hướng đông bắc-tây nam
Trang 4qua Kashmir, và sau đó chảy theo hướng nam gần như theo toàn bộ đường chiều dài biên giới của Pakistan với Ấn Độ nhưng sâu trong lãnh thổ của Pakistan Chiều dài của sông này được tính toán theo các nguồn khác nhau dao động từ 2.900 đến 3.200 km Nền văn minh lưu vực sông Ấn có một số điểm định cư dân kiểu đô thị sớm nhất thế giới
* Nền văn minh thung lũng sông Ấn là một trong bốn nền văn minh của thế giới cổ đại, ba nền văn minh cổ đại khác là nền văn minh Lưỡng Hà (Mesopotamia), nền văn minh Ai Cập cổ đại
và nền văn minh Trung Hoa Các đô thị chính của nền văn minh thung lũng sông Ấn, chẳng hạn như Harappa và Mohenjo Daro đã ra đời vào khoảng năm 3000 TCN, và là hiện thân của những khu vực con người cư trú lớn nhất trong thế giới cổ đại
* Cá heo sông Ấn là một phân loài của cá heo chỉ tìm thấy ở sông Ấn Trước kia, chúng đã từng tồn tại ở các sông nhánh của sông Ấn Cá palla (Hilsa ilisha) sống trong sông này là đặc sản của người dân sống dọc theo hai bờ sông Nằm ở phía đông nam Karachi, đồng bằng châu thổ lớn được các nhà bảo tồn sinh thái đánh giá là một trong những khu sinh thái quan trọng nhất của thế giới
Sông Hằng
* Sông Hằng - sông quan trọng nhất của tiểu lục địa Ấn Độ Sông Hằng dài 2510 km bắt nguồn từ dãy Hymalaya của Bắc Trung Bộ Ấn Độ, chảy theo hướng Đông Nam qua Bangladesh và chảy vào Vịnh Bengal Tên của sông được đặt theo tên vị nữ thần Hindu Ganga Sông Hằng có lưu vực rộng 907.000 km2, một trong những khu vực phì nhiều và có mật độ dân cao nhất thế giới
* Lưu vực sông Hằng là khu vực đông dân nhất, sản xuất nông nghiệp lớn nhất và rộng lớn nhất ở Ấn Độ Ở châu Á, chỉ có vùng Bình nguyên Hoa Bắc của Trung Quốc là có mật độ dân
cư tương tự ở lưu vực này Ở phần phía Tây của đồng bằng sông Hằng, con sông này cung cấp nước tưới và một hệt thống kênh rạch chằng chịt với các kênh huyết mạch chính là Kênh Thượng lưu sông Hằng và Kênh Hạ lưu sông Hằng Các loại lương thực và hoa màu trồng trọt
và thu hoạch ở khu vực này có: lúa, mía đường, đậu lăng, hạt có dầu, khoai tây và lúa mỳ Hầu như cả khu vực đồng bằng sông Hằng đã bị khai hoang hết rừng cây và cỏ để phục vụ cho nông nghiệp Thông thường, hai bên bờ sông Hằng có các vùng đầm lầy và các hồ nước Ở các khu vực đầm lầy và các khu vực ao hồ này, người ta trồng rau, lúa, ớt, cây mù tạc, vừng (mè) và cây đay Một số khu vực khác có rừng đước và có cá sấu sinh sống Do sông Hằng được cấp nước từ các đỉnh núi phủ băng tuyết, lượng nước của nó vẫn giữ mức cao quanh năm và dòng sông vẫn được sử dụng làm thủy lợi thậm chí vào mùa khô và nóng từ tháng 4 đến tháng 6 Vào mùa mưa mùa Hè, lượng mưa lớn có thể gây lũ lụt hoành hành, đặc biệt là vùng đồng bằng châu thổ
* Những người dân tộc Hindu, dân tộc chiếm đa số trong dân số Ấn Độ, xem sông Hằng là một dòng sông thiêng: Ganga là con gái của thần núi Himavan hay Himalaya Theo tín ngưỡng Hindu, tắm trên sông Hằng được xem là gột rửa mọi tội lỗi, và nước sông được sử dụng rộng rãi trong các nghi lễ thờ cúng Uống nước sông Hằng trước khi chết là một điềm lành và nhiều người Hindu đã yêu cầu được hỏa thiêu dọc hai bên sông Hằng và lấy tro thiêu của họ rải lên dòng sông Những người hành hương Hindu hành hương đến các thành phố thánh của Varanasi, nơi các nghi lễ tôn giáo thường được cử hành
Trang 5Sông Hoàng Hà
* Hoàng Hà (tiếng Hán nghĩa là "sông màu vàng" là con sông dài thứ hai ở Trung Quốc với chiều dài 5.464 km sau sông Dương Tử Cũng như các tên gọi khác có nguồn gốc từ Trung Quốc, tiếng Việt gọi sông này là sông Hoàng Hà Hoàng Hà bắt nguồn từ dãy núi Côn Lôn ở phía tây bắc tỉnh Thanh Hải, từ độ cao 4.500 m trong vùng lòng chảo Yekuzonglie nằm ở phía bắc của dãy núi Bayankara (hay Ba Nhan Khách Lạp) trên cao nguyên Thanh Tạng Từ đầu nguồn của nó, con sông chảy theo hướng nam, sau đó tạo ra một chỗ uốn cong về hướng đông nam và sau đó lại chảy theo hướng nam một lần nữa cho đến khi tới thành phố Lan Châu, thủ phủ của tỉnh Cam Túc, là nơi mà điểm uốn cong lớn về phía bắc Con sông chảy về phía bắc qua Khu tự trị dân tộc Hồi Ninh Hạ tới khu tự trị Nội Mông, đoạn cong này gọi là Hà Sáo Sau
đó con sông này lại đổi hướng, chảy gần như thẳng về phía nam, tạo ra ranh giới của hai tỉnh Thiểm Tây và Sơn Tây Khoảng 130 km về phía đông bắc của thành phố Tây An, thủ phủ tỉnh Thiểm Tây, Hoàng Hà lại đổi hướng để chảy về phía đông Nó chảy tới những vùng đất trũng ven biển ở miền đông Trung Quốc gần thành phố Khai Phong và chảy qua chúng về phía cửa sông của nó theo hướng đông bắc Nó tưới tiêu cho một khu vực rộng 944.970 km vuông (364.417 dặm vuông), nhưng do tính chất khô cằn chủ đạo của vùng này nên lưu lượng nước của nó tương đối nhỏ Tính theo lưu lượng nó chỉ bằng 1/15 của sông Trường Giang và 1/5 của sông Châu Giang, mặc dù khu vực tưới tiêu của con sông cuối (Châu Giang) chưa bằng một nửa của Hoàng Hà
* Trong lịch sử hàng ngàn năm của Trung Quốc, Hoàng Hà vừa đem lại lợi ích vừa đem lại tai họa cho người dân, vì thế nó còn được coi là "Niềm kiêu hãnh của Trung Quốc" và "Nỗi buồn của Trung Quốc" Các ghi chép chỉ ra rằng, từ năm 602 đến ngày nay, con sông này đã ít nhất 5 lần đổi dòng và các con đê bao bọc đã vỡ không dưới 1.500 lần Lần thay đổi dòng năm 1194
đã phá vỡ hệ thống tưới tiêu của sông Hoài trong gần 700 năm sau Phù sa Hoàng Hà đã ngăn chặn dòng chảy của sông Hoài và làm hàng ngàn người mất nhà ở Mỗi lần đổi dòng nó khi thì
đổ ra biển Hoàng Hải, khi thì ra vịnh Bột Hải Hoàng Hà có dòng chảy như ngày nay từ năm
1897 sau lần đổi dòng cuối cùng năm 1855 Hiện tại Hoàng Hà chảy qua Tế Nam, thủ phủ của tỉnh Sơn Đông và đổ ra biển Bột Hải (vịnh Bột Hải) Hiện nay, tình trạng khô hạn do có qua nhiều đập nước trên Hoàng Hà đã trở thành một vấn đề cho nông nghiệp và hệ sinh thái của khu vực đồng bằng Hoa Bắc Hai tỉnh Hà Bắc và Hà Nam được đặt tên theo con sông này Tên của hai tỉnh này cónghĩa là "bắc" và "nam" của Hoàng Hà