Quy hoạch phòng chống lũ sông cầu phục vụ phát triển kinh tế xã hội và ổn định dân cư khu vực tỉnh bắc ninh

Ngoài ra khi có l cao... Nguyên nhân do con ng i.

L I C M N

Lu n v n th c s : “ Quy ho ch phòng ch ng l sông C u ph c v phát tri n kinh t xã h i và n đ nh dân c khu v c t nh B c Ninh” đã đ c tác gi

hoàn thành đúng th i h n quy đ nh và đ m b o đ y đ các yêu c u trong đ c ng

đ c phê duy t

Trong quá trình th c hi n, nh s giúp đ t n tình c a các Giáo s , Ti n s

Tr ng i H c Thu L i, c quan chuyên môn, các công ty t v n và đ ng nghi p, tác gi đã hoàn thành lu n v n này

Tác gi chân thành c m n PGS.TS Ph m Vi t Hòa đã t n tình h ng d n giúp đ đ tác gi hoàn thành lu n v n

Tác gi xin chân thành c m n các th y cô tr ng i h c Thu L i Hà N i, các th y cô trong khoa K thu t tài nguyên n c đã t n t y gi ng d y tác gi trong

su t quá trình h c i h c và Cao h c t i tr ng

Tuy đã có nh ng c g ng song do th i gian có h n, trình đ b n thân còn h n

ch , lu n v n này không th tránh kh i nh ng t n t i, tác gi mong nh n đ c

nh ng ý ki n đóng góp và trao đ i chân thành c a các th y cô giáo, các anh ch em

L I CAM OAN

Chuyên ngành: K thu t tài nguyên n c

Tên đ tài lu n v n: “ Quy ho ch phòng ch ng l sông C u ph c v phát tri n kinh t xã h i và n đ nh dân c khu v c t nh B c Ninh”

Tôi xin cam đoan đ tài lu n v n c a tôi hoàn toàn do tôi làm, nh ng k t qu nghiên c u tính toán trung th c Trong quá trình làm lu n v n tôi có tham kh o các tài li u liên quan nh m kh ng đ nh thêm s tin c y và tính c p thi t c a đ tài Tôi

không sao chép t b t k ngu n nào khác, n u vi ph m tôi xin ch u trách nhi m

tr c Khoa và Nhà tr ng

H à N i, ngày tháng n m 2015

H c viên

Nguy n Ng c Phú

M C L C

DANH M C HÌNH V 6

DANH M C B NG BI U 7

M U 1

1 Tính c p thi t c a đ tài 1

2 M c tiêu nghiên c u 2

3 i t ng và ph m vi nghiên c u 2

4 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u 2

5 K t qu đ t đ c 3

 4

CH NG 1: 4

T NG QUAN V L NH V C NGHIÊN C U VÀ VÙNG NGHIÊN C U 4

1.1 T ng quan l nh v c nghiên c u 4

1.1.1 T ng quan l nh v c nghiên c u trong n c 4

1.1.2 T ng quan v các gi i pháp phòng ch ng l l u v c sông c a các n c 6

1.2 c đi m t nhiên vùng nghiên c u 7

1.2.1 c đi m v trí đ a lý 7

1.2.2 c đi m đ a hình 10

1.2.3 c đi m đ a ch t 10

1.2.4 c đi m th nh ng 10

1.2.5 c đi m h th ng sông ngòi 11

1.2.6 c đi m khí t ng, khí h u 14

1.2.7 c đi m th y v n, dòng ch y 17

1.3 Tình hình dân sinh kinh t và các yêu c u phát tri n c a vùng 22

1.3.1 Dân s 22

1.3.2 Lao ng 23

1.3.3 Tình hình phát tri n kinh t 24

1.3.4 M c tiêu phát tri n kinh t xã h i ch y u 26

1.4 Tình hình l l t, úng ng p và các nguyên nhân gây ra l l t cho các tuy n

sông C u có đê khu v c t nh B c Ninh 29

1.4.1 Hi n tr ng và di n bi n l l t gây ng p úng 29

1.4.2 Nguyên nhân gây ra l l t cho các tuy n sông C u 32

1.5 V n đ còn t n t i và c n nghiên c u trên sông C u vùng có đê 33

CH NG 2: 35

NGHIÊN C U C S XU T GI I PHÁP PHÒNG CH NG L CHO CÁC TUY N SÔNG C U CÓ Ê KHU V C T NH B C NINH 35

2.1 Phân tích nh h ng c a đ nh h ng phát tri n kinh t - xã h i đ n yêu c u phòng tránh l l t c a vùng 35

2.1.1 nh h ng phát tri n các ngành kinh t chính 35

2.1.2 M t s nh h ng c a phát tri n kinh t - xã h i đ n yêu c u phòng ch ng l sông C u 42

2.2 Công tác phòng ch ng l và hi n tr ng các công trình phòng ch ng l tuy n sông C u khu v c t nh B c Ninh 45

2.2.1.Yêu c u đ t ra đ i v i công tác phòng l 45

2.2.2 Hi n tr ng các công trình phòng ch ng l trên Sông C u 46

2.2.3 Phân tích dòng ch y l 50

CH NG 3: 56

XU T VÀ L A CH N GI I PHÁP PHÒNG CH NG L CHO CÁC TUY N SÔNG C U CÓ Ê TRÊN A BÀN T NH B C NINH 56

3.1 Phân vùng phòng ch ng l cho các tuy n sông C u có đê 56

a) Khái ni m v phân vùng b o v ch ng l 56

b) C s phân vùng phòng ch ng l , l t 56

c) Các ph ng pháp phân vùng phòng ch ng l , l t và k t qu phân vùng 56

3.2 Tiêu chu n quy ho ch phòng ch ng l cho tuy n sông C u có đê khu v c t nh B c Ninh 57

3.3 L a ch n mô hình tính toán thu l c 60

1) Gi i thi u mô hình mike 11 61

2) Gi i thi u nguyên lý tính toán trong mô hình MIKE 11 62

3) Thi t l p mô hình tính toán th y l c 63

3.4 Xác đ nh m c b o đ m phòng ch ng l cho các tuy n sông C u có đê trên đ a bàn t nh B c Ninh 73

3.4.1 Quy ho ch phân c p, nâng c p các tuy n đê đ n n m 2020 73

3.4.2 ánh giá kh n ng ch ng l c a các tuy n đê sông C u theo quy ho ch đ n n m 2020 74

3.5 Xác đ nh l thi t k c a tuy n sông C u có đê g m l u l ng l thi t k và m c n c l thi t k 80

3.6 Xác l p đ c tuy n hành lang thoát l trên sông C u và đánh giá m c đ nh h ng c a hành lang thoát l đ n kh n ng thoát l c a lòng d n 82

3.6.1 Xác đ nh ch gi i thoát l đ i v i tuy n sông C u có đê 82

3.6.2 Quy ho ch khai thác, s d ng bãi sông 90

3.7 Tính toán và l a ch n ph ng án ph c v quy ho ch tuy n thoát l cho sông C u khu v c t nh B c Ninh 91

3.7.1 Các ph ng án tuy n thoát l 91

3.7.2 K t qu tính toán 91

3.7.3 Phân tích k t qu 94

K T LU N VÀ KI N NGH 97

I K T LU N 97

II KI N NGH 98

TÀI LI U THAM KH O 99

PH L C 100

PH L C 1: 100

PH L C 2: 102

DANH M C HÌNH V

Hình 1.1: S đ l i tr m d báo th ng l u sông H ng

(Ngu n:TTQGDBKTTVTW) 4

Hình 1.2: B n đ hành chính t nh B c Ninh 8

Hinh 1.3: i m cu i Sông C u nh p l u v i Sông Th ng t nh B c Ninh 8

Hình 1.4: Khu v c nghiên c u sông C u t nh B c Ninh 9

Hinh 1.5: Thuy n khai thác cát trái phép trên sông C u 34

Hình 3.1: S h a m t đo n sông 63

Hình 3.2: M t c t ngang đi n hình cho tính toán mô ph ng trên mô hình 68

Hình 3.3: M ng l i sông trong h th ng sông H ng – Thái Bình 68

Hình 3.4: So sánh cao trình đ ng m c n c l quy ho ch và tuy n đê h u sông C u – t nh B c Ninh 79

Hình 3.5: Mô t khái ni m v tuy n hành lang thoát l trên m t b ng 82

Hình 3.6: Mô t s phát tri n các b i và dân c trên bãi sông làm t ng 83

m c n c và làm suy gi m kh n ng thoát l 83

Hình 3.7: V trí ch gi i hành lang thoát l (HLTL-QH) trên b n đ 1/25.000 – sông C u, t nh B c Ninh 89

DANH M C B NG BI U

B ng 1-1: T ng h p di n tích đ t trên đ a bàn t nh B c Ninh 11

B ng 1-2: M ng l i tr m khí t ng và đo m a trên đi bàn t nh B c Ninh và các vùng lân c n 14

B ng 1-3: Nhi t đ không khí trung bình tháng 15

B ng 1-4: S gi n ng trung bình 15

B ng 1-5: m trung bình tháng 15

B ng 1-6: B c h i trung bình tháng 16

B ng 1-7: T c đ gió trung bình tháng 16

B ng 1-8: L ng m a trung bình tháng và trung bình n m 17

B ng 1-9: M ng l i tr m th y v n trên các tuy n sông thu c 17

đ a bàn t nh B c Ninh và các t nh vùng lân c n 17

B ng 1-10: c tr ng m c n c tri u t i các tr m th y v n 21

B ng 1-11: B ng th ng kê dân s t nh B c Ninh n m 2010 23

B ng 1-12: M t s ch tiêu phát tri n kinh t - xã h i t nh B c Ninh, 25

giai đo n t n m 2005 - 2010 25

B ng 1-13: D báo nh p đ t ng tr ng GDP đ n n m 2020 26

B ng 1-14: D báo dân s và nh p đ t ng dân s t nh B c Ninh 28

B ng 2-1: T n su t xu t hi n các lo i hình th th i ti t gây m a sông C u 51

B ng 2-2: S phân b các đ t m a theo c p l ng m a trong các tháng mùa l

th ng l u sông C u (mm) 53

B ng 2-3: S phân b các đ t m a theo th i gian và theo c p l ng m a do tác đ ng c a bão và ATN trên sông C u (mm) 54

B ng 2-4: S phân b l t i Thái Nguyên theo th i gian 55

B ng 3-1: Phân c p đê chính c a các tuy n sông 59

B ng 3-2: T n su t thi t k cho t ng c p đê 59

B ng 3-3: M c n c thi t k đê c p I, II, III thu c t nh B c Ninh 60

B ng 3-4: cao gia th ng an toàn c a đê 60

B ng 3-5: C p báo đ ng l t i các tr m th y v n 60

B ng 3-6: a hình lòng d n sông H ng- Thái Bình 65

B ng 3-7: Các tr m th y v n dùng đ hi u ch nh và ki m đ nh mô hình 66

B ng 3-8: K t qu hi u ch nh mô hình Mike 11 72

B ng 3-9: K t qu ki m đ nh mô hình Mike 11 73

B ng 3-10: B ng đ xu t phân c p đê sông C u trên đ a bàn t nh B c Ninh, 74

quy ho ch đ n n m 2020 74

B ng 3-11: ánh giá kh n ng ch ng l tuy n đê h u sông C u t nh B c Ninh giai đo n 2010 – 2020 76

B ng 3-12: M c n c và l u l ng l thi t k ê quy ho ch, tuy n đê h u 80

sông C u - t nh B c Ninh 80

B ng 3-13: V trí hành lang thoát l quy ho ch (HLTL-QH) tuy n sông C u - t nh B c Ninh 86

B ng 3-14: Các thông s quy ho ch hành lang thoát l cho tuy n sông C u 90

trên đ a bàn t nh B c Ninh 90

M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

B c Ninh có h th ng sông ngòi khá d y đ c, m t đ l i sông cao, trung bình t 1-1,2 km/km2 và g n nh 4 m t đ u có sông là ranh gi i v i các t nh, phía

B c có sông C u là ranh gi i v i t nh B c Giang, phía Nam có sông Bùi là ranh gi i

v i huy n C m Giàng t nh H i D ng, phía ông có sông Thái Bình là ranh gi i

v i huy n Nam Sách t nh H i D ng, phía Tây B c có sông Cà L là ranh gi i v i huy n Sóc S n thành ph Hà N i

Vì v y h th ng đê đi u là gi i pháp công trình phòng ch ng l đã đ c nhân dân xây d ng t ngàn đ i nay Tác d ng c a h th ng công trình phòng ch ng l

B c Ninh nói riêng, các t nh Mi n B c nói chung ngày càng tr thành y u t quy t

đ nh đ n s phát tri n b n v ng c a toàn vùng Trong nh ng n m g n đây đ c s quan tâm đ u t c a t nh, h th ng đê đi u đã đ c đ u t c i t o, nâng c p v cao trình m t c t đê, c ng hóa m t đê theo yêu c u thi t k , kh n ng phòng ch ng l

c a toàn h th ng đ c nâng cao Tuy nhiên do s c ép c a quá trình phát tri n kinh

t - xã h i, vi c khai thác các khu v c bãi sông, lòng sông b a bãi, không có quy

ho ch c th , thi u s ki m soát và đã m c đáng báo đ ng: các đê b i ngày càng

l n ra phía lòng sông và đ c tôn t o cao h n, dân c vùng bãi sông tr nên đông đúc và bùng phát vi c xây d ng nhà c a, l n chi m b làm co h p lòng sông, bãi sông c bi t tuy n sông C u ch y qua đ a bàn t nh B c Ninh b t đ u t Tam Giang (H Yên Phong) đ n Châu Phong (H Qu Võ) có chi u dài là 69 km Sông

C u là ngu n cung c p n c t i, n c sinh ho t và c ng là n i nh n n c tiêu cho vùng phía B c t nh B c Ninh và các t nh khác thu c l u v c Sông C u có m c

n c trong mùa l cao t 3-6m, cao nh t là 8m, cao trên m t ru ng 1-2 m, trong mùa c n m c n c sông l i xu ng quá th p ( 0,5 – 0,8m)

Tuy nhiên cho đ n nay, t nh B c Ninh ch a có quy ho ch phòng ch ng l chi

ti t cho tuy n sông C u có đê trên đ a bàn nên vi c t ch c qu n lý và khai thác h p

lý các khu v c bãi sông k t h p hài hòa gi a đ m b o phòng, ch ng l và phát tri n kinh t trung h n và dài h n còn nhi u h n ch , các công trình d ki n xây d ng

không tri n khai đ c do ch a có quy ho ch do thi u c s pháp lý Nhi u đo n đê

ch a b o đ m yêu c u thi t k , nhi u công trình d i đê b xu ng c p c n b sung, nâng c p; V n đ vi ph m hành lang thoát l sông tr c và hành lang b o v đê đi u

v n x y ra th ng xuyên; Vi c xác đ nh ch gi i thoát l cho tuy n sông C u này

c n đ c th c hi n

Vì nh ng lý do nêu trên vi c xây d ng “ Quy ho ch phòng ch ng l Sông C u

ph c v phát tri n kinh t xã h i và n đ nh dân c khu v c t nh B c Ninh” là

h t s c c n thi t và c p bách ây c ng là lý do d n đ n s hình thành c a Lu n

V n K t qu nghiên c u s là m t ph ng án tham kh o cho vi c đ a ra các

ph ng án s d ng trong quá trình đ nh h ng hoàn thi n các gi i pháp phòng,

ch ng l phù h p v i các quy ho ch khác v phát tri n kinh t - xã h i; b o đ m an ninh qu c phòng; chi n l c phòng, ch ng và gi m nh thiên tai c a t nh B c Ninh trong giai đo n m i

2 M c tiêu nghiên c u

Phân tích và đánh giá tình hình l l t, úng ng p và các nguyên nhân gây ra l

l t cho các tuy n sông C u có đê trên đ a bàn t nh B c Ninh T đó đ xu t và l a

ch n gi i pháp công trình, phi công trình đ phòng, ch ng l trên sông C u

3 i t ng và ph m vi nghiên c u

3.1 i t ng nghiên c u: Quy ho ch phòng ch ng l trên sông C u có đê nh m

đ m b o s phát tri n b n v ng, qu n lý và s d ng có hi u qu h th ng đê đi u đáp ng nhu c u phát tri n kinh t xã h i c a t nh B c Ninh

3.2 Ph m vi nghiên c u: L u v c sông C u nh h ng đ n vùng nghiên c u

phòng ch ng l c a t nh B c Ninh Sông C u ch y qua đ a bàn t nh B c Ninh b t đ u

t Tam Giang (H.Yên Phong) đ n Châu Phong (H.Qu Võ) có chi u dài là 69km

+ Tài li u v đ c đi m t nhiên có nh h ng đ n quá trình hình thành, v n

đ ng và bi n đ i n c trên các l u v c bao g m: Tài li u đ a hình, đ a m o, th

nh ng, tài li u khí t ng th y v n c a các tr m trong vùng và lân c n vùng nghiên

+ T ng quan v l l t, úng ng p và các nguyên nhân gây ra l l t Vi t Nam

nói chung và vùng nghiên c u nói riêng

+ Nghiên c u c s đ xu t gi i pháp phòng ch ng l cho các tuy n sông C u

có đê trên đ a bàn t nh B c Ninh

+ xu t và l a ch n gi i pháp phòng ch ng l trên sông C u



T NG QUAN V L NH V C NGHIÊN C U VÀ VÙNG NGHIÊN C U

1.1.1 T ng quan l nh v c nghiên c u trong n c

N c ta là m t trong n m n c trên th gi i ch u tác đ ng nhi u nh t c a s

bi n đ i khí h u toàn c u Liên ti p trong nh ng n m g n đây do nh h ng c a s

bi n đ i khí h u, hi n t ng l l n, l quét đã x y ra v i t n su t, qui mô và c ng

đ ngày càng gia t ng L l t mi n B c nói chung và t nh B c Ninh nói riêng đã tr thành m t tai ho t nhiên th ng xuyên đe do cu c s ng c a ng i dân trong

vùng T nh B c Ninh là m t trong nh ng t nh n m trong vùng đ ng b ng sông

H ng là vùng kinh t và dân sinh quan tr ng c a c n c Nh n th c rõ tính b c xúc và t m quan tr ng c a v n đ l l t, Nhà n c và m t s B , ngành và các đ a

ph ng đã tri n khai m t lo t các ch ng trình, đ tài, đ án đi u tra, nghiên c u v

l l t nh m đ a ra các gi i pháp gi m thi u thi t h i do l l t gây ra Có th nêu m t

Thành qu : ã xây d ng đ c h th ng d báo th y v n cho các l u v c sông à, Thao, Lô, v n hành h ch a Hoà Bình và di n toán l v h l u đ n tr m

S n Tây, Hà N i tài đã t o d ng đ c n n t ng cho vi c áp d ng mô hình th y

v n đ d báo l , k t qu tính toán c a đ tài khá t t và đã đ c TTDBKTTVT b sung và đ a vào d báo tác nghi p

C n nghiên c u ti p: (1) tài có tính nghiên c u c b n, ch a thành m t công ngh hoàn ch nh đ dùng vào d báo tác nghi p; (2) vì thi u s li u phía

Trung Qu c cho nên đã ph i x lý biên trên b ng ph ng pháp h i qui, vì th có

h n ch v đ chính xác; (3) s li u dùng trong tính toán và hi u ch nh mô hình là

đ n n m 1996, c n đ c c p nh t s li u; (4) h n n a, nghiên c u ch m i d ng l i

d báo th y v n đ n các tr m S n Tây và Hà N i ch a có kh n ng áp d ng cho

c h th ng sông H ng-Thái Bình

- tài c p B “Xây d ng công ngh tính toán d báo l l n h th ng

sông H ng – Thái Bình” do PGS TS Tr n Th c (Vi n Khoa h c Khí t ng Th y

v n và Môi tr ng) làm ch nhi m

tài b c đ u đã xây d ng công ngh hoàn ch nh cho tính toán d báo l tác nghi p cho toàn h th ng sông H ng - Thái Bình Mô hình MIKE 11 đ c nghiên c u áp d ng đ tính toán d báo l l n cho h th ng sông H ng-Thái Bình

v i 25 sông chính và chia thành 52 nhánh sông bao g m 792 m t c t

Nh v y, đã có r t nhi u nghiên c u và nhi u mô hình tính toán d báo l và

di n toán l cho h th ng sông H ng - Thái Bình và đã gi i quy t đ c t ng m c tiêu c th trong nghiên c u l và phòng ch ng th y tai đ ng b ng sông H ng -

Thái Bình, các k t qu c a các nghiên c u này là n n t ng cho các nghiên c u ti p

theo Tuy nhiên m i nghiên c u ch chú tr ng đ n m t l nh v c, m t ph m vi nh t

đ nh và ch a có m t công ngh hoàn ch nh cho tính toán d báo l cho toàn h

th ng sông H ng - Thái Bình

Các nghiên c u này là c s cho vi c quy ho ch hành lang thoát l và các

bi n pháp c i t o, ch nh tr lòng sông trong quy ho ch h th ng công trình phòng

ch ng l , h th ng đê sông H ng, sông Thái Bình thu đ c nhi u k t qu có giá tr

v m t khoa h c và th c ti n góp ph n phòng tránh, gi m nh thiên tai bão l

1.1.2 T ng quan v các gi i pháp phòng ch ng l l u v c sông c a các n c

Th gi i hi n nay đang trong th i k bi n đ i khí h u, nh ng tr n l l n

xu t hi n ngày càng nhi u ( n , Banlades, Trung Qu c, Philipin, Mianma,

M , ) đã gây thi t h i nghiêm tr ng v ng i và c a Thiên tai l l t đang có xu

th gia t ng c v t n su t l n c ng đ Nhi u nhà khoa h c, nhi u t ch c qu c t

đã t p trung nghiên c u nh m tìm ra các gi i pháp phòng ch ng và phòng tránh h u

hi u gi m thi t h i do l l t gây ra i v i các n c phát tri n các nghiên c u v l

l t th ng g n v i qu n lý tài nguyên, môi tr ng theo l u v c sông i v i các

n c đang phát tri n vi c d báo, c nh báo l l t còn g p nhi u khó kh n, các nghiên c u ch y u ph c v cho công tác phòng tránh, gi m nh thiên tai

Trên th gi i vi c nghiên c u, áp d ng các mô hình th y v n, th y l c cho các m c đích trên đã đ c s d ng khá ph bi n; nhi u mô hình đã đ c xây d ng

và áp d ng cho d báo h ch a, d báo l cho h th ng sông, cho công tác qui

ho ch phòng l M t s mô hình đã đ c ng d ng th c t trong công tác mô ph ng

và d báo dòng ch y cho các l u v c sông có th đ c li t kê ra nh sau:

- Vi n Th y l c an M ch (Danish Hydraulics Institute, DHI) xây d ng

ph n m m d báo l bao g m: Mô hình NAM tính toán và d báo dòng ch y t

m a; Mô hình Mike 11, Mike 21 tính toán th y l c, d báo dòng ch y trong sông

và c nh báo ng p l t Ph n m m này đã đ c áp d ng r t r ng rãi và r t thành công nhi u n c trên th gi i Trong khu v c Châu Á, mô hình đã đ c áp d ng

đ d báo l l u v c sông Mun-Chi và Songkla Thái Lan, l u v c sông Bangladesh, và Indonesia Hi n nay, công ty t v n CTI c a Nh t B n đã mua b n quy n c a mô hình, th c hi n nh ng c i ti n đ mô hình có th phù h p v i đi u ki n thu v n c a Nh t B n

- Vi n i n l c (EDF) c a Pháp đã xây d ng ph n m m TELEMAC tính các bài toán thu l c 1 và 2 chi u TELEMAC-2D là ph n m m tính toán th y l c 2 chi u, n m trong h th ng ph n m m TELEMAC TELEMAC-2D đã đ c ki m

nghi m theo các tiêu chu n nghiêm ng t c a Châu Âu v đ tin c y; mô hình này đã

đ c áp d ng tính toán r t nhi u n i C ng hòa Pháp và trên th gi i Vi t Nam,

mô hình đã đ c cài đ t t i Vi n C h c Hà N i và Khoa Xây d ng - Thu l i - Thu đi n, Tr ng i h c K thu t à n ng và đã đ c áp d ng th nghi m đ tính toán dòng ch y tràn vùng Vân C c- p áy, l u v c sông H ng đo n tr c

d ki n ng n và ng c l i Trong nghiên c u này c ng đã s d ng ch c n ng c p

nh t m c n c và l u l ng tính toán theo m c n c và l u l ng th c đo t i các

v trí biên đ u vào

1.2 c đi m t nhiên vùng nghiên c u

1.2.1 c đi m v trí đ a lý

Dòng chính sông C u b t ngu n t dãy núi V n On đ cao 1.175m thu c

Ch n, t nh B c C n Chi u dài sông tính t i Ph L i là 290km, di n tích l u v c

6.030km2 N u tính các ph l u có chi u dài 10km tr lên thì t th ng ngu n v

đ n ch nh p l u các sông Th ng v i sông C u có t t c 27 ph l u, trong đó ch

có kho ng 5 ph l u l n có di n tích l u v c t vài tr m đ n trên 1000km2 còn l i

Hình 1.2: B n đ hành chính t nh B c Ninh

Hinh 1.3: i m cu i Sông C u nh p l u v i Sông Th ng t nh B c Ninh

Hình 1.4: Khu v c nghiên c u sông C u t nh B c Ninh

1.2.2 c đi m đ a hình

a hình c a t nh nhìn chung có h ng d c t B c xu ng Nam và t Tây sang ông, vùng đ ng b ng chi m t i kho ng 99,5% di n tích toàn t nh th ng có cao đ t 3-7 m, 0,5% di n tích còn l i là đ a hình đ i núi th p cao đ trong kho ng

100-200 m, ngoài ra còn m t s đ i bát úp n m r i rác m t s huy n Qu Võ, Tiên Du và Gia Bình Các khu tr ng th p các huy n: Yên Phong, T S n, Tiên

Du, Qu Võ, Gia Bình, L ng Tài khó tiêu thoát, hay b úng ng p vào mùa m a

V i d ng đ a hình nh trên nên B c Ninh có đi u ki n thu n l i phát tri n đa d ng cây tr ng, v t nuôi, luân canh nhi u cây tr ng và canh tác nhi u v trong n m Song

c ng có khó kh n là ph i xây d ng các công trình t i, tiêu c c b và đòi h i l a

ch n c c u cây tr ng v t nuôi thích h p đ i v i t ng d ng đ a hình m i phát huy

đ c h t ti m n ng đ t đai c a t nh

1.2.3 c đi m đ a ch t

C u trúc đ a ch t t nh B c Ninh mang nh ng nét đ c tr ng c a vùng s t tr ng sông H ng, b dày tr m tích đ t ch u nh h ng rõ r t c a c u trúc m ng và B c Ninh c ng n m trong mi n ki n t o ông B c, B c B nên c u trúc đ a ch t còn mang tính ch t c a vòng cung ông Tri u vùng ông B c Toàn t nh có m t các lo i

đ t đá có tu i Cambri đ n đ t , song nhìn chung có thành t o Kainozoi ph trên các thành t o c ây là thành t o chi m u th v đ a t ng lãnh th Các thành t o Triat phân b trên h u h t các dãy núi, thành ph n th ch h c ch y u là cát k t, s n k t B

dày các thành t o đ t bi n đ i theo quy lu t tr m tích t B c xu ng Nam các vùng núi do b bóc mòn nên b dày c a chúng còn r t m ng, càng xu ng phía Nam

b dày có th đ t t i 100m, trong khi đó vùng phía B c ( áp C u) b dày ch đ t t

30 – 50m

1.2.4 c đi m th nh ng

Theo b n đ th nh ng t l 1/25.000 toàn t nh B c Ninh do Vi n Quy

ho ch và thi t k Nông nghi p l p n m 2000 thì trên đ a bàn t nh có các lo i đ t

nh sau:

B ng 1-1: T ng h p di n tích đ t trên đ a bàn t nh B c Ninh

(ha)

T l (%)

Trong đó, đ t phù sa gley c a h th ng sông H ng (Phg) chi m di n tích ch

y u (11.148,95ha), chi m 13,55% di n tích đ t t nhiên t phù sa gley c a h

th ng sông Thái Bình (Pg) chi m di n tích l n th hai (10.916,74ha), chi m 13,27% di n tích đ t t nhiên phân b d c h th ng sông C u thu c các huy n Yên Phong, Qu Võ Các lo i đ t này ch y u tr ng 2 v lúa

1.2.5 c đi m h th ng sông ngòi

B c Ninh có h th ng sông ngòi khá d y đ c, m t đ l i sông cao, trung bình t 1-1,2 km/km2 và g n nh 4 m t đ u có sông là ranh gi i v i các t nh, phía

B c có sông C u là ranh gi i v i t nh B c Giang, phía Nam có sông Bùi là ranh gi i

v i huy n C m Giàng t nh H i D ng, phía ông có sông Thái Bình là ranh gi i

v i huy n Nam Sách t nh H i D ng, phía Tây B c có sông Cà L là ranh gi i v i huy n Sóc S n thành ph Hà N i

Sông C u đ c coi là dòng chính c a sông Thái Bình, b t ngu n t vùng núi

Phia – Deng (1527m) phía đông nam dãy Pia – Bia – Óc, ch y qua các t nh B c

C n, Thái Nguyên, B c Giang, V nh Phúc và B c Ninh, ch y vào sông Thái Bình (g p sông Th ng) t i phía th ng l u Ph L i kho ng 1÷2km Sông C u có di n tích l u v c 6,030km2

, v i chi u dài l u v c kho ng 290km

Sông Th ng b t ngu n t dãy núi Na – Pa – Ph c cao 600m g n ga B n

Th thu c huy n Chi L ng t nh L ng S n, ch y qua các huy n Chi L ng, H u L ng

c a t nh L ng S n, huy n L ng Giang, Yên D ng t nh B c Giang, ti p nh n sông

L c Nam cu i huy n Yên D ng r i g p sông C u t i th ng l u Ph L i Sông

Th ng có di n tích l u v c 6,650km2, chi u dài l u v c kho ng 157 km

Sông L c Nam đ c coi là nhánh c p 1 c a sông Th ng Sông b t ngu n t

vùng núi Kham – Sâu – Chòm cao 700m Tây b c ình L p t nh L ng S n, ch y theo h ng Tây B c – ông Nam đ n ình L p r i chuy n h ng ông B c – Tây Nam ch y vào t nh B c Giang t i xã An L c, huy n S n ng Sau đó ch y qua các huy n L c Ng n, L c Nam r i đ vào sông Th ng t i làng Cõi, cách c a sông

Th ng (ch h p l u sông C u – sông Th ng) kho ng 9-10km Sông L c Nam có

di n tích l u v c 3070km2, chi u dài l u v c kho ng 175km

Sông u ng là phân l u c a sông H ng, chuy n n c sông H ng ch y vào sông Thái Bình h l u Ph L i kho ng 3km Khi ch y t i N u Khê, cách Ph L i kho ng 7km, sông Thái Bình tách làm 2 nhánh: dòng chính và sông Kinh Th y Dòng chính sông Thái Bình ch y qua tr m th y v n Cát Khê (cách h l u Ph L i 8km), u n khúc qua c u Phú L ng và tr m th y v n Phú L ng (cách Ph L i 19km) và sau đó l i có phân l u sông Gùa, ti p đó có phân l u sông Mía g n C u

Xe, r i nh n thêm n c sông Lu c t sông H ng ch y t i Quý Cao phía h l u Quý Cao, sông Thái Bình l i có thêm phân l u sông M i Sau đó, dòng chính sông Thái Bình ch y ra v nh B c B t i c a Thái Bình Nh v y, sông Thái bình ti p

nh n n c sông H ng t các phân l u sông u ng, sông Lu c; b n thân sông Thái Bình có các phân l u: sông Kinh Th y, sông Gùa, sông M i và sông Mía

Sông Cà L là ph l u c p I th 24 c a sông C u, b t ngu n t dãy núi Tam

o, đ cao 300m, nh p vào b ph i c a sông C u t i L ng Phúc, chi u dài sông là 89km, di n tích l u v c 881km2, h s u n khúc c a sông l n (3,7) o n qua t nh B c Ninh dài 6,5km t Yên Ph (H Yên Phong) đ n Tam Giang (H Yên

Phong)

Th ng ngu n sông có đ d c l n t 2,5 - 5,3%o, lòng sông h p, nên th i gian t p trung n c nhanh, d ng l nh n, th i gian l ng n o n t Ph L v

L ng L lòng sông r ng h n T i tr m Phú C ng đo đ c m c n c l n nh t là 9,14m vào tháng 8/1971, do có n c v t c a sông C u v mùa l n c sông th ng cao h n n i đ ng, vi c tiêu úng ra sông Cà L b ng t ch y khó, vì v y n c trong

đ ng có xu th d n v phía sông C u tiêu ra c ng V ng Nguy t ho c b m ra Ng Huy n Khê r i tiêu ra sông C u qua c ng ng Xá (ho c b m v i b ng tr m b m

v i ng Xá khi l sông C u cao c ng ng Xá đóng)

Sông Ng Huy n Khê là ph l u c p I th 26 c a sông C u, b t ngu n t

m Thi p (Mê Linh) ch y qua phía Tây huy n ông Anh, qua c ng đi u ti t C Loa nh p vào sông Ng Huy n Khê t i c u D ng (xã D c Tú) Sông dài 27 km,

di n tích l u v c 145 km2

o n qua B c Ninh dài 24km t Châu Khê (H T S n)

đ n V n An (TP B c Ninh), đ vào b ph i sông C u t i c ng ng Xá

Sông Ng Huy n Khê có cao trình đáy 0,1 – 1,0m, đ r ng trung bình 30 - 50m Sông có nhi m v chuy n t i n c m a t l u v c m Thi p và l u l ng t các tr m b m c a các khu tiêu n i đ ng nh các tr m b m Xuân Canh, L c Hoà, Liên àm, Tr nh Xá, Ngh a Khê, Minh c r i chuy n t i ra sông C u qua c ng

ng Xá (ho c b m v i b ng tr m b m v i ng Xá khi l sông C u cao c ng

ng Xá đóng) Ngoài ra nó còn đ c s d ng đ d n n c t sông u ng đ n các

tr m b m d c hai bên b sông Ng huy n khê đ t i lúa và hoa màu trong mùa

c n M c n c sông Ng Huy n Khê vào mùa l t Long T u v ng Xá chênh

l ch nhau không đáng k Do đê sông Ng Huy n Khê th p, m ng và y u nên khi

m c n c trong sông lên t i 6,8m (t i c ng ng Xá) thì các tr m b m tiêu vào sông ph i ng ng ho t đ ng, lúc này nó nh m t h ch a, n u m c n c trong sông

ti p t c lên, tr m b m v i ng Xá ph i ho t đ ng b m v i đ gi m c n c trong sông t i c ng ng Xá không v t quá 6.8m theo quy trình ho t đ ng c a h th ng

1.2.6 c đi m khí t ng, khí h u

1) M ng l i tr m khí t ng và đo m a

Trong t nh B c Ninh và vùng lân c n có 3 tr m khí t ng, 7 tr m đo m a v không gian phân b khá đ u, đ ng th i chu i tài li u quan tr c khá dài r t thu n l i cho vi c phân tích, đánh giá các y u t đ c tr ng khí h u c a t nh M ng l i tr m khí t ng và tình hình quan tr c nh sau:

B ng 1-2: M ng l i tr m khí t ng và đo m a trên đi bàn t nh B c Ninh và các

vùng lân c n

B c

Kinh đ ông

Nhìn chung tài li u t n m 1960 tr l i đây đã đ c ki m đ nh, ch nh biên đ m

b o đ tin c y đ đ đánh giá các đ c tr ng y u t khí t ng và đo m a

Hà N i 81,7 84,2 86,2 86,1 83,1 81,9 83,0 85,0 83,5 80,7 79,5 79,4 82,9

H i D ng 83,0 85,7 88,8 89,9 86,5 84,2 83,9 87,0 86,0 83,2 80,4 80,2 84,9

5) B c h i

T nh B c Ninh có l ng b c h i đây t ng đ i cao, trung bình nhi u n m

t 950 đ n 990 mm/n m, cao nh t vào tháng V-VII, nh nh t t tháng II- IV

B c Ninh h ng gió th nh hành vào mùa hè là Nam, ông Nam và ông

B c vào mùa ông T c đ gió trung bình vào kho ng 1,5 - 2,5 m/s, t c đ gió l n

nh t th ng xu t hi n trong bão đã quan tr c đ c t i B c Ninh là 28 m/s, 31m/s t i

Hà N i và đ c bi t t i H i D ng lên t i trên 40 m/s ngày 23/VII/1980

Mùa m a B c Ninh th ng kéo dài 6 tháng b t đ u t tháng V đ n tháng X

l ng m a chi m 83-86% l ng m a c n m, mùa khô t tháng XI - tháng IV n m sau l ng m a ch có 14-17% t ng l ng m a n m M a nhi u nh t là tháng VII, VIII chi m t i 35-38% t ng l ng m a n m và trung bình đ t 200-300mm/tháng,

s ngày m a lên t i 15 - 20 ngày trong đó có t i 9 - 10 ngày có m a dông v i l ng

m a l n, th ng gây úng Hai tháng XII, I ít m a nh t l ng m a c hai tháng ch chi m 1,5-2,5% t ng m a n m, th m chí trong tháng không có m a gây ra tình

Qu Võ 14,8 17,1 35,9 82,4 164,6 213,5 219,1 268,9 188,2 114,1 43,9 12,5 1371,6

Th a 15,1 19,1 40,2 78,5 163,1 227,7 238,1 275,1 194,1 127,8 54,7 16,0 1443,6

T S n 12,5 17,4 25,3 90,7 157,8 211,5 241,6 300,8 195,9 118,9 39,4 16,2 1427,9 Tiên S n 12,2 17,2 21,5 91,7 178,1 203,1 233,8 264,1 193,0 135,3 46,6 11,4 1408,0

1.2.7 c đi m th y v n, dòng ch y

1) M ng l i tr m thu v n:

B c Ninh là t nh có nhi u h th ng sông l n ch y qua, tuy nhiên các tr m quan tr c và đo đ c th y v n ch đ c đ t trên các sông chính i v i các sông n i

đ ng ch quan tr c m c n c vào mùa m a l

B ng 1-8: M ng l i tr m th y v n trên các tuy n sông thu c

TT Tr m đo V trí Trên sông Y u t đo

Tài li u khí t ng, thu v n các tr m c b n đã đ c ch nh biên, có ch t

l ng tin c y đo đ c liên t c, h th ng cao đ , m c n c đã đ c đ a v cao đ

qu c gia H th ng tr m quan tr c m c n c n i đ ng ph c v cho công tác đi u

ti t các c ng trên các sông tr c chính ph c v cho t i và tiêu thoát úng, các tr m này quan tr c đ nh k theo l ch, ch đ quan tr c không đ y đ nh các tr m c b n Cao đ tr m thu c h th ng cao đ Thu l i c , tuy nhiên ch t l ng tài li u đ tin

c y đ s d ng cho tính toán, l p quy ho ch

2) Dòng ch y n m:

C ng nh l ng m a, dòng ch y c ng phân làm 2 mùa rõ r t là mùa l và mùa ki t Mùa l đây dài 5 tháng (VI – X), mùa l b t đ u ch m h n mùa m a

m t tháng và k t thúc cùng v i mùa m a (các tháng mùa l là tháng có l u l ng dòng ch y bình quân tháng l n h n l u l ng dòng ch y bình quân n m v i m t t n

su t xu t hi n ≥ 50%)

Mùa l ch kéo dài 5 tháng nh ng l ng dòng ch y mùa l chi m t 70 ÷ 80% l ng n c c n m c bi t mùa l n m 1958, t ng l ng dòng ch y mùa l chi m t i 88% l ng dòng ch y n m t i tr m Th ng Cát và t i tr m Phú C ng

l n nh t là 83,5% n m 1968 Tháng có dòng ch y l n nh t là tháng VIII chi m t i 30% l n h n l ng dòng ch y c a 7 tháng mùa ki t (22%), T i tr m Phú C ng vào n m 1972 dòng ch y c a 7 tháng mùa ki t ch chi m 19% trong khi đó ch riêng tháng VIII dòng ch y chi m t i 33% t ng l ng dòng ch y n m Trên sông u ng

t i tr m Th ng Cát đ c bi t có s thay đ i gi a giai đo n có h Hòa Bình 2007) và ch a có h (1957-1987) T ng l u l ng mùa l trung bình trong giai

(1988-đo n có h 73% gi m 6% so v i giai (1988-đo n ch a có h Hòa Bình

Mùa ki t kéo dài 7 tháng t tháng XI đ n tháng V n m sau, thành ph n dòng

ch y mùa ki t ch chi m t 20 ÷ 30% l ng n c c n m Tháng có dòng ch y nh

nh t là tháng II, tháng III và tháng IV, l ng dòng ch y các tháng này ch chi m kho ng 2 ÷ 3% l ng n c c n m Trên sông u ng t i tr m Th ng Cát giai

đo n có h Hòa Bình l u l ng mùa ki t đ c c i thi n đáng k , l u l ng mùa

ki t trung bình giai đo n này là 27% so v i giai đo n ch a có h Hòa Bình l u

l ng trung bình mùa ki t giai đo n này ch là 21%

ra m a l n th ng là l chính v Trên sông u ng m c n c l khá cao, t i

Th ng Cát Hmax = 13,68m (tháng VIII/1971) ch th p h n Hà N i cùng th i gian là 0,45m Nh v y m c n c ngoài sông u ng cao h n cao trình m t ru ng trong

đ ng t 5 - 10m d c m t n c mùa l trên sông u ng trung bình 0,1%o, vì v y

vi c tiêu n c trong n i đ ng ra sông u ng r t khó kh n

Ngoài l ng m a t i ch tham gia vào l sông Thái Bình nói chung, h du sông Thái Bình nói riêng còn có ngu n l đ c phân t sông H ng qua hai sông

u ng và sông Lu c quy t đ nh tính ch t và đ l n l h du sông Thái Bình nh

h ng n c v t c a sông u ng đ n quá c a sông Công trên sông C u, B n Thôn trên th xã B c Giang c a sông Th ng, và quá th tr n Chu trên sông L c Nam

Tr ng h p khi n c l sông H ng r t l n làm cho n c l sông Thái Bình l i,

nh l tháng 8 n m 1969 l u l ng l n nh t c a sông Thái Bình Ph L i (th ng

l u ra c a sông u ng) ch còn 1.820 m3/s và có khi n c sông H ng ch y ng c

t i Ph L i cách c a u ng h n 5 km v phía th ng l u

T n m 1971 đê đã đ p cao h n và bao thành nhi u vùng, m c n c cao các

n m kéo dài ngày h n nhi u: Tr c n m 1967 ch còn có 3 n m 1937,1945 và n m

1966 có t 1 ÷ 5 ngày m c n c Ph L i đ t trên 5,5 m ( ng v i báo đ ng 3) T

n m 1968 ÷ 1971 sông H ng, sông Thái Bình có m c n c l 7 ÷ 12m đ c bi t n m

1971 có 36 ngày đ t trên 5,5 m Nh ng t n m 1978 đ n n m 2000 (tr n m 1981),

n m nào m c n c Ph L i c ng v t trên 5,5 m v i kho ng 5 ÷ 15 ngày, v t 4,5 m

t 23 ÷ 50 ngày c bi t n m 1990 l sông H ng kéo dài nên đã có 17 ngày v t trên 5,5 m; 46 ngày v t 4,5 m và 78 ngày v t 3,5 m

Bùn cát trong sông đ c sinh ra do tác đ ng t ng h gi a dòng n c và b

m t l u v c L ng bùn cát trong sông có quan h m t thi t v i: đ d c l u v c, tình hình m t đ m, đây ch y u là l p ph th c v t trên b m t l u v c c bi t

nh ng n m g n đây dòng ch y bùn cát không còn mang tính t nhiên n a, do có tác

đ ng c a con ng i nh vi c ch t phá r ng, làm r y phát n ng, c y cày tr ng tr t, làm thay đ i tình hình m t đ m Vi c xây d ng các h ch a th ng ngu n c ng

làm thay đ i không nh đ n hàm l ng bùn cát trong sông

Nh ng nh h ng l n nh t đ n l ng bùn cát trong sông v n là dòng ch y

L ng bùn cát l n nh t t p trung vào mùa l Theo tài li u t i Th ng Cát, vào mùa

l , đ đ c bình quân tháng vào kho ng 950 ÷ 1200g/m3 Tháng có l ng bùn cát

nh nh t là các tháng mùa ki t th ng d i 150g/m3, nh nh t là 10g/m3 (IV/1979)

Hàm l ng bùn cát l n nh t đ t 4.090 g/m3 vào ngày 3/IX/2000

5) Th y tri u:

a) Ch đ tri u, m c n c tri u:

T nh B c Ninh thu c đ ng b ng B c B tr c ti p ch u nh h ng c a thu tri u V nh B c B Ch đ thu tri u đây là nh t tri u, th i gian trung bình m t con tri u trong mùa c n là 25h, th i gian tri u lên kho ng 12h và th i gian tri u

xu ng là 13h Biên đ lúc tri u c ng đ t 2,6 ÷ 3,6m, lúc tri u kém đ t 0,5m lên thu tri u là chênh l ch m c n c đ nh tri u và chân tri u, c kho ng 15 ngày

có 1 k n c c ng và 1 k n c ròng

Trong n m m c n c tri u trung bình tháng l n nh t th ng vào tháng X và

th p nh t vào tháng III M c n c bi n cao nh t và th p nh t đã x y ra m i tr m

có khác nhau Chênh l ch tri u l n nh t Hòn D u là 3,94 (23/8/1968) ng v i chu k xích v c a m t tr ng, ch đ tri u c ng có chu k nh t đ nh do thiên v n quy t đ nh, kho ng 16,25m n m có m t th i k tri u m nh nh t, m t th i k tri u

b) Di n bi n th y tri u mùa ki t, mùa l :

V mùa ki t nh h ng c a thu tri u trên sông H ng có th đ t gi i h n t i

đa v i kho ng cách 180-185 km t bi n, th c t phía th ng l u Hà N i kho ng trên d i 5-10 km N u dùng s li u th c đo m c n c t ng gi trong mùa c n t tháng I t i tháng IV c a các tr m d c sông H ng t Ba L t t i Hà N i cho th y dao

đ ng tri u t i Hà N i v mùa c n có th đ t t 8-10 cm nh tr ng h p m c n c trong 2 gi t ngày 28-30/III/1965 t i Hà N i, biên đ tri u l n nh t là 0,08 m ngày 28/III/1965 ng v i biên đ tri u trong ngày t i Hòn D u là 2,67 m nh h ng c a thu tri u v mùa c n rõ nh t là t d i c ng Xuân Quan 10 km tr xu ng

Sông u ng có đ d c khá l n, thu tri u xâm nh p không sâu, v mùa ki t

ch th ng t i B n H v i biên đ m c n c ngày nh , trung bình ngày kho ng 0,20 m T i tr m Th ng Cát không còn th y nh h ng c a thu tri u

V mùa l thì dao đ ng tri u ch nh h ng vào sâu không quá 50 km trên sông Thái Bình và không quá 30 km trên sông H ng Mùa l tri u không nh h ng lên t i B c Ninh

c) nh h ng c a th y tri u đ n vi c c p n c và tiêu thoát l :

Th y tri u gây nh h ng không nh đ n vi c c p n c và tiêu thoát l , vào mùa khô do l ng n c trong sông nh do đó th y tri u xâm nh p vào trong sông sâu h n Do nh h ng c a thu tri u trong nh ng pha tri u lên m c n c đ c nâng cao t o đi u ki n thu n l i cho vi c l y n c t i ru ng M t khác, do s dao

đ ng c a m c n c trong vùng ch u nh h ng c a thu tri u có chu k , vì th có

th ch đ ng đ c k ho ch t i

Mùa l tri u không nh h ng lên t i B c Ninh, nh ng phía h du nh ng lúc tri u c ng, m c n c h l u dâng cao gây đ ng, ng p úng khó kh n cho vi c tiêu úng thoát l , vì v y ph i l i d ng lúc tri u rút đ tiêu úng thoát l

1.3.1 Dân s

Theo niên giám th ng kê c a t nh B c Ninh, n m 2010 toàn t nh có 1.038.200 ng i Dân s thành th kho ng 268.500 ng i, chi m 25,86% dân s c a

toàn t nh M t đ dân s toàn t nh là 1.261 ng i /km2 đã khi n cho B c Ninh là

t nh có m t đ dân s cao th 3 trong c n c, sau thành ph H Chí Minh và thành

ph Hà N i, cao g p 4,78 l n m t đ dân s toàn qu c (263 ng i /km2) T l t ng dân s t nhiên c a toàn t nh đã có xu h ng gi m trong nh ng n m g n đây, t 1,51% n m 1996 xu ng còn 1,3% n m 2000 và gi m xu ng còn 1,25% n m 2005,

nh ng l i có xu h ng t ng m t chút lên 1,31% n m 2008, 1,27% n m 2009 và 1,11% n m 2010

B ng 1-10: B ng th ng kê dân s t nh B c Ninh n m 2010

tu i lao đ ng (ng i)

T l

t ng dân s

(Ngu n: Niên giám th ng kê t nh B c Ninh n m 2010)

Dân s t ng đã đóng góp m t l c l ng lao đ ng d i dào cho toàn t nh, làm

n n t ng đ phát tri n kinh t theo h ng công nghi p hoá, hi n đ i hoá Nh ng m t

th c tr ng c n nhìn nh n là s gia t ng dân s di n ra trong b i c nh n n kinh t không đáp ng k p đã làm cho dhđ v đ t , đ t xây d ng, đ t canh tác, l ng th c,

th c ph m t ng theo t o nên s c ép r t m nh m lên tài nguyên đ t v n đã h n h p

c a t nh, kéo theo đó v n đ v an ninh, tr t t xã h i, v n hoá và môi tr ng c ng

b nh h ng không nh

1.3.2 Lao ng

Theo niên giám th ng kê t nh n m 2012, s lao đ ng đang làm vi c trong các

ngành kinh t là 593.100 ng i, chi m 57,1% dân s c a t nh, lao đ ng nông - lâm

nghi p - thu s n là 284.600 ng i, chi m 48% dân s lao đ ng và chi m 29% dân

s c a t nh Quan sát l c l ng lao đ ng phân b theo các ngành t n m 1997 –

2010 cho th y có s chuy n d ch m nh v c c u lao đ ng theo các ngành kinh t

L c l ng lao đ ng ngành nông – lâm nghi p gi m t 431.600 ng i n m 1997

xu ng còn 356.300 ng i n m 2005 và ch còn 284.600 ng i n m 2010 t ng ng

t l lao đ ng nông – lâm nghi p gi m t 86,1% n m 1997 xu ng còn 63,3% n m

2005 và gi m m nh xu ng còn 48% n m 2010 L c l ng lao đ ng công nghi p và

xây d ng t ng m nh, đ c bi t là l c l ng lao đ ng ngành công nghi p ch bi n đã

t ng t 26.858 ng i (chi m 6,12% dân s lao đ ng) n m 1996 lên 59.201 ng i

(chi m 11,26% dân s lao đ ng) n m 2000 và t ng m nh lên 185.005 (chi m 30%

dân s lao đ ng) vào n m 2010 Ngành d ch v có 119.900 lao đ ng n m 2010

chi m t tr ng 20,2% t ng m nh so v i n m 2000 (có 44.686 lao đ ng chi m t

tr ng 8,5% dân s lao đ ng)

1.3.3 Tình hình phát tri n kinh t

Tính đ n n m 2012, n n kinh t t nh B c Ninh t ng tr ng cao, đ t đ c

nh ng thành t u quan tr ng T ng s n ph m (GDP) giai đo n 2006 - 2010 t ng bình quân 15,3% /n m, cao h n 1,4%/n m so v i giai đo n 2001-2005 (13,9%/n m) Trong đó, nông nghi p t ng 3,2%, công nghi p-xây d ng t ng 36,9%, d ch v t ng

32,9%

T ng s n ph m trên đ a bàn (GDP – theo giá th c t ) n m 2010 đ t 37.111 t

đ ng, n m 2011 c đ t 46.760 t đ ng , c c u kinh t trong nh ng n m qua có

b c chuy n d ch m nh theo h ng gia t ng t tr ng ngành công nghi p – xây

d ng, d ch v và gi m d n t tr ng ngành nông nghi p K t qu t ng tr ng kinh t

đ t m c cao góp ph n c i thi n đ i s ng nhân dân trong t nh GDP bình quân đ u

ng i c a t nh t ng d n theo các n m: n m 2009 đ t 1.501 USD/ng i, t ng h n

2,8 l n so v i n m 2005 và t ng g p 6 l n so v i n m 2000; n m 2010 đ t 1.832 USD/ng i, t ng 1,22 l n so v i n m 2009; n m 2011 đ t 2.130 USD/ng i, t ng

1,42 l n so v i n m 2009

ánh giá k t qu th c hi n phát tri n kinh t xã h i t nh B c Ninh trong 5

n m giai đo n t 2006 – 2010 đã đ t đ c nh ng k t qu ch y u sau:

- Kinh t t ng tr ng cao: Bình quân 5 n m đ t 15,3%, cao h n m c bình

quân giai đo n 2001-2005 (13,9%)

- Quy mô n n kinh t t ng nhanh, n m 2010 GDP đ t 9.697 t đ ng, g p 2

Ch tiêu n v 2005 2006 2007 2008 2009 2010

3 L ng th c bình quân đ u

4 GDP bình quân đ u ng i USD 530 656 953 1307 1501 1832

(Ngu n: Niên giám th ng kê t nh B c Ninh n m 2010)

1.3.4 M c tiêu phát tri n kinh t xã h i ch y u

1) M c tiêu t ng quát:

T p trung m i ngu n l c đ y m nh công nghi p hoá, hi n đ i hoá Phát tri n công nghi p công ngh cao, nông nghi p phát tri n toàn di n theo h ng hi n đ i,

b n v ng Xây d ng nông thôn m i; nâng cao ch t l ng ngu n nhân l c và an sinh

xã h i Ph n đ u đ n n m 2015 c b n tr thành t nh công nghi p theo h ng hi n

đ i và thành ph tr c thu c Trung ng vào n m 2020

2) Các ch tiêu c th :

a) V phát tri n kinh t :

- T c đ t ng tr ng GDP bình quân giai đo n (2011 - 2015) hàng n m đ t

13 -14%; trong đó, công nghi p - xây d ng t ng bình quân 15-16%; d ch v t ng

13,5-14,5%; nông, lâm nghi p và thu s n t ng 1,7 - 2% T tr ng nông, lâm nghi p và th y s n kho ng 6,2%, công nghi p và xây d ng 69,4%, d ch v 24,4% GDP bình quân đ u ng i đ t 3.500USD (giá tr th c t )

- GTSX công nghi p n m 2015 đ t 60.000 t đ ng; nông nghi p 2.800 t

đ ng, ph n đ u đ n n m 2015 s xã đ t tiêu chí nông thôn m i là 50%

- Kim ng ch xu t kh u t ng bình quân hàng n m 26,2%, đ n n m 2015 t ng kim ng ch xu t kh u đ t 4 t USD; nh p kh u t ng bình quân hàng n m 24,9% đ t

l th i gian s d ng lao đ ng nông thôn đ t trên 80%

- Phát tri n ngu n nhân l c, t l lao đ ng qua đào t o ngh đ t 60%, trong

đó nông thôn 45%

- Gi i quy t vi c làm bình quân hàng n m t 26 - 27 nghìn lao đ ng, trong

đó 50% lao đ ng n ; chuy n d ch m nh c c u lao đ ng xã h i theo h ng gi m t

tr ng lao đ ng trong khu v c nông nghi p, đ n n m 2015 lao đ ng trong khu v c nông nghi p còn kho ng 30%

- Ph n đ u đ n n m 2015, 100% các tr ng h c đ c kiên c hoá, ph n đ u 69%, 100% tr ng ti u h c, 78,3% tr ng trung h c c s và 69,5% tr ng trung

h c ph thông đ t chu n qu c gia Th c hi n đ án phát tri n v n hoá nông thôn

m i: 100% xã, ph ng, th tr n, thôn, làng, khu ph xây d ng Trung tâm v n hoá

th thao đ t chu n; 75% thôn, làng, khu ph , 85% s h , 95% công s đ t chu n

v n hoá; b o t n và phát huy các giá tr v n hoá truy n th ng v t th và phi v t th ;

đ y m nh phong trào TDTT qu n chúng, th thao thành tích cao

- n đ nh quy mô dân s , duy trì m c gi m sinh hàng n m 0,2 - 0,3‰, đ n

n m 2015 t l t ng dân s t nhiên còn 1,1%; t l tr em d i 5 tu i b suy dinh

c p, 95% c quan đ c công nh n c s v n hoá

B ng 1-13: D báo dân s và nh p đ t ng dân s t nh B c Ninh

(Ngu n: Quy ho ch t ng th PTKTXH t nh B c Ninh đ n n m 2020)

n n m 2015, d ki n t c đ t ng dân s t nhiên bình quân kho ng 0,95%/n m, d báo dân s trên đ a bàn t nh kho ng 1.102.000 ng i Giai đo n

2016-2020, d ki n t c đ t ng dân s t nhiên bình quân kho ng 0,9%/n m, d báo dân s trên đ a bàn t nh n m 2020 kho ng 1.152.000 ng i

Trên c s xu h ng phát tri n c a l c l ng lao đ ng trên đ a bàn t nh trong các giai đo n phát tri n v a qua, d báo dân s trong đ tu i lao đ ng c a t nh đ n

n m 2015 kho ng 705.200 ng i, chi m 64% dân s t nh, đ n n m 2020 kho ng 731.700 ng i, chi m 63,5% dân s t nh

c) V b o v môi tr ng:

- Môi tr ng đ c gi v ng, gi i quy t c b n tình tr ng ô nhi m các làng ngh n n m 2015, kho ng 98% dân s đ c s d ng n c h p v sinh; thu gom 100% và x lý 70% rác th i sinh ho t, ch t th i công nghi p, ch t th i y t

- n n m 2020 100% dân s đ c s d ng n c s ch, thu gom và x lý 100% rác th i sinh ho t, qu n lý và x lý 100% ch t th i nguy h i

- B o t n và s d ng h p lý các ngu n tài nguyên thiên nhiên, b o v đa

d ng sinh h c, các di s n v n hoá v t th và phi v t th đ c b o t n và tôn t o

1.4 Tình hình l l t, úng ng p và các nguyên nhân gây ra l l t cho các tuy n sông C u có đê khu v c t nh B c Ninh

1.4.1 Hi n tr ng và di n bi n l l t gây ng p úng

1) Giai đo n tr c n m 1996

Giai đo n t tr c n m 1996 có m t s tr n l l n đã x y ra vào các n m 1969,1971, 1986 Trong các tr n l này n c t th ng ngu n sông H ng ch y v

k t h p v i m a l n n i đ ng đã làm cho m c n c sông dâng cao, gây tràn và v

m t s tuy n đê b i, làm ng p l t m t s nhà dân và gây ng p m t s di n tích đ t canh tác lúa, hoa màu, gây nh h ng đ n đ i s ng nhân dân

2) Giai đo n t n m 1996

Trong giai đo n này, do có s tham gia đi u ti t l c a các h ch a th ng ngu n, l ng l v gi m nên m c n c l hàng n m trên sông C u không l n M t khác trong nh ng n m g n đây do h th ng đê đã đ c c ng c và nâng c p có kh

n ng ng n đ c n c l ng v i báo đ ng 2, báo đ ng 3

tài ti n hành đánh giá hi n tr ng l l t m t s n m l đi n hình trong th i

gian g n đây

- N m 2006:

Tình hình thiên tai l t bão x y ra m c bình th ng, các c n bão ho t đ ng

bi n ông không nh h ng đ n đ i s ng c ng nh s n xu t c a nhân dân L

trên sông C u m c th p, đ nh l cao nh t xu t hi n vào 11h ngày 20/8 v i m c

5,96 m cao h n m c báo đ ng III là 0,16 m nên ch a xu t hi n các s c

- N m 2007:

i v i t nh B c Ninh thiên tai, l bão x y ra m c bình th ng, các c n bão h u nh không nh h ng đ n đ i s ng c ng nh s n xu t c a nhân dân L

trên sông C u m c th p, đ nh l cao nh t m c 3,94 m cao h n m c báo đ ng I

là 0,14 m(19h ngày 07/8) các c n bão ho t đ ng bi n ông h u nh không nh

h ng đ n th i ti t c a t nh nên không có m a l n t p trung Vì v y, h th ng đê

đi u n đ nh, không có di n tích úng ng p nh h ng đ n s n xu t và đ i s ng c a

nhân dân

- N m 2008:

i v i l sông C u t nh B c Ninh, không ch u nh h ng tr c ti p c a bão,

song do m a l n th ng ngu n các tri n sông trong t nh xu t hi n 02 đ t l chính

v vào tháng 8, cu i tháng 9 và m t đ t l trái v vào đ u tháng 11 n m 2008 Di n

bi n đê đi u và l các tri n sông nh sau:

* t l t ngày 10 ÷ 20/08/2008 do nh h ng c a hoàn l u bão s 4: Tri n

* t l t 25 ÷ 30/09/2008 do nh h ng c a hoàn l u bão s 6: sông C u

m c báo đ ng s 3

* t l t 1 ÷ 10/11/2008 do nh h ng c a d i h i t trên cao và gió mùa đông B c: H u h t các t nh thu c đ ng b ng B c b đ u b nh h ng và m a l n

trên di n r ng, các vùng trong t nh có m a to đ n r t to, l ng m a bình quân trên

400mm gây úng ng p kho ng 10.000ha lúa mùa mu n, hoa màu cây v đông và

di n tích nuôi tr ng thu s n, c tính thi t h i lên đ n 119 t đ ng L sông C u

v t m c báo đ ng s 3

Do nh h ng c a m a l , h th ng đê đi u c a t nh đã xu t hi n m t s s

c ph i t p trung ch đ o x lý kh n c p trong mùa l là:

- S c s t mái c đê phía đ ng t i K45.300 ÷ K45.800 tuy n h u C u huy n

Yên Phong S c phát hi n ngày 10/08/2008 khi n c sông C u v t m c báo

đ ng s 3 t i khu v c K45.300 ÷ K45.500 đê h u C u thu c đ a ph n xã Tam a

huy n Yên Phong xu t hi n cung s t mái c đê phía đ ng dài kho ng 50 ÷ 60m n

vào mép, m t c đê, v t n t r ng 5 ÷ 10cm, m t mái c đê th m l u n c trong t p

trung vào cung s t

- S c s t mái đê phía sông đê Ng Huy n Khê: t m a cu i tháng 10 đ u tháng 11 2008 l sông C u v t m c báo đ ng s 3, sông Ng huy n khê lên cao kéo dài nhi u ngày, mái đê phía sông thu c đ a bàn xã Phú Lâm huy n Tiên Du, xã

Phong Khê - Thành ph B c Ninh b s t c c b trên di n r ng n vào mép m t đê

- N m 2009:

T nh B c Ninh không b nh h ng tr c ti p c a bão và áp th p nhi t đ i,

m c n c l trên các tri n sông m c th p M c n c cao nh t t i sông C u

4.03m), không có m a l n nh h ng đ n s n xu t và đ i s ng c a nhân dân, h

th ng đê đi u n đ nh Tuy nhiên đã xu t hi n 3 s c đó là: S c n t mái đê phía

đ ng đê h u C u (Km39 -:- Km39.200); s c n t m t đê h u h u C u (Km 69.500

-:- Km70.00) các s c trên đã đ c báo cáo và x lý k p th i tr c mùa m a l

1.4.2 Nguyên nhân gây ra l l t cho các tuy n sông C u

Vào nh ng n m g n đây có s gia t ng m c n c tr m áp C u làm cho

m c n c l kéo dài nhi u ngày gây khó kh n vi c tiêu thoát l h du sông C u

Theo em có th do m t s nguyên nhân d i đây:

1) Nguyên nhân do thiên nhiên:

Nguyên nhân chính gây l l t, úng ng p là do có m a l n Trong nh ng n m

g n đây v i di n bi n b t th ng c a thiên nhiên, m a gây úng trên đ a bàn vùng nghiên c u có đ c đi m chung là l n v l ng, m nh v c ng đ (v t t n su t thi t k )

S g p g m a n i đ ng và l ngoài sông: Mùa l t tháng 6 đ n tháng 9 hàng

n m, l l n trên l u v c sông C u có th x y ra trong t t c các tháng này Nh ng

l n nh t v n là t p trung hai tháng VII & VIII so v i sông H ng thì l u v c các sông này nh h n nên ch sau m t tr n m a l n ng n ngày c ng đ gây ra l l n

trên sông c tr ng l c a các sông này là l núi ng quan h (H ∼ t) các

tr m th y v n trên sông có d ng tam giác đ ng cao l n và đáy ng n Hi n t ng

úng, l t các sông này ch x y ra h du, tr sông C u đo n Thái Nguyên v Thác

Hu ng do nh h ng c a đ p làm m c n c dâng cao l l n ngoài sông ch y u do

các lo i đ a hình th i ti t: giông, bão, áp th p nhi t đ i và h i t nhi t đ i v.v Các

lo i hình th i ti t này th ng gây m a kéo dài t 3 ÷ 5 ngày và bao trùm trên di n

r ng và chính nó c ng là nguyên nhân gây ra úng n i đ ng vì lúc này m c n c

ngoài sông cao nên n c trong đ ng không th tiêu t ch y ra ngoài sông đ c

2) Nguyên nhân do đ a hình đ a m o đ a ch t

- Hê th ng đê đi qua nhi u vùng có n n đ a ch t m m y u, đ t đ p đê có hàm

l ng pha cát l n, không đ ng nh t nên v n còn nhi u ti m n khó l ng gây uy

hi p đ n an toàn c a đê đ c bi t khi có l cao, ngâm lâu và g p t h p có gió bão

l n Nh ng đo n đê có đ a ch t n n m m y u th ng xuyên xu t hi n đùn s i khi

m c n c sông v t m c báo đ ng s 2 và m c đ s i đùn có nguy c uy hi p đ n

an toàn c a đê khi n c sông m c trên báo đ ng s 3 Ngoài ra khi có l cao

ngâm lâu nhi u đo n đê th ng xu t hi n th m l u n ng có nguy c gây s t tr t mái đê phía đ ng

3) Nguyên nhân do con ng i

- Ho t đ ng nuôi tr ng th y s n ng n hói, ng n sông bi n thành quai đê,

ng n thoát l bi n thành tình tr ng l l t c c b

- Vi c khai thác cát s i d i lòng sông không có quy ho ch làm cho m t c t dòng ch y thay đ i, ng n c n dòng ch y khi n cho n c sông dâng lên làm s t l các b sông Các công trình đô th , các khu dân c t p trung bên b sông ít nhi u đã góp ph n thu h p thi t di n lòng d n, làm c n tr dòng ch y vào mùa l

- N n phá r ng phòng h đ u ngu n làm m t đi l p che ph th c v t khi n

l ng m a t trên đ nh núi trút xu ng nhanh gây thành l ng, l quét

1.5 V n đ còn t n t i và c n nghiên c u trên sông C u vùng có đê

- Tác đ ng c a bi n đ i khí h u ngày càng có xu th b t l i làm t ng nguy c thiên tai do l l t gây ra Chúng ta bi t r ng l ng dòng ch y sông ngòi luôn bi n

đ i tùy theo m c đ bi n đ i c a l ng m a, còn m a thì bi n đ i ph thu c vào nhi t đ không khí, mà l u v c sông C u là m t trong nh ng l u v c ch u nh

h ng r t l n c a bi n đ i khí h u, th nh ng trong t t c các quy ho ch th y l i nói riêng và quy ho ch phát tri n nói chung ch a xem xét v n đ này m t cách toàn

di n và khoa h c

- Hi n nay trên các tuy n sông C u thu c đ a bàn t nh B c Ninh, tình hình

khai thác cát s i đang di n ra h t s c ph c t p không có quy ho ch Ho t đ ng khai

thác và n o vét t n thu cát, s i lòng sông th i gian qua đã di n ra trên h u kh p các

sông trên đ a bàn t nh đ c bi t là trên sông C u Tình tr ng khai thác cát, s i trái

phép c a các t ch c, cá nhân t i nhi u đi m trên các tuy n sông đã làm nh h ng

x u đ n môi tr ng, nh h ng đ n ch t l ng đê đi u, làm thay đ i dòng ch y t

nhiên đó là nguyên nhân quan tr ng d n đ n xói l b , t ng c ng đ xâm th c đáy sông, đe do đ an toàn c a h th ng đê, kè, c ng Công ngh khai thác cát ch

y u là các xà lan có trang b các h th ng b m hút cát công su t l n ho c s d ng