Nghiên cứu đề xuất giải pháp quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn thị xã quảng yên

Đứng trước những vấn nạn trên Chính phủ, Bộ Xây dựng đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo các địa phương cũng như những quy định chế tài nhằm mục đích không để việc vi phạm trật tự xây dựng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

i

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tác giả Các kết quả nghiên cứu và các kết luận trong luận văn là trung thực, không sao chép từ bất kỳ một nguồn nào và dưới bất kỳ hình thức nào.Việc tham khảo các nguồn tài liệu đã được thực hiện trích dẫn và ghi nguồn tài liệu tham khảo đúng quy định

Tác giả luận văn

Bùi Đức Thiện

ii

LỜI CÁM ƠN

Với sự nỗ lực của bản thân cùng với sự giúp đỡ tận tình của thầy cô, đồng nghiệp, bạn

bè và gia đình, tác giả hoàn thành luận văn Tác giả xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Lê Văn Hùng, người đã tận tình hướng dẫn và vạch ra những định hướng khoa học, chỉ bảo và đóng góp các ý kiến quý báu trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tác giả cảm ơn các thầy cô giáo và cán bộ viên chức Trường Đại học Thủy lợi, cám

ơn tập thể lớp cao học 23QLXD22, cám ơn đồng nghiệp trong cơ quan, cùng gia đình

đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện thuận lợi về mọi mặt cho tác giả trong thời gian hoàn thành luận văn

Do thời gian và kiến thức còn hạn chế nên luận văn có những sai sót, tác giả rất mong nhận được sự chỉ bảo, đóng góp ý kiến của thầy cô, đồng nghiệp để giúp tác giả hoàn thiện kiến thức

Trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Bùi Đức Thiện

iii

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH v

DANH MỤC BẢNG BIỂU vi

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích của đề tài 2

3 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

5 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 3

6 Kết quả dự kiến đạt được 3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ NHỮNG NĂM ĐỔI MỚI VÀ QUẢN LÝ TRẬT TỰ XÂY DỰNG 4

1.1 Tổng quan về tình hình phát triển xây dựng của thị xã Quảng Yên trong thời kỳ đổi mới 4

1.1.1 Khái niệm công trình xây dựng 4

1.1.2 Phân loại công trình xây dựng 4

1.1.3 Tình hình phát triển xây dựng của thị xã Quảng Yên trong thời kỳ đổi mới 5

1.2 Đặc điểm và tính chất của công trình xây dựng 11

1.2.1 Đặc điểm và tính chất của công trình xây dựng 11

1.2.2 Vai trò quản lý nhà nước các công trình xây dựng 15

1.3 Những khó khăn trong quản lý trật tự xây dựng 16

1.4 Kết quả của quá trình quản lý trật tự trong xây dựng 18

1.4.1 Kết quả quản lý trật tự xây dựng tại thành phố Hà Nội 19

1.4.2 Kết quả quản lý trật tự xây dựng tại thành phố Hồ Chí Minh 21

1.4.3 Kết quả quản lý trật tự xây dựng tại thành phố Hải Phòng 22

1.5 Tình hình vi phạm trật tự xây dựng trên địa bàn thị xã Quảng Yên 23

1.5.1 Tình hình vi phạm trật tự xây dựng trước khi thành lập thị xã (trước năm 2012) 23

1.5.2 Tình hình vi phạm trật tự xây dựng sau khi thành lập thị xã Quảng Yên (từ năm 2012) 24

iv

Kết luận chương 1 25

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ PHÁP LÝ TRONG QUẢN LÝ TRẬT TỰ XÂY DỰNG 26

2.1 Cơ sở khoa học và pháp lý quản lý trật tự trong xây dựng 26

2.1.1 Cở sở khoa học trong quản lý trật tự xây dựng 26

2.1.2 Cơ sở pháp lý trong quản lý trật tự xây dựng 27

2.1.3 Cơ sở thực tiễn trong quản lý trật tự xây dựng 28

2.2 Nội dung và hình thức quản lý trật tự xây dựng 30

2.2.1 Nội dung quản lý trật tự xây dựng 30

2.2.2 Hình thức quản lý trật tự xây dựng 31

2.3 Phân tích các tình huống có thể xảy ra trong việc quản lý trật tự xây dựng 33

2.3.1 Xây dựng sai phép, lấn chiếm đất công, xử lý vi phạm hành chính, buộc tháo dỡ, trả lại hiện trạng ban đầu 33

2.3.2 Xử lý hành vi vi phạm trật tự xây dựng công trình chưa có giấy phép xây dựng khi khởi công xây dựng công trình 37

2.4 Quy hoạch xây dựng và lập kế hoạch quản lý trật tự trong xây dựng 42

2.4.1 Quy hoạch xây dựng 42

2.4.2 Yêu cầu đối với từng loại quy hoạch xây dựng 43

2.4.3 Kế hoạch quản lý trật tự trong xây dựng 47

Kết luận chương 2 49

CHƯƠNG 3 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ TRẬT TỰ XÂY DỰNG TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ QUẢNG YÊN 50

3.1 Giới thiệu chung về thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh 50

3.1.1 Vài nét về thị xã Quảng Yên 50

3.1.2 Hiện trạng kinh tế thị xã Quảng Yên 51

3.1.3 Hiện trạng sử dụng đất thị xã Quảng Yên 54

3.1.4 Đánh giá tổng thể hiện trạng kinh tế - xã hội thị xã Quảng Yên 57

3.2 Thực trạng quy hoạch xây dựng và quản lý trật tự xây dựng tại Quảng Yên 59

3.2.1 Khái quát chung về thực trạng quy hoạch xây dựng tại thị xã Quảng Yên 59

3.2.2 Thực trạng quy hoạch tại một số phường, xã trên địa bàn thị xã Quảng Yên 59

3.2.3 Thực trạng quản lý trật tự xây dựng tại thị xã Quảng Yên 61

3.3 Đề xuất giải pháp tổ chức quản lý trật tự trong xây dựng trên địa bàn thị xã Quảng Yên 63

v

3.3.1 Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quy hoạch xây dựng 63

3.3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý trật tự trong xây dựng 65

Kết luận chương 3 85

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 86

1 Kết luận 86

2 Kiến nghị 86

TÀI LIỆU THAM KHẢO 88

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH Hình 1.1 Nhà khu phố cũ ở Quảng Yên 6

Hình 1.2 Nhà ở truyền thốngở Quảng Yên 7

Hình 1.3Nhà ở hiện đại ở Quảng Yên 8

Hình 1.4 UBND thị xã Quảng Yên 9

Hình 1.5 Các công trình nhà văn hóa thôn, xóm 10

Hình 1.6 Trường tiểu học xã Sông Khoai 10

Hình 1.7 Trường THCS xã Liên Vị 10

Hình 1.8 Chợ Rừng ở Quảng Yên 11

Hình 1.9 Tuyến phố dịch vụ ở Quảng Yên 11

Hình 1.10 Dự án 83 Ngọc Hồi - Hà Nội xây dựng không có giấy phép 18

Hình 1.11 Khu đô thị Mỗ Lao, Hà Đông, Hà Nội 20

Hình 1.12 Phá dỡ sai phạm tại dự án Thảo Điền Sapphire, thành phố Hồ Chí Minh 22

Hình 1.13 Hình ảnh vi phạm trật tự xây dựng tại Hải Phòng 23

Hình 2.1 Sơ đồ mối quan hệ giữa các loại quy hoạch xây dựng 43

Hình 2.2Sơ đồ phân cấp quản lý nhà nước về xây dựng 48

vi

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Mô tả phương pháp xử lý và kế hoạch hành động 41Bảng 3.1 Tổng hợp số liệu hiện trạng sử dụng đất 2014 55

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam là một trong số những quốc gia đang phát triển với tốc độ đô thị hóa cao, nhu cầu xây dựng nhà ở và các công trình hạ tầng (đường xá, cầu cống ) ngày càng nhiều Việc quản lý trật tự trong xây dựng đang là một trong những vấn đề nóng của cả nước Trong những năm gần đây tình hình vi phạm trật tự xây dựng diễn ra rất phức tạp, vấn nạn xây dựng trái phép, sai phép thường xuyên xảy ra Cho đến nay, việc quản

lý trật tự xây dựng trên địa bàn các địa phương vẫn còn lỏng lẻo; việc phát huy vai trò của các xã, phường, thị trấn trong việc quản lý địa bàn của mình chưa sâu sát, thực tế hiện nay chính quyền địa phương bỏ ngỏ việc quản lý trật tự xây dựng, đẩy trách nhiệm của mình cho cấp trên Ở nhiều đô thị mới còn non trẻ, việc tuyên truyền phổ biến pháp luật xây dựng đến cho người dân còn hạn chế, nhiều hộ dân còn chưa biết đến các thủ tục cơ bản về lĩnh vực xây dựng khi nâng cấp từ nông thôn lên đô thị Chính điều đó là những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc vi phạm trật tự xây dựng Đứng trước những vấn nạn trên Chính phủ, Bộ Xây dựng đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo các địa phương cũng như những quy định chế tài nhằm mục đích không để việc vi phạm trật tự xây dựng đô thị xảy ra.Nhưng vấn đề bất cập là mức xử phạt hành chính đối với từng hành vi kể trên vẫn còn quá thấp, chưa đủ tính răn đe cho những hành vi cố tình vi phạm đã dẫn đến tình trạng đa số người dân cố tình ngang nhiên xây dựng trái phép, chấp nhận xử phạt hành chính để bỏ qua công đoạn lập các thủ tục xin giấy phép do cơ quan có thẩm quyền cấp hoặc không chấp hành việc cưỡng chế phá dỡ công trình vi phạm.Tốc độ đô thị hoá phát triển mạnh khiến cho việc quản lý trật tự xây dựng, quản lý việc thực hiện theo quy hoạch ngày càng bộc lộ nhiều nhược điểm

và việc sắp xếp lại trật tự đô thị đảm bảo mỹ quan kiến trúc không phải ngày một ngày hai.Vì vậy quản lý tốt trật tự xây dựng giúp bộ mặt đô thị của cả nước thay đổi, việc quy hoạch hệ thống hạ tầng có tính đồng bộ và thống nhất hơn, môi trường sống, làm việc được cải thiện, giao thông thuận lợi, đô thị văn minh góp phần phát triển đất nước

2

Đó cũng chính là l ý do tác giả chọn đề tài “ Nghiên cứu đề xuất giải pháp quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn thị xã Quảng Yên”

2 Mục đích của đề tài

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng, phân tích và đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác

quản lý trật tự xây dựng ở thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh

3 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

Cách tiếp cận:

Tác giả dự kiến cách tiếp cận hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia và tiếp cận thực tế trên địa bàn nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu:

- Nghiên cứu tổng quan trên cơ sở thu thập, tổng hợp từ các công trình nghiên cứu, các báo cáo khoa học kết hợp với tổng kết kinh nghiệm thực tế

- Phương pháp kế thừa các sản phẩm khoa học các đề tài liên quan tới nội dung nghiên cứu

- Phương pháp chuyên gia: trao đổi với thầy hướng dẫn và các chuyên gia có kinh nghiệm

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là công tác quản lý trật tự xây dựng đô thị

Phạm vi nghiên cứu:

Công tác quản lý trật tự đô thị thời kỳ đổi mới, trọng tâm là trên địa bàn thị xã Quảng Yên

3

5 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa khoa học của đề tài:

Hệ thống được về quy phạm pháp luật, các nguyên tắc cơ bản thực thi pháp luật về trật

tự xây dựng và một số phương pháp hiệu quả trong quản lý xây dựng

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài:

Đề xuất một số giải pháp thiết thực trong quản lý trật tự xây dựng tại thị xã Quảng Yên

6 Kết quả dự kiến đạt được

- Tổng quan về tình hình phát triển đô thị những năm đổi mới và quản lý trật tự xây dựng, trọng tâm là thị xã Quảng Yên;

- Hệ thống cơ sở khoa học và pháp lý trong quản lý trật tự xây dựng;

- Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng, phân tích và đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác quản lý trật tự xây dựng ở thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh

1.1.1 Khái niệm công trình xây dựng

Công trình xây dựng là sản phẩm được tạo thành bởi sức lao động của con người, vật liệu xây dựng, thiết bị lắp đặt vào công trình, được liên kết định vị với đất, có thể bao gồm phần dưới mặt đất, phần trên mặt đất, phần dưới mặt nước và phần trên mặt nước, được xây dựng theo thiết kế Công trình xây dựng bao gồm công trình dân dụng, công trình công nghiệp, giao thông, nông nghiệp và phát triển nông thôn, công trình hạ tầng

kỹ thuật và công trình khác [1]

1.1.2 Phân loại công trình xây dựng

* Theo Luật Xây dựng Việt Nam số 50/2014/QH13 phân loại công trình xây dựng như sau: [1]

- Loại công trình được xác định theo công năng sử dụng gồm công trình dân dụng,

công trình công nghiệp, công trình giao thông, công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn, công trình hạ tầng kỹ thuật và công trình quốc phòng, an ninh

+ Công trình dân dụng: Gồm nhà ở và công trình công cộng, trong đó:

Nhà ở gồm nhà chung cư và nhà riêng lẻ;

Công trình công cộng gồm: công trình văn hóa, công trình giáo dục; công trình y tế; công trình thương nghiệp, dịch vụ; nhà làm việc; khách sạn, nhà khách; nhà phục vụ giao thông; nhà phục vụ thông tin liên lạc, thu phát sóng phát thanh, phát sóng truyền hình, nhà ga, bến xe; công trình thể thao các loại

+ Công trình công nghiệp: Gồm công trình khai thác than; khai thác quặng; công trình khai thác dầu, khí; công trình hóa chất, hóa dầu; công trình kho xăng, dầu, khí hóa lỏng và tuyến ống phân phối khí, dầu; công trình luyện kim; công trình cơ khí, chế tạo; công trình điện tử - tin học; công trình năng lượng; công trình công nghiệp nhẹ; công

1.1.3 Tình hình phát tr iển xây dựng của thị xã Quảng Yên trong thời kỳ đổi mới

a Khu vực đô thị

- Khu phố cũ:

Khu phố cũ ở Quảng Yên quy mô nhỏ, được xây dựng bằng hệ thống giao thông lới ô bàn cờ, mặt cắt nhỏ hẹp (khoảng 3m-5m) (khác với cấu trúc đường cành nhánh trong các thôn xóm liền kề)

Tại đây tập trung nhiều hoạt động thương mại, buôn bán khá sầm uất, các cơ quan hành chính cấp thị xã, trừờng học.v.v Khu vực này, chủ yếu là nhà ở với cấu trúc hình ống có cửa hàng buôn bán nhỏ với diện tích trung bình khoảng 100-200m2/hộ, chiều cao từ 2-3 tầng

Trong quá trình phát triển, kiến trúc khu phố cũ có nhiều thay đổi theo xu hướng bê tông hoá, mái bằng cửa kính khung nhôm Nhìn chung, diện mạo kiến trúc khu vực phố cũ Yên Hưng chưa tạo nên sắc thái đặc trưng riêng

Nhà vườn ở bên trong ô phố với nhiều kiểu kiến trúc pha trộn các thời kỳ khác nhau, không có sự tương đồng về màu sắc và hình dáng Do vậy hầu như chưa có diện mạo kiến trúc đô thị

các hoạt động trên các đường phố hầu như không có

Kiến trúc dọc trục đường hầu hết theo xu hướng hiện đại không theo quy luật, kết cấu

bê tông cốt thép, mái bằng, tầng cao từ 2-5 tầng Trong những năm qua, kiến trúc dọc trục được xây dựng khang trang hơn nhiều Các công trình do nhà nước quản lý được xây dựng có khoảng lùi để trồng cây xanh Các công trình nhà ở phần lớn thuộc sở hữu

tư nhân được xây dựng trùng với chỉ giới đường đỏ, chiều cao các tầng nhà được xây dựng cao thấp khác nhau tuy đã phần nào được chỉnh trang nhưng chưa tạo được tính

đồng nhất và hình thức hài hòa cho toàn tuyến phố

Quá trình đô thị hoá đang từng bước có nguy cơ xâm lấn và che khuất diện mạo làng xóm truyền thống cũng như các công trình văn hoá có giá trị Vật liệu địa phương chủ

7

yếu là các vật liệu thông thường như: gạch, ngói, gỗ v.v Kiến trúc truyền thống chủ yếu là nhà gạch, mái ngói

b Khu vực nông thôn

Cho đến nay, thị xã Quảng Yên vẫn giữ được hình ảnh làng xóm truyền thống khá đa dạng Không chỉ cấu trúc mà còn tồn tại cả những hoạt động sản xuất truyền thống, những nét sinh hoạt văn hoá làng xã Các làng nghề không bị mai một mà ngày càng phát triển mở rộng Ngoài ra trong địa bàn thị xã hiện nay còn có một số khu vực làng xóm công giáo và đây cũng là nét đặc trưng của đời sống dân cư

Đối với nhà ở ở khu vực nông thôn của thị xã Quảng Yên, hiện tại trên địa bàn cũng còn nhiều loại hình nhà ở khác nhau:

- Nhà cổ: hiện tại ở Quảng Yên cũng tồn tại một số ngôi nhà cổ bằng gỗ có từ rất lâu đời

- Nhà ở truyền thống: nhà chính cấp 4, nhà phụ được xây bằng tường gạch hay bằng

gỗ, lớp mái ngói, có sân vườn

Hình 1.2 Nhà ở truyền thốngở Quảng Yên

- Nhà ở hiện đại: nhà ở nông thôn ở QuảngYên ngày nay xuất hiện khá nhiều những

ngôi nhà hai, ba tầng kiên cố được xây theo lối kiến trúc hiện đại

8

Hình 1.3Nhà ở hiện đại ở Quảng Yên

+ Các công trình cơ quan và sự nghiệp

Các công trình công cộng ở một số địa phương theo loại hình kiến trúc phổ thông như: nhà cấp 4 lớp mái ngói đối với nhà Văn hóa, hay những dãy nhà 2-3 tầng theo lối kiến trúc hiện đại đối với các trụ sở UBND xã, phường

Riêng phường Quảng Yên tập trung nhiều công trình công cộng phục vụ ở quy mô cấp thị xã như: Trung tâm hành chính, chính trị, văn hóa, thể dục thể thao, giáo dục, y tế Các công trình nằm trên dọc các trục đường chính và được xây dựng kiên cố Kiến trúc không theo xu hướng truyền thống mà được hiện đại hơn thông qua cấu trúc không gian nội ngoại thất và vật liệu sử dụng bằng bê tông cốt thép Trong những năm

1998 trở lại đây các công trình này đã đóng vai trò quan trọng đáng kể trong tổng thể phát triển không gian Thị xã Quảng Yên

Đặc biệt khu trung tâm hành chính Thị xã có nhiều công trình kiến trúc cổ do Pháp xây dựng làm trụ sở hành chính và mỗi công trình mang một vẻ đẹp riêng

9

Trụ sở UBND thị xã Quảng Yên là một ngôi nhà điển hình được xây dựng từ năm

1883 Ngoài những chi tiết kiến trúc Pháp thường thấy, ngồi nhà còn có một số nét đặc biệt như: những lỗ hoa trang trí trên các cửa cuốn ở mặt đứng có gạch gốm hoa chanh

Đó là một loại gạch trang trí đặc sắc cổ điển Việt Nam chi tiết này thể hiện sự giao thoa văn hóa Đông Tây, bố cục không gian đã tạo nên vẻ hoành tráng của một công sở mặc dù công trình kiến trúc không lớn

Hình 1.4 UBND thị xã Quảng Yên Nhà văn hóa thôn, xóm được phân bố đều và khá đầy đủ trên toàn thị xã và được đồng loạt nâng cấp sửa chữa từ năm 2012 Tại khu vực đô thị các nhà văn hóa xóm thường được bố trí tại các khu đất gần khu dân cư Khu vực dân cư nông thôn, nhà văn hóa thường được bố trí tại các khu đất trống khu vực ven thôn

lộ 18 và tỉnh lộ 331

Hình 1.6 Trường tiểu học xã Sông Khoai

Hình 1.7 Trường THCS xã Liên Vị

11

+ Công trình dịch vụ thương mại: Có 2 loại hình là khu chợ, trung tâm thương mại và các tuyến phố dịch vụ

Hình 1.8 Chợ Rừng ở Quảng Yên

Hình 1.9 Tuyến phố dịch vụ ở Quảng Yên

1.2 Đặc điểm và tính chất của công trình xây dựng

1.2.1 Đặc điểm và tính chất của công trình xây dựng

Công trình xây dựng có rất nhiều đặc điểm riêng biệt khác tác động chi phối đến hoạt động thi công xây dựng và ảnh hưởng trực tiếp đến việc hoạch định chiến lược phát triển kinh tế xã hội, ảnh hưởng đến phát triển công nghệ xây dựng, máy móc thiết bị xây dựng, ảnh hưởng đến cơ chế chính sách và hệ thống pháp luật quản lý xây dựng Công trình xây dựng đa dạng, phức tạp, có tính cá biệt cao về công dụng và chế tạo Mỗi công trình khi thiết kế đều có nét đặc thù riêng không thể sản xuất hàng loạt theo

12

dây chuyền tương tự cho toàn bộ sản phẩm, tùy theo yêu cầu về kinh tế và kỹ thuật do khối lượng chất lượng và chi phí xây dựng của mỗi công trình đều khác nhau Đặc điểm này làm cho sản xuất xây dựng có tính lưu động, thiếu ổn định và khó kiểm soát

về chất lượng

Với đặc điểm quy mô lớn và kết cấu phức tạp của công trình xây dựng dẫn đến chu kỳ sản xuất lâu dài Vì vậy, cần phải có kế hoạch, lập tiến độ thi công, có biện pháp kỹ thuật thi công hợp lý để đảm bảo chất lượng công trình Ngoài ra nhu cầu về vốn, lao động, vật tư, máy móc thiết bị thi công rất lớn, nếu có những sai sót trong quá trình xây dựng gây lãng phí lớn

Công trình xây dựng được đặt tại một vị trí cố định, nơi sản xuất gắn liền với tiêu thụ sản phẩm, phụ thuộc trực tiếp vào điều kiện địa chất, thủy văn, khí hậu nơi đặt công trình: Đặc điểm này cho thấy nơi tiêu thụ sản phẩm cố định, nơi sản xuất thay đỏi nên lực lượng sản xuất thi công luon phải lưu động Chất lượng công trình xây dựng chịu ảnh hưởng trực tiếp của điều kiện tự nhiên nơi xây dựng công trình, do vậy công tác điều tra, khảo sát, đo đạc, quan trắc không chính xác sẽ làm cho việc thiết kế công trình không đảm bảo đúng yêu cầu kỹ thuật, kết cấu không phù hợp với điều kiện và đặc điểm tự nhiên dẫn đến công trình chất lượng kém

Công trình xây dựng có thời gian sử dụng lâu dài, chất lượng của công trình có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả hoạt động của các ngành khác: Công trình xây dựng đã hoàn thành có thời gian sử dụng lâu dài và tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất, sử dụng nhưng vẫn giữ nguyên hình thái ban đầu cho tới khi thanh lý Từ đặc điểm này đòi hỏi chất lượng công trình phải tốt để các ngành khác ít bị ảnh hưởng Ví dụ ngành sản xuất thép đặt hệ thống máy móc thiết bị trong một cụm công trình, nếu cụm công trình chất lượng kém thậm chí bị hư hỏng thì chi phí tái cấu trúc của xưởng là rất lớn, chưa kể chất lượng thép bị ảnh hưởng

Công trình xây dựng liên quan đến nhiều ngành cả về phương diện cung cấp các yếu tố đầu vào, thiết kế và chế tạo sản phẩm lẫn phương diện sử dụng sản phẩm của xây dựng làm ra Các ngành, đơn vị phải nâng cao chất lượng xây dựng công trình ở trong tất cả các khâu: Điều tra, khảo sát, lập dự án đầu tư, thiết kế, giao nhận thầu, thi công xây

bị xây dựng cũng như trong quá trình thi công Đặc điểm này đòi hỏi phải có trình độ

tổ chức, phối hợp các khâu từ công tác thẩm định, thẩm định đấu thầu xây dựng, đấu thầu mua sắm thiết bị, kiểm tra chất lượng từng loại công tác theo kết cấu công trình trong quá trình thi công đến khi nghiệm thu từng phần, tổng nghiệm thu và quyết toán

dự án hoàn thành và đưa vào khai thác sử dụng

Công trình xây dựng là những công trình thực hiện một lần duy nhất được gắn liền với mặt đất và sử dụng tại chỗ Có vốn đầu tư xây dựng lớn, thời gian xây dựng và thời gian sử dụng lâu dài vì thế nên khi tiến hành xây dựng công tác quản lý phải thực hiện ngay từ khâu quy hoạch, lập dự án, chọn địa điểm xây dựng, khảo sát thiết kế và đặc biệt là tổ chức thi công xây dựng công trình sao cho hợp lý, đảm bảo tiến độ tránh tình trạng hư hỏng sửa chữa gây thiệt hại về vốn đầu tư và giảm tuổi thọ công trình

Việc mua bán được thực hiện trước khi sản phẩm ra đời, đây là đặc điểm khác so với nhiều ngành khác, vì vậy làm cho việc quản lý chất lượng trở lên khó khăn và phức tạp, cần nhiều sự tham gia của các bên

Nhà nước có vai trò lớn hơn và có trách nhiệm can thiệp sâu hơn vào việc quản lý chất lượng công trình xây dựng so với nhiều loại sản phẩm công nghiệp khác, thể hiện qua các quy định về trình tự thủ tục quản lý đầu tư xây dựng như lập, thẩm định, phê duyệt

dự án đâu tư, thẩm định, cấp phép xây dựng, lựa chọn nhà thầu, bàn giao đưa vào sử dụng Các yêu cầu kỹ thuật đói với công trình được quy định trong tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, quy hoạch và quản lý không gian kiến trúc khu vực xây dựng công trình

Yêu cầu đối với chất lượng công trình rất phức tạp, chất lượng công trình phải thỏa mãn các yêu cầu không chỉ của khách hàng mà còn của cả xã hội Đối với công trình

14

xây dựng, yêu cầu của xã hội được quy định rõ ràng trong Luật Xây dựng Vì vậy việc xác định yêu cầu của công trình là bước đầu tiên của việc sản xuất ra một sản phẩm đối với công trình xây dựng là không đơn giản, dễ dàng, đòi hỏi sự thông hiểu về kỹ thuật, kinh tế cũng như xã hội, pháp luật Bản thân khách hàng thường không thể tự xác định nhu cầu của mình một cách đầy đủ, rõ ràng và khả thi, mà phải có sự tham gia của các chuyên gia xây dựng Nhu cầu của khách hàng được xem xét về nhiều mặt như có sự phù hợp với các quy định của pháp luật, quy hoạch xây dựng của khu vực,

có phù hợp với đặc điểm tự nhiên và xã hội tại địa điểm xây dựng hay không, có khả thi về kỹ thuật , kinh phí có phù hợp với khả năng huy động vốn và lợi ích kinh tế hay không Ngay khi thảo luận về hợp đồng tư vấn, nhà tư vấn phải tìm hiểu kỹ lưỡng về nhu cầu của khách hàng đồng thời tư vấn cho họ về pháp luật, trình tự thủ tục đầu tư xây dựng, các yêu cầu của quản lý quy hoạch kiến trúc, các quy định trong quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật cũng như xem xét tính khả thi về kỹ thuật, kinh tế, thời gian hoàn thành để hai bên nhất trí và yêu cầu rõ ràng, cụ thể với công trình, phạm vi của dịch vụ

tư vấn cũng như các điều kiện cần thiết để thực hiện hợp đồng

Tính che khuất của kết cấu, bộ phận và giai đoạn thi công công trình Đặc điểm này đòi hỏi trong quá trình quản lý phải hết sức chú trọng trong quá trình nghiệm thu và bàn giao để triển khai các bước tiếp theo đảm bảo chất lượng

Hoạt động xây dựng là một quá trình sản xuất phức tạp, diễn ra trong thời gian dài, sử dụng nhiều bộ phận, ngành nghề khác nhau trên phạm vi rộng vì vậy phải quản lý chất lượng sản phẩm trong nhiều hợp đồng

Phải quản lý chất lượng theo từng dự án, bởi vì công trình xây dựng được gắn cố định vào đất phụ thuộc vào các điều kiện tự nhiên xã hội của địa điểm xây dựng Mỗi công trình xây dựng được tổ chức thiết kế và thi công theo một dự án riêng với những yêu cầu tiêng biệt, tuy vẫn dựa trên một số quá trình kỹ thuật điển hình, lặp đi lặp lại, kể cả trong thiết kế điển hình đã được lập cho toàn bộ dự án cũng phải lập cho mỗi công trình một thiết kế điển hình đã được lập cho toàn bộ dự án cũng phải lập cho mỗi công trình một thiết kế vận dụng riêng để thực hiện một số điều chỉnh, cụ thể cần thiết sao cho phù hợp với địa điểm xây dựng như tổng mặt bằng, thiết kế móng

15

Trong thi công xây dựng, quản lý chất lượng rất khó khăn và phức tạp, bởi vì không thể kiểm soát từng chi tiết họat động xây lắp với độ tin cậy cao như đối với một dây chuyền sản xuất của một nhà máy Hoạt động thi công xây dựng do nhiều người tiến hành đồng thời nhiều nghề nghiệp khác nhau trên cùng một mặt bằng và không gian lớn, trong đó có nhiều công việc vận chuyển nặng nhọc Các hoạt động được tiến hành chủ yếu ở ngoài trời nên phụ thuộc vào thời tiết và khó kiểm soát được các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng, vì thế cần phải phối hợp tiến độ giữa các công đoạn, các đơn vị, giữa các mùa thời tiết đảm bảo chất lượng, tránh tình trạng phá đi làm lại, tránh lãng phí thời gian do phải chờ đợi nhau, hoặc do thời tiết Thi công xây dựng cần nhiều lao động, trong đó có nhiều lao động đơn giản nhưng vất vả Lực lượng lao động, nhất là lao động giản đơn, không ổn định, vì nhiều người chỉ coi đây là một công việc tạm, luôn tìm cách chuyển nghề để mong tìm được công việc khác đỡ nặng nhọc vất vả Vì vậy việc đào tạo huấn luyện cũng như thực thi các quy trình quản lý rất khó khăn

1.2.2 Vai trò quản lý nhà nước các công trình xây dựng

Trong thời gian gần đây, tuy công tác quản lý trật tự xây dựng đã có những tiến bộ nhất định nhưng chúng ta vẫn phải thẳng thắn nhìn nhận rằng: nhìn chung công tác quản lý hoạt động xây dựng của chính quyền các địa phương còn nhiều yếu kém Vẫn chưa chú ý và tập trung nhiều nguồn lực cho công tác quy hoạch xây dựng; việc công

bố công khai các đồ án quy hoạch xây dựng theo quy định chưa được thực hiện nghiêm túc; đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện công tác quản lý trật tự xây dựng chưa có; việc thanh tra, kiểm tra, xử lý các công trình vi phạm còn chưa kịp thời và triệt để; hiện tượng xây dựng nhà không phép, sai phép còn nhiều ảnh hưởng xấu và gây bức xúc trong dư luận, trong công tác quản lý nhà nước về xây dựng hiện nay Trước đây,

do nhiều nguyên nhân, nhiệm vụ quản lý xây dựng ít được quan tâm một cách đúng mức Nhưng gần đây nhiều vấn đề thực tiễn liên quan đến công tác quản lý trật tự xây dựng không cho phép hời hợt, đơn giản trong nhận thức và chậm trễ trong việc thực thi các giải pháp Lâu nay, việc tổ chức xây dựng các công trình cụ thể chủ yếu chúng ta quan tâm đến quy mô và bề rộng mà ít chú ý đến tổng thể mang tính hiện đại, văn minh Quản lý trật tự xây dựng có vai trò quan trọng như là một trong những giải pháp

16

quan trọng tạo cho hoạt động xây dựng các điểm dân cư có tính đồng bộ và thống nhất, môi trường sống, làm việc, tổ chức giao thông thuận lợi

1.3 Những khó khăn trong quản lý trật tự xây dựng

Nhiệm vụ quản lý đô thị của nước ta trong nhiều năm qua chưa được quan tâm một cách đúng mức Nhiều vấn đề thực tiễn gần đây liên quan đến đô thị như quản lý quy hoạch, quản lý xây dựng và kiến trúc, quản lý đất đai, quản lý môi trường, quản lý cơ

sở hạ tầng, quản lý nhà ở, quản lý dịch vụ đô thị và quản lý kinh tế đô thị không cho phép chúng ta được lơ là chủ quan Nó ảnh hưởng rất lớn đến đời sống, kinh tế, văn hóa sinh hoạt cộng đồng của toàn xã hội cần được quản lý gắn kết và thống nhất trong một chiến lược và kế hoạch phát triển đồng bộ

Nhưng trên thực tế trật tự xây dựng đô thị còn ngổn ngang trăm bề (ùn tắc giao thông, lấn chiếm vỉa hè, xây dựng sai phép, quảng cáo bừa bãi, thiếu chỗ để xe…) mà nguyên nhân sâu xa xuất phát từ khâu quản lý và ý thức của các cán bộ công chức trong công tác quản lý điều hành, không sát sao thiếu giám sát, có một bộ phận cán bộ chưa làm hết trách nhiệm, buông lỏng quản lý, tiêu cực tham nhũng dẫn đến những hậu quả khôn lường trong công tác quản lý trật tự xây dựng đô thị (xây dựng không theo quy hoạch, không theo giấy phép xây dựng, sai giấy phép xây dựng, tự tăng số lượng căn

hộ, tăng số tầng làm mật độ dân số tăng cao) Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, dân số tăng kéo theo nhiều hệ lụy gây áp lực cho hạ tầng lâu nay đã quá tải Theo thống kê, hàng năm tại một số địa phương như: Thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh trong 4 năm (2009-2012), Đội thanh tra xây dựng và trật tự đô thị đã phát hiện và xử

lý 453 trường hợp vi phạm về đất đai, xây dựng Các hành vi vi phạm chủ yếu là lấn, chiếm, san gạt đất trái phép, xây dựng công trình không phép, sai phép, chuyển nhượng đất trái pháp luật Nếu như năm 2009, phát hiện và xử lý 72 trường hợp thì đến năm 2010 con số đó là 154 trường hợp (tăng hơn 2 lần) Các năm tiếp theo số vụ

vi phạm bị phát hiện và xử lý tuy có giảm nhưng không đáng kể, năm 2011 với 138 trường hợp và năm 2012 là 130 trường hợp

Sở Xây dựng tỉnh Ninh Thuận trong năm 2016 đã kiểm tra 45 công trình xây dựng, phát hiện xử lý vi phạm 3 công trình sai phép, với số tiền phạt 65,5 triệu đồng và 1 trường hợp xây dựng sai phép đình chỉ thi công; 1 trường hợp xây dựng sai quy hoạch

17

chi tiết tại Khu Dịch vụ Văn hóa quần thể Quảng trường-Tượng đài-Bảo tàng tỉnh Riêng Tp Phan Rang-Tháp Chàm, đối với việc xây dựng công trình, nhà ở trái phép của các hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn, từ đầu năm đến nay, Thanh tra sở đã phối hợp kiểm tra 403 công trình xây dựng, qua đó phát hiện 138 công trình vi phạm (chiếm 34,24% trên tổng số công trình kiểm tra), giảm 10 công trình vi phạm so với cùng kỳ năm 2015 (tỷ lệ giảm 6,75%) UBND Tp Phan Rang-Tháp Chàm đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính 76/138 trường hợp; vận động và cưỡng chế phá dỡ 7/138 trường hợp; chấp hành ngừng thi công 20/138 trường hợp; các trường hợp còn lại đang xử lý Còn đối với các huyện, từ đầu năm đến nay, có 123 trường hợp nhà ở xây dựng vi phạm, chủ yếu là khu vực nông thôn

Theo đánh giá của các cơ quan chức năng thì các hành vi lấn chiếm đất đai rất khó bị phát hiện, hành vi này chỉ bị phát hiện khi đi kèm với các hành vi vi phạm khác như xây dựng công trình Các vi phạm chủ yếu xảy ra ở khu vực xa trung tâm đô thị là nơi người dân nhận thức về pháp luật đất đai và xây dựng còn hạn chế Tại các khu vực trên, đa số các hộ dân có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, quỹ đất tự nhiên rộng, dẫn đến tình trạng lấn chiếm đất đồi, đất lâm nghiệp để xây dựng, chuyển nhượng đất không theo quy định còn diễn ra nhiều Trong lĩnh vực xây dựng, các hành vi xây dựng không phép cũng chủ yếu xảy ra ở khu vực này Ngoài các nguyên nhân trên, còn phải

kể đến năng lực của cán bộ phụ trách tại cơ sở còn nhiều hạn chế, thiếu kinh nghiệm trong quản lý; lãnh đạo một số địa phương phụ trách khối xây dựng không được đào tạo đúng chuyên ngành về quản lý xây dựng do đó việc lãnh đạo, chỉ đạo chưa chính xác, kịp thời

Bên cạnh đó, Nghị định số 59/2015/NĐ-CP của Chính phủ quy định về điều kiện riêng

để được cấp giấy phép xây dựng đối với các loại công trình xây dựng và nhà ở riêng lẻ

là phải phù hợp với quy hoạch chi tiết xây dựng, quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc

đô thị, thiết kế đô thị được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt Đối với công

trình xây dựng ở khu vực, tuyến phố trong đô thị đã ổn định nhưng chưa có quy hoạch chi tiết thì phải phù hợp với quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị hoặc thiết kế

đô thị được cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành Trong cả nước hiện nay, mật

độ quy hoạch chi tiết còn thấp, nhiều địa phương chưa có quy chế quản lý quy hoạch,

18

kiến trúc đô thị; chưa có thiết kế đô thị riêng tại các khu vực, các tuyến phố đã ổn định Nếu căn cứ theo quy định trên thì nhiều gia đình, cá nhân sẽ không đủ điều kiện

để cấp phép xây dựng, trong khi đó nhu cầu về nhà ở của người dân trên địa bàn ngày

càng lớn và bức thiết và do vậy việc vi phạm là điều khó tránh khỏi [2]

Việc cấp giấy phép xây dựng vẫn còn bất cập như các khu vực đã có quy hoạch nhưng không rõ tiến độ triển khai, việc thực hiện thiếu thống nhất, mỗi địa phương vận dụng một cách khác nhau, ảnh hưởng đến quyền lợi nhiều hộ dân đã sinh sống ổn định tại các khu vực này Việc cấp giấy phép xây dựng nhà ở khu vực nông thôn đã có quy hoạch xây dựng được phê duyệt gặp nhiều khó khăn, chủ yếu mới thực hiện được đối với một số hộ dân xây dựng nhà ở tại các thị trấn, phường và các khu trung tâm hành chính xã

Hình 1.10 Dự án 83 Ngọc Hồi - Hà Nội xây dựng không có giấy phép

1.4 Kết quả của quá trình quản lý trật tự trong xây dựng

Trong những năm gần đây, tình hình quản lý trật tự xây dựng trong cả nước đã có những chuyển biến đáng ghi nhận Các quận, huyện, thành phố trong cả nước nghiêm

19

túc thực hiện công khai cho người dân biết các văn bản liên quan đến quản lý trật tự xây dựng của nhà nước, thành phố và quận, huyện; quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500; giấy phép xây dựng các công trình; các trường hợp vi phạm và kết luận giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo liên quan Những nội dung nhân dân tham gia ý kiến trước khi các cấp có thẩm quyền quyết định, gồm: Dự thảo kế hoạch triển khai xây dựng cơ sở hạ tầng, đầu tư xây dựng trên địa bàn các xã, phường, thị trấn; chủ trương, hình thức, mức đóng góp của nhân dân, các tổ chức, cơ quan, đơn vị vào việc xây dựng các công trình phúc lợi công cộng; thủ tục liên quan đến việc cấp phép xây dựng các công trình; các biện pháp bảo đảm vệ sinh môi trường trong quá trình xây dựng Hình thức tham gia ý kiến là thông qua họp cử tri, họp tổ dân phố, hòm thư góp ý và qua kênh tiếp nhận của Hội đồng nhân dân, Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể Cùng với đó, nhân dân đã tích cực giám sát việc xây dựng theo giấy phép, kết quả xử lý vi phạm trật tự xây dựng, vệ sinh môi trường trong quá trình thi công… Tất cả những hoạt động công khai minh bạch của chính quyền và sự tham gia góp ý kiến, giám sát của người dân đã tạo nên cơ chế quản lý phối hợp đa chiều khá hiệu quả và góp phần hạn chế đáng kể những tiêu cực trong lĩnh vực phức tạp này

Kết quả đạt được tại một số địa phương:

1.4.1 Kết quả quản lý trật tự xây dựng tại thành phố Hà Nội

Ủy ban nhân dân phường Thạch Bàn, quận Long Biên đã chủ động quán triệt, triển khai thực hiện có hiệu quả quy chế dân chủ trong công quản lý trật tự xây dựng, trật tự

đô thị; UBND phường đã chỉ đạo tổ trật tự xây dựng tăng cường kiểm tra, kiểm soát và thực hiện ngăn chặn các vi phạm trong xây dựng Trong 6 tháng đầu năm 2017 tổng số công trình xây dựng là 240 công trình, trong đó có giấy phép xây dựng: 240/240 công trình (đạt 100 %); Số công trình xây sai phép 01 công trình (Tổ dân phố 7) Số công

trình niêm yết GPXD: 240/240 công trình, thu thuế xây dựng đạt 1.413.675.000đ [3]

Phường Giang Biên, quận Long Biên: Kết quả công tác quản lý trật tự xây dựng tuần 14/2017: trong tuần phát sinh 11 công trình xây dựng mới, các công trình thực hiện thi công xây dựng đúng theo nội dung giấy phép được cấp và thực hiện niêm yết bản sao giấy phép xây dựng tại chân công trình đảm bảo công khai dân chủ, minh bạch, đảm

Phường Phú La (quận Hà Đông) vào thời điểm triển khai thực hiện Quy chế dân chủ ở

cơ sở trong quản lý trật tự xây dựng đã gặp nhiều khó khăn do phường mới thành lập,

ý thức chấp hành các quy định về quản lý đất đai, xây dựng của người dân còn hạn chế UBND phường phối hợp MTTQ và các ban, ngành, đoàn thể đã kiên trì phổ biến,

quán triệt các quy định, quy chế, đồng thời phát huy các hoạt động kiểm tra, giám sát trong cộng đồng Nhờ vậy mà công tác quản lý trong lĩnh vực này đã có những chuyển biến mạnh Từ chỗ tỷ lệ cấp phép xây dựng chỉ đạt khoảng 70% thì đến nay là 100%

Hình 1.11 Khu đô thị Mỗ Lao, Hà Đông, Hà Nội Công tác quản lý trật tự xây dựng đô thị đã được các địa phương khác được chú trọng, tăng cường Số lượng công trình xây dựng được kiểm tra tăng lên Năm 2014 đã kiểm

21

tra 16.619 công trình, tăng 40% so với cùng kỳ Năm 2014 và 5 tháng đầu năm 2015, Thanh tra xây dựng đã kịp thời phát hiện và lập hồ sơ vi phạm đối với 3.046 công trình (bao gồm cả các trường hợp tồn đọng năm 2013 chuyển sang và các trường hợp vi phạm trật tự xây dựng trên đất nông nghiệp qua nhiều năm chưa được phát hiện xử lý) UBND các quận, huyện, xã, phường, thị trấn đã xử lý dứt điểm 2.624 trường hợp vi phạm, đạt 86,2% Đã ban hành 1.340 Quyết định xử phạt vi phạm hành chính với tổng

số tiền xử phạt trên 11 tỷ đồng Một số quận như: Cầu Giấy, Ba Đình, Đống Đa, Thanh Xuân đã có cách làm sáng tạo: ban hành quy chế quản lý trật tự xây dựng, thành

lập các tổ công tác liên ngành, phân công nhiệm vụ cán bộ quản lý từng tuyến phố [5]

1.4.2 Kết quả quản lý trật tự xây dựng tại thành phố Hồ Chí Minh

- Trong 6 tháng đầu năm 2015, Tổ chức kiểm tra 39.414 lượt công trình xây dựng (so với cùng kỳ, tăng 19.936 lượt, tỷ lệ tăng 102,35%), đã phát hiện 1.495 vụ vi phạm hành chính về hoạt động xây dựng, so với cùng kỳ, tăng 563 vụ, tỷ lệ tăng 60,41%, trong đó: Không phép 793 vụ, chiếm tỷ lệ 53,04% (so với cùng kỳ, tăng 112 vụ, tỷ lệ tăng 16,44%); Sai phép 342 vụ, chiếm tỷ lệ 22,88% (so với cùng kỳ, tăng 135 vụ, tỷ lệ tăng 65,21%); vi phạm khác 360 vụ, chiếm tỷ lệ 24,08% (so với cùng kỳ, tăng 316 vụ,

tỷ lệ tăng 718,18%) Đã ban hành ban hành 712 Quyết định xử phạt vi phạm hành chính về hoạt động xây dựng, với tổng số tiền phạt là 5,2 tỷ đồng

Tình hình tổ chức thực hiện Quyết định đã có hiệu lực pháp luật: Trong 6 tháng đầu năm, nhận mới 712 Quyết định, nâng tổng số Quyết định phải thực hiện là 1.164 Quyết định, trong đó: Đã chấp hành đóng phạt 293 Quyết định; chưa chấp hành đóng phạt là 419 Quyết định Kết quả đã tổ chức thực hiện xong 143 Quyết định, ban hành

85 Quyết định cưỡng chế thi hành Quyết định xử lý vi phạm hành chính Chuyển sang

6 tháng cuối năm, tiếp tục tổ chức thực hiện 1.021 Quyết định

Kết quả thực hiện trong tháng 7 năm 2015: Công tác kiểm tra công trình xây dựng: Tổ chức kiểm tra 11.065 lượt kiểm tra công trình xây dựng (so với tháng trước, tăng 7743 lượt, tỷ lệ tăng 42,9%), đã phát hiện 311 vụ vi phạm hành chính về hoạt động xây dựng, trong đó: Không phép: 154 vụ, chiếm tỷ lệ 49,5%; Sai phép: 92 vụ, chiếm tỷ lệ 29,6%; Vi phạm khác: 65 vụ, chiếm tỷ lệ 20,9% Ban hành 175 quyết định xử phạt,

với tổng số tiền phạt 1,4 tỷ đồng

22

Trong 9 tháng năm 2017, thanh tra xây dựng (TTXD) đã phát hiện 2.545 trường hợp vi phạm xây dựng, tăng 355 trường hợp so với cùng kỳ năm 2016, trong đó xây dựng sai phép là 856 trường hợp Các quận có tình trạng xây dựng sai phép tăng cao như quận 9 (106 trường hợp, tăng 72); quận 7 (85 trường hợp, tăng 50), quận Gò Vấp (62 trường hợp, tăng 32) TTXD cũng phát hiện 1.216 trường hợp xây dựng không phép, tăng 135 trường hợp so với cùng kỳ năm 2016, trong đó nhiều nhất là Củ Chi (281 trường hợp,

tăng 180), Cần Giờ (92 trường hợp, tăng 55), quận 9 (61 trường hợp, tăng 40) [6]

Hình 1.12 Phá dỡ sai phạm tại dự án Thảo Điền Sapphire, thành phố Hồ Chí Minh

1.4.3 Kết quả quản lý trật tự xây dựng tại thành phố Hải Phòng

Trong năm 2016 trên địa bàn thành phố Hải Phòng có 4572 công trình được cấp phép xây dựng và 100 công trình được miễn giấy phép Trong số này có 1010 công trình xây dựng vi phạm bao gồm xây dựng không phép, sai phép, trên đất không được phép xây dựng Qua tổng hợp của Thanh tra Sở Xây dựng, báo cáo và được UBND thành phố Hải Phòng chấp thuận chủ trương xử lý, cưỡng chế tháo dỡ 39 công trình vi phạm, đến nay đã và đang tháo dỡ 14 công trình vi phạm

Trong 6 tháng đầu năm 2017, Hải Phòng có 2531 công trình xây dựng được cấp phép theo quy định, 151 công trình được miễn giấy phép, 330 công trình không có giấy phép và xây dựng trên đất không được phép xây dựng Qua kiểm tra thực tế, trên địa bàn thành phố hiện còn 443 trường hợp vi phạm trật tự xây dựng Trong đó 44 trường hợp xây dựng sai nội dung giấy phép (vượt tầng), 18 trường hợp vi phạm chỉ giới xây

Hình 1.13 Hình ảnh vi phạm trật tự xây dựng tại Hải Phòng

1.5 Tình hình vi phạm trật tự xây dựng trên địa bàn thị xã Quảng Yên

1.5.1 Tình hình vi phạm trật tự xây dựng trước khi thành lập thị xã (trước năm

2012)

Thị xã Quảng Yên đã nhiều thế kỷ liên tục là trung tâm chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa lớn nhất và quan trọng nhất của toàn tuyến duyên hải và hải đảo miền Đông Bắc Việt Nam Trong quá trình lịch sử, Quảng Yên (trước là huyện Yên Hưng) đã trải qua nhiều thăng trầm, khi là trấn lỵ, tỉnh lỵ, thị trấn, thị xã sầm uất Đô thị Quảng Yên trải qua 3 giai đoạn chính: Phong kiến (trước năm 1883); Pháp thuộc (1883-1954); Sau giải phóng từ năm 1954 đến nay

Trong giai đoạn trước khi thành lập thị xã, Quảng Yên là một đô thị cổ chỉ có một thị trấn và là trung tâm của cả huyện Yên Hưng Đây cũng là địa bàn duy nhất được quy định cấp phép xây dựng trên trục đường chính (Quốc lộ 10 cũ) Việc tuân thủ các quy

1.5.2 Tình hình vi phạm trật tự xây dựng sau khi thành lập thị xã Quảng Yên (từ

năm 2012)

Trong điều kiện lịch sử mới của địa phương, khu vực và đất nước, Quảng Yên vươn lên khẳng định vị trí vốn có của mình, trở thành đô thị xứng tầm trong trục kinh tế của duyên hải Bắc bộ, sau những nỗ lực phấn đấu, thị trấn Quảng Yên được công nhận là

đô thị loại IV theo Quyết định số 108/QĐ-BXD ngày 25/01/2011 của Bộ Xây dựng,

mở ra những cơ hội mới cho vùng đất giàu tiềm năng

Ngay sau khi thành lập thị xã, cấp ủy, chính quyền từ thị xã đến cơ sở đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo tăng cường công tác quản lý trật tự xây dựng nhầm nâng cao ý thức, trách nhiệm của người dân và trách nhiệm của chính quyền các cấp, xử lý những công trình vi phạm Tập trung chỉ đạo bằng nhiều giải pháp đồng bộ kết hợp với tuyên truyền, giáo dục; phân cấp quản lý, quy định trách nhiệm quản lý trật tự xây dựng đô thị cho chính quyền và các phường, xã Bộ máy và cán bộ quản lý nhà nước về trật tự xây dựng đô thị được củng cố, kiện toàn Để công tác cấp phép xây dựng được đồng

bộ và đúng với các quy định của pháp luật, Ủy ban nhân dân thị xã Quảng Yên đã ban hành Quyết định số 16/2012/QĐ-UBND ngày 20/4/2012 về việc quy định về lập, thẩm định, trình duyệt hồ sơ cấp phép xây dựng công trình, nhà ở đô thị, nhà ở nông thôn trên địa bàn thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh Sau hơn 01 ban hành và đưa vào áp dụng đến tháng 6/2013, Ủy ban nhân dân thị xã Quảng Yên ban hành Quyết định số 19/2013/QĐ-UBND ngày 10/6/2013 thay thế Quyết định số 16/2012/QĐ-UBND để phù hợp với các quy định hiện hành và điều kiện thực tế của địa phương, đến nay Quyết định này vẫn đang được áp dụng tại địa phương

25

Năm 2014 tổ chức kiểm tra 497 trường hợp về xây dựng, xử phạt hành chính 13 trường hợp vi phạm, tổng số tiền phạt là: 96,25 triệu đồng

Năm 2015 kiểm tra 535 trường hợp, xử phạt hành chính 05 trường hợp vi phạm, trong

đó vi phạm về xây dựng 04 trường hợp, về đất đai 01 trường hợp với số tiền là: 74 triệu đồng

Năm 2016 kiểm tra 550 trường hợp về xây dựng, xử phạt hành chính 27 trường hợp vi phạm trong đó 10 trường hợp không có giấy phép xây dựng, 06 trường hợp xây dựng sai nội dung giấy phép, 11 trường hợp vi phạm nội dung khác, phạt tiền 137,5 triệu đồng

9 tháng đầu năm 2017 kiểm tra 540 lượt về xây dựng, xử phạt vi phạm hành chính 22 trường hợp trong đó 09 trường hợp xây dựng không có giấy phép xây dựng, 11 trường hợp xây dựng sai nội dung giấy phép, 02 trường hợp vi phạm các quy định khác, phạt

- xã hội, dân số tăng kéo theo nhiều hệ lụy gây áp lực cho hạ tầng lâu nay đã quá tải

Ở thị xã Quảng Yên nói riêng tình trạng công trình xây dựng sai phép, không phép thường xuyên xảy ra Công tác quản lý đô thị và cấp phép xây dựng còn nhiều hạn chế, buông lỏng quản lý, kiểm tra xử lý thiếu kiên quyết,một số cơ quan chưa thực sự vào cuộc để phối hợp xử lý các trường hợp vi phạm, năng lực, trình độ của một số cán bộ còn hạn chế Vì vậy vấn đề đặt ra ở đây là cần nghiên cứu đề xuất giải pháp quản lý trật tự xây dựng ở thị xã Quảng Yên là rất cấp bách

26

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ PHÁP LÝ TRONG QUẢN LÝ TRẬT TỰ XÂY DỰNG

2.1 Cơ sở khoa học và pháp lý quản lý trật tự trong xây dựng

2.1.1 Cở sở khoa học trong quản lý trật tự xây dựng

Công tác quản lý trật tự xây dựng đô thi chịu sự tác động và chi phối của hệ thống chính trị và pháp luật, sự chi phối của phát triển kinh tế xã hội trên các mặt sau đây:

- Cơ sở phương pháp luận chung là lý luận của Chủ nghĩa Mác Lê nin – tư tưởng Hồ Chí Minh

- Cơ sở lý luận chung là lý luận nhà nước về pháp luật trong đó có lý luận về tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

- Cơ sở lý luận trực tiếp là khoa học hành chính, trong đó có lý luận về chức năng và nhiệm vụ của các cơ quan hành chính nhà nước, về nội dung quản lý nhà nước trên các lĩnh vực về quản lý kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh - quốc phòng và quản lý nhà nước về đô thị

- Đô thị là một không gian cư trú của cộng đồng người sống tập trung và hoạt động trong những khu vực kinh tế phi nông nghiệp Đô thị là nơi tập trung dân cư, chủ yếu

là lao động phi nông nghiệp sống và làm việc theo kiểu thành thị

- Quản lý nhà nước về đô thị là hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước can thiệp vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội, tổ chức khai thác và điều hòa việc sử dụng vào các nguồn lực (bao gồm tài nguyên thiên nhiên, tài chính và con người) nhằm tạo dựng môi trường thuận lợi cho hình thức định cư ở đô thị, trên cơ sở kết hợp hài hòa giữa lợi ích quốc gia và lợi ích đô thị để hướng tới mục tiêu phát triển bền vững

- Quản lý đô thị trước hết là sự thực thi quyền lực, nhân danh nhà nước Vì vậy, quản

lý đô thị trước hết là quản lý nhà nước ở đô thị Tuy nhiên, quản lý đô thị hiện đại đã

có sự tham gia sâu sắc của các tổ chức xã hội, tổ chức nghề nghiệp, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng Mặc dù vậy, quản lý đô thị vẫn thể hiện bản chất và vai trò của nhà nước đối với một khu vực định cư đặc thù này

27

- Hiệu quả hành chính nhà nước: là kết quả quản lý đạt được của bộ máy hành chính trong sự tương quan với mức độ chi phí các nguồn lực, trong mối quan hệ giữa hiệu quả kinh tế với hiệu quả xã hội

- Tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý đô thị:

+ Các mục tiêu đề ra trong hoạt động quản lý đạt được

+ Về mặt xã hội, người dân được sống trong môi trường có văn hóa có trật tự

+ Về mặt chính trị quản lý nhà nước được tăng cường, người dân đã tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và hài lòng về chính quyền uy tín của chính quyền đã được nâng lên

2.1.2 Cơ sở pháp lý trong quản lý trật tự xây dựng

Hệ thống các qui định pháp luật hiện hành bao gồm:

- Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 77/2015/QH13 ngày 19/6/2015;

- Luật xây dựng số 50/2014/QH13 ngày 18/6/2014

- Luật quy hoạch đô thị số 30/2009/QH12 ngày 17/6/2009

- Luật đất đai số 45/2013/QH13 ngày 29/11/2013

- Thực hiện Nghị quyết số 100/NQ-CP ngày 25/11/2011 của Chính phủ về việc thành lập thị xã Quảng Yên và thành lập các phường thuộc thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng

Ninh

- Nghị quyết số 30c/NQ-CP ngày 08/11/2011 của Chính phủ về việc ban hành Chương

trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2020

- Nghị định số 180/2007/NĐ-CP ngày 07 tháng 12 năm 2007 của Chính phủ về quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật xây dựng về xử lý vi phạm trật tự xây dựng đô thị

- Nghị định số 11/2013/NĐ-CP ngày 14/01/2013 của Chính phủ về quản lý đầu tư phát triển đô thị

28

- Nghị định 121/2013/NĐ-CP ngày 10/10/2013 của Chính phủ Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động xây dựng; kinh doanh bất động sản; khai thác, sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng; quản lý công trình hạ tầng kỹ thuật; quản lý phát

- Quyết định số 3058/QĐ-UBND ngày 15/12/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh về việc ban hành Kế hoạch cải cách hành chính tỉnh Quảng Ninh năm 2015

- Quyết định số 3272/2016/QĐ-UBND ngày 04/10/2016 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh ban hành Quy định cấp giấy phép xây dựng công trình trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

2.1.3 Cơ sở thực tiễn trong quản lý trật tự xây dựng

Ở Việt Nam trong những năm gần đây tốc độ phát triển đô thị hoá ở nước ta diễn ra ngày càng nhanh 5 năm trở lại đây tỷ lệ tăng trưởng dân số đô thị cả nước năm nào cũng vượt quá 3% Mỗi năm có thêm gần một triệu dân sống trong đô thị Số dân này

do tăng tự nhiện chỉ khoảng 1/3, số còn lại là do tăng cơ học, bằng 2 cách: hoặc do là người nông dân nhập cư đô thị, hoặc là địa giới hành chính đô thị mở rộng ra các vùng ngoại thị

29

- Vấn đề quy hoạch xây dựng và quản lý trật tự xây dựng đang dần được hoàn thiện, đặc biệt là quy hoạch ở các thành phố lớn Hiện nay, hệ thống quy hoạch trên toàn quốc khoảng 93% có quy hoạch

- Đô thị hóa mạnh mẽ tại các đô thị lớn đang tạo hiệu ứng thúc đẩy đô thị hóa nhanh lan toả diện rộng trên phạm vi các tỉnh, các vùng và cả nước Nhiều đô thị mới, khu đô thị mới được hình thành phát triển; nhiều đô thị cũ được cải tạo, nâng cấp hạ tầng cơ sở: đường xá, điện nước, cơ sở giáo dục, y tế, vệ sinh môi trường…Các đô thị Việt Nam đang nỗ lực phát triển, nâng tầm cao với kiến trúc hiện đại

- Phát triển đô thị và đô thị hóa trên phạm vi toàn quốc hiện chưa thể hiện rõ bản sắc địa phương và đặc điểm khí hậu vùng, miền, tạo sự cách biệt giữa đô thị và nông thôn

Bộ mặt kiến trúc cảnh quan đô thị còn lộn xộn, thiếu thẩm mỹ Tài nguyên đất bị khai thác triệt để để xây dựng đô thị, diện tích cây xanh và mặt nước bị thu hẹp, nhu cầu sản xuất, dịch vụ ngày càng tăng làm suy thoái nguồn tài nguyên thiên nhiên của đất nước Hệ thống hạ tầng đô thị bị quá tải gây nên các hiện tượng tắc nghẽn giao thông, úng ngập cục bộ và vệ sinh môi trường đô thị hóa lan rộng làm các khu vực này lại nằm lọt vào giữa khu dân cư đông đúc Việc mở rộng đô thị dẫn đến chiếm dụng đất nông nghiệp ảnh hưởng đến an toàn lương thực quốc gia

- Việc quản lý nâng cao chất lượng hiệu quả công tác quản lý trật tự xây dựng đô thị

và nông thôn mới và đặc biệt năm vừa qua, một điểm sáng cần phát huy là vấn đề phát triển nhà ở xã hội, xây dựng nhà ở cho đồng bào nghèo ở nông thôn, ở vùng khó khăn

- Ở thị xã Quảng Yên hệ thống đô thị đang phát triển nhanh về số lượng nhưng chất lượng đô thị còn đạt thấp Đặc biệt, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội chưa đồng bộ; trình độ và năng lực quản lý và phát triển đô thị còn thấp so với yêu cầu

- Về quản lý đô thị còn chưa theo kịp thực tiễn, chưa đáp ứng xu thế phát triển đô thị, còn nhiều trường hợp xây dựng trái phép, xây dựng sai phép, xây dựng không có giấy phép Việc đầu tư phát triển đô thị, khu đô thị mới chưa có kế hoạch, nhiều nơi làm sai, làm chậm và muộn so với quy hoạch Kết nối hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội

triển khai chậm, thiếu đồng bộ, công tác quản lý môi trường đô thị chưa chặt chẽ

30

2.2 Nội dung và hình thức quản lý trật tự xây dựng

2.2.1 Nội dung quản lý trật tự xây dựng

Tất cả các hành vi vi phạm quy hoạch xây dựng phải bị đình chỉ ngay và được xử lý kịp thời theo các quy định của pháp luật Người có thẩm quyền quản lý quy hoạch xây dựng theo phân cấp phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc quản lý được giao và phải bồ thường thiệt hại do các quyết định không kịp thời, trái thẩm quyền gây thiệt

hại cho quyền lợi và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân [9]

Quản lý quy hoạch xây dựng bao gồm những nội dung chính sau đây:

- Quản lý việc xây dựng công trình theo quy hoạch xây dựng;

- Quản lý các mốc giới ngoài thực địa;

- Quản lý việc xây dựng đồng bộ các công trình hạ tầng kỹ thuật;

- Đình chỉ xây dựng, xử phạt hành chính, cưỡng chế phá dỡ những công trình xây dựng sai phép, không phép, không tuân thủ theo quy hoạch xây dựng

Theo quy định của pháp luật, Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm phải tổ chức công bố công khai quy hoạch xây dựng sau khi đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt

và như vậy các cơ quan quyền lực nhà nước, trực tiếp là Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và nhân dân có thể theo dõi, giám sát trách nhiệm này của các cơ quan quản

lý nhà nước, qua đó nâng cao tính minh bạch và khả năng tiếp cận thông tin về quy hoạch của tổ chức, cá nhân có nhu cầu Đây là vấn đề mà thời gian vừa qua, tại một số địa phương các cơ quan có thẩm quyền đã không thực hiện nghiêm túc và đầy đủ nhiệm vụ, chức trách của mình

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong vùng quy hoạch tổ chức công bố quy hoạch xây dựng vùng liên tỉnh thuộc thẩm quyền phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ; Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp xã trong vùng quy hoạch tổ chức công bố quy hoạch xây dựng thuộc thẩm quyền phê duyệt và có trách nhiệm tổ chức công bố công khai quy hoạch xây dựng thuộc địa giới do mình quản lý để mọi người thực hiện và giám sát việc thực hiện