Giám sát ngân hàng –... giám sát ho t ng ngân hàng... giám sát ho t ng ngân hàng và h th ng các TCTD.. tham gia vào.. Th c tr ng cán b làm công tác giám sát ngân hàng.
Trang 1-@&? -Lê Anh H o
Hoàn thi n ho t ng giám sát c a Ngân hàng Nhà
c Vi t Nam i v i các Ngân hàng th ng m i
Tóm t t lu n v n th c s
Hà n i, n m 2007
Trang 21 Lý do ch n tài
Trong nh ng n m qua, ngành Ngân hàng ã có nhi u i m i, song n nay h th ng ngân hàng Vi t Nam v n giai n phát tri n ban u, n ng l c tài chính c a nhi u Ngân hàng th ng m i còn y u, n quá h n cao, nhi u r i ro
Ho t ng ki m tra, giám sát c a NHNN i v i các NHTM còn y u, thi u tính
c l p; h th ng thông tin báo cáo, thông tin qu n lý còn ch a t t i các chu n
c và thông l qu c t
Xu t phát t tình hình ó tôi ã ch n tài “Hoàn thi n ho t ng
th ng m i” cho Lu n v n th c s c a mình.
c ích: c tiêu nghiên c u là a c nh ng gi i pháp mang tính lý
lu n và th c ti n hoàn thi n ho t ng giám sát c a NHNN i v i các NHTM
2 i t ng, ph m vi nghiên c u
i t ng: GSNH
Ph m vi: Ho t ng giám sát i v i các NHTM trong n c
3 Ph ng pháp nghiên c u:
tài mang tính ch t nghiên c u, ng d ng nên tác gi s d ng t ng h p các ph ng pháp nghiên c u khoa h c ch y u, c bi t là ph ng pháp t duy
bi n ch ng và ch ngh a duy v t l ch s ; áp d ng các ph ng pháp th ng kê,
kh o sát, t ng h p, phân tích, so sánh nh m làm sáng t các v n nghiên c u
4 K t c u c a lu n v n:
i dung c b n c a lu n v n chia thành 3 ch ng:
- Ch ng 1: Ho t ng giám sát c a Ngân hàng Trung ng i v i các Ngân hàng th ng m i
- Ch ng 2: Th c tr ng ho t ng giám sát c a Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam i v i các Ngân hàng th ng m i
Trang 3Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam i v i các Ngân hàng th ng m i.
Ch ng 1:
Nh ng n i dung c b n v ho t ng giám sát c a Ngân hàng Trung ng i v i các Ngân hàng th ng m i
ây là ch ng có tính ch t lý lu n làm c s cho vi c phân tích th c tr ng
ho t ng giám sát c a Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam và ra gi i pháp hoàn thi n, ch ng này có 4 v n chính
1.1 Khái quát các ch c n ng ch y u c a Ngân hàng Trung ng
- Ngân hàng phát hành
- Ngân hàng c a các ngân hàng
- Ngân hàng c a Chính ph
1.2 Nh ng n i dung c b n v ho t ng giám sát ngân hàng c a Ngân hàng Trung ng i v i các Ngân hàng th ng m i
* Khái ni m, b n ch t c a ho t ng giám sát ngân hàng
Giám sát ngân hàng th ng c hi u theo ngh a r ng là t t c các ho t
ng nh m m b o cho s an toàn và lành m nh c a h th ng các t ch c tài chính, bao g m: nh ch , c p phép, giám sát t xa, thanh tra t i ch và c ng
ch th c thi các hành ng ch nh s a k p th i th c hi n các quy n n ng giám sát M c ích c a giám sát ngân hàng là nh m m b o cho lu t pháp c
th c hi n m t cách c l p và công b ng Giám sát ngân hàng bao g m c
nh báo s m và c nh báo xa, g n ch t ch v i qu n tr ngân hàng Theo quan
ni m chung c a th gi i thì nâng cao hi u qu c a giám sát ngân hàng thì
ph i t p trung quy n l c, t ó m i có th nâng cao tính c l p cho c quan giám sát N u không làm c nh v y thì nh ng v h th ng s x y ra, gây nên nh ng thi t h i v kinh t , chính tr , lòng tin cho ng i dân và các t
ch c kinh t Giám sát – là m t hình th c ho t ng c a các t ch c Nhà
c khác nhau nh m m b o vi c tuân th lu t pháp Giám sát ngân hàng –
Trang 4c hình thành trên n n t ng pháp lu t c a m i qu c gia và ti p thu nh ng kinh nghi m c a các t ch c qu n lý ngân hàng trên th gi i H th ng giám sát ngân hàng thông th ng bao g m:
- Quy nh nh ng lo i hình t ch c ch u s giám sát;
- Quy nh nh ng tiêu chu n trong ho t ng ngân hàng;
- Quy nh v ch k toán và báo cáo s li u;
- Trách nhi m th c hi n ki m toán;
- Khuy n cáo, ch o và ph i h p xây d ng các ph ng pháp qu n lý ngân hàng hi n i
- Ki m tra Nhà n c v ho t ng ngân hàng c ph n ánh thông qua
th ng lu t pháp Theo ó, t t c t ch c có th c hi n ch c n ng ngân hàng
u ph i tuân th các u kho n trong t ng b Lu t phù h p, tr c h t là
p NHTW, sau ó n các NHTM và t ch c tín d ng khác
- Ki m tra hành chính bao g m giám sát quá trình ho t ng c a các NHTM do NHTW m trách Nhi m v , m c tiêu và gi i h n ki m tra hành chính c quy nh c th t i các u kho n trong các Lu t liên quan
- Ki m tra c l p c th c hi n b i m t s các t ch c c l p, không thu c s qu n lý tr c ti p c a các b , ngành nào Chúng c th c
hi n b i các công ty ki m toán c l p
* Các chu n m c qu c t v giám sát ngân hàng
- Các nguyên t c và tiêu chu n Basel
- S hình thành và ho t ng c a U ban Basel Basel là U ban c a các chuyên gia v giám sát ho t ng ngân hàng,
c thành l p b i Th ng c Ngân hàng Trung ng nhóm các qu c gia 10
c (G10) vào n m 1975 Hi n nay, các thành viên c a U ban này g m các
c B , Canada, Pháp, c, Italia, Nh t B n, Luxemebourg, Hà Lan, Thu
n, Thu S , V ng Qu c Anh và Hoa K
Trang 5giám sát ho t ng ngân hàng U ban này c nhóm h p 4 l n trong m t
m Trong U ban còn có 25 nhóm k thu t và m t s b ph n khác c nhóm h p th ng xuyên th c hi n các n i dung công vi c c a U ban
- H th ng các nguyên t c c a U ban Basel
i dung c a 25 nguyên t c c b n c a U ban Basel c p t i 7 n i dung chính nh sau:
+ Các nguyên t c thu c c m ch v u ki n tiên quy t cho vi c giám sát ngân hàng hi u qu
+ Các nguyên t c thu c c m ch c p phép và c c u + Các nguyên t c thu c c m ch v các quy nh và yêu c u th n tr ng + Các nguyên t c thu c c m ch v giám sát nghi p v ngân hàng
hi n nay + Nguyên t c thu c c m ch yêu c u thông tin + Nguyên t c thu c c m ch quy n h n h p pháp c a chuyên gia giám sát
+ Các nguyên t c thu c c m ch nghi p v ngân hàng xuyên biên gi i
- Nhóm các tiêu chu n (chu n Basel)
+ Hi p c Basel 1 và Ph ng pháp ti p c n theo tiêu chu n hóa
i dung c b n c a Basel 1 là: Các t ch c tín d ng trong quá trình
ho t ng luôn ph i m b o v n m c t i thi u 8%, nó còn g i là h
K tính theo công th c: n/ Tài s n có tính theo m c r i ro 8%.
Công th c trên nh m t ti n , là ch tiêu u tiên, c b n nh t khi ánh giá v t ch c tín d ng c a c quan giám sát ngân hàng Ph ng pháp
ti p c n theo tiêu chu n hóa, là tiêu chu n c áp d ng tính toán v n (
s ) và tài s n có r i ro ( m u s ) b ng cách tính c áp d ng chung cho các t ch c tín d ng, n gi n, d th c hi n
+ Hi p c Basel 2 và Ph ng pháp IRR
Trang 6Tr c t th nh t Các yêu c u v n t i thi u
Theo quy nh trong Basel, m t t ch c tài chính c g i là v n khi h s v n (Capital Adequacy Ratio – CAR) t t i thi u 4% i v i
n c p 1 và 8% i v i v n c p 2 H s CAR c tính nh sau:
n ngân hàng CAR =
Tài s n có u ch nh r i ro
- B n nguyên t c chính c a Tr c t th hai
Nguyên t c 1: Ngân hàng nên có quy trình ánh giá s thích h p c a
ng v n và h s r i ro c a ngân hàng và m t chi n l c duy trì các m c v n khác nhau
chi n l c và vi c ánh giá m c v n thích h p n i b c a ngân hàng, c ng
nh kh n ng giám sát và m b o s tuân th các m c v n u ti t Nh ng
ng i giám sát c n ph i có nh ng hành ng giám sát phù h p n u h không tho mãn v i k t qu c a quy trình ánh giá
Nguyên t c 3: Chuyên gia giám sát nên yêu c u ngân hàng duy trì m c
cao h n t l v n u ch nh t i thi u và ph i có kh n ng yêu c u các n v thành viên duy trì m c v n cao h n m c t i thi u
Nguyên t c 4: Chuyên gia giám sát c n ph i có bi n pháp can thi p ngay
giai n u tiên ng n m c v n không b r t xu ng th p h n m c t i thi u gi i quy t nh ng thu c tính r i ro c a m t ngân hàng nh t nh và c n
có hành ng gi i quy t t c thì n u v n không duy trì ho c khôi ph c c
Basel 2 cho phép t ch c tín d ng s d ng các ph ng pháp n i b tính toán các yêu c u v v n i v i r i ro tín d ng và r i ro ho t ng, nh ng
Trang 7thành viên tham gia th tr ng
* Basel 2 v d phòng: Ph ng pháp IRR yêu c u các ngân hàng thi t
p y các kho n d phòng m t n bù p cho nh ng r i ro theo tính toán c a ngân hàng (EL – Expected Lose), còn yêu c u v v n t i thi u
c thi t k ch b o v ( bù p) nh ng kho n r i ro mà ngân hàng không tính tr c (UL – Unexpected Lose)
- H th ng x p h ng CAMELS
CAMELS là h th ng ánh giá ho t ng toàn di n, c s d ng ph
bi n trê toàn th gi i Các chuyên gia giám sát s d ng Báo cáo giám sát CAMELS ti n hành x p h ng cho t ng ngân hàng trên s ánh giá c a 6
u ph n chính v n ng l c và ho t ng c a m t ngân hàng Các c u ph n
p h ng c ánh giá trên các khía c nh sau:
C: V n A: Ch t l ng Tài s n có M: Ch t l ng qu n lý và ho t ng E: Thu nh p
L: Thanh kho n S: nh y c m v i lãi su t
Vi c t ng h p x p h ng c ánh giá d a trên thang m t 1 n 5 theo m c c n giám sát t ng d n M c x p h ng t ng h p là k t qu c a vi c
p h ng 6 c u ph n X p h ng 1 là m c x p h ng cao nh t v i ý ngh a là t
ch c tín d ng có ho t ng t t nh t, m b o ch t l ng qu n lý r i ro, g n
li n v i m t m c giám sát ít nh t X p h ng 5 là m c x p h ng x u nh t, t c
là t ch c tín d ng này có ho t ng y u kém, không m b o kh n ng qu n
lý r i ro và òi h i ho t ng giám sát cao nh t cho t ch c tín d ng này
* Ph ng th c giám sát ho t ng ngân hàng
Trang 8tín d ng; ti n hành phân tích, ánh giá tình hình ho t ng c a t ch c tín
ng, l p báo cáo và ra các v n b n khuy n cáo i v i các t ch c tín d ng
nh m m b o s tuân th pháp lu t c a t ch c tín d ng, c nh báo s m, ng n
ng a nh ng r i ro có th x y ra, có tác d ng nh h ng cho giám sát t i ch ,
m b o an toàn trong ho t ng ngân hàng
Ph ng th c giám sát t i ch là ph ng ph c c n, nh ng không có
ph ng th c nào thay th c nó Giám sát t i ch c ti n hành t i tr s t
ch c tín d ng Chuyên gia giám sát ngân hàng c ti p c n v i ch ng t , s sách, h s , con ng i và s vi c c th Nh ng k t lu n quan tr ng nh t có th
a ra sau khi ã giám sát t i ch và c ghi vào trong biên b n k t lu n
1.3 C quan giám sát ho t ng ngân hàng
Giám sát ho t ng ngân hàng nói chung th ng là trách nhi m c a Ngân hàng Trung ng, nh ng m t s n c l i do B Tài chính ho c m t t
ch c c l p ti n hành M t hình th c l ng tính, b ng cách trao cho c quan
th c hi n giám sát ngân hàng m t v th c bi t – bán c l p, trong khi v n duy trì ch c n ng này trong Ngân hàng Trung ng c ng ã c m t s n i trên th gi i l a ch n
1.3.1 T ch c ch u trách nhi m giám sát ngân hàng
Trên giác vi mô, có b n cách s p t b máy giám sát ngân hàng: (i) t trong Ngân hàng Trung ng nh là m t V ;
(ii) là m t n v (V ) trong B Tài chính;
(iii)thành l p m t c quan c l p (superintendency);
(iv) pha tr n gi a các cách l a ch n trên, ch ng h n nh nâng t m c quan giám sát ngân hàng lên thành bán c l p và v n t trong NHTW
* Kinh nghi m xây d ng h th ng giám sát ngân hàng c a m t s
qu c gia
- H th ng giám sát ngân hàng t i Anh
Trang 9- H th ng giám sát ngân hàng t i Ba Lan
Trang 10Th c tr ng ho t ng giám sát ngân hàng c a Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam i v i các Ngân hàng th ng m i
2.1 Ch c n ng, nhi m v và c c u t ch c c a Ngân hàng Nhà
c Vi t Nam
Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam là c quan ngang B c a Chính ph có
ch c n ng qu n lý Nhà n c v ti n t , ho t ng ngân hàng và là Ngân hàng Trung ng c a n c C ng hoà xã h i ch ngh a Vi t nam; qu n lý nhà n c các d ch v công và th c hi n i di n ch s h u ph n v n c a Nhà n c
i doanh nghi p có v n nhà n c trong l nh v c Ngân hàng theo quy nh
a pháp lu t
2.1.1 Vai trò c a Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam
(1) u ti t kh i l ng ti n l u thông thông qua chính sách n i l ng
ho c th t ch t l ng ti n cung ng
(2) u ti t s n xu t và thi t l p c c u n n kinh t
2.1.2 Nhi m v c a Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam
Các nhi m v c th c quy nh t i Lu t Ngân hàng Nhà n c và Ngh nh s 52/2003/N -CP c a Chính ph
2.2 H th ng giám sát tài chính Vi t Nam
Nh chúng ta ã bi t, h th ng tài chính hàm ý các th tr ng tài chính, các nh ch tài chính và các công c tài chính, s n ph m, d ch v tài chính
Nó c h p thành b i các b ph n nh h n nh : ngân hàng, ch ng khoán,
o hi m ây là n i mà các món ti n t m th i nhàn r i, các kho n ti t ki m
nh l , các ngu n v n u t trong xã h i c t p trung l i và phân b tr c
ti p ho c gián ti p cho các d án s n xu t kinh doanh có hi u qu
2.3 Th c tr ng ho t ng giám sát ngân hàng c a NHNN
Trang 11giám sát ho t ng ngân hàng và h th ng các TCTD B Tài chính ch u trách nhi m v l nh v c ch ng khoán (U ban Ch ng khoán Nhà n c tr c thu c Tài chính) và b o hi m (V B o hi m – B Tài chính) Ngoài ra, v i m c tham gia khác nhau còn có B o hi m Ti n g i Vi t Nam và m t vài c quan, t ch c thu c Chính ph khác (Thanh tra Chính ph , ) tham gia vào
2.3.1 T ch c và ho t ng c a c quan giám sát ngân hàng
- Quá trình hình thành và phát tri n c a ho t ng giám sát ngân hàng
i NHNN Vi t Nam
- C s pháp lý c a ho t ng giám sát ngân hàng c a NHNN
s pháp lý t ch c và th c hi n ho t ng giám sát ngân hàng
a NHNN Vi t Nam bao g m:
- Lu t Ngân hàng Nhà n c n m 1997
- Lu t Thanh tra n m 2004
- Ngh nh s 91/1999/N -CP ngày 04/9/1999 c a Chính ph v t
ch c và ho t ng c a Thanh tra Ngân hàng và các v n b n quy ph m pháp
lu t khác c a NHNN
Ch c n ng nhi m v trong ho t ng giám sát ã b phân tán quá nhi u
n v ch c n ng (Ph l c 2)
2.3.2 Ban hành các v n b n h ng d n công tác giám sát ngân hàng:
Trong nh ng n m g n ây, các v n b n pháp quy trong công tác giám sát ngân hàng ti p t c c b sung, ch nh s a áp ng yêu c u m r ng
ph m vi, n i dung theo Lu t NHNN và thông l qu c t
2.3.2 Th c tr ng cán b làm công tác giám sát ngân hàng
Trang 12công vi c v c b n là nh ng do trình , kinh nghi m công tác c a a
ph n cán b (nh ã nêu trên) còn h n ch nh ng m ng nghi p v m i
a NHTW nên ph n nào gây khó kh n, h n ch trong vi c tri n khai công
vi c
2.3.4 Th c hi n quy trình thanh tra t i ch :
Tùy theo t ng lo i thanh tra, giám sát mà công tác giám sát ngân hàng (ch y u là thanh tra t i ch ) c th c hi n theo nh ng b c c th
* K t qu t c và nh ng t n t i trong ho t ng giám sát ngân
+ i v i ho t ng thanh tra t i ch
n c ta t n m 1993 n nay, Thanh tra ngân hàng ã ti n hành th c
hi n hai ph ng th c giám sát là giám sát t xa và thanh tra t i ch Lâu nay, thanh tra t i ch n c ta v n là ph ng pháp ch y u ki m tra, phát hi n
nh ng t n t i và y u kém c a các n v , qua ó góp ph n th c hi n các bi n pháp ch n ch nh và làm lành m nh ho t ng, h n ch r i ro, b o v tài s n
c dù, trong xu th i m i qu n lý và ki m soát ho t ng ngân hàng, giám sát t xa c coi là th ng xuyên và tr ng y u, nh ng v n ph i coi tr ng thanh tra t i ch c a Thanh tra NHNN
+ i v i ho t ng giám sát t xa
Tr i qua g n 20 n m i m i, h th ng Thanh tra NHNN ã t c
nh ng thành t u, góp ph n quan tr ng vào s nghi p i m i và phát tri n
a ngành ngân hàng, b o m an toàn h th ng, b o v quy n l i và l i ích
p pháp c a ng i g i ti n
- Nh ng t n t i, h n ch
Trang 13ã t ng b c áp d ng 25 nguyên t c c b n này Tuy nhiên, m t s v n mang tính tr ng y u mà Thanh tra NHNN ch a tuân th y có th tác
ng x u t i hi u l c và hi u qu c a ho t ng GSNH + V c c u t ch c c a c quan giám sát
+ V tính c l p trong ho t ng và ngu n l c y cho Thanh tra NHNN
+ V ph ng pháp th c hi n giám sát ngân hàng + V h p tác gi a các c quan trong giám sát ho t ng ngân hàng
2.4 H th ng giám sát ngân hàng hi u qu theo thông l qu c t
Theo nguyên t c u tiên c a BIS: M t h th ng giám sát ngân hàng
hi u qu ph i là m t h th ng mà trong ó ch c n ng, m c ích c a t ng n liên quan n công tác giám sát c phân nh rõ ràng C th nh sau:
- V phân nh rõ ràng trách nhi m c a các n v liên quan n công tác giám sát ngân hàng
- V vi c t ng n v liên quan n ho t ng giám sát ph i có tính c
p t ng i trong ho t ng và có ngu n l c y
- V c s pháp lý thích h p cho h th ng giám sát ngân hàng