KHÓA LUẬN tốt NGHIỆP điều DƯỠNG (HOÀN CHỈNH) chăm sóc bệnh nhân rối loạn tâm thần

Thang Long University LibraryĐẶT VẤN ĐỀ Rối loạn tâm thần là một loại bệnh rất phổ biến và có xu hướng ngày càng gia tăngtrong xã hội hiện nay, có rất nhiều nguyên nhân, yếu tố dẫn đến c

LỜI CẢM ƠN

Trước hết tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo đại học, Khoa Điều dưỡng Trường Đại học Thăng Long đã tạo điều kiện cho tôi được học tập, rèn luyện và phấn đấu trong suốt quá trình học tập tại Trường

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Gs.Ts.Phạm Thị Minh Đức, Trưởng khoa Điều dưỡng Trường Đại học Thăng Long, người thầy đã bỏ nhiều công sức giản dạy, hướng dẫn nhiệt tình chỉ bảo cho tôi được học tập và hoàn thành luận văn này.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban lãnh đạo cùng toàn thể các bác sĩ và điều dưỡng viên tại Viện Giám định Pháp y Tâm thần Trung ương đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu và thực hiện chuyên đề này.

Đặc biệt tôi xin chân thành cảm ơn Bác sĩ Chuyên khoa II Dương Văn Lương, Viện Giám định Pháp Y Tâm thần Trung ương mặc dù rất bận rộn với công việc nhưng đã giành nhiều thời gian tận tình hướng dẫn chỉ bảo, cung cấp tài liệu

và những kiến thức quý báu giúp tôi thực hiện chuyên đề này.

Cùng với tất cả lòng thành kính tôi xin chân thành cảm tạ và biết ơn sâu sắc đến các giáo sư, phó giáo sư, tiến sỹ trong hội đồng đã thông qua chuyên đề và hội đồng chấm khóa luận tốt nghiệp đã đóng góp cho tôi những ý kiến quý báu giúp tôi hoàn thành tốt chuyên đề.

Cuối cùng tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, bạn bè… những người đã luôn cổ vũ, động viên và ủng hộ trong quá trình tôi thực hiện chuyên đề

Thang Long University Library

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG NGHIÊN CỨU

DANH MỤC HÌNH

Hình 1: Điều dưỡng viên thăm hỏi người bệnh ………19

Hình 2: Bệnh nhân ăn trưa tập thể ………23

Hình 3: Giao lưu văn nghệ giữa các bệnh nhân ………25

Hình 4: Bệnh nhân chơi bóng bàn ………25

Thang Long University Library

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ 8

I ĐẠI CƯƠNG VỀ RỐI LOẠN TÂM THẦN 9

1.1 Khái quát chung 9

1.1.1 Định nghĩa rối loạn tâm thần 9

1.1.2 Sức khỏe tâm thần 9

1.1.3 Phân biệt RLTT với bệnh thần kinh 10

1.2 Nguyên nhân và phân loại các loại rối loạn tâm thần 10

1.2.1 Nguyên nhân 10

1.2.2 Những nhân tố thuận lợi cho việc phát triển RLTT 11

1.2.3 Nguyên tắc xác định nguyên nhân RLTT 12

1.2.4 Phân loại các bệnh rối loạn tâm thần 12

1.3 Đặc điểm cơ bản của RLTT 13

1.4 Phương pháp điều trị 14

1.4.1 Sốc insulin (gây hạ đường huyết bằng insulin) 14

1.4.2 Sốc điện 15

1.4.3 Liệu pháp tâm lý 15

1.4.4 Liệu pháp hóa dược 15

1.4.5 Liệu pháp lao động 16

1.4.6 Liệu pháp thích ứng xã hội 16

1.5 Dịch tễ 16

1.6 Các biện pháp phòng bệnh RLTT 18

1.6.1 Những biện pháp phòng bệnh tuyệt đối 18

1.6.2 Những biện pháp phòng bệnh tương đối 19

II LẬP KẾ HOẠCH CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH MẮC CHỨNG RỐI LOẠN TÂM THẦN THEO QUY TRÌNH ĐIỀU DƯỠNG 20

2.1 Vai trò của việc chăm sóc bệnh nhân rối loạn tâm thần 20

2.2 Quy trình điều dưỡng 20

2.2.1 Nhận định người bệnh 20

2.2.2 Chẩn đoán và can thiệp điều dưỡng 22

2.2.3 Lập kế hoạch chăm sóc 23

2.2.4 Thực hiện kế hoạch chăm sóc 23

2.2.5 Đánh giá 33

2.3 Áp dụng quy trình điều dưỡng chăm sóc đối với bệnh nhân cụ thể 33

KẾT LUẬN 42

Thang Long University Library

ĐẶT VẤN ĐỀ

Rối loạn tâm thần là một loại bệnh rất phổ biến và có xu hướng ngày càng gia tăngtrong xã hội hiện nay, có rất nhiều nguyên nhân, yếu tố dẫn đến các rối loạn tâm thần như:kinh tế, môi trường sống, áp lực học tập, công việc…Rối loạn tâm thần thường không gâychết người đột ngột nhưng làm giảm sút khả năng lao động, học tập, làm đảo lộn sinh hoạttrong cuộc sống, gây tổn thất về kinh tế, gây căng thẳng cho các thành viên trong giađình Một số bệnh tâm thần nếu không được quản lý, chữa trị kịp thời rất dễ dẫn đến trạngthái tâm thần sa sút, người bệnh trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội[1]

Ngày nay, cùng với sự phát triển của khoa học, xã hội và nền y học, tâm thần họcngày càng được quan tâm, đặc biệt là công tác chăm sóc bệnh nhân bị rối loạn tâm thần.Công tác chăm sóc bệnh nhân bị rối loạn tâm thần có những đặc điểm riêng so với cácbệnh lí nội khoa và tâm thần khác Để chăm sóc người bệnh mắc chứng rối loạn tâm thần,điều dưỡng viên cần nắm rõ qui luật diễn biến của hội chứng rối loạn tâm thần, đặc điểmriêng, nhu cầu chăm sóc từng giai đoạn và cần xây dựng một kế hoạch chăm sóc chuyênbiệt

Ở Việt Nam hiện nay chưa có qui trình chi tiết trong chăm sóc người bệnh bị rốiloạn tâm thần, để góp phần làm sáng tỏ những nhu cầu chăm sóc chuyên biệt và hànhđộng chăm sóc cần thiết trong công tác của điều dưỡng đối với người bệnh mắc hội chứng

rối loạn tâm thần Để đáp ứng tốt những vấn đề nêu ở trên “Chuyên đề chăm sóc bệnh

nhân rối loạn tâm thần” được viết nhằm giới thiệu hai nội dung chính:

1 Đặc điểm, triệu chứng và các phương pháp điều trị hội chứng rối loạn tâm thần

2 Lập kế hoạch chăm sóc người bệnh bị mắc chứng rối loạn tâm thần theo qui trình điều dưỡng.

CHƯƠNG 1 ĐẠI CƯƠNG VỀ RỐI LOẠN TÂM THẦN 1.1 Khái quát chung về rối loạn tâm thần

1.1.1 Sức khỏe tâm thần

Khái niệm sức khỏe của Tổ chức Y tế Thế giới: “Sức khỏe không những là trạngthái không bệnh tật mà còn là trạng thái hoàn toàn thoải mái về cơ thể, tâm thần và xãhội”

Như vậy có 3 loại sức khỏe đó là sức khỏe cơ thể, sức khỏe tâm thần và xã hội.Thực chất sức khỏe tâm thần của con người bao hàm các nét đặc trưng sau:

 Có một cuộc sống thật sự thoải mái

 Có niềm tin vào giá trị bản thân và niềm tin vào phẩm chất và giá trị của con người

 Có khả năng ứng xử bằng cảm xúc hành vi hợp lí trước mọi tình huống

 Có khản năng tạo dựng, duy trì và phát triển thỏa đáng các mối quan hệ

 Có khả năng tự hàn gắn và chống lại các stress, các sự cố mất thăng bằng, căng thẳng [1][2][11]

1.1.2 Định nghĩa rối loạn tâm thần

Rối loạn tâm thần (RLTT) là bệnh do hoạt động của não bộ bị rối loạn bởi nhiềunguyên nhân khác nhau gây ra (nhiễm khuẩn, nhiễm độc, sang chấn tâm thần, bệnh cơthể…) làm rối loạn chức năng phản ánh thực tại Các quá trình cảm giác, tri giác, tư duy,

ý thức…bị sai lệch cho nên bệnh nhân tâm thần có những ý nghĩ, cảm xúc, hành vi tácphong không phù hợp với thực tại, môi trường xung quanh

Phạm vi bệnh tâm thần rất rộng: có những bệnh tâm thần nặng (các bệnh loạnthần), quá trình phản ánh thực tại sai lệch trầm trọng, hành vi tác phong bị rối loạn nhiều

Có những bệnh tâm thần nhẹ (các bệnh tâm căn, nhân cách bệnh) quá trình phản ánh thựctại như hành vi tác phong bị rối loạn ít, bệnh nhân vẫn còn sinh hoạt, lao động, học tậpđược tuy có giảm sút[1][2][11]

Thang Long University Library

1.1.3 Phân biệt RLTT với bệnh thần kinh

Hiện nay phần đông mọi người vẫn chưa phân biệt được RLTT với bệnh thần kinh,

và thường gọi một người mắc chứng RLTT là thần kinh, dẫn đến việc tìm kiếm điều trịkhông đúng chuyên khoa Trên thực tế, đây là hai loại bệnh rất khác nhau Sau đây là mộtvài nhận biết phân biệt cơ bản:

Không có tổn thương về hình thái của

hệ thần kinh hoặc có tổn thương kết hợp

Luôn có tổn thương về hình thái của hệ thầnkinh

Ý nghĩ, cảm xúc, hành vi kỳ cục, khó hiểu Đa số có suy nghĩ, hành vi bình thường

Đa số bình thường về mặt cơ thể

Có những dấu hiệu thần kinh khu trú như: liệt chi, teo cơ, khó nuốt, mù, điếc, do tổnthương dây thần kinh

Tuy nhiên, những người bệnh thần kinh có thể có những rối loạn tâm thần kèmtheo và ngược lại Nhiều người có bệnh thần kinh nặng, nhưng hoạt động tâm thần của họ gần như bình thường[1][2]

1.2 Nguyên nhân và phân loại các loại rối loạn tâm thần

1.2.1 Nguyên nhân

Nguyên nhân của RLTT là vấn đề hết sức phức tạp Hiện nay có những trường hợp mà căn nguyên đã rõ ràng nhưng vẫn còn một số trường hợp mà căn nguyên chưa xác định dứt khoát, đang tiếp tục nghiên cứu Một số trường hợp RLTT vẫn còn được xác định theo quy luật lâm sàng chứ chưa hoàn toàn căn cứ được vào thống nhất giữa bệnh nguyên và bệnh sinh Có thể khái quát một số nguyên nhân chính của RLTT như sau:

1.2.1.1.Nguyên nhân thực thế

 Nhiễm khuẩn thần kinh

 Nhiễm độc thần kinh

 Chấn thương sọ não

 Các bệnh mạch máu não (cao huyết ap, xơ vữa động mạch não)

 Tổn thương trực tiếp mô não

 Các tổn thương thực thể khác ở não (u não, áp xe não, xơ rải rác, teo não…)

 Bệnh cơ thể ảnh hưởng đến hoạt động của não (các bệnh nội tạng, các bệnh nộitiết, các bệnh về chuyển hóa và thiếu vitamin…)[1][2][10]

1.2.1.2 Nguyên nhân tâm lý

Các sang chấn tâm thần và hoàn cảnh xung đột trong gia đình cũng như ngoài xã hội có thể gây ra loạn thần phản ứng và các bệnh tâm căn[1][2][10]

1.2.1.3 Nguyên nhân cấu tạo thể chất bất thường và phát triển tâm thần bệnh lý

 Các trạng thái nhân cách bệnh

 Các loại trí tuệ thiểu năng

[1][2][10]

1.2.1.4 Nguyên nhân chưa rõ ràng (sự kết hợp phức tạp nhiều yếu tố khác nhau) như:

Di truyền, biến đổi chuyển hóa, miễn dịch, cấu tạo thể chất…Có thể gây ra bệnh tâm thần nội sinh như tâm thần phân liệt, loạn thần hưng trầm cảm[1][2][10]

1.2.2 Những nhân tố thuận lợi cho việc phát triển RLTT

- Di truyền : có khi là nguyên nhân nhưng cũng có khi chỉ là nhân tố thuận lợi thúcđẩy bệnh phát sinh mà thôi

- Nhân cách : là toàn bộ đặc điểm tâm lý của một cá nhân bao gồm nhiều thànhphần (xu hướng, khí chất, tính cách và năng lực) làm cho người này có những nét tâm lýkhác hẳn với người khác Nhân cách mạnh, bền vững là nhẫn tố tốt để chống đỡ các bệnhtâm thần và là điều kiện thuận lợi cho bệnh chóng hồi phục Nhân cách yếu, không cânbằng, kém chịu đựng là cơ sở thuận lợi cho bệnh tâm thần phát sinh và làm bệnh hồi phụckhó khăn, chậm chạp Có khi nhân cách quyết định thể lâm sàng của bệnh hoặc có thêtlàm cho nhân cách của người bệnh bị biến đổi

- Lứa tuổi: trẻ em là cơ địa thuận lợi để phát sinh các bệnh tâm căn và nhân cáchbệnh Tuổi dậy thì dễ bộc lộ bệnh tâm thần phân liệt và các trạng thái phản ứng Tuổi già

dễ bị các bệnh tâm thần thực thể

- Giới tính: có những bệnh gặp ở nam nhiều hơn nữ như : loạn thần do rượu, loạnthần do chấn thương sọ não, bệnh liệt toàn thể tiến triển Có những bệnh gặp ở nữ nhiều

Thang Long University Library

hơn năm như rối loạn tâm thần có sự liên quan đến thời kỳ kinh nguyệt, sinh đẻ, mãn kinh…

- Tình trạng toàn thân: có những trường hợp RLTT xuất hiện ngay sau khi sức khỏe

bị giảm sút như mất ngủ kéo dài, thiếu dinh dưỡng lâu ngày, làm việc quá sức Sau khimắc bệnh lâu ngày có thể dẫn đến suy kiệt tử vong Nâng cao thể trạng có thể giúp chobệnh nhân hồi phục nhanh chóng…[1][2]

1.2.3 Nguyên tắc xác định nguyên nhân RLTT

Nguyên nhân RLTT là một vấn đề rất khó khăn, phức tạp Khi xác định, cần chú ý đến những nhân tố sau đây:

 RLTT thường xảy ra dựa trên cơ sở những điều kiện bên ngoài tác động qua lại vớinhững điều kiện bên trong của mỗi bệnh nhân Vì vậy cần phải nghiên cứu tỉ mỉ, cân nhắccẩn thận mới xác định được đâu là nguyên nhân chính, đâu là nhân tố thuận lợi

 Những trường hợp RLTT gọi là nội sinh (như tâm thần phân liệt) thường xuất hiệnsau những nhân tố ngoại lai (sang chấn tâm thần, bệnh nhiễm khuẩn…) Vì vậy, tìmnguyên nhân ở những trường hợp này không phải chỉ căn cứ vào đặc điểm của bệnh cảnh

 Hiện nay ở một số trường hợp RLTT, quy luật lâm sàng đã rõ ràng nhưng chưa có

sự thống nhất giữa bệnh nguyên và bệnh sinh Có những trường hợp nguyên nhân đã đượcxác định nhưng cơ chế sinh bệnh lại chưa rõ rang Ngược lại có trường hợp thì bệnh sinhtương đối rõ nhưng nguyên nhân chưa xác định Vì vậy việc nắm vững những hình tháilâm sàng cũng như những quy luật tiến triển của RLTT hiện nay vẫn còn có tầm quantrọng đặc biệt trong việc xác định nguyên nhân gây bệnh[4]

1.2.4 Phân loại các bệnh rối loạn tâm thần

Các dạng RLTT thường gặp như:

- Các dạng rối loạn ám ảnh sợ

- Rối loạn sự thích ứng

- Rối loạn dạng cơ thể

- Rối loạn phân ly

- Rối loạn tâm thần nội tiết

- Rối loạn do nghiện chất

- Rối loạn do chấn thương não

- Rối loạn do chấn thương tâm lý[3]

1.3 Đặc điểm cơ bản của RLTT

 RLTT là một hoạt động tâm thần có tính tổng hợp, thống nhất, không thể phân táchđược Việc sắp xếp các triệu chứng tâm thần theo từng mặt hoạt động tâm thần (rối loạntri giác, rối loạn tư duy, rối loạn cảm xúc…) chỉ có tính chất quy ước để thuận tiện choviệc giảng dạy và thảo luận lâm sàng Vì vậy có nhiều cách qui ước tùy từng tác giả.Thực tế một triệu chứng tâm thần có liên quan và ảnh hưởng đến các mặt hoạt động tâmthần khác

 Các triệu chứng tâm thần ít khi xuất hiện riêng lẻ và thường kết hợp với nhauthành một hội chứng nhất định

 Các triệu chứng của RLTT luôn luôn biến chuyển tùy theo từng giai đoạn bệnh.Tuy nhiên sự tiến triển và thoái triển đều tuân theo những quy luật nhất định

 Các triệu chứng RLTT không thể giải thích thuần túy theo cơ chế sinh học và tâm

lý được, vì chúng còn là kết quả của các yếu tố cơ thể, xã hội môi trường tác động phứctạp vào hoạt động của bộ não

 Việc đánh giá các triệu chứng và hội chứng của RLTT trong lâm sàng rất khó khănnhưng lại vô cùng quan trọng Đánh giá khó khăn vì các triệu chứng tâm thần phần lớn lànhững triệu chứng chủ quan (do bệnh nhân kể và có thể khác nhau tùy theo cách hỏi bệnh,tùy thời gian hỏi) Trong khi đó việc phát hiện các triệu chứng này lại phụ thuộc vào kinhnghiệm tiếp xúc của bác sĩ, trạng thái tâm thần của bệnh nhân khi tiếp xúc… Tuy nhiênvai trò của việc đánh giá các triệu chứng hết sức quan trọng nếu đánh giá sai triệu chứngthì không thể tổng hợp đúng hội chứng và từ đó không thể chẩn đoán bệnh chính xácđược

 Phân biệt giữa triệu chứng bệnh lý và hoạt động tâm thần bình thường nhiều khi rấtkhó khăn Vì vậy muốn phân biệt chắc chắn cần phải nắm vững các đặc điểm tâm lý, nhất

là các đặc điểm tâm lý cùng với lứa tuổi, từng tần lớp xã hội, từng địa phương, từng dântộc…[1][2][4][6]

Thang Long University Library

1.4 Phương pháp điều trị

Các RLTT không chỉ là bệnh lý tại não, mà còn là bệnh lý của toàn cơ thể Khôngchỉ là các sang chấn tâm lý…mà còn do các tác nhân stress về tâm lý của môi trường,không chỉ do các nhân tố bẩm sinh về hệ thần kinh mà còn do các yếu tố giáo dục, môitrường tác động…

Do vậy, việc chữa bệnh tâm thần phải điều trị toàn diện, đòi hỏi phối hợp nhiềubiện pháp như:

 Điều trị các bệnh lý cơ thể (thần kinh, nội khoa) có thể gây ra các RLTT (nhiễm trùng, nhiễm độc, nội tiết…) và tăng cường bồi dưỡng cơ thể chung

 Dùng liệu pháp tâm lý với các bệnh tâm căn hay các rối loạn có liên quan đến stress

 Với các bệnh nội sinh: dùng hóa dược, các liệu pháp gây sốc, các liệu pháp lao động để thích ứng xã hội

 Với các rối loạn sự phát triển; kết hợp với giáo dục, huấn luyện tâm

thần Dưới đây là một số liệu pháp điều trị RLTT hay sử dụng:

1.4.1 Sốc insulin (gây hạ đường huyết bằng insulin)

Nguyên tắc điều trị của phương pháp này là gây hôn mê hạ đường huyết bằnginsulin trong vòng nửa giờ, và đánh thức bằng cách cho đường vào cơ thể Tuy nhiên, cơchế tác dụng của phương pháp này không rõ ràng, hơn nữa tỷ lệ thuyên giảm do sốcinsulin không quá cao nên hiện nay nhiều nước không còn áp dụng nữa[6]

1.4.2 Sốc điện

Phương pháp này cho một dòng điện chạy qua não gây một cơn co giật động kinh,bệnh nhân hôn mê trong một thời gian ngắn, sau đó tâm thần hồi phục dần dần Liệu phápnày có tác dụng nhanh nhưng thường gây tâm trạng lo lắng sợ hãi cho bệnh nhân[6]

 Liệu pháp tâm lý trực tiếp bao gồm toàn bộ các công tác tổ chức, các quy tắc, chế

độ trong bệnh viện nhằm mục đích làm cho bệnh nhân sinh hoạt thoải mái, yên tâm chữabệnh tin tưởng vào chuyên môn để từ đó làm mất đi các triệu chứng thứ phát do lo nghĩ,buồn rầu, sợ hãi sinh ta

 Liệu pháp tâm lý gián tiếp dùng lời nói trực tiếp tác động vào tâm thần của bệnh nhân để chữa bệnh[6]

1.4.4 Liệu pháp hóa dược

Đây là liệu pháp đóng vai trò cơ bản quyết định làm thay đổi hẳn bộ mặt tâm thầnhọc so với trước kia Cùng với các thành tựu của sinh hóa não của các rối loạn bệnh lýtâm thần, các thuốc hướng thần ngày càng có nhiều loại, có hiệu lực điều trị tốt và càng íttác dụng phụ

Theo Freyhan (1978) các thuốc hướng thần gồm 5 nhóm chính:

Thang Long University Library

1.4.5 Liệu pháp lao động

Là liệu pháp quan trọng bậc nhất trong điều trị RLTT, không thể thiếu được ở bất

cứ cơ sở điều trị nào, nội trú cũng như ngoại trú Lao động của bệnh tâm thần nhằm mụcđích chữa bệnh, khôi phục hoạt động tâm thần và khả năng hành nghề nên phải có nhữngyêu cầu nhất định như: phải là lao động tập thể và lao động sản xuất, bệnh nhân đượchưởng một phần thành quả lao động của mình, phải có nhiều hình thức lao động và phải

có chỉ định hướng dẫn của bác sĩ cũng như điều dưỡng viên…[6]

- 450 triệu người hiện bị ảnh hưởng bởi rối loạn này

- 121 triệu người bị trầm cảm

- 50 triệu người mắc chứng động kinh

- 24 triệu người mắc chứng tâm thần phân liệt

Mỗi năm trên thế giới có:

- 1 triệu người tự sát

- 10-20 triệu người có ý định tự sát

Ở nước ta từ năm 1964 đến nay đã có một số công trình điều tra cơ bản về bệnhtâm thần và thu được một số kết quả Song do phương pháp, công cụ và đặc biệt là tiêuchuẩn chẩn đoán bệnh tâm thần ở mỗi thời kỳ có khác nhau nên tỷ lệ một số rối loạn tâmthần có thay đổi

Năm 1981 Trần Văn Cường, Nguyễn Khánh Hợi điều tra tâm thần ở xã Hoà Bình.Nguyễn Thị Mai và cộng sự điều tra về các bệnh tâm thần tại phường Lê Đại Hành, HàNội Nguyễn Văn Siêm và cộng sự điều tra Handicap tâm thần ở 4 xã phường Hà Nội

Các công trình này cho tỷ lệ mắc bệnh tâm thần dao động 18-20% dân số.

Năm 1994 được sự giúp đỡ của WHO khu vực Tây Thái Bình Dương, ngành tâmthần Việt nam đã tiến hành điều tra tâm thần tại 3 điểm : Xã Tự Nhiên, xã Quất Độngthuộc huyện Thường Tín, xã Tiên Kiên, huyện Lâm thao – Phú Thọ và xây dựng mô hìnhchăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đông Cho tỷ lệ một số RLTT như sau:

- Bệnh TTPL: 0,3% - 1% dân số

- Rối loạn cảm xúc trầm cảm: 2,0% - 3,0 % dân số

- Rối loạn tâm căn ( lo âu, ám ảnh, suy nhược thần kinh): 4.0% - 5,0%

- Nhân cách bệnh: 0,5% - 1,0%

- Nghiện ma tuý: 0,15% - 1,5%

- Nghiện rượu; 0,21% - 3,0%

- Rối loạn hành vi ở thanh thiếu niên (độ tuổi 10 – 17) là 0,3% - 3,7%

- Loạn thần do chấn thương sọ não: 0,15% - 0,2%

- Chậm phát triển tâm thần: 0,5% - 1,0%

- Động kinh: 0,5% - 1,5%

Năm 2000, Chính phủ thông qua Chương trình mục tiêu Quốc gia Dự án Bảo vệsức khoẻ tâm thần đã đưa ra được những thông tin mới nhất về chứng RLTT trong cộngđộng bằng việc nghiên cứu 10 bệnh tâm thần hay gặp tại các vùng miền khác nhau:

Thang Long University Library

1.6.1 Những biện pháp phòng bệnh tuyệt đối

Đây là những biện pháp lớn, nhằm loại trừ các nguyên nhân chính, bảo vệ những người lành mạnh khỏi các triệu chứng của RLTT như:

 Chống các bệnh nhiễm khuẩn thần kinh nguyên phát và thứ phát Đặc biệt chútrọng thanh toán các bệnh nhiễm khuẩn có tính chất xã hội như bệnh giang mai, sốt rét,lao…

 Chống các bệnh nhiễm độc thần kinh: nhiễm độc rượu, nhiễm độc nghề nghiệp,nhiễm độc thuốc ngủ và thuốc an thần…

 Bảo đảm an toàn lao động cao độ, tránh mọi chấn thương sọ não

 Tích cực bảo vệ bà mẹ và trẻ em để mỗi em bé ra đời đều hoàn toàn bình thường

về mặt thần kinh và tâm thần Tránh cho bà mẹ lúc có thai những sang chấn cơ thể và tâmthần, chữa tích cực những bệnh nhiễm khuẩn, nhiễm độc, tránh lao động quá sức [4][6][7][8]

1.6.2 Những biện pháp phòng bệnh tương đối

Đây là những biện pháp áp dụng cho những người đã chịu tác dụng xấu của môitrường, cho những trẻ em bị tổn thương thần kinh trong bào tahi hay có yếu tố di truyền

và đề phòng tái phát cho những bệnh nhân tâm thần đã thuyên giảm

Trước hết cần phải tổ chức theo dõi những trẻ bị nhiễm khuẩn trong những nămsau khi đẻ, những trẻ em có bố mẹ, bà con gần bị bệnh tâm thần…

Cần tổ chức những lớp mẫu giáo, lớp học riêng cho những trẻ chậm phát triển vềtâm thần hay có rối loạn tính cách, tác phong…

Cần chẩn đoán sớm các triệu chứng RLTT để chữa ngay trong giai đoạn bệnh còn

dễ khỏi

Cần chú ý theo dõi và áp dụng chặt chẽ các biện pháp vệ sinh tâm thần cho nhữngngười bị xơ vữa mạch não, tăng huyết áp, có di chứng sang chấn sọ não…những người ítnhiều có tổn thương hệ thần kinh trung ương

Đối với những bệnh nhân mắc chứng RLTT đã khỏi hay thuyên giảm, cần tiếp tụcđiều trị củng cố và theo dõi lâu dài Nghiên cứu chế độ lao động và hình thức lao độngthích hợp cho từng loại bệnh nhân, chữa các bệnh nhiễm khuẩn, nhiễm độc mới phát sinh,giúp đỡ giải quyết những sang chấn tâm thần trong cuộc sống [4][6][7][8]

Thang Long University Library

CHƯƠNG 2 LẬP KẾ HOẠCH CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH MẮC CHỨNG RỐI

LOẠN TÂM THẦN THEO QUY TRÌNH ĐIỀU DƯỠNG 2.1 Vai trò của việc chăm sóc bệnh nhân rối loạn tâm thần

Sức khoẻ tâm thần ảnh hưởng lên phần lớn dân số Các vấn đề bao gồm từ căngthẳng nhẹ đến rối loạn tâm lý nặng Các rối loạn tâm lý thường nặng đủ để chẩn đoán mộtrối loạn tâm thần Khoảng 33% số bệnh nhân nói chung và 48% bệnh nhân người già cótriệu chứng nặng đủ để chẩn đoán rối loạn tâm thần ở các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ banđầu chứ không phải ở các trung tâm chăm sóc sức khoẻ tâm thần Đứng trước vấn đề đóđòi hỏi người điều dưỡng phải có những kỹ năng lâm sàng cùng với nghiệp vụ chuyênmôn chuyên sâu nhất định để hợp tác với bác sĩ điều trị sớm đưa người bệnh hòa nhập vớicộng đồng[5][9]

2.2 Quy trình điều dưỡng

2.2.1 Nhận định người bệnh

Khám lâm sàng về RLTT hai phần chính Phần thức nhất là phần lịch sử bao gồmbệnh sử tâm thần, lịch sử phát triển và các vấn đề cá nhân, tiền sử bệnh tâm thần, tiền sửbệnh cơ thể, tiền sử gia đình và các vấn đề liên quan Phần thứ hai là khám, đánh giá trạngthái tâm thần tại thời điểm tiến hành phỏng vấn

Việc nhận định về tình trạng bệnh nhân giúp cho bác sĩ có thể nắm được đầy đủ vềlịch sử của bệnh để thiết lập được mối quan hệ và hợp tác điều trị với người bệnh nhằmtạo dựng được lòng tin và sự trung thực từ đó đánh giá được tình trạng hiện tại, chẩn đoánđược bệnh và lập được kế hoạch điều trị

Các thông tin chung+ Thông tin cá nhân: bao gồm họ tên, tuổi, giới tính, giới tính, tình trạng hônnhân…của người bệnh

+ Lý do đến khám bệnh: ghi theo lời giải thích của bệnh nhân, ghi rõ lý do buộcbệnh nhân phải đến viện hoặc gặp nhân viên tư vấn

+ Bệnh sử hiện tại: khai thác sự tiến triển của các chứng bệnh lý từ khi có dấu hiệukhởi phát cho đến hiện tại, mới liên quan đến các sự kiện trong đời sống, những xung đột

cá nhân, sang chấn tâm lý, các thuốc, chất gây nghiện…cần ghi sát theo lời kể của bệnh nhân.

+ Tiền sử bệnh tâm thần và cơ thể: khai thác tiền sử các bệnh tâm thần từ trước.+ Lịch sử cá nhân: lịch sử quá trình mang thai và sinh đẻ của bệnh nhân, thời kỳtrẻ nhỏ, thời kỳ thanh thiếu niên, thời kỳ thanh niên…

+ Tiền sử gia đình: cần khai thác tiền sử gia đình về bệnh tâm thần, các bệnh cơthể, các bệnh có tính chất di truyền (chậm phát triển tâm thần, động kinh, alzheimer,parkinson…)

 Khám tâm thần

+ Biểu hiện chung: mô tả hình dạng vẻ ngoài ban đầu khi gặp bệnh nhân thông quahình dáng, cách đi lại, điệu bộ, ăn mặc…(có thể mô tả như khỏe mạnh, ốm yếu, tư thếđĩnh đạc, đường hoàng…)

+ Thái độ tiếp xúc với bác sĩ: hợp tác kể bệnh, thân thiện, chăm chú, lúng túng, bốirối, chống đối…

+ Khám y thức: nhằm đánh giá mức độ tỉnh táo của bệnh nhân, các biểu hiện cóthể là tỉnh táo, lú lẫn, hôn mê, u ám…

+ Khám cảm xúc: quan sát khí sắc và sự thay đổi cảm xúc của người bệnh

+ Khám tri giác nhằm phát hiện các rối loạn tri giác như bịt tai, nhăn mặt, nhắmmắt, tránh né, chạy trốn…Các rối loạn cảm giác hay gặp như tăng cảm giác, giảm cảmgiác, rối loạn cảm giác bản thể…

Thang Long University Library

+ Trí tuệ: đánh giá khả năng ngôn ngữ, khả năng tính toán, khả năng hiểu và phân tích các tình huống…

+ Đánh giá các hành vi rối loạn tác phong: tự động run, ức, vê gấu áo, cắn móngtay…

 Khám thực thể

+ Khám thần kinh: khám có hệ thống, đúng phương pháp nhằm phát hiện các hộichứng, các bệnh lý cấp cứu thần kinh có biểu hiện RLTT như: viêm não, áp xe não, u não,lao màng não…

+ Khám các cơ quan: khám toàn diện và hệ thống các cơ quan nhằm phát hiện cácbệnh lý cơ thể dễ bị che lấp bởi các triệu chứng RLTT

 Tham khảo lại bệnh án, hồ sơ, giấy tờ có liên quan đến sức khỏe của người bệnh [4][6][9]

2.2.2 Chẩn đoán và can thiệp điều dưỡng

 Bệnh nhân thờ ơ hoặc khoái cảm, buông lỏng hành động, lý lẽ nghèo nàn

 Trí nhớ bệnh nhân giảm sút

 Bệnh nhân thay đỏi nhân sách, cảm xúc bị cùn mòn

 Xuất hiện những hành vi lặp lại: nhại lời, lặp lại lời nói

 Ngôn ngữ nghèo nàn, quên từ, đánh vần khi nói chuyện…thậm chí quên cách phátâm

 Mất biểu hiện nét mặt: lạnh lung, mất tính thực tế hoặc làm trò hề…