Bộ 5 đề thi chọn HSG môn GDCD 10 có đáp án năm 2021 Trường THPT Ngô Gia Tự

từ sự biến đổi về lượng. Sự biến đổi này diễn ra một cách dần dần. Quá trình biến đổi ấy đều có ảnh hưởng đến trạng thái chất của sự vật và hiện tượng, nhưng chất của sự vật hiện tượng[r]

BỘ 5 ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI MÔN GDCD 10 NĂM 2021 CÓ ĐÁP ÁN TRƯỜNG THPT NGÔ GIA TỰ

1 Đề số 1

Câu 1 (4 điểm) Thế nào là phủ định biện chứng, phủ định siêu hình? Cho VD? Em hãy nêu

điểm giống nhau và khác nhau giữa phủ định biện chứng và phủ định siêu hình? Trong học tập

em cần phải thực hiện yêu cầu của biện chứng như thế nào để ngày càng tiến bộ?

Câu 2 (4 điểm) Em hãy trình bày vai trò của thực tiễn đối với nhận thức? Qua đó hãy nêu ví

dụ minh họa để chứng minh nội dung trên?

Câu 3 (4 điểm) Bạn An và bạn Thắng cùng học một lớp 12A Bạn An đi học thêm nhiều nơi,

được thầy cô giỏi dạy nên bạn cho rằng không cần phải học bài và làm bài ở nhà mà vẫn đậu đại học Vì thế An rất chủ quan, chểnh mảng trong học tập Ngược lại, Thắng vì hoàn cảnh gia đình khó khăn không có điều kiện đi học thêm nên lên lớp chú ý nghe giảng, những gì không

hiểu bạn thường gặp thầy cô, bạn bè để trao đổi Kết quả Thắng đậu đại học với điểm rất cao, còn An trượt đại học An rất ấm ức không hiểu vì sao mình lại trượt

a Nêu và vận dụng kiến thức đã học để giải thích giúp An?

b Từ câu chuyện trên, em rút ra bài học gì cho bản thân?

Câu 4 (4 điểm) Nêu ưu điểm, hạn chế của nhận thức cảm tính và nhận thức lí tính? Mối quan

hệ giữa nhận thức cảm tính và nhận thức lí tính và cho ví dụ minh họa?

Câu 5 ( 4 điểm) Vận động là gì? Nêu các hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất và cho ví dụ minh họa Thông qua quy luật vận động hãy rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân?

……… Hết ………

ĐÁP ÁN

1

Thế nào là phủ định biện chứng và phủ định siêu hình? VD? 1

 Phủ định là sự bác bỏ, xóa bỏ một sự vật, hiện tượng nào

 Phủ định siêu hình là sự phủ định diễn ra do sự can thiệp,tác động từ bên ngoài,cản trở hoặc xóa bỏ sự tòn tại

VD: Gió bão làm đổ cây, con người sử dụng thuốc diệt côn

 Phủ đình biện chứng là sự phủ định diễn ra do sự phát triển của bản thân sự vật và hiện tượng, có kế thừa những yếu tố tich cực của sự vật và hiện tượng cũ để phát triển

sự vật và hiện tượng mới

0,25

Điểm giống nhau và khác nhau giữa phủ định siêu hình và phủ

Giống: Đều có sự xóa bỏ, bác bỏ sự tồn tại của sự vật, hiện

Khác: 1

- Nguyên nhân của phủ định siêu hình là do tác động từ bên ngoài 0,25

 Kết quả của phủ định siêu hình: Xóa bỏ hoàn toàn sự tồn

- Nguyên nhân của phủ định biện chứng: Do sự phát triển của bản

 Kết quả của phủ định biện chứng: Sự vật hiện tượng mới

ra đời thay thế sự vật hiện tượng cũ và có sự kế thừa những yếu tố tốt đẹp của sự vật hiện tượng cũ để phát triển sự vật hiện tượng mới hoàn thiện hơn

0,25

Trong học tập em cần thực hiện yêu cầu của phủ định biện chứng

 Không ngừng cố gắng học tập để phát triển bản thân 0,5

 Luôn kiên định mục tiêu,lí tưởng cao và phấn đấu không

 Luôn tìm tòi,đổi mới phương pháp học co hiệu quả, khoa học hơn để thay thế những phương pháp học không có hiệu quả

0,5

2

Em hãy trình bày vai trò của thực tiễn đối với nhận thức? Qua đó hãy nêu ví dụ minh họa để chứng minh nội dung trên?

 Mọi nhận thức của con người đều bắt nguồn từ thực tiễn 0,25

 Nhờ tiếp xúc, tác động vào sự vật, hiện tượng mà con người phát hiện ra các thuộc tính, bản chất, quy luật của chúng Quá trình hoạt động thực tiễn cũng đồng thời là quá trình hoàn thiện các giác quan của con người Nhờ đó nhận thức của con người ngày càng sâu sắc, hoàn thiện

0,5

VD: Định luật vạn vật hấp dẫn từ quan sát quả táo rơi 0,25

 Thực tiễn luôn vận động , luôn đặt ra yêu cầu, nhiệm vụ mới thôi thúc nhận thức tìm các giải quyết, tạo tiền đề vật chất cần thiết thúc đẩy nhận thức phát triển

0,75

VD: Tai nạn giao thông đặt ra yêu cầu phải đội mũ bảo hiểm khi đi

 Các tri thức khoa học chỉ có giá trị khi được vận dụng vào

 Mục đích cuối cùng của nhận thức là nhằm cải tảo hiện thực khách quan đáp ứng nhu cầu vật chất,tinh thần của con người

0,5

VD: Đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông bằng phương tiện

 Nhận thức ra đời từ thực tiến, diễn ra ở từng người, từng thế hệ cụ thể với những điều kiện khách quan và chủ quan khác nhau Bởi vậy,nhận thức của con người có thể đúng hoặc sai để biết đúng hay sai chỉ có đem vào thực tiễn để kiểm nghiệm

0,75

3

 Khái niệm chất dùng để chỉ những thuộc tính cơ bản,vốn

có của sự vật và hiện tượng,tiêu biểu cho sự vật và hiện tượng đó và là cơ sở để phân biệt với sự vật,hiện tượng khác

0,25

 Lượng dùng để chỉ những thuộc tính cơ bản,vốn có của sự vật,hiện tượng, biểu thị về số lượng, trình độ phát triển, quy mô,vận tốc

0,25

 Quá trình biến đổi về lượng diễn ra một cách từ từ 0,25

 Khi sự biến đổi về lượng đến một giới hạn nhất định, làm phá vỡ sự thống nhất giữa chất và lượng, chất cơ bản của

sự vật thay đổi, chất mới ra đời thay thế chất cũ, sự vật hiện tượng mới thay thế sự vật hiện tượng cũ

0,5

 Giới hạn mà lượng biết đổi chưa làm cho chất thay đổi

 Chất hiện tại của An là một học sinh, chất mới An cần có

 Để tạo ra chất mới thì An phải có quá trình tích lũy dần về lượng kiến thức Tuy nhiên An lại không tự tích lũy mà dựa

 Như vậy muốn có sự thay đổi về chất phải bắt đầu thay đổi

từ lượng,đến một giới hạn nhất định sẽ làm cho chất biến đổi An đã không có sự tích lũy dần về lượng kiến thức mà trong chờ vào việc đi học thêm, dựa dẫm vào thầy cô nên

đã không vượt qua kì thi

0,5

 Trong quá trình học tập và rèn luyện, mỗi người cần phải kiên trì, nỗ lực không ngừng để tạo ra sự thay đổi về chất 0,5

 Muốn thực hiện mục đích lớn lao phải bắt đầu từ những công việc đơn giản, bình thường, không chủ quan, nóng

4

Nêu ưu điểm và hạn chế của nhận thức cảm tính và nhận thức lí

Nhận thức cảm tính

 Ưu điểm: Tiếp xúc trực tiếp, độ tin cậy cao,hình ảnh sự vật

 Hạn chế: mới dừng lại ở hiểu biết bề ngoài, chưa đi sâu

Nhận thức lí tính

Ưu điểm: đã đi sâu vào bản chất, tìm ra quy luật của sự vật,hiện

Mối quan hệ của nhận thức cảm tính và nhận thức lí tính, lấy VD

Nhận thức cảm tính và nhận thức lí tính có mối quan hệ gắn bó,

 Nhận thức cảm tính là cơ sở, tiền đề cho nhận thức lí tính 0,25

 Nhận thức lí tính, bỏ sung, tác động làm cho nhận thức

VD: Dựa vào kiến thức,kinh nghiệm mà thông qua các triệu chứng quen thuộc đã giúp bác sĩ chẩn đoán nhanh, chính xác một số bệnh

0,5

5

Vận động là mọi sự biến đổi ( biến hóa) nói chung của các sự vật

 Vận động cơ học:là sự di chuyển của các vật trong không

 Vận động vật lí: là vận động của các phân tử, các hạt cơ

 Vận động hóa học: là quá trình hóa hợp và phân giải các

 VD: Hiện tượng o xi hóa của sắt, các phản ứng hóa học 0,25

 Vận động sinh học: sự trao đổi chất giữa cơ thể sống với

 Vận động xã hội: sựu biến đổi,thay thế các chế độ xã hội

 Luôn xem xét sự vật, hiện tượng trong trạng thái vận động 0,5

2 Đề số 2

Câu 1 (3 điểm): Nhà thơ Xuân Quỳnh đã từng viết :

Cuộc đời tuy dài thế

Năm tháng vẫn đi qua

Như biển kia dẫu rộng

Mây vẫn bay về xa

Em hiểu như thế nào về cách vận động trên ? Có mấy hình thức vận động cơ bản ? cho ví dụ minh hoạ ?

Câu 2:( 3 điểm )

Trình bày khái niệm chất và lượng , mối quan hệ giữa sự biến đổi về lượng dẫn đến sự biến

đổi về chất ? Liên hệ bản thân

Câu 3 :(4 điểm )

Lập bảng so sánh sự khác nhau giữa phủ định biện chứng và phủ định siêu hình Em Hãy cho biết tại sao khi Bác Hồ còn sống -Người luôn giành tình cảm , sự quan tâm, chăm sóc nhiều

nhất đến các cháu thiếu niên và nhi đồng

Câu 4:(4 điểm )

Dân gian có câu : " nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng " điều này muốn nói lên điều

gì ? Em hãy trình bày vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

Câu 5: (4 điểm)

Có ý kiến cho rằng: Lương tâm là toà án cao nhất của đạo đức? quan điểm của em về nhận

định trên ?

Câu 6 :(2 điểm)

Tình huống:Hoa là học sinh lớp 10, vừa học giỏi lại vừa ngoan nên Hoa được mọi người xung quanh luôn yêu mến, quý trọng Thấy thế Hà luôn ghen ghét, đố kị và luôn có thái độ khó chịu với Hoa Một hôm trên đường đi học về Hoa bị một nhóm bạn xấu chặn đường kéo áo làm rách

áo Hoa trên đường trước rất đông bạn bè và người đi đường làm Hoa xấu hổ Hà là bạn cùng lớp nhưng phớt lờ khi nghe Hoa gọi giúp đỡ Thấy vậy Tuấn là bạn trai cùng lớp đã đứng lại

đưa áo đồng phục đang mặc bên ngoài để Hoa khỏi xấu hổ.Nhưng Hà và các bạn của Hà tung tin xấu lên mạng xã hội

Hỏi: 1, Việc làm của Hà và nhóm bạn Hà có vi phạm đạo đức không ? Vì sao?

2, Trong tình huống trên em thấy việc làm của Tuấn có ý nghĩa như thế nào đối với bạn bè ?

Hết

ĐÁP ÁN

Câu 1

(3,0

điểm)

- Khái niệm:

Vận động là sự biến đổi nói chung của các sự vật hiện tượng trong tự nhiên và xẫ hội

* Các hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất

- Vận động cơ học: là sự di chuyển vị trí của các vật trong không gian +cho ví dụ

- Vận động vật lý: sự vận động của các phân tử, hạt cơ bản

+ cho ví dụ

- Vận động hóa học: quá trình hóa hợp và phân giải các chất + cho ví dụ

- Vận động sinh học: sự trao đổi chất giữa cơ thể sống với môi trường +cho ví dụ

- Vận động xã hội: sự biến đổi thay thế các xã hội trong lịch sử +cho ví dụ

* Mối quan hệ giữa các hình thức vận động

- Có mối quan hệ chặt chẽ

- Dạng vận động sau bao giờ cũng cao hơn và bao hàm vận động trước

0,5

0,25

0,25 0,25

0,25 0,25

0,25 0.25

Câu 2

(4,0

điểm)

Khái niệm

- Chất: Là khái niệm dùng để chỉ những thuộc tính cơ bản, vốn có của sự vật, hiện tượng, tiêu biểu cho sự vật và hiện tượng đó, phân biệt nó với các sự vật và hiện tượng khác

- Lượng: Là khái niệm dùng để chỉ những thuộc tính vốn có của sự vật và hiện tượng, biểu thị trình độ phát triển (cao, thấp), quy mô (lớn, nhỏ), tốc

độ vận động (nhanh, chậm), số lượng (ít, nhiều) của sự vật hiện tượng

* Mối quan hệ giữa sự biến đổi về lượng và sự biến đổi về chất:

- Sự biến đổi về lượng dẫn đến sự sự biến đổi về chất

0,25

0,25

0,25

Câu Nội dung cơ bản Điểm

+ Sự biến đổi về chất của các sự vật và hiện tượng bao giờ cũng bắt đầu

từ sự biến đổi về lượng Sự biến đổi này diễn ra một cách dần dần Quá trình biến đổi ấy đều có ảnh hưởng đến trạng thái chất của sự vật và hiện tượng, nhưng chất của sự vật hiện tượng chưa biến đổi ngay

+ Giới hạn mà trong đó sự biến đổi về lượng chưa làm thay đổi về chất của sự vật và hiện tượng được gọi là độ

+ Khi sự biến đổi về lượng đạt đến một giới hạn nhất định, phá vỡ sự thống nhất giữa chất và lượng thì chất mới ra đời thay thế chất cũ, sự vật mới ra đời thay thế sự vật cũ

+ Điểm giới hạn mà tại đó sự biến đổi của lượng làm thay đổi chất của sự vật và hiện tượng được gọi là điểm nút

- Chất mới ra đời lại bao hàm một lượng mới tương ứng

Mỗi sự vật và hiện tượng đều có chất đặc trưng và lượng đặc trưng phù hợp với nó Vì vậy, khi một chất mới ra đời lại bao hàm một lượng mới để tạo thành sự thống nhất mới giữa chất và lượng

* Bài học cho bản thân

- Có ý thức kiên trì, nhẫn nại trong học tập và rèn luyện

- Tránh các biểu biện nôn nóng trong cuộc sống

( Học sinh lấy ví dụ để làm rõ những nội dung trên )

0,25

0,25

0,25

0,25

0,25

0,25

Câu Nội dung cơ bản Điểm

Câu 3

(4,0

điểm)

* Khái niệm :Phủ định là xoá bỏ sự tồn tại của sự vật, hiện tượng nào đó

a Phủ định siêu hình Là sự phủ định được diễn ra do sự can thiệp, sự tác động từ bên ngoài, cản trở hoặc xoá bỏ sự tồn tại và phát triển tự nhiên của sự vật

+ Cho ví dụ Đặc điểm xoá bỏ sạch trơn

b Phủ định biện chứng

Là sự phủ định được diễn ra do sự phát triển của bản thân sự vật và hiện tượng, có kế thừa những yếu tố tích cực của sự vật và hiện tượng cũ để phát triển sự vật hiện tượng mới

+ Cho ví dụ

- Đặc điểm:

+ Tính khách quan: vì nguyên nhân của sự phủ định nằm ngay trong bản thân sự vật, hiện tượng, đó là kết quả của quá trình giải quyết mâu thuẫn của bản thân sự vật, hiện tượng

+ Tính kế thừa: phủ định biện chứng chỉ gạt bỏ những yếu tố tiêu cực, lỗi thời của cái cũ, đồng thời giữ lại những yếu tố tích cực còn thích hợp để phát triển cái mới, đảm bảo cho các sự vật, hiện tượng phát triển liên tục*

Sự khác nhau của phủ định biện chứng và phủ định siêu hình

- Diễn ra do sự can thiệp, tác động

tư bên ngoài

- Xoá bỏ sự tồn tại và phát triển tự nhiên của sự vật

- Sự vật, hiện tượng bị xoá bỏ hoàn toàn, không tạo ra và không liên quan đến sự vật mới

- Diễn ra do sự phát triển bên trong của sự vật, hiện tượng

- Không xoá bỏ sự tồn tại và phát triển tự nhiên của sự vật

- Sự vật sẽ không bị xoá bỏ hoàn toàn, là cơ sở cho sự xuất hiện của

sự vật mới, sẽ tiếp tục tồn tại và phát triển trong sự vật mới

Thông điệp của Bác Hồ

- Nhận thức cái mới, ủng hộ và làm theo cái mới

- Tôn trọng quá khứ, truyền thống

- Tránh bảo thủ, trì trệ và phủ định sạch trơn

0,25

0,5

0,25

0,5

0,25

0,5

0,5

Câu Nội dung cơ bản Điểm

1.0

Câu 4

(4,0

điểm)

*Khái niệm: Thực tiễn + Thực tiễn là toàn bộ những hoạt động vật chất có mục đích, mang tính chất lịch sử – xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội

* Các hình thức biểu hiện:

- Hoạt động sản xuất vật chất

- Hoạt động chính trị – xã hội

- Hoạt động thực nghiệm khoa học

=> 3 hình thức này có quan hệ chặt chẽ với nhau Trong đó, hoạt động sản xuất vật chất là hình thức cơ bản chất

Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

a) Thực tiễn là cơ sở của nhận thức

Mọi nhận thức của con người đều bắt nguồn từ thực tiễn Nhờ tiếp xúc của các cơ quan cảm giác và hoạt động của bộ não, con người phát hiện

ra các thuộc tính, hiểu được bản chất các sự vật, hiện tượng

+ Cho ví dụ:

b) Thực tiễn là động lực của nhận thức

Trong hoạt động động thực tiễn luôn đặt ra yêu cầu, nhiệm vụ cho nhận thức phát triển

+ Cho ví dụ:

c) Thực tiễn là mục đích của nhận thức

- Vì: Các tri thức khoa học chỉ có giá trị khi được ứng dụng trong hoạt động thực tiễn tạo ra của cải cho xã hội

0,5

0,25

0,5

0,5

0,5

0.5

Câu Nội dung cơ bản Điểm

+ Cho ví dụ:

d) Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý

- Vì: Chỉ có đem những tri thức đã thu nhận được qua nhận thức đối chiếu với thực tiễn để kiểm tra, kiểm nghiệm mới khẳng định được tính đúng đắn của nó

+ Cho ví dụ:

* Bài học:

Học phải đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn

Câu 5

(3,0

điểm)

Khái niệm Lương tâm

- Lương tâm là năng lực tự đánh giá và điều chỉnh hành vi đạo đức của bản thân trong mối quan hệ với người khác và xã hội

- Lương tâm tồn tại ở hai trạng thái

+ Trạng thái thanh thản của lương tâm: khi con người luôn thực hiện những hành vi đạo đức, biết nhận ra và sửa chữa sai lầm của bản thân

+ Trạng thái cắn rứt lương tâm: khi cá nhân có các hành vi sai lầm, vi phạm các chuẩn mực đạo đức và cảm thấy ăn năn, hối hận

- Lương tâm dù tồn tại ở trạng thái nào cũng có ý nghĩa tích cực đối với cá nhân Trạng thái thanh thản của lương tâm giúp con người tự tin hơn vào bản thân và phát huy được tính tích cực trong hành vi của mình Trạng thái cắn rứt lương tâm giúp cá nhân điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với yêu cầu của xã hội Một cá nhân thường làm điều ác nhưng lại không biết ăn năn, hối hận hay xấu hổ (là người vô liêm sỉ), không cắn rứt lương tâm thì bị coi là kẻ vô lương tâm, vô đạo đức Ví dụ những kẻ chuyên cướp của giết người, buôn bán ma tuý, buôn người… đáng bị lên

án

Muốn giữ cho lương tâm được trong sáng, cần phải:

- Thường xuyên rèn luyện tư tưởng đạo đức theo quan điểm tiến bộ, cách mạng và tự giác thực hiện các hành vi đạo đức hàng ngày để biến ý thức đạo đức thành thói quen đạo đức

- Tự nguyện thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của bản thân

- Bồi dưỡng tình cảm trong sáng, đẹp đẽ, cao thượng trong quan hệ giữa người với người

- Đối với học sinh + Tự giác thực hiện nghĩa vụ học sinh + Có ý thức đạo đức, kỉ luật

+ Có lối sống lành mạnh + Biết quan tâm giúp đỡ người khác

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0.5