Còn đối với học sinh trung bình và yếu thì luôn động viên các em diễn đạt trôi chảy và hiểu được nội dung của một đoạn câu chuyện, đối với dạng bài kể theo lời nhân vật.. Ví dụ: Truyện “[r]
Trang 1A Đặt vấn đề
Việc dạy học và phõn mụn kể chuyện gúp phần rất lớn vào sự hỡnh thành
và phỏt triển nhõn cỏch con người toàn diện , ươm những mầm non tương lai cho đất nước Qua những mẩu chuyện giỳp cỏc em hiểu hơn, tụn trọng hơn những giỏ trị đớch thực của cuộc sống Để phấn đấu học tập tốt, luyện tốt, kể được những cõu chuyện hay hấp dẫn đú là niềm mong ước của cỏc thầy cụ giỏo cũng như cỏc bậc phụ huynh Phõn mụn kể chuyện đó để lại trong lũng cỏc em những dấu ấn khú quờn khi nội dung đú đó thấm vào trong tõm hồn trẻ Do đú thời gian qua nhúm chỳng tụi đó tỡm tũi suy nghĩ, băn khoăn làm sao để tỡm ra “ Một số giải phỏp gúp phần giỳp học sinh nõng cao chất lượng học phõn mụn kể chuyện ở lớp 3”
B nội dung
1 Cơ sở lý luận
Lứa tuổi cỏc em học sinh tiểu học núi chung và học sinh lớp 3 núi riờng rất thớch nghe kể chuyện, cỏc em thớch được kể và muốn hoà mỡnh vào cõu chuyện, muốn được làm quen với những nhõn vật lạ và mới mẻ, cỏc em chờ đún, tiếp nhận tiết kể chuyện với tõm trạng hào hứng và thớch thỳ Qua mỗi cõu chuyện cỏc em được mở rộng thờm về vốn từ ngữ phỏt triển tư duy hỡnh tượng và tư duy lụ gớc, nõng cao sự cảm nhận về hiện thực đời sống Qua nội dung cõu chuyện, bồi dưỡng tỡnh cảm tốt đẹp, trau dồi hứng thỳ đọc và kể chuyện đem lại niềm vui tuổi thơ trong hoạt động học tập của cỏc em Song điều đỏng núi ở đõy
là ở lứa tuổi của cỏc em cũn ở mức trực quan cụ thể, khả năng ngụn ngữ, diễn đạt cũn hạn chế Hơn nữa phõn mụn kể chuyện ở lớp 3 lại đặt ra yờu cầu lớn, hết sức đa dạng với nhiều thể loại và nội dung cõu chuyện phong phỳ mà thời gian của phõn mụn thỡ quỏ ớt nờn khú đỏp ứng với việc dạy học
2 Cơ sở thực tiễn
a, Thực trạng: Năm học này nhúm chỳng tụi gồm 3 giỏo viờn giảng dạy ở khối
lớp 3 Qua tỡm hiểu thực tế giảng dạy ở trường chỳng tụi thỡ thấy việc phỏt huy dạy và học phõn mụn này chưa cú kết quả đỏng kể trong mỗi tiết dạy - học, cũn
cú những hạn chế là:
- Hầu hết học sinh kể chuyện cũn giống như đọc
- Lời kể cũn khụ khan, sắp xếp ý cũn lộn xộn
- Lớp học cũn trầm lặng, thiếu hứng thỳ, khụng hoà nhập vào nội dung cõu chuyện từ đú khụng tự đỳc rỳt được bài học cho bản thõn sau mỗi cõu chuyện
- Giỏo viờn sử dụng đồ dựng cũn hạn chế
Trang 2- Khi kể chuyện giáo viên thường phát huy những học sinh giỏi, học sinh trung bìng và học sinh yếu chưa được chú ý nhiều
- Chưa tổ chức hướng dẫn cho hợp lý thời gian của tiết học kể chuyện
- Trong dạy học giáo viên chưa áp dụng thành thạo phương pháp dạy học mới, còn bị phương pháp cũ ảnh hưởng, giáo viên nói nhiều mà thực hành còn ít
b, Nguyên nhân:
Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên là do thời gian của tiết học ít, giáo viên chưa quan tâm nhiều và chưa nắm được tầm quan trọng của tiết học, có khicòn quan niệm phân môn kể chuyện là môn phụ, chưa đầu tư chính đáng, sự đổi mới
về công tác soạn giảng hầu như chưa thật chú ý để vận dụng mà đang còn hời hợt
Xuất phát từ những cơ sở trên đã thúc đẩy nhóm chúng tôi say mê với việc học hỏi, tìm tòi, nghiên cứu để tìm ra giải pháp nhằm tháo gỡ những khó khăn trên
C mét sè gi¶i ph¸p gãm phÇn gióp häc sinh n©ng cao
chÊt lîng häc ph©n m«n kÓ chuyÖn líp 3
Nội dung phân môn kể chuyện lớp 3 hết sức đa dạng với nhiều thể loại chuyện
và với nội dung câu chuyện phong phú, chúng tôi đã tìm tòi và tổ chức hướng dẫn được cho học sinh học theo 4 hình thức kể chuyện như sau:
1 Kể chuyện theo tranh minh hoạ.
Lứa tuổi học sinh lớp 3 ham thích quan sát tranh nhưng quan sát rồi diễn đạt bằng lời về nội dung bức tranh lại là việc khó nên đòi hỏi giáo viên phải hướng dẫn học sinh thật kĩ để học sinh kể được
Ví dụ: Bài “ Cuộc chạy đua trong rừng” ( trang 82 - TV3 - Tập 2) Ở bài này
học sinh dựa vào các tranh minh hoạ để kể toàn bộ câu chuyện bằng lời Ngựa Con Để kể được toàn bộ câu chuyện thì giáo viên cần gợi mở hướng dẫn học sinh kể lại từng đoạn câu chuyện sau đó nối tiếp nhau mỗi em kể một đoạn hoàn chỉnh bài Giáo viên cần giải thích rõ: Kể lại câu chuyện bằng lời của Ngựa Con
là thế nào? ( Là nhập vai mình là Ngựa Con kể lại câu chuyện, xưng “mình” hoặc xưng “tôi”) Sau khi học sinh quan sát từng tranh phóng to ở bảng thì giúp học sinh nói về nội dung từng tranh
Ví dụ:
- Tranh 1 vẽ những gì? ( Vẽ Ngựa Con, hồ nước )
- Ngựa Con đang làm gì? (Đang mải mê soi bóng mình dưới nước)
- Vì sao ngựa Con lại làm như vậy? ( Vì chuẩn bị cho cuộc thi chạy)
Trang 3Khi tìm hiểu xong nội dung mỗi bức tranh giáo viên khuyến khích học sinhn tập
kể về nội dung của bức tranh đó Điều cần lưy ý học sinh là chuyện đã qua, đã xẩy ra rồi nên phải thay từ “ngày mai” bằng “ năm ấy, hôm ấy, hồi ấy ” ngoài dạng bài này học sinh thường gặp dạng bài yêu cầu sắp xếp lại tranh cho đúng câu chuyện rồi kể Có thể kể một đoạn hay kể toàn bộ câu chuyện theo lời lẽ trong bài tập đọc hay lời của một nhân vật hoặc lời của mình
Ví dụ : Bài tập làm văn ( trang 47 - TV3 - Tập 1)
Đối với bài này yêu cầu phải sắp xếp lại tranh cho phù hợp với diễn biến rồi kể Giáo viên cần gợi mở cho học sinh nhớ nội dung từng đoạn của bài tập đọc trước đó để thực hiện Sau khi một số em xung phong sắp xếp thì thứ tự đúng sẽ là: Tranh 3- 4-2-1 thao tác sắp xếp lại tranh, học sinh thực hiện ở bảng lớp( GV chuẩn bị tranh trước và đính lên bảng thứ tự như sách giáo khao) Bài tập chỉ yêu cầu chọn kểmột đoan câu chuyện theo lời của em ( không phải theo lời cô-li-a ở trong chuyện) Khuyến khích học sinh giỏi kể mẫu một đoạn:
Ví dụ: “ Có lần cô giáo của Cô-li-a ra cho cả lớp một đề văn như sau: Đối
với Cô-li-a đề văn này rất khó bởi vì thỉnh thoảng bạn mới làm một việc lặt vặt giúp mẹ ” Để đạt được kết quả tốt giáo viên tổ chức cho cả lớp hoạt động theo nhóm đôi, tập kể cho nhau nghe Sau đó thi nhau kể giữa các nhóm, dãy, tổ .Các học sinh khác nhận xét từng bạn về:
- Bạn kể có đúng cốt truyện không?
- Diễn đạt đã thành câu chưa?
- Bạn kể bằng lời của mình chưa?
- Bạn kể có tự nhiên không?
Sau mỗi lượt học sinh kể giáo viên luôn kiên trì, nhẹ nhàng, sửa lỗi và bổ sung cách dùng từ, ngữ điệu kể, dìu dắt học sinh từng bước sẽ tạo cho các em mạnh dạn hơn, kể trôi chảy hơn
Ngoài việc kể chuyện theo tranh minh hoạ học sinh thường gặp hình thức theo gợi ý bằng lời
2 Kể chuyện theo gợi ý bằng lời.
Hình thức kể chuyện này cũng giống như hình thức kể chuyện trên là yêu cầu
kể một đoạn hay toàn bộ câu chuyện theo lời trong bài tập đọc, lời của nhân vật hay bằng lời của mình Giáo viên hướng dẫn học sinh dựa vào các gợi ý trong SGK kể lại câu chuyện
Ví dụ: Bài “ Nắng Phương Nam” ( Trang 95-TV3- Tập 1).
Giáo viên viết sẵn gợi ý của bài lên bảng lớp hay bảng phụ Học sinh đọc kĩ yêu cầu của đề bài, dựa vào gợi ý đó nhớ lại từng đoạn của câu chuyện để kể Học sinh giỏi kể mẫu đoạn 1 (đi chợ tết) theo gợi ý:
Trang 4Ý1: Truyện xẩy ra vào lúc nào? ( Truyện xẩy ra đúng vào ngày 28 tết ở thành phố Hồ Chí Minh)
Ý2: Uyên và các bạn đi đâu? ( Uyên và các bạn đang đi giữa chợ hoa trên đường Nguyễn Huệ)
Ý3: Vì sao mọi người sững lại? ( Cả bọn đang ríu rít trò chuyện bỗng sững lại
vì tiếng gọi : “ Nè ! Sắp nhỏ kia đi đâu vậy?”
Để tạo cho học sinh hứng thú học tập lôi cuốn được nhiều học sinh xung quanh kể, không rụt rè sợ hãi, trong khi kể giáo viên theo dỗi nếu các em kể sai sót thì giáo viên không nên ngắt lời ngay mà gợi ý nhắc nhở thêm để những em khác thành công hơn Đối với học sinh yếu cần khuyến khích động viên, không làm mất đi sự háo hức kể chuyện của các em
3.Tự đặt tên cho các đoạn rồi kể
Đối với hình thức kể chuyện này thường là biết khái quát, đặt đúng tên cho từng đoạn của câu chuyện rồi kể, kể mội đoạn hay toàn bộ câu chuyện theo lời trong bài tập đọc, lời nhân vật hay bằng lời của mình
Ví dụ: Bài “Ông tổ nghề thêu” ( trang 24 TV3- Tập 2)
Giáo viên cần nhắc học sinh đặt tên ngắn gọn, thể hiện đúng nội dung, sát với các đoạn của bài tập đọc đã học Có thể ya kiến của các em nói sau trùng lặp với
ý của em nói trước nên giúp các em lựa chon tên được xem là đúng nhất, hay nhất cụ thể: Đoạn 1: Cậu bé ham học/ Cậu bé chăm học/ Tuổi nhỏ của Trần Quốc khái Đoạn 2: Thử tài/ Đứng trước thử thách/ Vua Trung Quốc thử tài sứ thần Việt Nam Đoạn 3: Học được nghề mới/ Hành động thông minh Đoạn 4: Xuống đất an toàn/ Vượt qua thử thách Đoạn 5: Truyền nghề cho dân/ Người Việt có thêm nghề mới
Sau khi đặt tên cho từng đoạn của câu chuyện giáo viên hướng dẫn hoch sinh làm việc theo nhóm 5, nối tiếp nhau thi kể 5 đoạn của câu chuyện, thi nhau kể giữa các nhóm, tổ, cá nhân Học sinh khác lắng nghe và bình chọn bạn kể, khen động viên những bạn biết kể bằng lời của mình
Ví dụ: Một học sinh kể “ Năm ấy triều đình giao cho Trần Quốc Khái một
nhiệm vụ rất quan trọng: Đi sứ Trung Quốc vua Trung Quốc muốn thử tài sứ thần Việt Nam nên mới nghĩ ra một cách ” Đối với bài này giáo viên khuyến khich học sinh kể sáng tạo đối với học sinh khá giỏi Kể tự nhiên như sống với câu chuyện, kể chuyện bằng ngôn ngữ, giọng điệu của mình, thể hiện được sự cảm nhận của mình về câu chuyện Học sinh có thể thêm vào các câu chữ của mình nhưng cũng có thể diễn đạt lại câu chuyện đã thuộc Nếu học sinh kể như đọc văn bản, vừa kể vừa nhớ lại một cách máy móc từng câu chữ trong văn bản thì giáo viên nhắc nhở như thế là chưa tốt, còn đối với học sinh trung bình và yếu thì choộhc sinh luyện diễn đạt thành câu về nội dung của một đoạn chuyện
đó Luôn luôn động viên khuyến khích các em, tao cho các em không khí thoải mái Để bộc lộ được sức sáng tạo và cá tính riêng của từng em
Trang 55 Kể chuyện phân vai, dựng lại câu chuyện
Đối với hình thức này giáo viên không nên áp đặt việc chọn vai kể mà để học sinh tự lựa chọn nhân vật để vào vai vì các em thích thì các em sẽ xác định được việc mình làm
Ví dụ : Bài “ Nhà bác học và bà cụ” ( Trang 33 - TV3- Tập 2)
Khi kể chuyện này các em trong nhóm đều thích chọn vai Ê-đi-xơn để kể Tìm hiểu nguyên ngân thì các em cho biết : “ Em thích nhập vai Ê-đi-xơn vì ông ta rất giàu sáng kiến, ông là một nhà bác học vĩ đại luôn mong muốn đem lại những điều tốt đẹp cho con người” Như vậy qua việc nhập vai để kể cũng hình thành oẻ các em cách đối nhân xử thế, cách sống ở đời sao cho được nhiều nguời yêu mến
Do thời lượng của một tiết kể chuyện ở lớp 3 quá ít nên ngoài sử dụng 4 hình thức kể chuyện, để đạt kế quả cao thì giáo viên phải luôn chú ý phân loại từng đối tượng học sinh giỏi, khá, trung bình và yếu để thực hành kể ở các mức độ khác nhau Đối với các em khá giỏi thì các em kể hay hơn, đúng với yêu cầu của đề bài, có thể kể sáng tạo câu chuyện, ngôn ngữ mạch lạc, rõ ràng, có thể thêm hay bớt câu từ cho câu chuyện thêm sinh động, hấp dẫn Cuối tiết khuyến khích các em kể toàn bộ câu chuyện có thể dùng điệu bộ, cử chỉ, nét mặt phù hợp với từng câu chuyện Còn đối với học sinh trung bình và yếu thì luôn động viên các em diễn đạt trôi chảy và hiểu được nội dung của một đoạn câu chuyện, đối với dạng bài kể theo lời nhân vật
Ví dụ: Truyện “ Các em nhỏ và cụ già” ( Trang 63- TV3 - Tập 1) thì không
nhất thiết yêu cầu học sinh yếu phải kể theo lời nhân vật mà hướng dẫn các em thành một doạn câu chuyện
Bên cạnh đó trong một tiết học giáo viên luôn tổ chức nhiều hoạt động học tập Giáo viên là người tổ chức hướng dẫn, phát huy tính tích cực chủ động trong hoạt động học tập của học sinh Toạ phương pháp học tập tích cực, gây cho các em hứng thú học tập, lĩnh hội tri thức hình thành kĩ năng thái độ một cách vững chắc hơn Để từ đó sau mỗi câu chuyện giúp học sinh hiểu được ý nghĩa câu chuyện đó, phân biệt được cái tốt, cái xấu, cái đúng, cái sai của từng hành vi trong từng nhân vật để nhận thấy mình thích nhân vật nào nhất, học tập được điều gì qua nhân vật ấy
Ngoài ra giáo viên còn rèn kĩ năng kể chuyện cho các em bằng cách kết hợp qua các môn học đạo đức, tự nhiên và xã hội
Qua những môn học này xây dựng thành những mẩu chuyện nhỏ để các em tập kể lại từ đó các em tập nắm bắt một cách nhanh nhẹn, mạnh dan và thwtj chuyện trôi chảy Những hôm sinh hoạt đầu buổi rèn thói quen cho các em thi
kể chuyện giữa các tổ
Để đạt kết quả tốt trong tiét dạy kể chuyện, giáo viên cần phải tham khảo tài liệu thật kĩ, phải chuẩn bị thật kĩ để không bị động trong khi dạy Đối với những
Trang 6bài không có bài sẵn thì cần làm đồ dùng dù đơn giản để gây hứng thú cho tiết học Giáo viên không nên khắc sâu, nhấn mạnh sự căm ghét đối với các nhân vật mà các em không ưa thích, để lại dấu ấn nặng nểtong các em mà phải gợi cho các em tình thân ái bao dung Từ đó các em sẽ tự đúc kết cho mình qua việc
kể và nghe kể thì mới bổ ích
D kÕt qu¶
Sau khi áp dụng giải pháp này nhóm chúng tôi đã tiến hành thực nghiệm ở các lớpđạt kết quả như sau:
*, Lớp 3A
Số
học
sinh
Đầu học kì 1 Giữa học kì 1 Cuối học kì 1
Giỏi Khá TB Yếu Giỏi Khá TB Yếu Giỏi Khá TB Yếu
TL 10% 15% 55% 20% 15% 20% 50% 15% 15% 25% 55% 5%
*, Lớp 3B
Số
họ
c
sin
h
Đầu học kì 1 Giữa học kì 1 Cuối học kì 1
Giỏi Khá TB Yếu Giỏi Khá TB Yếu Giỏi Khá TB Yếu
TL 11.1
%
22.2
%
33.3
%
33.3
%
11.1
%
33.3
%
33.3
%
22.2
%
33.3
%
22.2
%
33.3
%
11.1
%
e kÕt luËn
Qua bảng kết quả trên cho thấy : Nếu áp dụng tốt các giải pháp nêu trên ngày càng nhuần nhuyễn thì kết quả học tập của các em được khả quan hơn Muốn vậy giáo viên cần phải đảm bảo tiết kể chuyện thực sự là tiết thực hành, phải nên dạy theo phương pháp dạy học kể chuyện mới Trong khi hướng dẫn cho học sinh giáo viên phải có biện pháp cụ thể , khêu gợi hứng thú, phải khéo léo
để các em huy động vốn sống, khả năng tưởng tượng và cảm xúc của bản thân Luôn tôn trọng sự cố gắng của mỗi học sinh dù khi kể có sai sót để các em mạnh dạn và tự tin hơn
Trang 7f kiÕn nghÞ
1 Đối với đồng nghiệp
- Đối với học sinh lớp 3 giáo viên phải biết cách lựa chọn phối hợp nhiều hình thức kể chuyện khác nhau để rèn luyện kĩ năng kể chuyện cho tất cả học sinh
- Thường xuyên làm và sử dụng đồ dùng có hiệu quả cho các tiết dạy kể chuyện
- Đảm bảo thời gian cho một tiết dạy kể chuyện lớp 3
- Giáo viên không ngừng tự học hỏi để tự bồi dưỡng kiến thức cũng như phương pháp dạy học phân môn này
2 Đối với tổ chuyên môn và nhà trường
- Đối với chuyên môn nhà trường cần tổ chức chuyên đề về phân môn kể chuyện lớp 3 để học hỏi kinh nghiệm
- Tổ chuyên môn phải kiểm tra giám sát các tổ viên bằng nhiều hình thức thi đua
Trên đây là một số “ Giải pháp góp phần giúp học sinh nâng cao chất lượng học phân môn kể chuyện lớp 3” Nhóm chúng tôi nghĩ rằng sẽ có những vấn đề
còn thiếu sót, rất mong được hội đồng khoa học các cấp cùng góp ý chân thành
để sáng kiến kinh nghiệm của chúng tôi được ứng dụng vào thực tế./
Xin trân trọng cảm ơn!
Tân Kỳ, tháng 3 năm 2010.