Với những hình ảnh thơ độc đáo, đẹp, gợi cảm, ngôn ngữ giàu tâm trạng, âm điệu, nhịp thơ trong sáng, thiết tha kết hợp với nghệ thuật nhân hóa, so sánh, những câu hỏi[r]
Trang 1CẢM NHẬN KHỔ THƠ CUỐI TRONG BÀI THƠ ĐÂY THÔN VĨ DẠ
CỦA HÀN MẶC TỬ
Khổ 1 và khổ 2 của bài thơ Đây thôn Vĩ Dạ đã gợi nên những cảnh đẹp thiên nhiên thơ
mộng nhưng đượm buồn của xứ Huế, cảnh mặt trời nhô lên sau hàng cau và khu vườn xanh mướt (khổ 1), cảnh gió, mây, hoa bắp và dòng sông với con thuyền chở đầy trăng
hư hư ảo ảo (khổ 2) Vậy khổ ba cũng là khổ cuối của bài thơ sẽ được phân tích theo hướng cảm nhận như thế nào, mời các em cùng theo dõi!
1 Sơ đồ tóm tắt gợi ý khổ 3 trong bài thơ Đây thôn Vĩ Dạ
- Mở bài:
+ Nêu sơ lược về tác giả Hàn Mặc Tử
+ Giới thiệu khổ thơ thứ 3
- Thân bài
+ Nội dung
Tha thiết hướng về con người ở Vĩ Dạ
Tâm trạng hoài nghi, suy tư về cuộc đời và tình người
+ Nghệ thuật
Hình ảnh “khách đường xa”; điệp ngữ (khách đường xa, ai)
Đại từ phiếm chỉ (ai), đại từ (đây); từ Hán – Việt (nhân ảnh); câu hỏi tu từ (Ai biết tình ai có đậm đà?)
Nhịp thơ 4/3; ngôn từ trong sáng, giản dị, giàu sức tạo hình và có sức biểu cảm tinh tế
Nghệ thuật cực tả (sắc trắng)
- Kết bài
+ Tóm lược lại ý chính của giá trị nội dung, nghệ thuật của khổ thơ thứ 3
- Dàn ý chi tiết
a Mở bài
- Nêu sơ lược về tác giả: Hàn Mặc Tử (1912 – 1940), tên thật là Nguyễn Trọng Trí, quê Quảng Bình Là một nhà thơ gặp nhiều bi thương trong cuộc sống nhưng hồn thơ của ông lại luôn dồi dào nguồn cảm hứng sáng tạo
- Giới thiệu khổ thơ thứ 3: là sự bộc lộ những tâm trạng và sự hoài nghi của nhân vật trữ tình, nhưng nổi bật lên là niềm khát khao được sống, được giao hòa cùng với thiên nhiên và con người xứ Huế
b Thân bài
- Nội dung
Trang 2+ Tha thiết hướng về con người ở Vĩ Dạ trong sự hư ảo giữa thực và mơ: đó là hình ảnh của một người khách đường xa về một người con gái trong màu áo trắng tinh khôi, trinh nguyên nhưng mờ ảo (2 câu đầu)
+ Tâm trạng hoài nghi, suy tư về cuộc đời và tình người: sự chìm đắm trong hai không gian của tâm tưởng và thực tại, sự hoài nghi về tình người ở thôn Vĩ sau bao nhiêu năm xa cách, mong chờ
- Nghệ thuật
+ Hình ảnh “khách đường xa” gợi lên nỗi nhớ và khát khao được gặp lại người xưa, chốn cũ của nhân vật trữ tình
+ Điệp ngữ (khách đường xa, ai): sự chìm đắm trong vô thức với khát vọng được gặp lại cố nhân (khách đường xa), sự ngậm ngùi tiếc nuối (ai)
+ Đại từ phiếm chỉ (ai), đại từ (đây): làm bật lên cảm giác của sự vô định và hoài nghi của nhân vật trữ tình
+ Câu hỏi tu từ “Ai biết tình ai có đậm đà?”: để hỏi người mà cũng để hỏi mình, vừa gần gũi nhưng cũng xa xôi, vừa hoài nghi nhưng cũng giận hờn, trách móc
+ Từ Hán – Việt (nhân ảnh): từ Hán – Việt duy nhất được tác giả sử dụng trong bài, có sự dự cảm về chính cuộc đời của tác giả
+ Nhịp thơ 4/3
+ Ngôn từ trong sáng, giản dị, giàu sức tạo hình và có sức biểu cảm tinh tế + Nghệ thuật cực tả (sắc trắng): tạo nên vẻ đẹp thanh khiết, trinh nguyên của nhân vật “em” nhưng đồng thời cũng làm bật lên sự bất lực về thị giác, bất lực
về tâm hồn của một trái tim khi phải xa cách cuộc sống thực ngoài kia
c Kết bài
- Tóm lược lại ý chính của giá trị nội dung, nghệ thuật của khổ thơ thứ 3
- Gợi mở vấn đề
Bài văn mẫu
Đề bài: Phân tích khổ thơ thứ 3 trong bài Đây thôn Vĩ Dạ của Hàn Mặc Tử
Gợi ý làm bài
Hàn Mặc Tử - thi nhân của những mối tình “khuấy” mãi không thành khối, ông yêu nhiều nhưng chỉ nhận lại sự đắng cay, bẽ bàng trong những cuộc tình Cuộc đời ông niềm vui thì ít mà chỉ toàn nỗi cô đơn, đau buồn Mọi nỗi niềm tâm tư Hàn Mặc Tử đều gửi vào trong thơ Thơ ông quằn quại trong đớn đau, thấm đẫm nước mắt và có phần điên loạn Giữa những vần thơ ma quái, kì dị
ấy vẫn có những vần thơ thật trong sáng tinh khôi đó chính là kiệt tác “Đây
Trang 3thôn Vĩ Dạ” Đặc biệt là khổ thơ cuối ánh lên niềm khát khao tình đời, tình người của thi nhân manh mẽ nhất những cũng thật xót xa
Nếu khổ thơ đầu mở ra khung cảnh thiên nhiên trong trẻo đẹp say đắm lòng người của Vĩ Dạ tắm mình trong ánh nắng buổi ban mai Tiếp đến khổ thơ thứ hai là cảnh sông nước, mây trời trong đêm trăng huyền ảo trên dòng Hương giang hư hư thực thực với những mặc cảm đớn đau, nuối tiếc tuột cùng của thi nhân khi sắp phải xa lìa cõi đời Để những sông trăng, thuyền trăng đã đưa Hàn Mặc Tử vào cõi mơ đầy huyền ảo ở khổ thơ cuối Đây cũng là khổ thơ thấm đẫm tình người, khao khát được sống của nhà thơ
Bị cuộc đời tuyệt giao, bỏ rơi nhưng Hàn Mặc Tử không quay lưng lại với cuộc đời, mà ông càng thiết tha với đời nhiều hơn Thực tại quá đớn đau, nghiệt ngã, thi nhân đành tìm niềm an ủi trong cõi mộng Bao trùm khổ thơ thứ
ba là một màu sắc hư vô Thật thật, giả giả khó lòng phân tách đâu là thực đâu
là mơ Tình yêu đối với con người và thiên nhiên nhiên xứ Huế sâu đậm, ám ảnh nhà thơ đến những giây phút cuối đời Nhưng căn bệnh hiểm nghèo, quái
ác đôi khi làm nhà thơ như không còn tỉnh táo, không phân biệt đâu là hiện thực đâu là giấc mơ:
“Mơ khách đường xa khách đường xa”
Nhà thơ đang chìm vào trong cõi mộng, trong trạng thái vô thức “mơ” Điệp ngữ “khách đường xa” được lặp lại hai lần, lần lặp thứ hai chữ “mơ” đã được bỏ đi khiến cho câu thơ như ẩn chứa hai tâm trạng, hai cung bậc cảm xúc khác nhau: lần đầu là khát vọng, lần sau là thực tại Khát vọng là mơ về khách đường xa, mơ một lần được gặp lại người xưa, cảnh cũ nhưng hiện thực càng
mơ, càng mong, càng khao khát lại càng xa, xa mãi đến vô vọng, không thể còn một lần nào gặp gỡ
Câu thơ thứ hai: “Áo em trăng quá nhìn không ra” trong không gian hư ảo khó phân biệt đó, hình ảnh “áo em trắng quá” làm thi nhân vừa choáng ngợp, nghẹn ngào, vừa xót xa, tiếc nuối dù khao khát đến cháy bỏng được chiêm ngưỡng tà áo em trắng tinh khôi thuở nào, những bệnh tật đã làm cho thi nhân chẳng còn chút tỉnh táo, lạc mất vào cõi hư không “nhìn không ra”, không rõ đấy là màu trắng của áo em hay là màu của tâm tưởng, của những kỉ niệm xưa
cũ
“Ở đây sương khói mờ nhân ảnh”, “ở đây” có thể là không gian hiện thực nơi xứ Huế vốn nhiều nắng, nhiều mưa, nơi sương khói hư ảo nhưng cũng có thể lại chính là không gian tâm tưởng, không gian nơi tác giả đang đắm chìm trong đau thương, tuyệt vọng đến cùng cực để rồi thốt lên một câu hỏi, chẳng
có câu trả lời “Ai biết tình ai có đậm đà?” Một câu hỏi tu từ chứa đựng bất an,
Trang 4hoài nghi về tình người của con người xứ Huế Liệu sau quãng thời gian xa cách, liệu với căn bệnh hiểm nghèo, người dân xứ Huế vẫn thương yêu, trìu mến hay là đã lãng quên mình, xa lánh, ruồng rẫy thi nhân Câu thơ cuối cũng chính là câu trả lời cho câu thơ: “Sao anh không về chơi thôn Vĩ?” Nhà thơ ao ước được trở về nơi xưa, được gặp lại cố nhân nhưng “Cảnh xưa còn đó, lòng người đổi thay” Câu thơ khép lại bải thơ trong nỗi hoài nghi, tuyệt vọng nhưng vẫn thấy ở đó là niềm khát khao của thi nhân với tình người, với trần thế chẳng thể nào lụi tàn
Khổ thơ cuối đượm buồn, mang màu sắc ảo ảnh vừa có chút hoài nghi, trách móc, vừa chứa chan niềm tha thiết với cuộc đời, với con người của một tâm hồn cô đơn ham sống, khát khao sống đến mãnh liệt
Với những hình ảnh thơ độc đáo, đẹp, gợi cảm, ngôn ngữ giàu tâm trạng,
âm điệu, nhịp thơ trong sáng, thiết tha kết hợp với nghệ thuật nhân hóa, so sánh, những câu hỏi tu từ xuyên suốt bài thơ, Hàn Mặc Tử đã phác họa ra một khung cảnh thiên nhiên và con người xứ Huế đầy sức sống, một bức tranh toàn bích hòa quyện giữa cõi thực và cõi ảo, giữa tâm tưởng và ước mong Qua đó, tác giả muốn bộc lộ tình yêu mãnh liệt của mình với thiên nhiên, với con người cùng niềm ham sống, khát khao sống của mình Sáng tác bài thơ trong hoàn cảnh cái chết cận kề Song cái ta bắt gặp vẫn là tình yêu, niềm gắn bó tha thiết với thiên nhiên, con người và sự sống Cành làm ta đồng cảm, mến phúc trước nghị lực sống phi thường, vượt lên trên hoàn cảnh nghiệt ngã của biết bao phũ phàng, ruồng rẫy để sống, đề cống hiến
Giữa giây phút cận kề với cái chết, của sự hoảng loạn và tuyệt vọng nhưng khát khao cháy bỏng Hàn Mặc Tử đã để lại, đã cống hiến cho đời những vần thơ hoàn mĩ đến tuyệt bích “Đây thôn Vĩ Dạ” Ra đời cách đây gần tám thập kỉ những những vần thơ đầy suy tư, khắc khoải ấy vẫn làm hàng triệu trái tim độc giả cùng thổn thức, cùng xót xa và cùng hoài niệm với thi nhân Thật vậy, chỉ một phút thăng hoa cũng đủ để tạo nên một trang tuyệt bút
Một niềm khát khao được hoài niệm, được mơ, được trở về thăm người xưa chốn cũ của Hàn Mặc Tử đã làm cho bao trái tim yêu văn chương phải thổn thức cùng Nhìn qua toàn bộ bài thơ với 3 khổ thơ tưởng chừng như không có
gì logic nhưng mỗi khổ thơ của “Đây thôn Vĩ Dạ” là những mảnh ghép khác nhau cùng tạo thành một bức tranh thôn Vĩ thật đẹp Để tìm hiểu về hai bức tranh còn lại của bài thơ, các em có thể tham khảo bài văn cảm nhận về khổ thơ 1 và 2 trong bài Đây thôn Vĩ Dạ của Hàn Mặc Tử tại HỌC247