Ti ếng cườ i c ủa bài ca dao được các tác giả dân gian xây dự ng d ựa trên nghệ thu ật phóng đại và những liên tưởng đầy độc đáo.. Lê Bá Khánh Trình, TS.[r]
Trang 1VĂN MẪU LỚP 10
ĐỀ BÀI: PHÂN TÍCH MỘT SỐ BÀI CA DAO HÀI HƯỚC TRONG CHƯƠNG TRÌNH
NGỮ VĂN 10
A SƠ ĐỒ TÓM TẮT GỢI Ý
B DÀN BÀI CHI TIẾT
1 Mở bài
- Giới thiệu một số bài ca dao trong chương trình học
- Dẫn dắt vào vấn đề cần nghị luận
2 Thân bài
- Khái quát chung
Trang 2• Ca dao: là thơ ca dân gian Việt Nam được truyền miệng dưới dạng những câu hát không theo một điệu nhất định, thường phổ biến theo thể thơ lục bát cho dễ nhớ,
dễ thuộc
• Ca dao hài hước: là những bài ca dao được sáng tác để giải trí và phê phán những hiện tượng đáng cười trong cuộc sống; ca dao hài hước thể hiện trí thông minh, khiếu hài hước, tâm hồn lạc quan, yêu đời của người lao động
- Nội dung
• Bài ca dao số 1:
o Tiếng cười tự trào qua lễ vật thách cưới và cách nói của người bình dân xưa Họ
tự cười mình trong cảnh nghèo
o Lời thách cưới dí dỏm, đáng yêu và mang ý nghĩa triết lí nhân sinh cao đẹp: đặt tình cảm cao hơn của cải
o Bộc lộ quan niệm sống và bản lĩnh, vẻ đẹp tâm hồn của người lao động xưa
• Bài ca dao số 2:
o Tiếng cười phê phán nhằm nhắc nhở nhau những thói hư tật xấu mà con người thường mắc phải trong cuộc sống
o Lời nhắc nhở nhẹ nhàng, thân tình, mang tính chất giáo dục sâu sắc
• Bài ca dao số 3:
o Tiếng cười bật ra nhằm chế giễu loại phụ nữ đỏng đảnh, vô duyên trong xã hội
o Lời nhắc nhở nhẹ nhàng làm nổi bật giá trị tình cảm vợ chồng sâu sắc
- Nhận xét
• Nội dung: Bằng nghệ thuật trào lộng thông minh, hóm hỉnh, tiếng cười qua các bài
ca dao bật ra một cách đặc sắc Đó có thể là tiếng cười giải trí, tiếng cười tự trào hay tiếng cười châm biếm, phê phán thể hiện tâm hồn lạc quan, yêu đời và triết lí nhân sinh lành mạnh trong cuộc sống còn nhiều vất vả, lo toan của người bình dân
• Nghệ thuật
o Hư cấu, dựng cảnh tả tình, khắc họa nhân vật bằng những nét điển hình
o Bút pháp cường điệu, phóng đại, tương phản
o Dùng ngôn ngữ đời thường mà đầy hàm ý
3 Kết bài:
- Cảm nhận, đánh giá, nhận xét chung về bài ca dao
Trang 3- Mở rộng vấn đề bằng suy nghĩ và liên tưởng của bản thân
C BÀI VĂN MẪU
Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, ca dao hài hước là một thể loại khá phổ biến, nó được sáng tác để mang tiếng cười giải trí sau những giờ lao động mệt mỏi hoặc
có thể nhằm mục đích tự trào cho thân phận và cuộc sống nghèo khổ của những người nông dân Những người nông dân đã tự mang cái nghèo của mình ra để trào phúng đầy hồn nhiên, hóm hỉnh, họ đã làm chủ được cuộc sống của mình, vui trong cái nghèo Những bài ca dao hài hước đã thể hiện được một phần chân dung cuộc sống của những con người này
Bài ca dao đầu tiên là ca dao tự trào của một chàng trai nghèo đến tuổi lập gia đình, anh ta đã nói về những sính lễ bằng những tưởng tượng đầy hài hước:
“Cưới nàng anh toan dẫn voi Nhưng sợ quốc cấm nên voi không vào Dẫn trâu, sợ họ máu hàn
Dẫn bò, sợ hò nhà nàng co gân Miễn là có thú bốn chân
Dẫn con chuột béo, mời dân, mời làng ”
Trong phong tục của người Việt xưa, cưới xin vốn là việc trọng đại của đời người nên thường được chuẩn bị mọi thứ chu đáo và tỉ mỉ Tuy nhiên, theo dõi câu chuyện của nhân vật trữ tình trong bài ca dao ta lại thấy được những lễ vật thật khác với bình thường Thực ra, đây là lời tự trào của những người nông dân nghèo
Ở phần đầu tiên, chàng trai đã hứa hẹn những lễ vật rất to tát như voi, trâu nhưng sau đó lại đưa ra những lí do để bác bỏ hết những lễ vật ấy: sợ quốc cấm, sợ họ máu hàn Như vậy, lễ vật tưởng chừng như rất to tát nhưng cuối cùng lại chẳng còn gì Nhưng nhân vật trữ tình vẫn quyết định trào lộng đến cùng khi đưa ra lễ vật là một con chuột béo
Qua bài ca dao này ta có thể thấy được sự lạc quan của những người nông dân với hoàn cảnh nghèo khó của mình.Nếu như lễ vật của chàng trai đưa ra là một con chuột béo
Trang 4thì lời đáp lại của cô gái cũng khiến người đọc, người nghe không khỏi bất ngờ, cô thách
“một nhà khoai lang”:
“Người ta thách lợn thách gà Nhà em thách cưới một nhà khoai lang
Củ to thì để mời làng Còn như củ nhỏ, họ hàng ăn chơi Bao nhiêu củ mẻ, chàng ơi!
Để cho con trẻ ăn chơi giữ nhà”
Cô gái dường như hiểu được hoàn cảnh nghèo khó của chàng trai và đưa ra lễ vật là một nhà khoai lang để phù hợp với gia cảnh của chàng trai Qua những lời thách cưới và dẫn cưới ta có thể thấy được sự lạc quan của những người nông dân khi mang cái nghèo khổ của mình ra để tự trào
Nếu như bài ca dao đầu tiên, tiếng cười xuất phát từ sự trào phúng của các nhân vật trữ tình thì ở những bài ca dao sau, tiếng cười trào phúng lại là tiếng cười nhằm phê phán,
đả kích đối với những thói hư, tật xấu của con người trong xã hội Cách phê phán ở đây không nhằm mục đích triệt tiêu đối tượng mà chỉ là sự nhắc nhở đầy tế nhị, nhẹ nhàng của nhân dân
“Làm trai cho đáng sức trai Khom lưng chống gối gánh hai hạt vừng”
Thông qua nghệ thuật phóng đại, câu ca dao đã thể hiện sự phê phán đối với những người đàn ông nhu nhược, lười nhác, không chịu lao động Bài ca dao cũng là lời nhắc nhở đối với những người đàn ông này là sao sống cho mạnh mẽ, cho đáng sức trai, không nên sống nhờ cậy vào người khác
“Chồng người đi ngược về xuôi Chồng em ngồi bếp sờ đuôi con mèo”
Trang 5Bài ca dao này lại hướng sự phê phán đến những người đàn ông lười nhác, không
có chí lớn Là trụ cột của gia đình nhưng lại vô dụng, không làm nên việc gì, suốt ngày ở nhà cũng chỉ như con mèo ở trong xó bếp
“Lỗ mũi em mười tám gánh lông Chồng yêu chồng bảo râu rồng trời cho Đêm nằm thì ngáy o o…
Chồng yêu chồng bảo ngáy cho vui nhà
Đi chợ thì hay ăn quà Chồng yêu chồng bảo về nhà đỡ cơm”
Đây lại là bài ca dao nhằm chế giễu loại phụ nữ vô duyên, đỏng đảnh, hay ăn ười làm Tiếng cười của bài ca dao được các tác giả dân gian xây dựng dựa trên nghệ thuật phóng đại và những liên tưởng đầy độc đáo Đằng sau tiếng cười ấy, các tác giả dân gian vẫn thể hiện được thái độ châm biếm, đả kích
Như vậy, qua các bài ca dao hài hước ta có thể thấy được sự đa dạng trong các thể loại ca dao, cũng như mục đích của các bài ca dao hài hước ấy, không chỉ nhằm mục đích giải trí,mua vui mà còn nhằm phê phán những thói hư, tật xấu của xã hội
Trang 6Website HOC247 cung cấp một môi trường học trực tuyến sinh động, nhiều tiện ích thông minh, nội dung bài giảng được biên soạn công phu và giảng dạy bởi những giáo viên nhiều năm kinh
nghiệm, giỏi về kiến thức chuyên môn lẫn kỹ năng sư phạm đến từ các trường Đại học và các
trường chuyên danh tiếng
I Luyện Thi Online
- Luyên thi ĐH, THPT QG: Đội ngũ GV Giỏi, Kinh nghiệm từ các Trường ĐH và THPT danh tiếng xây dựng các khóa luyện thi THPTQG các môn: Toán, Ngữ Văn, Tiếng Anh, Vật Lý, Hóa Học và Sinh Học
- Luyện thi vào lớp 10 chuyên Toán : Ôn thi HSG lớp 9 và luyện thi vào lớp 10 chuyên Toán các
trường PTNK, Chuyên HCM (LHP-TĐN-NTH-GĐ), Chuyên Phan Bội Châu Nghệ An và các trường Chuyên khác cùng TS.Trần Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Trịnh Thanh Đèo và Thầy Nguyễn Đức Tấn
II Khoá Học Nâng Cao và HSG
- Toán Nâng Cao THCS: Cung cấp chương trình Toán Nâng Cao, Toán Chuyên dành cho các em HS THCS lớp 6, 7, 8, 9 yêu thích môn Toán phát triển tư duy, nâng cao thành tích học tập ở trường và đạt điểm tốt
ở các kỳ thi HSG
- Bồi dưỡng HSG Toán: Bồi dưỡng 5 phân môn Đại Số, Số Học, Giải Tích, Hình Học và Tổ Hợp dành cho
học sinh các khối lớp 10, 11, 12 Đội ngũ Giảng Viên giàu kinh nghiệm: TS Lê Bá Khánh Trình, TS Trần Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Lưu Bá Thắng, Thầy Lê Phúc Lữ, Thầy Võ Quốc Bá Cẩn cùng đôi HLV đạt
thành tích cao HSG Quốc Gia
III Kênh học tập miễn phí
- HOC247 NET: Website hoc miễn phí các bài học theo chương trình SGK từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các
môn học với nội dung bài giảng chi tiết, sửa bài tập SGK, luyện tập trắc nghiệm mễn phí, kho tư liệu tham khảo phong phú và cộng đồng hỏi đáp sôi động nhất
- HOC247 TV: Kênh Youtube cung cấp các Video bài giảng, chuyên đề, ôn tập, sửa bài tập, sửa đề thi miễn
phí từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các môn Toán- Lý - Hoá, Sinh- Sử - Địa, Ngữ Văn, Tin Học và Tiếng Anh
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Học mọi lúc, mọi nơi, mọi thiết bi – Tiết kiệm 90%
Học Toán Online cùng Chuyên Gia
HOC247 NET cộng đồng học tập miễn phí HOC247 TV kênh Video bài giảng miễn phí