Trong những câu thơ này chàng trai nhà nghèo đã tâm sự nguyện vọng của mình với người con gái, rằng nếu được anh chàng sẽ dẫn cưới bằng voi, dẫn cưới bằng trâu, hoặc con bò, đều là nhữ[r]
Trang 1VĂN MẪU LỚP 10
ĐỀ BÀI: PHÂN TÍCH BÀI CA DAO CƯỚI NÀNG ANH TOAN DẪN VOI…
Cưới nàng, anh toan dẫn voi, Anh sợ quốc cấm, nên voi không bàn
Dẫn trâu, sợ họ máu hàn, Dẫn bò, sợ họ nhà nàng co gân
Miễn là có thú bốn chân, Dẫn con chuột béo, mời dân, mời làng
Chàng dẫn thế em lấy làm sang,
Nỡ nào em lại phá ngang như là…
Người ta thách lợn thách gà, Nhà em thách cưới một nhà khoai lang:
Củ to thì để mời làng, Bao nhiêu củ mẻ, chàng ơi!
Để cho con trẻ ăn chơi giữ nhà;
Bao nhiêu củ rím, củ hà,
Để cho con lợn, con gà nó ăn…
A SƠ ĐỒ TÓM TẮT GỢI Ý
Trang 2B DÀN BÀI CHI TIẾT
1 Mở bài
- Giới thiệu bài ca dao: Cưới nàng anh toan dẫn voi…
- Dẫn dắt vào vấn đề
2 Thân bài
- Khái quát chung
• Ca dao: là thơ ca dân gian Việt Nam được truyền miệng dưới dạng những câu hát không theo một điệu nhất định, thường phổ biến theo thể thơ lục bát cho dễ nhớ,
dễ thuộc
• Ca dao hài hước: : là những bài ca dao được sáng tác để giải trí và phê phán những hiện tượng đáng cười trong cuộc sống; ca dao hài hước thể hiện trí thông minh, khiếu hài hước, tâm hồn lạc quan, yêu đời của người lao động
- Phân tích
• Nội dung
Trang 3o Bài ca dao có những lời đối đáp giữa chàng trai - cô gái về việc dẫn cưới và thách cưới có những điều lạ lùng gây đến sự bật cười cho ai từng đọc từng nghe câu nói này
o Qua nội dung trình bày lễ vật (voi, trâu, bò, chuột) thách cưới và cách nói (toan dẫn …sợ, người ta thách cưới… nhà em thách cưới…) của người bình dân xưa, bài ca dao làm bật lên tiếng cười tự trào của họ Họ tự cười mình trong cảnh nghèo
o Người bình dân đã chọn đúng cảnh cưới thể hiện cái nghèo để cười, để lạc quan
và ham sống
o Đặc biệt, lời thách cưới của cô gái thể hiện: không mặc cảm mà ở đó có sự bằng lòng với cảnh nghèo, vui và thích thú trong lời thách cưới đặt tình nghĩa cao hơn của cải
o Tiếng cười trong bài ca dao bộc lộ rõ bản lĩnh và kinh nghiệm sống làm nổi bật
vẻ đẹp tâm hồn của người lao động
o Tiếng cười bộc lộ qua bài ca dao hướng vào chính cuộc sống của những con người bình dân Dường như người bình dân đã quên đi cái nghèo, cái khó khăn vất vả đề mà cười cợt chính cái nghèo ấy, cái khó khăn ấy lạc quan yêu đời, ham sống
• Nghệ thuật
o Lối nói khoa trương, phóng đại
o Lối nói giảm dần
o Cách nói đối lập
o Chi tiết hài hước
3 Kết bài:
- Nêu nhận xét, đánh giá chung về bài ca dao
- Mở rộng vấn đề bằng suy nghĩ và cảm nhận của cá nhân
C BÀI VĂN MẪU
Bài văn mẫu 1
Ca dao – dân ca là một thể loại văn học dân gian có khả năng đi sâu phản ánh mọi mặt cuộc sống của nhân dân lao động Phong tục cưới xin cũng là một để tài quen thuộc
Trang 4mà ca dao thường quan tâm, miêu tả Với cái nhìn hóm hỉnh, hài hước, tác giả dân gian phản ánh phong tục cưới xin ngày xưa qua bài ca dao sau đây:
Cưới nàng, anh toan dẫn voi, Anh sợ quốc cấm, nên voi không bàn
Dẫn trâu, sợ họ máu hàn, Dẫn bò, sợ họ nhà nàng co gân
Miễn là có thú bốn chân, Dẫn con chuột béo, mời dân, mời làng
Chàng dẫn thế em lấy làm sang,
Nỡ nào em lại phá ngang như là…
Người ta thách lợn thách gà, Nhà em thách cưới một nhà khoai lang:
Củ to thì để mời làng, Còn như củ nhỏ, họ hàng ăn chơi
Bao nhiêu củ mẻ, chàng ơi!
Để cho con trẻ ăn chơi giữ nhà;
Bao nhiêu củ rim, củ hà,
Để chò con lợn, con gà nó ăn…
Bài ca dao thể hiện vẻ đẹp tâm hồn của người lao động : dù trong cảnh sống nghèo khó vẫn luôn lạc quan, yêu đời Đám cưới nghèo đến vậy mà vẫn vui Người bình dân đã tìm thấy niềm vui ngay trong cảnh nghèo như thế
Đây là tiếng cười tự trào của người bình dân trong ca dao Người lao động tự cười mình trong cảnh nghèo Lại chọn đúng cảnh đám cưới là lúc bộc lộ rõ nhất cái nghèo để cưới, để vui, để thể hiện lòng yêu đời, ham sống Khi người ta tự cười mình thì tiếng cười
Trang 5ấy bộc lộ rõ nhất bản lĩnh và quan niệm sống của họ Vậy thì ở đây, người nông dân đã tự cười mình như thế nào và tiếng cười ấy đã cho ta thấy tâm hổn của họ ra sao?
Bài ca dao là cuộc đối thoại lí thú giữa chàng và nàng Các tác giả dân gian đã mượn hình ảnh trào lộng, hài hước để thể hiện nội dung trữ tình Tình yêu của chàng trai và cô gái sắp sửa tiến tới hôn nhân Để đi tới trăm năm hạnh phúc, đôi trai tài gái sắc còn phải bước qua cửa ải xin cưới, dẫn cưới, đây cũng là tập tục gây trở ngại cho không ít cặp uyên ương
Đứng trước sự việc hệ trọng của đời người, chàng và nàng không còn mơ mộng như lúc mới yêu nhau được nữa Hai người đã tâm sự, bàn bạc với nhau trước khi chính thức trình quan viên hai họ về dự định cho đám cưới nay mai
Sự lí thú bắt đầu từ chỗ chàng trai chủ động kể về những lễ vật mà mình toan dẫn cưới khi anh ta chưa hể hỏi người yêu là nhà gái thách cưới những gì Chàng trai hồn nhiên giãi bày:
Cưới nàng, anh toan dẫn voi, Anh sợ quốc cấm, nên voi không bàn
Dẫn trâu, sợ họ máu hàn, Dẫn bò, sợ họ nhà nàng co gân
Miễn là có thú bốn chân, Dẫn con chuột béo, mời dân, mời làng
Lời tâm sự bộc lộ hoàn cảnh, tấm lòng, tính nết, tâm tư, nguyện vọng của chàng trai Nhà nghèo thật nhưng cưới vợ chẳng lẽ lại không có lễ vật dẫn cưới theo đúng phong tục
? Sự khoác lác, ba hoa của chàng trai được tác giả hé mở qua từ toan: Cưới nàng, anh toan dẫn voi… một ý định phi lí khó có thể thành hiện thực Chàng trai đã khôn ngoan đưa ra những lễ vật chỉ có trong tưởng tượng của mình Đó là voi, trâu, bò… toàn những con vật quý hiếm hoặc đắt tiền, có khi cả đời anh ta không thể nào mua được
Để trấn an người yêu, bằng lối nói khoa trương, phóng đại, chàng trai đã dõng dạc lặp lại ba lần với vẻ tự tin như đinh đóng cột: dẫn voi, dẫn trâu, dẫn bò Chàng trai đã
“tưởng tượng” ra lễ cưới thật sang trọng, lình đình Ai ngờ mỗi lần công bố lại là một lần
Trang 6thay đổi, mỗi lần thay đổi lại được giải thích bằng lí do nực cười: dẫn voi / sợ quốc cấm, dẫn trâu / sợ máu hàn và dẫn bò/ sợ họ nhà nàng co gân Lí lẽ của chàng trai thoạt nghe cũng có vẻ chấp nhận được Chàng giải thích lí do không dẫn các lễ vật nêu trên một cách khôn ngoan: phần vì tôn trọng luật pháp, phần vì lo lẳng cho sức khỏe họ hàng nhà gái (từ sợ được lặp lại ba lần) Đúng là một chàng rể chu đáo, cẩn thận, ai nỡ ngờ vực lòng thành của chàng
Đọc kĩ, ta sẽ thấy với lối nói giảm dẫn: voi – trâu – bò – chuột, chàng trai đã khéo léo đánh đồng con voi, con trâu, con bò với con chuột, vì chúng đều là thú bốn chân! Sự khéo léo còn được tô vẽ bằng hình ảnh hài hước: dẫn con chuột béo, tức là lễ vật cũng đàng hoàng, tươm tất để mời dân mời làng, nào có thua kém gì so với các lễ vật khác
Bằng biện pháp trào phúng sắc sảo, các tác giả dân gian đã chi ra sự lúng túng, bao biện của chàng trai Sự khoe khoang, khoác lác dù có tinh ranh đến đâu, lập luận khôn ngoan đến mấy thi cuối cùng sự thật cũng bị phơi bày trước con mắt của cô gái
Như trên đã nói, tuy cô gái chưa nêu ra điều kiện dẫn cưới nhưng chàng trai đã vội
vã công bố lễ vật dẫn cưới của mình Lễ vật lúc đầu thì to tát, sang trọng, càng về sau càng giảm và rốt cuộc chỉ là một con chuột béo, làm cho ai ai cũng phải ngơ ngác, ngạc nhiên Thành ngữ Đầu voi đuôi chuột bắt nguồn từ đây chăng?
Nhưng ngược lại, cô gái trong bài ca dao lại thản nhiên, bình tĩnh, không chê bai, không từ chối mà còn khen: Chàng dẫn thế em lấy làm sang Nỡ nào em lại phá ngang như
là , Bởi cô gái đã “đi guốc vào bụng” người yêu Cô còn lạ gì tính sĩ diện của chàng trai
muốn làm đám cưới thật linh đình trong khi nhà nghèo, tiền nong chẳng có Cô gái thông minh đã bắt thóp được điểm yếu của chàng trai Bằng tấm lòng chân thành của người vợ tương lai, cô ôn tồn giãi bày ý định của mình:
Người ta thách lợn thách gà, Nhà em thách cưới một nhà khoai lang
Cưới xin là việc hệ trọng nhất trong đời người con gái, vậy mà cô chi thách có… một nhà khoai lang! Kể cũng lạ đời! Nhưng như vậy là đủ lắm rồi, vì nhà em nghèo mà nhà anh cũng nghèo Thái độ không mặc cảm mà còn chấp nhận cảnh nghèo khiến cho lời thách cưới lạ lùng bỗng trở nên dí dỏm, đáng yêu Hơn thế nữa, lời thách cưới của cô gái còn
Trang 7chứa đựng một triết lí nhân sinh của người lạo động thuở xưa: coi tình nghĩa quý hơn của cải
Cô gái không đả động đến những vật dẫn cưới như voi, trâu, bò, chuột… mà chàng trai vừa nêu ra Hai từ đối lập Người ta và Nhà em chi ra hai lối suy nghĩ khác nhau Chúng
ta cũng không khỏi ngạc nhiên khi cô gái thách cưới bằng một lễ vật độc đáo, ít ai nghĩ đến: một nhà khoai lang Cũng hài hước, dí dỏm nhưng chàng trai thì úp úp, mở mở; còn
cộ gái lại thật thà như đếm Bởi vì lễ vật mà cô thách cưới giản dị quá, tầm thường quá! Câu nói của cô như mở lòng, mở dạ cho chàng trai, khiến chàng thoát khỏi tình thế phân vân, lúng túng
Một nhà khoai lang, mới nghe tưởng quá nhiều nhưng thực tế đó là thử lễ vật xoàng xĩnh, chàng trai có thể kiếm được Dân tộc ta bao đời nay sống bằng lúa ngô, khoai sắn
Lễ vật tuy bình thường nhưng ý nghĩa thì sâu xa, thấm thía
Để cho người yêu an tâm không còn băn khoăn gì nữa, cô gái giải thích cặn kẽ:
Củ to thì để mời làng, Còn như củ nhỏ họ hàng ăn chơi
Làng là các vị chức sắc trong làng xã, mỗi khi có ma chay, cưới hỏi, phải nghĩ đến họ trước tiên Cô gái đã cẩn thận chọn những củ to để mời làng theo đúng lễ nghi Còn khoản
đãi bà con họ hàng, cô gái dùng những củ nhỏ hơn Cùng cảnh ngộ “thân cò, thân chim”, ai
mà không cảm thông, chia sẻ
Lo cho làng và họ hàng xong, cô gái mới quay về với gia đình mình:
Bao nhiêu củ mẻ, chàng ơi!
Để cho con trẻ ăn chơi giữ nhà
Tiếng gọi chàng ơi! như thổn thức tận đáy lòng cô gái Cô muốn có sự đồng cam cộng khổ với người yêu Cô tính toán tỉ mỉ: bao nhiêu củ mẻ sẽ để cho con trẻ ăn chơi giữ nhà Thật tội nghiệp nhưng không sao! Trẻ con, rất hồn nhiên, chúng không đòi hỏi gì cả, vì chúng hiểu nhà mình cũng rất nghèo
Cách suy tính của cô gái thật cụ thể, kĩ càng:
Trang 8Bao nhiêu củ rim, củ hà,
Để cho con lợn, con gà nó ăn…
Tấm lòng chân thành của cô gái dành cho làng, họ hàng, con trẻ và còn cho cả con lợn, con gà nữa Dường như cô muốn tất thảy đều vui vẻ chia sẻ với hạnh phúc của cô
Còn kiếm đâu ra được cô gái chu đáo, đảm đang như cô gái này nữa ? Chàng trai chắc không còn băn khoăn, lo lắng Đám cưới của hai người sẽ thuận buồm xuôi gió, Mối tơ vò của chàng trai đã được cô gái nhẹ nhàng, khéo léo tháo gỡ, họ thong dong đi vào cuộc sống lứa đôi hạnh phúc trăm năm Kết thúc cuộc tình thật có hậu!
Nghệ thuật hài hước, trào lộng kết tụ ở việc khắc họa hình ảnh chàng trai cố khoe
mẽ để che đậy cảnh nghèo của mình và ở việc miêu tả thái độ chân thật, cởi mở, nhẹ
nhàng kiểu “lạt mềm buộc chặt, nói ngọt lọt đến xương” của cô gái
Bài ca dao thành công vì đã đối sánh hai tính cách, hai hướng suy nghĩ khác nhau
Đó là sự đối lập giữa tính sĩ diện, đua đòi theo thói tục lạc hậu và sự sáng suốt, giản dị phù hợp với cuộc sống của quần chúng lao động
Đọc bài ca dao trào lộng Cưới nàng anh toan dẫn voi…, đằng sau tiếng cười hả hê có khi là nước mắt Với sự thương yêu, đồng cảm trong cuộc sống, thuận vợ thuận chồng trong nếp nghĩ và công việc, những đôi lứa đang yêu nhất định sẽ sống hạnh phúc Đó cùng là ước mơ của người bình dân tự ngàn xưa
Bài văn mẫu 2:
Ca dao, tục ngữ là một loại văn học dân gian ăn sâu vào tiềm thức của người dân Việt Nam ta, bởi nó có lối viết vô cùng sinh động, những câu thơ gần gũi dễ đọc dễ thuộc, thể hiện tâm tư tình cảm của người nông dân lao động trong chế độ xưa
Cưới nàng, anh toan dẫn voi, Anh sợ quốc cấm, nên voi không bàn
Dẫn trâu, sợ họ máu hàn, Dẫn bò, sợ họ nhà nàng co gân
Trang 9Miễn là có thú bốn chân, Dẫn con chuột béo, mời dân, mời làng
Chàng dẫn thế em lấy làm sang,
Nỡ nào em lại phá ngang như là…
Người ta thách lợn thách gà, Nhà em thách cưới một nhà khoai lang:
Củ to thì để mời làng, Còn như củ nhỏ, họ hàng ăn chơi
Bao nhiêu củ mẻ, chàng ơi!
Để cho con trẻ ăn chơi giữ nhà;
Bao nhiêu củ rim, củ hà,
Để chò con lợn, con gà nó ăn…
Bài ca dao nói lên tâm tư tình cảm của một đôi trai gái yêu nhau thật lòng Họ không muốn vì tục lệ thách cưới ngày xưa mà phải xa nhau
Thời xưa khi người con trai muốn lấy người con gái làm vợ thì phải sắm được lễ vật thách cưới mà nhà gái yêu cầu Có như thế họ mới gả con gái cho người con trai
Tục lệ thách cưới ngày xưa thường những thứ quý giá, như trâu bò, lợn gà, tiền vàng…Khiến cho nhiều chàng trai nhà nghèo dù yêu người con gái tới mấy, nhưng do không đủ lễ vật nên đành ngậm ngùi nhìn người yêu mình lấy người khác
Bài ca dao này thể hiện mong ước của người con trai rằng sẽ tìm được một người con gái thương mình thật lòng, không ham vật chất Sẽ được nhà cô gái thông cảm mà thách cưới những thứ vô cùng tầm thường như khoai, dẫn cưới bằng chú chuột bốn chân Ước mơ giản dị lấy được vợ của chàng trai nhà nghèo đã phản ánh tục lệ thách cưới của dân tộc ta ngày xưa
Thông qua bài ca dao này người xưa muốn phê pháp tục lệ thách cưới quá cao của những nhà có con gái tới tuổi lấy chồng Họ thường xem cô gái như một món hàng nuôi
Trang 10lớn gả bán cho người ta để kiếm lợi nhuận Chính vì vậy, nhiều nhà bố mẹ người con gái thường thách cưới vô cùng cao khiến cho chàng trai khốn đốn mới lấy được vợ
Nhiều gia đình chồng ghê gớm họ tìm cách vay mượn để lo xong đồ thách cưới của nhà gái Nhưng khi người con gái về làm dâu họ tìm cách hành hạ, bắt làm lụng cực nhọc
để bõ công tiền của họ bỏ ra để cưới cô con gái này về theo kiểu “Mất tiền mua mâm bà đâm cho thủng”
Cưới nàng, anh toan dẫn voi, Anh sợ quốc cấm, nên voi không bàn
Dẫn trâu, sợ họ máu hàn, Dẫn bò, sợ họ nhà nàng co gân
Miễn là có thú bốn chân,
Trong những câu thơ này chàng trai nhà nghèo đã tâm sự nguyện vọng của mình với người con gái, rằng nếu được anh chàng sẽ dẫn cưới bằng voi, dẫn cưới bằng trâu, hoặc con bò, đều là những thứ quý giá đắt tiền để hỏi cưới cô gái Nhưng hoàn cảnh người con trai vô cùng khó khăn
Trong những câu ca dao này nghệ thuật trào phúng được người xưa sử dụng vô cùng tinh tế, vừa thể hiện sự khôi hài, vừa thể hiện sự mỉa mai với tục lệ thách cưới
Người ta thách lợn thách gà, Nhà em thách cưới một nhà khoai lang:
Củ to thì để mời làng, Còn như củ nhỏ, họ hàng ăn chơi
Bao nhiêu củ mẻ, chàng ơi!
Để cho con trẻ ăn chơi giữ nhà;
Bao nhiêu củ rim, củ hà,
Để cho con lợn, con gà nó ăn…
Trang 11Trong những câu ca dao này thể hiện tâm tư nguyện vọng của chàng trai ước mơ có một cô người yêu hiểu thấu tấm lòng chân thành của mình, không ham mê vật chất mà yêu anh Thách cưới một nhà khoai lang, một lễ vật vô cùng xoàng xính mà nhà ai cũng
có, bởi thời xưa thực phẩm chủ yếu của người dân nước ta là ngô, khoai
Thông qua những câu ca dao này, ta thấy cô gái là người vô cùng nhìn xa trông rộng, biết vun vén tính toán đâu vào đó Thật sự xứng là người vợ hiền dâu đảm
Tấm lòng của cô gái dành cho chàng trai là chân thật, không vì vinh hoa phú quý mà
từ bỏ Chỉ cần chàng trai thật lòng thì cô gái sẽ cam tâm tình nguyện theo chàng về dinh
mà không hề thách cưới Trâu, bò, lợn, gà… khiến chàng trai phải khó xử
Sự thách cưới của cô gái thể hiện tấm lòng bao dung “yêu nhau mấy núi cũng trèo, mấy sông cũng lội, mấy đèo cũng qua” của đôi trai gái
Thông qua bài ca dao người xưa muốn phê phán tục thách cưới cổ hủ, lạc hậu khiến cho nhiều chàng trai nghèo không thể lấy được vợ Thông qua bài ca dao thể hiện tình yêu sâu sắc của đôi trẻ, khi họ thật lòng yêu nhau thì dù nghèo khổ, thì họ vẫn muốn gắn
bó, yêu thương nhau “một túp lều tranh hai trái tim vàng”