- Truyện ngắn “Cố hương” là một tác phẩm đã để lại nhiều xúc động trong lòng người đọc, bởi nó được viết lại với giọng văn rất chân thật, giản dị, thể hiện tấm lòng yêu quê hương của t[r]
Trang 1VĂN MẪU LỚP 9 VĂN PHÂN TÍCH
ĐỀ BÀI: PHÂN TÍCH TRUYỆN NGẮN CỐ HƯƠNG CỦA LỖ TẤN
A SƠ ĐỒ TÓM TẮT GỢI Ý
B DÀN BÀI CHI TIẾT
I Mở bài
1 Giới thiệu tác giả
- Nhà văn Lỗ Tấn sinh năm 1881 và mất năm 1936 Ông nổi tiếng là một nhà văn cách mạng Trung Quốc
- Lỗ Tấn đã để lại cho nền văn học Trung Hoa nhiều tác phẩm đình đám, tạo nên dấu
ấn và tên tuổi của ông
2 Giới thiệu tác phẩm
- Truyện ngắn “Cố hương” là một tác phẩm đã để lại nhiều xúc động trong lòng người
đọc, bởi nó được viết lại với giọng văn rất chân thật, giản dị, thể hiện tấm lòng yêu quê hương của tác giả
II Thân bài
1 Hoàn cảnh, tình huống chuyện
Trang 2- Trong truyện ngắn “Cố hương” chúng ta nhìn thấy hình ảnh quê hương trong mắt
tác giả sau 20 năm xa cách vẫn những xóm làng hoang vắng, u buồn, không có gì thay đổi so với ngày tác giả ra đi khiến cho lòng người bỗng se lại, trùng xuống
2 Phân tích hình ảnh quê hương trong câu chuyện và trong lòng tác giả
- Trong miền ký ức của tác giả quê hương gắn liền với những kỷ niệm về những con người thân thương, về những nghi lễ như giỗ tổ
- Quê hương trong lòng tác giả bao giờ cũng thân thương, có vui có buồn nhưng luôn
là những kỷ niệm ngọt ngào mà tác giả không bao giờ quên được
a Phân tích hình ảnh người mẹ ở quê nhà?
- Quê hương với tác giả không chỉ là cảnh vật, kỷ niệm mà còn chính là hình ảnh người
mẹ nơi quê nhà
- Người mẹ dù đã già nua, những nếp nhăn hằn trên khóe mắt nhưng vẫn ngày đêm ngóng trông đứa con phương xa Khi con vừa về tới nhà, bà mẹ đã chạy ra đón
- Sự mừng rỡ của người mẹ thể hiện qua những nếp nhăn, ẩn qua những nỗi buồn sâu kín
- Tình yêu dành cho quê hương luôn gắn liền với những kỷ niệm thiết tha, với những thứ như máu thịt, như người thân, như mẹ hiền thân thương
b Hình ảnh quê hương qua những kỷ niệm thơ ấu
Phân tích tình bạn giữa tác giả và Nhuận Thổ?
- Cậu bé Nhuận Thổ là người rất thông minh, nhanh nhẹn, khuôn mặt bầu bĩnh dễ thương, toát lên vẻ tinh nghịch, với nhiều trò ranh ma, tinh quái, khiến cho tác giả nhiều lần phải nể phục hắn
- Khi người mẹ già nhắc tới nhân vật Nhuận Thổ trong ký ức tác giả sáng bừng lên
“vành trăng non trên bầu trời xanh miền thơ ấu”
Phân tích hình ảnh của người bạn Nhuận Thổ trong ký ức của tác giả và Nhuận Thổ hiện tại?
- Tác giả vô cùng đau buồn, khi bắt gặp người bạn Nhuận Thổ hiện tại Khi người mẹ
già nhắc tới nhân vật Nhuận Thổ trong ký ức tác giả sáng bừng lên “vành trăng non
trên bầu trời xanh miền thơ ấu” Điều này thể hiện tình cảm của tác giả với người bạn
Trang 3thân thương thủa nhỏ, người bạn nhỏ Nhuận Thổ cũng là một phần không thể thiếu của quê hương trong lòng tác giả
3 Hình ảnh con đường ở cuối truyện
- Đọc truyện ngắn “Cố hương” chúng ta không thể quên được hình ảnh con đường mà
tác giả viết ở cuối truyện
- Hình ảnh con đường hiện lên như niềm tin, sự hy vọng tác giả dành cho những con người ở quê hương
- Hy vọng về một con đường văn minh, con đường hạnh phúc sẽ làm đổi thay quê hương của tác giả Hình ảnh con đường hiện lên như niềm tin, sự hy vọng tác giả dành cho những con người ở quê hương Hy vọng một con đường văn minh, con đường hạnh phúc sẽ làm đổi thay quê hương của tác giả
III Kết bài
- Nêu cảm nhận của bản thân sau khi đọc xong truyện ngắn
“Cố hương” là truyện ngắn hay nhiều ý nghĩa, khi đọc xong tác phẩm người đọc
vẫn còn cảm thấy bùi ngùi xúc động, cảm thấy lòng nặng trĩu một nỗi buồn và trăn trở hy vọng về hình ảnh con đường mà tác giả đã nhắc đến
C BÀI VĂN MẪU
Đề bài: Anh chị hãy phân tích truyện ngắn “Cố hương” của Lỗ Tấn trong chương trinh văn
học lớp 9 tập 2
Gợi ý làm bài
Bài mẫu 1
Lỗ Tấn (1881 – 1936) là nhà tư tưởng lớn, nhà văn hiện thực nổi tiếng của Trung Quốc vào thời kì đầu thế kỉ XX Sự nghiệp sáng tác mà ông để lại cho đời rất đồ sộ và đa dạng,
trong đó có 17 tập tạp văn và hai tập truyện ngắn xuất sắc là “Gào thét” (1923) và “Bàng
hoàng” (1926) Một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của tập Gào thét là truyện ngắn
Cố hương
Thông qua việc kể lại chuyến về quê lần cuối cùng và những suy ngẫm, rung cảm của bản thân trước sự thay đổi của cảnh vật và con người ở quê hương, tác giả đã kín đáo phê
Trang 4phán chế độ phong kiến hủ bại, đồng thời đề cập đến con đường giải phóng nông dân ra khỏi những ràng buộc vô hình nhưng nghiệt ngã của xã hội đương thời
Sau hai mươi năm sống xa nhà, tác giả về thăm quê cũ giữa mùa đông lạnh giá Ngồi trên thuyền, thấy khung cảnh ven sông tiêu điều, lòng ông dâng lên cảm xúc buồn thương khó
tả Đây là lần ông về quê để cùng người thân giải quyết chuyện bán nhà, đưa gia đình đến nơi khác làm ăn
Về đến nơi, ông được mẹ già chạy ra đón Mọi người đang bận rộn thu dọn đồ đạc Nghe
mẹ nhắc tới Nhuận Thổ, tác giả lập tức nhớ lại những kỉ niệm thần tiên của thời thơ ấu
Nhuận Thổ là con trai người làm mướn cho gia đình tác giả cách đây hơn hai chục năm Lúc ấy, Nhuận Thổ mới lên mười Mỗi lần theo cha đến nhà cụ chủ, Nhuận Thổ thường kể
cho “cậu ấm” nghe cách bẫy chim sẻ, cách bắt con tra hay ăn trộm dưa và nhiều chuyện khác, khiến cho “cậu ấm” say mê, thán phục
Tác giả gặp lại mấy người hàng xóm cũ, trong đó có Nhuận Thổ Cuộc sống vất vả lam lũ
đã khiến Nhuận Thổ thành một người hoàn toàn khác Hình dáng tiều tụy, thảm hại, mặt mũi ngơ ngác, đần độn Không còn chút dấu vết nào của Nhuận Thổ khi xưa
Mấy ngày sau, cả gia đình tác giả rời quê Khi con thuyền đã xa làng, tác giả vẫn trĩu nặng nỗi suy tư về cảnh vật và con người ở Cố hương Ông cố gắng tìm ra nguyên nhân của sự thay đổi đáng buồn ấy và cầu mong cho con cháu của Nhuận Thổ sau này sẽ tìm ra cách sống mới để không còn phải khổ cực như ông cha nữa
Cốt truyện có thể chia làm ba phần Phần một: Từ đầu đến… đang làm ăn sinh sống: Tác giả trên đường về quê Phần hai: Từ Tinh mơ sáng hôm sau… đến… mang đi sạch trơn như quét: Những ngày tác giả ở quê Phần còn lại: Tác giả cùng gia đình trên đường rời quê
Truyện được kể ở ngôi thứ nhất Nhân vật chính xưng là tôi Quá khứ và hiện tại đan xen vào nhau Nghệ thuật miêu tả vừa hiện thực vừa trữ tình
Chất trữ tình đậm đà của tác phẩm thể hiện ở diễn biến tâm trạng của nhân vật Từ phảng phất buồn đến đau xót (trên đường về quê) Từ đau xót đến bi quan (những ngày ở quê) Cuối cùng, lại nhen nhóm hi vọng (trên đường rời quê) Tuy vậy, dù buồn bã, đau xót hay
hi vọng cũng đều là biểu hiện của tình cảm yêu mến quê hương sâu nặng Cái hay của tác phẩm là thể hiện diễn biến tâm trạng ấy một cách sinh động, chân thật và hợp lí
Trang 5Mở đầu bài văn, tác giả bộc bạch tâm trạng của mình trong chuyến trở về cố hương: Tôi không quản trời lạnh giá, về thăm làng cũ, xa những hai ngàn dặm mà tôi đã từ biệt hơn hai mươi năm nay
Chuyến đi này có tầm quan trọng và ý nghĩa rất lớn nên tác giả không thể không về, dẫu phải đi qua hai ngàn dặm đường, trong thời tiết mùa đông giá lạnh
Cố hương là quê cũ, là những gì gắn bó tha thiết, thiêng liêng đối với mỗi người Sau hai mươi năm phiêu bạt nơi đất khách, nay tác giả mới về quê nhà, mà về lần này là để đón cả gia đình đến nơi mình đang làm ăn sinh sống Trở về không phải để sum họp mà là để biệt
li, có thể là biệt li mãi mãi, bỏ lại tất cả mồ mả tổ tiên, ông bà, bỏ lại mảnh đất cắt rốn chôn nhau, Cho nên tâm trạng tác giả trĩu nặng một nỗi buồn và nỗi buồn ấy lan sang cả cảnh
vật: “Đang độ giữa đông Gần về đến làng, trời lại càng u ám Gió lạnh lùa vào khoang
thuyền Nhìn qua các khe hở mui thuyền, thấy xa gần thấp thoáng mấy thôn xóm tiêu điều, hoang vắng, nằm im lìm dưới vòm trời màu vàng úa Không nén được, lòng tôi se lại”
Trải qua thời gian dài đằng đẵng, biết bao vật đổi sao dời Nhà văn bâng khuâng tự hỏi
lòng: “A, đây thật có phải là làng cũ mà hai mươi năm trời nay tôi hằng ghi lấy hình ảnh
trong kí ức không?”
Cảnh quê vốn tiêu điều, hoang vắng, nay hiện lên trước mắt người xa xứ đã lâu, lại càng nhuốm sắc thê lương, ảm đạm Tác giả không tin vào kí ức của mình và cho rằng vì tâm
trạng mình đang buồn nên nhìn cảnh mới ra như thế: “Hình ảnh làng cũ trong kí ức tôi
không giống hẳn như thế này Làng cũ tôi đẹp hơn kia Nhưng nếu phải nhớ rõ đẹp như thế nào, nói rõ đẹp ở chỗ nào thì thật không có hình ảnh ngôn ngữ nào diễn tả ra cho được Phảng phất thì cũng có hơi giống đấy Tôi nghĩ bụng: Hẳn làng cũ mình vốn chỉ như thế kia thôi, tuy chưa tiến bộ hơn xưa, nhưng cũng vì tắt đèn nên thê lương như mình tượng Chẳng qua là tâm tình mình đã đổi khác, bởi vì về thăm chuyển này, lòng mình đang không vui”
Về thăm quê chuyến này, ý định là để từ giã nó lần cuối cùng Ngôi nhà cũ nơi cả đại gia đình chúng tôi đời đời ở chung với nhau, mà chúng tôi đã phải đồng tình bán cho người
ta rồi, nội năm nay, phải giao cho họ Vì thế, tôi cần phải về trước Tết, vĩnh biệt ngôi nhà yêu dấu và từ giã làng cũ thân yêu, đem gia đình đến nơi đất khách tôi đang làm ăn, sinh sống
Trang 6Đoạn văn phản ánh sự thay đổi theo chiều hướng đáng buồn của cố hương và những cảm xúc bâng khuâng khó tả trong tâm trạng nhân vật Đặt chân lên bờ, tác giả thấy quang cảnh
trong làng cũng giống như quang cảnh Ven sông: “Tinh mơ sáng hôm sau, tôi về tới cổng
nhà Trên mái ngói, mấy cọng tranh khô phất phơ trước gió, đủ rõ nhà không đổi chủ không được Những gia đình khác có lẽ đã dọn đi rồi, cho nên cảnh tượng càng hiu quạnh Về đến nhà, bàn chuyện dọn nhà xong xuôi, bà mẹ kể rằng có anh Nhuận Thổ lần nào đến chơi cũng nhắc đến con và rất mong có ngày được gặp con Mẹ đã nhắn tin cho anh ấy biết chừng ngày nào con về Có lẽ anh ấy cũng sắp đến thôi”
Nghe mẹ nói, bất chợt trong kí ức nhà văn, hình ảnh làng quê với những cảnh vật và con
người năm xưa- hiện lên rõ ràng từng chi tiết: “Lúc bấy giờ, trong kí ức tôi bỗng hiện ra
một cảnh tượng thần tiên, kì dị: Một vầng trăng tròn vàng thắm treo lửng lơ trên nền trời xanh đậm, dưới là một bãi cát bên bờ biển, trồng toàn dưa hấu, bát ngát một màu xanh rờn Giữa ruộng dưa, một đứa bé trạc mười một, mười hai tuổi, cổ đeo vòng bạc, tay lăm lăm cầm chiếc đinh ba, đang cố sức đâm theo một con tra Con vật bỗng quay lại, luồn qua háng đứa bé, chạy mất”
Tác giả nhớ như in hình ảnh của người bạn nhỏ cách đây hai chục năm Bắt đầu là cảnh
Nhuận Thổ xuất hiện vào ngày giỗ lớn của gia đình tác giả: “Đó là cậu bé xinh xắn, khỏe
mạnh, khuôn mật tròn trĩnh, nước da bánh mật, đầu đội mũ lông chiên bé tí tẹo, cổ đeo vòng bạc sáng loáng, ” Tiếp sau đó là những kỉ niệm về người bạn đáng yêu thuở thiếu thời
Nhuận Thổ hay kể chuyện bẫy chim: “Làng em toàn đất cát, hễ tuyết xuống là em quét lấy
một khoảng đất trống, dùng một cây que ngắn chống một cái nong lớn, rắc ít lúa lép, thấy chim tước xuống ăn, đứng đằng xa giật mạnh sợi dây buộc vào cái que, thế là chim bị chụp vào nong hết Thứ nào cũng có: sẻ đồng, chào mào, “bột cô”, sẻ xanh lưng”
Hết chuyện bẫy chim đến chuyện rủ “cậu ấm” đi chơi bờ biển: “Đến mùa hè, anh xuống nhà
em chơi Ban ngày, chúng mình ra biển nhặt vỏ sò, màu đỏ có, màu xanh có, đủ cả Có cả sò
“mặt quỷ”, sò “tay phật””
Rồi chuyện về con tra kì lạ như trong cổ tích: “Ở làng em, người đi qua đường khát nước
hái một quả dưa ăn, không kể là lấy trộm Canh là canh lợn rừng, nhím, tra Này nhé! Sáng trăng Có tiếng sột soạt Tra đang ngốn dưa đấy! Thế là cầm đinh ba khe khẽ tiến lên…”
Trang 7Thời ấy, trước con mắt của “cậu ấm” con chủ nhà thì Nhuận Thổ là tiểu anh hùng, là người từng trải: “Trời! Nhuận Thổ hẳn biết nhiều chuyện lạ lùng lắm, kể không xiết! Những chuyện
đó, bạn bè tôi từ trước đến nay, không ai biết cả Chúng nó không biết là vì trong khi Nhuận Thổ sống bên bờ biển thì chúng nó, cũng như tôi, chỉ nhìn một mảnh trời vuông trên bốn bức tường cao bao bọc lấy cái sân mà thôi!”
Tình bạn tuổi thơ giữa tác giả và Nhuận Thổ thật trong sáng và đằm thắm: “Nhưng tiếc
thay, đã hết tháng giêng Nhuận Thổ phải về quê hắn Lòng tôi xốn xang, tôi khóc to lên Hắn lẩn trong bếp, cũng khóc và không chịu về Nhưng rồi bố hắn cũng lôi hắn đi Sau đó, hắn có nhờ bố hắn mang lên cho tôi một bọc vỏ sò và mấy thứ lông chim rất đẹp Tôi căng cổ vài lần gửi cho hắn ít quà Nhưng từ đấy chúng tôi không hề gặp mặt nhau nữa”
Tác giả đã lấy hình ảnh tươi đẹp trong quá khứ đối chiếu với hình ảnh Nhuận Thổ trong hiện tại để nêu bật chủ đề tác phẩm Sau hai mươi năm cách biệt, nay hai người mới gặp
lại nhau: “Người đi vào là Nhuận Thổ Tuy tôi nhận ra ngay là Nhuận Thổ, nhưng lại không
phải là Nhuận Thổ trong kí ức tôi Anh cao gấp hai trước, khuôn mặt tròn trĩnh, nước da bánh mật trước kia nay đã đổi thành sạm, lại có thêm những nếp răn sâu hoắm Cặp mắt giống hệt cặp mắt cha anh ngày trước, mi mắt viền đỏ húp mộng lên Tôi không lấy làm lạ,
ở miền biển, gió thổi suốt ngày, đại để ai cũng thế cả Anh đội một cái mủ lông chiên rách tươm, mặc một chiếc áo bông mỏng dính, người co ro cúm rúm, tay cầm một bọc giấy và một tẩu thuốc lá dài Bàn tay này cũng không phải là bàn tay tôi còn nhớ, hồng hào, lanh lẹ, mập mạp, cứng rắn, mà vừa thô kệch vừa nặng nề, nứt nẻ như vỏ cây thông…”
“Nhuận Thổ đứng dừng lại, nét mặt vừa hớn hở vừa thê lương, môi mấp máy, nhưng cũng nói không ra tiếng Rồi bỗng anh lấy một dáng điệu cung kính, chào rất rành mạch: Bẩm ông!”
”Sau đó, anh ta rón rén đưa ra một gói giấy và ấp úng:
– Ngày đông tháng giá chẳng có gì, chỉ có ít đậu xanh của nhà phơi khô, xin ông…”
Nghệ thuật tả thực của tác giả thật sắc sảo Ông đã khắc họa sinh động chân dung một nông dân lam lũ, nghèo khó và đầy mặc cảm tự ti Qua đó, ta có thể hình dung ra cảnh sống
cơ cực, điêu đứng của Nhuận Thổ nói riêng và nông dân nói chung lúc bấy giờ
Trang 8Người bạn nhỏ khỏe mạnh, đáng yêu thuở nào giờ đây là một nông xơ xác, da mặt vàng xám vì nghèo đói Ngày xưa, Nhuận Thổ là một cậu bé có khuôn mặt tròn trĩnh, nước da bánh mật, đầu đội mũ lông chiên, cổ đeo vòng bạc sáng loáng, được bố cưng chiều
Về hình thức, Nhuận Thổ giờ đây đã hoàn toàn thay đổi, nhưng tận đáy lòng, Nhuận Thổ
vẫn giữ nguyên tình bạn sâu nặng với “cậu chủ” ngày xưa Nghe nói “cậu chủ” đã về nên Nhuận Thổ đến ngay và dù rất nghèo nhưng cũng không quên mang chút quà “cây nhà lá
vườn” đến tặng “cậu chủ” Chính điều đó làm cho những thay đôi trong quan hệ giữa hai
người giờ đây trở nên phi lí
Hai biện pháp nghệ thuật chính được tác giả sử dụng trong truyện là hồi ức và đối chiếu được kết hợp một cách nhuần nhuyễn, khéo léo để làm nổi bật sự thay đổi của con người
và cảnh vật Đồng thời, tác giả đặt ra cho người đọc câu hỏi tại sao lại có sự thay đổi ghê gớm vậy?
Qua truyện, tác giả muốn nói đến tình cảnh đói nghèo của nông dân do nạn áp bức, tham nhũng nặng nề ở nông thôn Song điều ông quan tâm hơn cả là sự thay đổi tinh thần theo chiều hướng xấu của họ, thể hiện qua tính cách của thím Hai Dương, của những người khách mượn cớ đưa tiễn để lấy đồ đạc, đặc biệt là qua tính cách của Nhuận Thổ Trong
mọi thay đổi, điều làm cho tác giả ngạc nhiên, đau xót đến “điếng người đi” chính là mối
quan hệ giữa Nhuận Thổ và mình
Bằng thủ pháp đối chiếu và tương phản, tác giả đã phản ánh tình cảnh suy thoái về mọi mặt của xã hội phong kiến Trung Quốc đầu thế kỉ XX Ông phân tích nguyên nhân và lên
án các thế lực hủ bại đã đẩy xã hội vào thực trạng đáng buồn Bên cạnh đó, Lỗ Tấn cũng chỉ ra những mặt tiêu cực nằm ngay trong tâm hồn, tính cách của người lao động
Những nông dân như Nhuận Thổ không chỉ khổ vì con đông, mùa mất, thuế nặng, lính tráng, trộm cướp, quan lại, thăn hào mà còn khổ sở đau đớn hơn nhiều bởi những quan niệm cũ kĩ về đẳng cấp, bởi sự đè nén, áp bức của giai cấp thống trị, bởi mê tín dị đoan… Nhuận Thổ xin bằng được đồ thờ của gia đình chủ cũ chắc là để mong cho đời mình đỡ
khổ: “Khi Nhuận Thổ xin chiếc lư hương và đôi đèn nến, tôi cười thầm, cho rằng anh ta lúc
nào cũng không quên sùng bái tượng gỗ”
Để làm nổi bật sự thay đổi ghê gớm đó, tác giả không chỉ đối chiếu tính cách của từng nhân vật trong quá khứ với hiện tại mà còn đối chiếu nhân vật này với nhân vật kia, đặc biệt là
Trang 9đối chiếu giữa Nhuận Thổ ngày xưa với Thủy Sinh, con trai anh ta bây giờ Cậu bé Nhuận Thổ cách đây hơn hai mươi năm hồng hào, khỏe mạnh, cổ đeo vòng bạc Còn Thủy Sinh bây giờ ốm yếu vàng vọt, cổ không đeo vòng bạc…
Hình ảnh cố hương trong tác phẩm không chỉ mang ý nghĩa là nơi chôn nhau cắt rốn
mà còn là bức tranh thu nhỏ của xã hội Những thay đổi mà Lỗ Tấn đã miêu tả trong “Cố
hương” là những thay đổi có tính điển hình của xã hội Trung Quốc thời cận đại Bởi vậy,
qua việc miêu tả sự thay đổi cụ thể của một làng quê, Lỗ Tấn đã đặt ra vấn đề vô cùng bức
thiết là phải xây dựng một cuộc đời mới tốt đẹp: “Tôi đang mơ màng thì trước mắt tôi hiện
ra cảnh đồng cát, màu xanh biếc, cạnh bờ biển, trên vòm trời xanh đậm lơ lửng một vầng trăng tròn vàng thắm Tôi nghĩ bụng: Đã gọi là hi vọng thì không thể nói đâu là thực, đâu là
hư Cũng giống như những con đường trên mặt đất; kì thực trên mặt đất vốn làm gì có đường Người ta đi mãi thì thành đường thôi”
Trên mặt đất vốn dĩ không có đường Đường là do con người giẫm nát cỏ ở chỗ chưa có đường mà tạo ra, là khai phá chỗ gai góc mà có… Trong cuộc sống, bất kể là gặp bao nhiêu gian nan trắc trở, chúng ta cần kiên định, bền gan vững chí để mở đường đi tới tương lai tươi sáng Đó là thông điệp tâm huyết mà nhà văn Lỗ Tấn muốn gửi đến tất cả chúng ta
Bài mẫu 2
Lỗ Tấn (1881-1936) là nhà văn cách mạng nổi tiếng của Trung Quốc Truyện “Cố hương”
là một truyện ngắn hay và xúc động Nó mang mác một tình yêu quê hương vơi đầy Nó ghi lại một cách chân thực và cảm động hồi ức tuổi thơ Phản ánh số phận những con người quê hương với bao nỗi buồn thương và hi vọng
Những nhân vật như tôi, mẹ tôi, cháu Hoàng, Nhuận Thổ, Thủy Sinh, chị Hải Dương là những con người của quê hương, gợi ra nỗi buồn vui về nơi chôn rau cắt rốn sâu nặng nghĩa tình
Sau hai mươi năm xa cách “tôi” về thăm quê Phải vượt qua 2000 dặm giữa một mùa đông lạnh giá Lòng “tôi” bồi hồi khôn xiếc Gió lạnh vi vu thổi vào khoang thuyền Gần về đến làng trời u ám, xóm thôn xa dần, thấp thoáng xa dần, thấp thoáng tiêu điều, hoang
Trang 10vắng… lòng “tôi” se lại đáng lẽ về quê là phải vui sao lại buồn? “Tôi” tự hỏi có phải đây là làng cũ thân yêu trong ký ức hay không?
“Chuyến về quê lần này rất đặc biệt Về để bán, giao lại nhà cho chủ mới Về để từ giã ngôi nhà cũ nơi cả đại gia đình chúng tôi đời đời ở chung với nhau Sao không buồn được vì sau hai mươi năm đi xa lần này tôi trở về để vĩnh biệt ngôi nhà yêu dấu và từ giã làng cũ thân yêu đem gia đình đến nơi đất khách nơi mà tôi đang làm ăn sinh sống”
Nói đến quê hương là thường nói đến tổ tiên ông bà, nơi để thể hiện sự tôn kính phụng
dưỡng đối với ông bà cha mẹ Nhưng trong “Cố hương” không thấy nói đến Ở đây tác giả
chỉ xúc động nói đến ký ức tuổi thơ khoảng ba mươi năm về trước Một tình bạn đẹp với Nhuận Thổ - con của một gia đình làm thuê cho nhà “tôi” Nhờ Nhuận Thổ mà “tôi” biết được nhiều chuyện kỳ lạ Nhờ Nhuận Thổ mà “tôi” cảm nhận được vẻ đẹp quê hương, với bao cảnh tượng thần tiền
Quê hương cũ với bao kỉ niệm thời thơ bé Cái ngày mà thầy “tôi” vẫn còn cảnh nhà sung túc sang trọng Vào ngày giỗ tổ các đồ ăn thức uống được bày sang trọng
Quê hương trong kí ức mỗi người bao giờ cũng đẹp, cũng cảm động Lỗ Tấn đã nói đến quê hương hiện tại và quê hương trong quá khứ lúc trên đường trở về, lúc gặp bạn cũ người xưa Có cả niềm vui lẫn nỗi buồn hơn 30 năm đã trôi qua không thể nào quên được quê hương và tuổi thơ
“Mẹ đã già “Tôi” đã trưởng thành, đi làm ăn xa lưu lạc 20 năm trời nay mới về thăm quê thăm mẹ Gặp lại “tôi” mẹ mừng nhưng nét mặt lại ẩn chứa vẻ buồn Chắc là mẹ buồn vì những người đã khuất, buồn vì cảnh nhà sa sút phải bán nhà theo con trai đến miền đất mới
xa quê hương yêu dấu
Nhắc đến Nhuận Thổ mẹ thở than cho cảnh nhà anh ta Mẹ bàn với “tôi” dọn nhà cái gì mang được đi thì mang đi còn không thì cho Nhuận Thổ hết”
Nếu mà ai không yêu mẹ và không yêu quê hương thì làm sao biết được mẹ là quê hương, quê hương chính là mẹ! Tình yêu yêu hương luôn gắn liền với người mẹ hiền mà ta yêu quý
Nhuận Thổ là tình bạn tuổi thơ Hình ảnh thủa lên 10 “khuôn mặt tòn trĩnh, nước da bánh
mật, đầu đội mũ lông chiên bé tý tẻo, cổ đeo vòng bạc sáng loáng…” Và hắn đã dạy cho tôi
nhiều trò lạ và tình yêu quê hương trong lòng tôi