Bàithơ đã thể hiện được những cảm xúc thật sâu sắc của nữ thi sĩ Xuân Quỳnh, đồng thời gợi nhớ về những kỷ niệm của tuổi thơ hồn nhiên trong sáng và tình bà cháu đậm đà,... Tình cảm gia[r]
Trang 1VĂN MẪU LỚP 9 VĂN BIỂU CẢM
ĐỀ BÀI: PHÁT BIỂU CẢM NGHĨ BÀI THƠ TIẾNG GÀ TRƯA CỦA XUÂN
QUỲNH
A SƠ ĐỒ TÓM TẮT GỢI Ý
B DÀN BÀI CHI TIẾT
I Mở bài
- Giới thiệu nhà thơ Xuân Quỳnh và bài thơ “Tiếng gà trưa”
Tác giả Xuân Quỳnh: Một nhà thơ nữ xuất sắc của thơ ca Việt Nam hiện đại
Hoàn cảnh sáng tác: Viết trong những năm đầu của thời kì chống Mĩ
II Thân bài
1) Những nhận định chung
- “Tiếng gà trưa” là bài thơ hay, có giọng kể và tả ngọt ngào
- Bài thơ diễn tả những cảm xúc tràn đầy của nhà thơ qua tiếng gà gáy buổi trưa
2) Những suy nghĩ, cảm xúc cụ thể dựa trên giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của bài thơ
Trang 2- Từ âm thanh của “Tiếng gà trưa” mà tác giả cảm thấy xôn xao trong lòng, gợi nhớ biết
bao kỉ niệm: Ổ rơm hồng những quả trứng, con gà mái mơ, con gà mái vàng, đặc biệt
là người bà yêu thương cháu hết mực, tần tảo, chắt chiu từng quả trứng “cho con gà mái ấp”
- Mạch cảm xúc của bài thơ diễn biến theo quy luật hồi tưởng tự nhiên của tâm lí
Hiện tại (tiếng gà trưa bên xóm nhỏ) - Quá khứ (kỉ niệm hiện lên theo âm thanh của tiếng gà trưa)
Hiện tại - Tương lai (tiếng gà trưa giục anh cầm chắc tay súng để chiến đấu bảo vệ
Tổ quốc, quê hương)
- Bài thơ làm theo thể năm tiếng nhưng biến đổi linh hoạt
III Kết bài
- Ấn tượng về nhà thơ: Bài thơ rất chân tình, mộc mạc, bình dị nhưng sâu lắng về hồi
ức của nhà thơ giữa bà và cháu Tình cảm trong sáng đẹp đẽ của tuổi thơ đã trở thành động cơ để người chiến sĩ an tâm chiến đấu vì Tổ quốc
C BÀI VĂN MẪU
Đề bài: Em hãy phát biểu cảm nghĩ về bài thơ “Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh
Gợi ý làm bài
Bài mẫu 1
Xuân Quỳnh là nhà thơ nữ xuất sắc trong nền thơ hiện đại Việt Nam Vốn xuất thân
từ nông thôn nên thơ của chị thường viết về những hình ảnh bình dị, gần gũi trong cuộc
sống thường nhật của mỗi gia đình Bài thơ “Tiếng gà trưa” là một trong những tác phẩm
hay được Xuân Quỳnh sáng tác vào những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước
Bao trùm cả bài thơ là nỗi nhớ cồn cào, da diết của người chiến sĩ khi chưa bước qua hết tuổi học trò đã phải buông bút để cầm súng ra trận Mở đầu bài thơ là hình ảnh của người chiến sĩ dừng chân nghỉ lại ở xóm nhỏ bên đường khi đang hành quân và bất giác tiếng gà trưa vang lên làm sống dậy những kỷ niệm thuở ấu thơ của người chiến sĩ trẻ
tuổi Nghe tiếng gà mà như nghe thấy tiếng quê hương an ủi, vỗ về Điệp từ “nghe” được
nhắc lại ba lần như ba điều kì diệu Tiếng gà làm xao động, làm dịu bớt cái nắng của buổi
Trang 3trưa hè, xua tan đi mọi mệt mỏi của người chiến sĩ và đồng thời làm thức dậy những kỷ niệm thuở ấu thơ, những năm tháng hồn nhiên tươi đẹp nhất của đời người
Sang đoạn thứ hai tiếng gà đã lặp lại những ngày thơ bé với biết bao kỷ niệm thân thương, qua đó chúng ta như được sống trong những ngày tháng yên bình, trong tình yêu thương của người bà đáng kính cùng với người chiến sĩ Đàn gà của bà sao đáng yêu vậy mà lại đông đúc nữa: Nào là hình hài màu sắc của mấy chị gà mái mơ khắp mình hoa đốm trắng,
gà mái vàng lông óng như màu nắng, nào là chuyện cháu nhìn gà đã bị bà mắng yêu Tiếng
gà trưa khiến người cháu xa nhà nhớ đến người bà kính yêu, một đời tần tảo chắt chiu vì cháu, hình ảnh bà soi trứng, tay khum khum với tấm lòng nâng đỡ từng sự sống nhỏ nhoi trong mỗi quả trứng, để rồi bán gà dành dụm chút ít mua quần áo mới cho cháu Tình bà cháu sâu nặng tha thiết đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của người chiến sĩ trẻ
Càng về cuối, sự hồi tưởng về những kỷ niệm tuổi thơ và tình bà cháu càng da diết và cảm động Qua những dòng thơ êm nhẹ như những nốt nhạc trong veo, hình ảnh người bà hiện lên đẹp như một bà tiên hiền lành và tốt bụng đã dành tất cả tình thương yêu cho đứa cháu bé bỏng của mình Từ tiếng gà trưa gọi về tuổi thơ ở đoạn hai, đến những câu thơ cuối nói về chiến sĩ - tác giả đã trở lại với cuộc sống và cương vị của con người hiện tại Tiếng gà trưa đã trở thành tiếng nói của quê hương, của những người ruột thịt, của
cả dân tộc và đất nước lúc bấy giờ, đồng thời nó cũng nhắc nhở và thúc giục những người cầm súng tiến lên Hạnh phúc gia đình giản dị, đầm ấm và rất đỗi thiêng liêng cùng bao khát vọng tuổi thơ dường như gói gọn cả trong tiếng gà trưa Qua đây họ cũng tự nhắn nhủ với bà của họ rằng: Chúng cháu chiến đấu hôm nay vì tình yêu Tổ quốc, vì xóm làng thân thuộc, vì bà và cả ổ trứng hồng tuổi thơ nữa
Tình bà cháu được thể hiện bằng hình thức nghệ thuật giản dị, mộc mạc như những lời ăn tiếng nói hằng ngày đã gây xúc động sâu xa, thấm thìa lạ lùng đối với mỗi người Bàithơ đã thể hiện được những cảm xúc thật sâu sắc của nữ thi sĩ Xuân Quỳnh, đồng thời gợi nhớ về những kỷ niệm của tuổi thơ hồn nhiên trong sáng và tình bà cháu đậm đà,
Trang 4thắm thiết Tình cảm gia đình thiêng liêng đã làm sâu sắc thêm tình yêu quê hương, đất nước
Bài mẫu 2
Xuân Quỳnh là một trong số ít những nhà thơ nữ để lại được những dấu ấn trong lịch
sử văn học nước nhà Thơ của Xuân Quỳnh giản dị mộc mạc nhưng lại chạm được đến
nhưng phần sâu thẳm nhất trong tâm hồn con người Bài thơ “Tiếng gà trưa” được ra
đời trong hoàn cảnh cả nước xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước Trong không khí một
“tiếng gà trưa” đã đánh thức một miền ký ức xa xôi của người chiến sỹ cộng sản Bằng những câu thơ giản dị tác giả gợi nên những hình ảnh bình dị mà gần gũi nhưng thấm đượm tình bà cháu
“Trên đường hành quân xa Dừng chân bên xóm nhỏ Tiếng gà ai nhảy ổ:
“Cục… cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa Nghe bàn chân đỡ mỏi Nghe gọi về tuổi thơ”
Mở đầu bài thơ là tiếng gà cục ta… cục tác giữa buổi trưa hè là hình ảnh quen thuộc ở mọi miền quê Việt Tiếng gà như một chất xúc tác đánh thức lại mọi ký ức của người
chiến sỹ Tác giả sử dụng điệp tử “nghe” để mở rộng và tạo nên chiều sâu cảm xúc của nhân vật Mỗi lần từ “nghe” được lắm lại thì dường như không gian, thời gian theo tiếng
gà lan tỏa ra để người chiến sỹ chìm dần trong những kỷ niệm ngọt ngào ngày nhỏ Để những kỷ niệm dần ùa về
“Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng Này con gà mái mơ
Trang 5Khắp mình hoa đốm trắng Này con gà mái vàng Lông óng như màu nắng”
Những kỷ niệm thật giản dị, đó là những những con gà mái mơ, mái vàng, ổ rơm hồng
Đó là hình ảnh một chú bé tò mò về vạn vật của cuộc sống, cả thế giới dường như thật bình yên Và thương biết mấy hình ảnh cháu to mò xem gà đẻ bị bà mắng yêu:
“Tiếng gà trưa
Có tiếng bà vẫn mắng – Gà đẻ mà mày nhìn Rồi sau này lang mặt!
Cháu về lấy gương soi Lòng dại thơ lo lắng”
Có bóng dáng thân thuộc của bà:
“Tiếng gà trưa Tay bà khum soi trứng Dành từng quả chắt chiu Cho con gà mái ấp”
Đàn gà là gia sản của của bà để bà chắt chiu tần tảo lo cho cháu Từng quả trứng được
bà cất giữ cẩn thận để sau này bán đi mua quần áo, sách vở cho cháu yêu Tiếng bà mắng cháu tò mò nghịch ngợm mới chan chứa yêu thương làm sao Và cháu ngây ngô, dại khờ, đáng yêu làm sao nghe bà mắng tưởng thật sợ bị lang mặt về nhà lấy giương soi Phải chẳng đây là những kỷ niệm tuổi thơ của chính tác giả
“Và ký ức về bà cứ thế ùa về
Cứ hàng năm hàng năm
Trang 6Khi gió mùa đông đến
Bà lo đàn gà toi Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà Cháu được quần áo mới”
Mỗi khi đông tớ là bà lại lo “lo đàn gà toi/ mong trời đừng sương muối/ Để cuối năm bán
gà” Vì nếu, chẳng may việc đó xảy ra cháu bà sẽ chẳng có quần áo mới để vui tết, vui
xuân “Cứ hàng năm hằng năm” đã làm cho không gian dường như dài ra cũng là cách
tác giả giúp người đọc cảm nhận được đức hi sinh, nhẫn lại của người bà Cùng là sự kính yêu vô bờ của cháu đối với người bà của mình
“Ôi cái quần chéo go Ống rộng dài quét đất Cái áo cánh trúc bâu
Đi qua nghe sột soạt”
Ngày còn bé thật ngây thơ, nhận được quần áo mới thì mới vui sướng Tác giả sử dụng
các từ “sột soạt” để thể hiện hiện miền vui thích của trẻ khi được nhận quà Cháu chẳng
chê ống rộng, áo trúc vì hơn ai hết cháu hiểu đó là tình yêu của bà dành cho cháu
“Tiếng gà trưa Mang bao nhiêu hạnh phúc Đêm cháu về nằm mơ Giấc ngủ hồng sắc trứng”
Chìm vào giấc ngủ trưa trong không gian thanh bình để trở về tuổi thơ chính là nguồn động lực để cậu bé tinh nghịch ngày xưa này đã thành người chiến sỹ cộng sản chắc tay súng chiến đấu vì:
Trang 7“Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ.”
Không phải vì đất nước, vì dân tộc hay những lý tưởng kỳ vĩ mà vì những điều giản dị nhất trong mỗi con người Tình yêu nhỏ nằm trong tình yêu lớn tạo thành tình yêu dân tộc Ở đây cũng cho ta thấy sự trưởng thành của cậu bé nhỏ ngày nào Giờ đây cậu đã đủ sức mạnh để bảo vệ những gì thân thương, nhỏ bé nhất của mình, hình ảnh đó mới cao đẹp làm sao
“Tiếng gà trưa” của tác giả Xuân Quỳnh với lời văn nhẹ nhàng, gần giũi đã đánh
thức những ký ức xa xôi nhất trong tâm hồn mỗi con người Để mỗi khi đọc bài thơ này, mỗi độc giả lại được chìm đắm trong tình yêu của bà
Bài mẫu 3
Xuân Quỳnh (1942 - 1988) nổi tiếng với những bài thơ năm chữ như: “Thuyền và
biển”, “Sóng”, “Tiếng gà trưa” Những bài thơ này biểu lộ một hồn thơ nồng nàn, đằm
thắm, dào dạt thương yêu
Bài thơ “Tiếng gà trưa” được nữ sĩ viết vào những năm đầu cuộc kháng chiến chống
Mĩ, in trong tập thơ “Hoa dọc chiến hào” (1968) Bài thơ có 43 câu, trong đó có 39 câu thơ ngũ ngôn, 4 câu thơ 3 chữ Câu thơ “Tiếng gà trưa” được điệp lại bốn lần, cứ ngân
vang mãi trong tâm hồn người lính trên đường hành quân ra trận, như tiếng gọi của quê nhà thân thương Dòng cảm xúc từ hiện tại man mác và bâng khuâng trôi về những năm tháng tuổi thơ với bao kỉ niệm cảm động về đàn gà và ổ trứng hồng, về người bà đôn
Trang 8hậu, đã làm sâu nặng tình yêu đất nước, quê hương “Tiếng gà trưa” là một âm thanh
đồng vọng của gia đình, của xóm làng quê, trở thành hành trang của người lính trẻ
Đoạn thơ đầu bảy câu nói về tâm trạng người chiến sĩ trên đường hành quân xa Tiếng
gà nhà ai nhảy ổ: “Cục cục tác cục ta” cất lên nơi xóm nhỏ Tiếng gà nhà ai nhảy ổ là âm
thanh bình dị, thân thuộc của làng quê ta đã bao đời nay Đối với người lính trẻ lại vô
cùng xúc động Tiếng gà trưa đã làm “xao động” nắng trưa và cả hồn người Như cho người lính thêm sức mạnh mới Như gợi nhớ tuổi thơ Chữ “nghe” được điệp lại ba lần
với sự chuyển đổi cảm giác tinh tế đã làm cho giọng thơ thêm phần ngọt ngào, tha thiết, bồi hồi:
“Cục cục tác cục ta Nghe xao động nắng trưa Nghe bàn chân đỡ mỏi Nghe gọi về tuổi thơ”
Đoạn thơ thứ 2 có 26 câu thơ Câu thơ “Tiếng gà trưa” được láy đi láy lại ba lần, một âm
thanh hiện hữu đồng vọng gợi nhớ bao kỉ niệm sâu sắc một thời thơ bé Nghe tiếng gà trưa, người lính trẻ sống lại, nhớ lại màu hồng của trứng gà trên ổ rơm, nhớ lại đàn gà
đông đúc mà bà đã tần tảo “chắt chiu” Ta như được ngắm một bức tranh gà rất sông
động, rất đẹp Không phải là bức tranh gà Đông Hồ ngày xưa:
“Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng Này con gà mái mơ Khắp mình hoa đốm trắng Này con gà mái vàng Lông óng như màu nắng”
Trang 9Nghệ thuật phối sắc của Xuân Quỳnh rất thần tình Một gam màu sáng tươi mát dịu của
bức tranh gà Có màu hồng của trứng gà trong ổ rơm Có “đốm trắng” của con gà mái mơ hoa Có “lông óng như màu nắng” của con gà mái vàng Cấu trúc song hành đối xứng, chữ
“này” điệp lại hai lần: “Này con gà mái mơ Này con gà mái vàng ” Ta cảm thấy tay bà,
tay cháu đang chỉ, đang đếm những con gà mái tìm mồi trong sân nhà, vườn nhà thân thuộc
Nghe tiếng gà trưa cất lên nơi xóm nhỏ, người lính lại bồi hồi nhớ lại bao kỉ niệm về bà
Quên sao được “tiếng mắng” của bà vì tội cháu nhìn gà đẻ Sợ bị lang mặt:
“Cháu về lấy gương soi Lòng dại thơ lo lắng”
Cháu nhớ mãi hình ảnh “Tay bà khum soi trứng” Bà tần tảo “chắt chiu” từng quả trứng hồng “cho con gà mái ấp” Là cháu nhớ tới bao nỗi lo, bao niềm mong ước của bà với tình
thương bao la:
“Khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà Cháu được quần áo mới"
Cái hay của thơ Xuân Quỳnh có lúc là ở những chi tiết nghệ thuật, tuy rất bình dị mà sống
động nên thơ Đó là cái “ổ rơm hồng những trứng”, là hình ảnh “tay bà khum soi trứng”
Đó là tiếng “sột soạt” của bộ quần áo mới:
“Ôi cái quần chéo go Ống rộng dài quết đất Cái áo cánh chúc bâu
Trang 10Đi qua nghe sột soạt”
Tục ngữ có câu: “Già được bát canh, trẻ được manh áo mới” Cháu có bao giờ quên được
“cái quần chéo go”, “cái áo chúc bâu” ngày xưa bà mua cho sau mỗi lần bán gà Tình
thương cháu của bà dã tạo nên hạnh phúc tuổi thơ Trang thơ nữ sĩ đã đi vào mạch sống đời thường một cách dung dị, hồn nhiên
Từ liên tưởng, nữ sĩ chuyển sang suy tưởng Lần thứ tư câu thơ “Tiếng gà trưa” lại cất
lên Tiếng gà gọi về những giấc mơ tuổi thơ của người lính trẻ:
“Tiếng gà trưa Mang bao nhiêu hạnh phúc Đêm cháu về nằm mơ Giấc ngủ hồng sắc trứng”
Tiếng gà trưa bình dị mà thiêng liêng, nó nhắc nhở, nó lay gọi bao tình cảm đẹp dâng lên trong lòng người chiến sĩ trên đường hành quân ra trận thời chống Mĩ cứu nước:
“Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ”
Bài thơ “Tiếng gà trưa” có ba câu thơ hay nhất, đẹp nhất: “Ổ rơm hồng những trứng”,
“Giấc ngủ hồng sắc trứng”, “Ổ trứng hồng tuổi thơ” Tất cả đều nói về niềm vui hạnh phúc
Chữ “hồng” là tính từ, làm chức năng vị ngữ, hình tượng thơ vừa đẹp, vừa biểu cảm
Hơn 60 năm về trước, trong làn nắng mới và âm thanh đồng quê “xao xác gà trưa gáy
não nùng”, thi sĩ Lưu Trọng Lư “rượi buồn” nhớ về tuổi thơ, “nét cười đen nhánh”, nhớ
màu áo đỏ của mẹ hiền nay người đã đi xa Bằng Việt trong những năm du học ở nước
Trang 11ngoài, nhìn ngọn khói con tàu quê người, lại da diết nhớ về tuổi thơ, nhớ tiếng chim tu
hú, nhớ bà, nhớ bếp lửa “ấp iu nồng đượm” do tay bà nhen nhóm sớm hôm Trong bài
thơ của Xuân Quỳnh, nghe tiếng gà trưa, người chiến sĩ lại nhớ bà, nhớ ổ trứng hồng tuổi thơ Xuân Quỳnh đã tìm được một cách nói mới về kỉ niệm tuổi thơ, về tình bà cháu chan hòa trong tình yêu quê hương, đất nước
“Tiếng gà trưa” là một bài thơ hay, tha thiết, ngọt ngào Tiếng gà trưa cũng là tiếng vọng
của quê hương, là tình hậu phương của anh bộ đội trong kháng chiến chống Mĩ Rất thơ
và rất đẹp
Bài văn 4
Khi nói về nữ thi sĩ của tình yêu, không thể không nhắc tới Xuân Quỳnh, người đã có nhiều đóng góp tích cực cho thi ca việt nam Những vần thơ giản dị đ thường cất lên, như
chính tiếng lòng của tác giả “Tiếng gà trưa” là một trong những tác phẩm hay, tuy không
phải thuộc thể loại tình yêu đôi lứa nhưng lại thể hiện rất rõ những tình cảm thiêng liêng, gần gũi- tình bà cháu
Với lỗi thơ năm chữ, mở đầu bài thơ “Tiếng gà trưa” nữ thi sĩ có viết:
“Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
“Cục… cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ”
Những vần thơ mở đầu bằng bối cảnh hết sức bình dị, khi người chiến sĩ đi qua một xóm
nọ, ngồi nghỉ chân đang lúc nắng trưa mỏi mệt,bỗng từ đâu cất lên những âm thanh quen