QUY TRÌNH KỸ THUẬT THÂM CANH TỔNG HỢP MỘT SỐ GIỐNG CAM TẠI TÂY NGUYÊN

QUY TRÌNH KỸ THUẬT THÂM CANH TỔNG HỢP MỘT SỐ GIỐNG CAM TẠI TÂY NGUYÊN Thuộc Đề tài: NGHIÊN CỨU TUYỂN CHỌN GIỐNG VÀ HOÀN THIỆN QUY TRÌNH KỸ THUẬT THÂM CANH CHUỐI, SẦU RIÊNG, CAM, BƠ PHỤC VỤ NỘI TIÊU VÀ XUẤT KHẨU CHO CÁC TỈNH TÂY NGUYÊN

Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn VIỆN KHOA HỌC KỸ THUẬT NÔNG LÂM NGHIỆP TÂY NGUYÊN

QUY TRÌNH KỸ THUẬT THÂM CANH TỔNG HỢP MỘT SỐ GIỐNG CAM TẠI TÂY NGUYÊN

Thuộc Đề tài:

NGHIÊN CỨU TUYỂN CHỌN GIỐNG VÀ HOÀN THIỆN QUY TRÌNH KỸ THUẬT THÂM CANH CHUỐI, SẦU RIÊNG, CAM, BƠ

PHỤC VỤ NỘI TIÊU VÀ XUẤT KHẨU CHO CÁC TỈNH TÂY NGUYÊN

Cơ quan chủ quản: Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam

Cơ quan chủ trì: Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên Chủ nhiệm đề tài: TS Hoàng Mạnh Cường

ĐĂK LĂK, 2020

QUY TRÌNH KỸ THUẬT THÂM CANH TỔNG HỢP MỘT SỐ GIỐNG CAM TẠI TÂY NGUYÊN

Phần I THÔNG TIN CHUNG

1 Phạm vi và đối tượng áp dụng

Quy trình này áp dụng cho các vùng trồng cam tại Tây Nguyên và những vùng có điều kiện sinh thái tương tự Quy trình được áp dụng cho các giống cam được được trồng phổ biến là cam sành và cam xoàn

2 Căn cứ xây dựng quy trình

- Quy trình trồng và chăm sóc cây cam sành không hạt LĐ06 theo VietGAP do Viện Cây ăn quả Miền Nam ban hành

- Kết quả đề tài nghiên cứu: “Nghiên cứu tuyển chọn giống và hoàn thiện quy trình kỹ thuật thâm canh chuối, sầu riêng, cam, bơ phục vụ nội tiêu và xuất khẩu cho các tỉnh Tây Nguyên” do Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên chủ trì và thực hiện từ năm 2017 - 2021;

3 Mục tiêu kinh tế kỹ thuật:

- Quy trình áp dụng cho các vùng trồng cam ở Tây Nguyên theo phương thức canh tác ra hoa, đậu quả rải vụ, khoảng 2 - 3 đợt thu hoạch /năm (không áp dụng kỹ thuật canh tác cho ra quả tập trung 1 vụ/năm)

- Năng suất vườn cây vào thời kỳ kinh doanh ổn định, từ năm thứ 4 trở đi đạt 30 tấn/ ha/ năm

Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

VIỆN KHOA HỌC KỸ THUẬT

NÔNG LÂM NGHIỆP TÂY NGUYÊN

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Phần II NỘI DUNG QUY TRÌNH

I YÊU CẦU SINH THÁI

1.1 Nhiệt độ

Nhiệt độ thích hợp nhất cho cam sành sinh trưởng và phát triển trong khoảng từ 23-290C, ở nhiệt độ từ thấp đến 130C cây có thể sinh trưởng Như vậy điều kiện nhiệt độ

ở hầu hết các tỉnh Tây Nguyên thích hợp cho cam phát triển

1.2 Ánh sáng

Cam sành không thích ánh sáng trực tiếp, cường độ ánh sáng thích hợp là 10.000-15.000 lux (tương đương ánh nắng lúc 8 h hoặc chiều lúc 16 - 17 h) Cường độ ánh sáng quá mạnh sẽ ảnh hưởng trưởng của cây và phẩm chất của trái

1.3 Lượng mưa

Cây cam sành cần nhiều nước, nhất là trong thời kỳ ra hoa và kết quả nhưng cũng rất sợ ngập úng Ẩm độ đất thích hợp nhất là 70 - 80% Lượng mưa cần khoảng 1.000-2.000 mm/ năm Trong mùa nắng cần phải tưới nước cho cây để cây sinh trưởng và phát triển tốt

1.4 Đất trồng

Đất phải có tầng canh tác dày (>0,6m), có thành phần cơ giới nhẹ hoặc trung bình Đất tơi xốp, thông thoáng, thoát nước tốt, pHnước tốt nhất từ 5,5 - 7 Có hàm lượng hữu cơ cao > 3%, không bị nhiễm mặn

II THIẾT KẾ VƯỜN

2.1 Chuẩn bị đất trồng

Trên các vùng đất dốc nên thiết kế hàng theo đường đồng mức Ở các vùng đất bằng phẳng, khả năng thoát nước kém nên lên liếp hoặc đắp mô cao 40 - 50 cm, đường kính

mô khoảng 1 m để trồng cam

2.2 Trồng cây chắn gió

Xây dựng hàng cây chắn gió là yêu cầu cấp thiết đối với việc thiết lập mới một vườn trồng cây cam Mục đích của việc trồng cây chắn gió để ngăn chặn sự di chuyển của sâu bệnh hại theo gió xâm nhập vào vườn; tạo tiểu khí hậu thích hợp trong vườn, đồng thời hạn chế các mức thiệt hại do gió bão gây hại

Hàng cây chắn gió được trồng xung quanh vườn, các loại cây sử dụng làm cây chắn gió là: muồng đen, keo,… Tùy theo từng vùng mà chọn loại cây chắn gió thích hợp

và hiệu quả

2.3 Mật độ và khoảng cách trồng

Tùy theo độ màu mỡ của đất trồng mà khoảng cách trồng thay đổi cho phù hợp Đối với cam ở Tây Nguyên có thể trồng với các mật độ là 2,5 x 3; 3 x 3 m hay 3 x 4 m Trồng dày có ưu điểm trái cam ít bị nám nắng, tiết kiệm chi phí mua cây để chống cành, năng suất thu hoạch những năm đầu cao Tuy nhiên, do cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng, cây có khuynh hướng vươn cao gây khó khăn trong chăm sóc, phòng ngừa sâu bệnh, thu hoạch và năng suất giảm ở các năm sau

III KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC

3.1 Thời vụ trồng

Vùng Tây Nguyên trồng cam từ tháng 5 - 8 (đầu đến giữa mùa mưa) để cây phát triển rễ có thể chịu được khô hạn, hạn chế tưới nước trong mùa khô Nếu có điều kiện tưới thuận lợi, có thể trồng quanh năm

3.2 Chọn giống trồng thích hợp

Nên trồng cây giống sạch bệnh và được nhân ra từ cây giống tốt, đúng giống đã được chọn lọc Cây giống phải có chồi ghép cao ít nhất 30 cm để cây phát triển mạnh khi trồng ngoài đồng

Có thể trồng cây theo phương pháp chiết nhánh nhưng phải đảm bảo nhánh chiết không mang mầm bệnh nguy hiểm như: Tristerza, Greening

3.3 Chuẩn bị hố và cách trồng

Hố đào kích thước 50 x 50 x 50 cm Ở các vùng đất có độ phì thấp, nhiều sỏi đá, kích thước hố lớn hơn Mỗi hố bón 5 10 kg phân hữu cơ hoai, 0,3 kg lân nung chảy, 2

-3 kg vôi, trộn đều với đất mặt, lấp đất ngang mặt hố Đối với đất đã lên liếp hoặc đắp mô, cũng chuẩn bị hố tương tự, tuy nhiên, hố đào có thể nhỏ hơn

Trồng cây: Trên hố đã chuẩn bị, đào một lỗ nhỏ, dùng dao cắt đáy bầu, đặt cây giữa hố, mặt bầu ngang mặt hố hoặc mô đất, ém nhẹ hỗn hợp đất + phân xung quanh gốc, lấp đất ngang mặt bầu

Khi đặt cây phải xoay mắt ghép hướng về chiều gió để tránh gãy nhánh Sau trồng cần cắm cọc, buộc để cố định cây con

3.4 Tủ gốc giữ ẩm

Tủ gốc để giữ ẩm trong mùa khô bằng rơm rạ, tủ cách gốc khoảng 20 cm Biện pháp này cũng tránh được cỏ dại phát triển đồng thời khi rơm rạ bị phân hủy sẽ cung cấp cho đất một lượng dinh dưỡng đáng kể

3.5 Tưới và tiêu nước

Cam cần tưới nước đầy đủ nhất là giai đoạn ra hoa và quả phát triển Giai đoạn đầu của quả lớn nếu thiếu nước gây rụng quả Trong mùa khô thường xuyên tưới nước cho cam

-Lượng nước tưới 50 - 80 lít/gốc, chu kỳ tưới khoảng 10 ngày/lần

- Phương pháp tưới: tưới bằng béc phun tại gốc hoặc phun giữa 2 hàng

Lưu ý không để vòi phun nước trực tiếp vào gốc cam (tốt nhất nên để đất quanh gốc khô để hạn chế nấm bệnh phát triển bằng cách đắp đất cao quanh gốc cam)

Nếu áp dụng biện pháp siết nước để kích thích cây ra hoa cũng không nên trì hoãn tưới cho đến khi cây héo Để cây héo sẽ ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng, phát triển cũng như tuổi thọ của cây

Trong mùa mưa ở Tây Nguyên nếu lượng mưa không đảm bảo, cần phải tưới, tránh để cây bị thiếu nước, đặc biệt không để cây bị héo ở giai đoạn mang quả

Chú ý đảm bảo thoát nước tốt, tránh ngập úng ở các tháng mưa nhiều

3.6 Tỉa cành và tạo tán

a Tạo tán: là việc làm cần thiết ngay trong thời kỳ xây dựng cơ bản ( từ năm thứ

1 đến năm thứ 2) với mục đích:

- Tạo lập một hình dáng cây có khả năng tiếp nhận ánh sáng đầy đủ, khống chế và duy trì chiều cao của cây trồng trong tầm kiểm soát để thuận lợi trong việc quản lý vườn

ở thời kỳ kinh doanh

- Hình thành và phát triển bộ khung cơ bản, vững chắc nhằm tránh đỗ ngã, gãy nhánh từ đó phát triển các cành nhánh thứ cấp cho cây

Kỹ thuật tạo tán:

- Từ vị trí mắt ghép (trên gốc ghép) trở lên khoảng 20 - 30 cm bấm bỏ phần ngọn

ngủ bung chồi hình thành cành cấp 1 Sau đó chọn 3 cành khỏe, thẳng mọc từ thân chính

và phát triển theo ba hướng tương đối đồng đều nhau làm cành cấp 1 Dùng tre cột giữ cành cấp 1 tạo với thân chính một góc 35 - 40o

- Sau khi cành cấp 1 phát triển dài khoảng 60 - 80 cm thì cắt đọt để các mầm ngủ trên cành cấp 1 phát triển hình thành cành cấp 2

- Cành cấp 2 này cách cành cấp 2 khác khoảng 15 – 20 cm và tạo với cành cấp 1

Từ cành cấp 2 sẽ hình thành những cành cấp 3

- Cành cấp 2 và cấp 3 không hạn chế về số lượng và chiều dài nhưng cần loại bỏ các chỗ cành mọc quá dày hoặc quá yếu hay khống chế những cành quá dài không phân cành Sau 2 năm cây sẽ có bộ tán cân đối, thuận lợi trong chăm sóc, phòng ngừa sâu bệnh và thu hoạch

35-400

b Tỉa cành:

Ở cây cam mỗi chồi có thể phát triển trong một năm để tạo mầm hoa và sẽ mang một hay nhiều trái ở cuối cành

Ba mục tiêu chính của việc cắt tỉa cành đối với cây có múi là:

- Tạo cho cây có bộ khung khoẻ mạnh

- Có cành mang trái khỏe và phân bố giống nhau trên khung (sườn) và cành mẹ (cành chính)

- Thay thế những cành già, lọai bỏ cành sâu bệnh, chết, cành vô hiệu…không có khả năng sản xuất bằng những cành non trẻ sẽ mang trái trong những năm tiếp theo

Công việc tỉa cành được tiến hành hàng năm, sau khi thu hoạch cần phải loại bỏ

Cµnh cÊp 3

30-35o

Cµnh cÊp 1

1 1

Cµnh cÊp 2

H×nh: Kü thuËt t¹o t¸n c©y

những đoạn cành sau đây:

- Cắt đoạn cành đã mang quả khoảng 10 - 15 cm tùy cành để thu gọn tán tạo điều kiện cho cây bật chồi mới

- Cành bị sâu bệnh, cành ốm yếu, cành nằm bên trong tán không có khả năng mang quả

- Cành đan chéo nhau, những cành vượt trong thời kỳ cây đang mang quả nhằm hạn chế việc cạnh tranh dinh dưỡng với quả

Để tránh mầm bệnh (tiềm ẩn virus, vivoid ) lây lan sang cây khác, cần phải khử

cưa Những vết thương lớn sau khi cắt tỉa cần phải dùng sơn hoặc các thuốc trừ bệnh quét kín vết cắt nhằm tránh vết thương bị thối tạo điều kiện thích hợp cho côn trùng và mầm bệnh tấn công

3.7 Phân bón

a Thời kỳ kiến thiết cơ bản

Thời kỳ kiến thiết cơ bản (cây 1 - 2 năm tuổi), phân bón được chia làm nhiều đợt (8 - 6) Sau khi trồng đến 6 tháng tuổi nên dùng phân DAP với liều lượng 20 - 30g hòa cho tan trong 5 - 10 lít nước để tưới cho một gốc (1tháng/lần) Để bộ rễ của cây phát triển mạnh, trong giai đoạn này cần bổ sung các loại phân bón kích thích phát triển bộ rễ như: Humix, roots

Bón phân bón 200 g N + 160 g P2O5 + 120 g K2O + 10 kg hữu cơ vi sinh cây cam sành tốt nhất ở giai đoạn kiến thiết cơ bản

Phân bón lá có thể được phun lên cây để hỗ trợ dinh dưỡng giúp cho cây cam phát triển tốt hơn

Bảng 1: Khuyến cáo liều lượng phân bón cho cây cam ở thời kỳ kiến thiết cơ bản(*)

Tháng Thời

điểm bón

Liều lượng (g/cây/ lần bón) Phương pháp bón

trước khi

trồng 7 -

10 ngày

5 - 10 kg phân hữu cơ 0,5 kg super lân, 2 - 3 kg vôi

200 g NPK (16 - 16 - 8 )

Trộn đều số phân trên với đất

và cho vào hố trồng

Cây mới trồng:

lít nước tưới ướt gốc và tưới

tiếp cho các cây khác Nên tưới xả lại bằng nước để tránh lá bị ngộ độc phân bón

kali + 5 kg phân hữu cơ vi sinh

Đào rãnh xung quanh gốc theo hình chiếu của tán cây, rảnh sâu 5 10 cm, rộng 10

-20 cm cho phân vào, lấp đất

và tưới nước

gam kali

gam kali

Cây > 1 năm tuổi

gam kali + 5 kg phân hữu cơ vi sinh

Cuốc rảnh xung quanh gốc theo hình chiếu của tán cây, rảnh sâu 5 10 cm, rộng 10

-20 cm cho phân vào, lấp đất

và tưới nước

kali

kali

kali + 5kg phân hữu cơ vi sinh

kali

kali (* Theo Quy trình canh tác của Viện Cây ăn quả Miền Nam)

Từ năm thứ 2 trở đi lượng phân bón tăng khoảng 20% so với giai đoạn cây 2 năm tuổi và tăng lượng phân kali bằng 2/3 lượng đạm

Trong mùa khô, khi bón phân phải tưới nước đủ ẩm liên tục để cây sinh trưởng tốt

b Thời kỳ kinh doanh

Trong giai đoạn cho trái cây cam đòi hỏi nhu cầu dinh dưỡng nhiều hơn và tỷ lệ NPK của mỗi giai đoạn cũng khác nhau Có 4 giai đoạn được khuyến cáo bón phân trong thời kỳ kinh doanh: Giai đoạn sau thu hoạch; Trước khi cây ra hoa; Sau khi đậu quả và quả phát triển; Trước khi thu hoạch Tuy nhiên trong điều kiện áp dụng kỹ thuật cho ra hoa rải vụ nhiều đợt /năm (2 - 3 đợt), không tách bạch rõ ràng các giai đoạn sinh trưởng của cây trong năm nên việc bón phân hóa học cần hết sức linh động Hữu cơ bón với lượng cao để đảm bảo cung cấp dinh dưỡng ổn định trong năm theo nhu cầu của cây

+ Lượng phõn bún:

Liều lượng phõn bún cho cõy cam tựy thuộc vào nhiều yếu tố như loại đất, tỡnh trạng sinh trưởng của cõy, độ màu mỡ của đất, giống cõy, tuổi cõy, mật độ, năng suất vụ trước Lượng bún ỏp dụng như sau:

Bảng 2 Lượng phõn bún khuyến cỏo cho cõy cam thời kỳ kinh doanh (kg/cõy)

+ Tỷ lệ phõn bún ở cỏc giai đoạn:

Do ỏp dụng phương phỏp canh tỏc cho hơn 1 vụ/năm nờn vườn cõy phải được bún phõn đầy đủ để cõy cú thể đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng cho cõy đồng thời ở nhiều giai đoạn phỏt triển Tỷ lệ bún cho cõy cũng rất linh động Cơ bản cú thể ỏp dụng cỏc tỷ lệ sau:

- Sau thu hoạch chớnh: 20% đạm + 30% lân + 20%kali+ 8-10 kg hữu cơ/gốc/năm

- Trước khi cõy ra hoa vụ chớnh: 20% đạm + 30% lân + 30% kali

- Sau khi quả đậu quả và phỏt triển bún vụ chớnh: 50% đạm + 20% lân + 50% kali và 8-10 kg hữu cơ/gốc/năm Trong giai đoạn này lượng phõn bún húa học nờn chia thành 3 lần bún đều nhau nhằm trỏnh hiện tượng rửa trụi của phõn bún, đồng thời cung cấp dinh dưỡng kịp thời giỳp trỏi cam phỏt triển tốt cũng như đảm bảo dinh dưỡng cho việc ra hoa đậu quả ở cỏc vụ khỏc

- Trước khi thu hoạch vụ chớnh: khoảng 7 thỏng sau khi đậu trỏi bún: 10% đạm +

20% kali

Tựy từng điều kiện cụ thể mà quyết đinh lượng phõn bún cho thớch hợp

Hằng năm nờn bún bổ sung từ 0,5-1kg phõn Ca(NO3 )2 để cải thiện phẩm chất và thời gian tồn trữ sau thu hoạch của quả

+ Vận dụng bún phõn húa học

Việc phõn chia cỏc giai đoạn sinh trưởng của cõy dựa vụ chớnh trong năm: Ra hoa

từ thỏng 1 - 3 và thu hoạch từ thỏng 10 - 12 Dựa vào cỏc giai đoạn sinh trưởng, thụng thường bún khoảng 6 - 7 lần/năm

- Sau thu hoạch vụ chớnh: Bún phõn đạm và lõn nhiều hơn kali để cho cõy phục hồi Bún NPK (16-16-8; 20-20-15 ; 20-10-10) và bún 1 - 2 lần với lượng bún 0,5 -0,8 kg/ cõy Bún phõn hữu cơ trong giai đoạn này là cần thiết, lượng phõn hữu cơ cú thể 8 –10 kg/cõy

- Ra hoa đậu quả chính: bón lân nung chảy 0,3 - 0,5 kg/cây và bón thêm 1 lần phân NPK (0,5 – 0,8 kg/cây)

- Nuôi quả: Bón 3-4 lần trong giai đoạn nuôi quả, lượng bón 1 - 1,5 kg/cây, bón rất phân NPK thường sử dụng là NPK:16-8-16; 20-10-20, 14 -10 -17 và trước khi thu hoạch khoảng 40 - 50 ngày bón thêm phân kali (KCl, K2SO4) với lượng 0,2 - 0,5 kg/cây

Ở giai đoạn này, trước khi bón NPK, bón 8 –10 kg/cây phân hữu cơ

+ Phương pháp bón

Đào rãnh xung quanh gốc theo hình chiếu của tán cây, rãnh sâu 5-10 cm, rộng

10-20 cm cho phân vào, lấp đất Khi cây giao tán không cần đào rãnh mà có thể dùng cuốc xới nhẹ lớp đất chung quanh tán cây, bón phân, lấp đất lại Nếu đất không đủ ẩm thì thiến hành tưới

3.8 Kiểm soát chiều cao của tán cây

Nên khống chế và duy trì chiều cao của cây cam sành không hạt trong tầm kiểm soát khoảng 2- 3m để khả năng tiếp nhận ánh sáng của bộ lá tối đa, tăng diện tích lá hữu hiệu cho quang hợp của bộ lá; thuận lợi trong việc quản lý vườn ở giai đoạn kiến thiết cơ bản và thời kỳ kinh doanh Đối với các mật độ trồng dày và áp dụng kỹ thuật ra hoa nhiều đợt, kỹ thuật cắt cành tạo tán hạn chế chiều cao rất quan trọng

3.9 Xử lý ra hoa

Cây cam ra hoa cần thời gian khô hạn để phân hoá mầm hoa Ở Tây Nguyên có mùa khô hạn kéo dài 5-7 tháng, việc tưới nước là liên tục trong mùa khô cho đến khi muốn cho cây phân hóa mầm hoa, ra hoa đậu quả Việc tạo khô hạn để cây ra hoa đồng loạt là thuận lợi Tuy nhiên, ở Tây Nguyên, việc kích thích ra hoa đậu quả đồng loạt cho năng suất cao, thuận lợi trong việc chăm sóc, bón phân, thu hoạch nhưng lại mang đến hậu quả là vườn cây mau mau già cỗi và rất dễ suy thoái nếu không kịp thời tác động các biện pháp chăm sóc tích cực

Do vậy ở Tây Nguyên, nên áp dụng kỹ thuật xử lý ra hoa,đậu quả ở mức độ vừa phải, lượng quả không quá cao ở vụ chính và cho phép điều khiển ra hoa, đậu quả ở đợt 2 hoặc 3

+ Kỹ thuật xử lý ra hoa trên cây cam

vườn như cắt tỉa cành già, cành sâu bệnh, làm cỏ, phun thuốc phòng ngừa sâu bệnh Sau

đó bón phân lần 1 với liều lượng tùy thuộc vào sự sinh trưởng và tuổi cây