KHÓA LUẬN tốt NGHIỆP điều DƯỠNG (HOÀN CHỈNH) hiệu quả chăm sóc điều dưỡng vật lý trị liệu trên bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng điều trị nội khoa

Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, nếu không được điều trị đúng, chăm sócđiều dưỡng và vật lý trị liệu kịp thời, có thể để lại những biến chứng nguy hiểmcho người bệnh như: đại tiểu ti

ĐẶT VẤN ĐỀ.

Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng là một bệnh ngày càng gặp phổ biến trênthế giới cũng như ở Việt Nam, bệnh gặp chủ yếu ở lứa tuổi 20 đến 50 Theo thống

kê, thoát vị đĩa đệm chiếm tỉ lệ khoảng 63% -73% tổng số đau cột sống thắt lưng

và 72% trường hợp đau thần kinh hông là do thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng[5], [7]

Theo Tổ chức y tế thế giới cứ 10 người có 8 người ít nhất một lần đau thắtlưng, còn ở Mỹ hàng năm có 15-20% người đi khám vì đau thắt lưng Năm 1984,ước tính tổn thất do thoát vị đĩa đệm ở Mỹ khoảng 21-27 tỷ USD mỗi năm cho sựmất khả năng sản xuất và tiền bồi thường Ở Pháp, theo nghiên cứu của gilbertdechambenoit năm 1996, tỉ lệ bệnh khoảng 50-100/100.000 dân hàng năm [5], [7],[11]

Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, nếu không được điều trị đúng, chăm sócđiều dưỡng và vật lý trị liệu kịp thời, có thể để lại những biến chứng nguy hiểmcho người bệnh như: đại tiểu tiện không tự chủ, nhiễm trùng tiết niệu, nhiễm trùng

hô hấp, loét do đè ép…làm cho việc điều trị kéo dài và chi phí tốn kém hơn, ảnhhưởng đến chất lượng cuộc sống người bệnh

Ở Việt Nam, có nhiều tác giả nghiên cứu về thoát vị đĩa đệm cột sống thắtlưng, như Lê Xuân Trung (1965), Lê Văn Tiến (1981), Ngô Thanh Hồi (1995),Nguyễn Mai Hương (2001), Lê Thị Hoài Anh (2008)… Các nghiên cứu đều chỉ rahiệu quả điều trị thoát vị đĩa đệm bằng các phương pháp nội khoa, hay các phươngpháp kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại Chưa có nghiên cứu về hiệuquả điều trị phối hợp giữa các phương pháp nội khoa với công tác chăm sóc điềudưỡng và vật lý trị liệu

Mặt khác, do tính chất đặc thù nghề nghiệp nên những năm qua tỉ lệ bệnhnhân TVĐĐ đến khám và điều trị tại Bệnh viện YHCT Bộ Công An khá cao Xuấtphát từ nhu cầu thực tế đó, nhằm năng cao hơn nữa hiệu quả điều trị, chúng tôi

tiến hành nghiên cứu đề tài: “ Hiệu quả chăm sóc điều dưỡng, vật lí trị liệu trên bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng điều trị nội khoa”

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là:

1 Đánh giá hiệu quả chăm sóc điều dưỡng và vật lí trị liệu trên bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng điều trị nội khoa.

2 Mô tả một số yếu tố liên quan đến kết quả chăm sóc.

Thang Long University Library

CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 GIẢI PHẪU SINH LÝ CỦA ĐĨA ĐỆM CỘT SỐNG THẮT LƯNG 1.1.1 Đặc điểm giải phẫu sinh lý đĩa đệm cột sống thắt lưng

 Vòng sợi: gồm nhiều vòng xơ sụn đồng tâm, được cấu tạo bằng nhữngsợi sụn rất chắc và đàn hồi Các bó sợi của vòng sợi tạo thành nhiều lớp,giữa có những vách ngăn được gọi là yếu tố đàn hồi [2], [3], [8], [9]

 Tuy vòng sợi có cấu trúc rất bền chắc, nhưng phía sau và sau bên, vòngsợi mỏng và chỉ gồm một số ít những bó sợi tương đối mảnh, nên đấy là

“điểm yếu nhất của vòng sợi’’ Đó là yếu tố làm cho nhân nhầy lồi ra phía sau nhiều hơn.

+ Nhân nhầy: có hình cầu hoặc hình bầu dục, nằm khoảng nối 1/3 giữa với 1/3 saucủa đĩa đệm cách mép ngoài của vòng sợi 3-4mm Khi vận động (nghiêng, cúi,ưỡn) thì nhân nhày sẽ di chuyển dồn lệch về phía bên đối diện và đồng thời vòngsợi cũng chun giãn Đây cũng là một trong những nguyên nhân làm cho nhân nhầy

ở đoạn cột sống thắt lưng dễ lồi ra sau

+ Phân bố thần kinh, mạch máu đĩa đệm: rất nghèo nàn các sợi thần kinh cảm giácphân bố cho đĩa đệm rất ít, mạch máu nuôi dưỡng cho đĩa đệm chủ yếu xungquanh vòng sợi, nhân nhày không có mạch máu Do đó, đĩa đệm chỉ được đảm bảocung cấp máu và nuôi dưỡng bằng hình thức khuyếch tán

+ Áp lực trọng tải của đĩa đệm thắt lưng: do dáng đi thẳng, cột sống thắt lưng phảichịu áp lực của tất cả phần trên cơ thể dồn xuống một diện tích bề mặt nhỏ (vàicm) Sự thay đổi tư thế ở phần trên cơ thể ra khỏi trục sinh lí của cơ thể còn làm áplực trọng tải đó tăng lên nhiều lần Nếu áp lực trọng tải quá cao, tác động thườngxuyên và kéo dài lên đĩa đệm sẽ gây thoái hóa ở đĩa đệm sớm Đây chính là lý docho thấy liên quan của nghề nghiệp và cường độ lao động với bệnh lý thoát vị đĩađệm

- Chức năng cơ học của đĩa đệm:

+ Cột sống mang hai đặc tính quan trọng là: vừa có khả năng trụ vững, vừa mềmdẻo và mang tính đàn hồi Bên cạnh chức năng vận động như “giảm sóc’’ hấp thucác shock, làm giảm nhẹ chấn động theo trục dọc cột sống do các nhân nhầy cókhả năng chuyển tiếp các lực trải đều cân đối tới mâm sụn và vòng sợi

Đĩa đệm

Nhân nhày.

Thang Long University Library

Hình 1.2 Cơ chế giảm sóc của đĩa đệm.[10]

1.1.2 Sinh bệnh học thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

- Thoái hóa đĩa đệm thường gặp ở người trưởng thành Ở vùng cột sống thắt lưng,đĩa đệm thứ tư và thứ năm hay bị ảnh hưởng nhiều nhất Ban đầu các vòng sơ bị

xé rách, thường gặp hơn cả ở vị trí sau bên.Các chấn thương nhẹ tái đi tái lại gâyrách các vòng xơ sẽ dần dẫn đến phì đại và tạo thành các rách xuyên tâm

- Đĩa đệm thoái hóa đã hình thành một tình trạng sẵn sàng bị bệnh Sau một tácđộng đột ngột của các động tác sai tư thế, một chấn thương bất kỳ có thể gây đứtrách các vòng sợi đĩa đệm , nhân nhầy chuyển dịch ra khỏi ranh giới giải phẫu của

nó, hình thành thoát vị đĩa đệm

- Thoát vị gây chèn ép trực tiếp lên rễ thần kinh gây kích thích cơ học và theo đó

là rối loạn cảm giác theo đốt ra mà rễ thần kinh đó chi phối

- Các triệu chứng lâm sàng do thoát vị đĩa đệm tùy thuộc vào một số yếu tố: lượngchất thoát vị vào trong ống sống, bao nhiêu dây thần kinh thực sự bị chèn ép và

độ rộng của không gian trong ống sống Một số bệnh nhân có ống sống rất hẹp vàchỉ một thoát vị nhỏ đã gây triệu chứng nặng, trong khi đó có người có ống sốngrộng thì một thoát vị nhỏ chỉ gây ảnh hưởng ít

1.2 LÂM SÀNG VÀ CẬN LÂM SÀNG THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM CSTL 1.2.1 Lâm sàng

Triệu chứng lâm sàng của TVĐĐCSTL được biểu hiện bằng hai hội chứng chính: hội chứng cột sống và hội chứng rễ thần kinh [2] [4]

- Hội chứng cột sống

Library University

Long Thang

+ Đau cột sống thắt lưng:Đau với đặc điểm: tăng lên khi ho, hắt hơi, thay đổi tưthế, giảm khi được nghỉ ngơi, tăng lên lúc nửa đêm về sáng Toàn bộ đặc điểmtrên được gọi là đau có tính chất cơ học

+ Các biến dạng cột sống: trong TVĐĐCSTL hai triệu chứng: mất đường congsinh lý và vẹo cột sống thắt lưng là hay gặp hơn cả

+ Có điểm đau cột sống và cạnh cột sống thắt lưng: rất phổ biến, tương ứng vớicác đoạn vận động bệnh lý và là điểm xuất chiều đau của các rễ thần kinh tươngứng

+ Hạn chế tầm vận động của cột sống thắt lưng chủ yếu là hạn chế khả năngnghiêng về bên ngược của tư thế chống đau và khả năng cúi

- Hội chứng rễ thần kinh

Theo Mumentheler và schiliack (1973) [12], hội chứng suy rễ thuần túy có những đặc điểm sau:

+ Đau lan theo dọc đường đi của rễ thần kinh chi phối

+ Rối loạn cảm giác đau lan theo dọc các dải cảm giác

+ Teo cơ do thần kinh chi phối bị chèn ép

+ Giảm hoặc mất phản xạ gân xương

 Dấu hiệu lassègue (+)

Hình 1.3 Cách khám và đánh giá

dấu hiệu lasseguage

 Dấu hiệu “bấm chuông” (+)

 Thống điểm Valleix (+)

Lồi nhân nhày đĩa đệm

Thoát vị nhân nhày đĩa đệm

Thoát vị bị rách nhân nhày đĩa đệm.

+ Rối loạn cảm giác: giảm hoặc mất cảm giác kiểu rễ hoặc dị cảm (kiến bò, tê bì,nóng rát …) ở da theo khu vực thần kinh chi phối

+ Rối loạn vận động: khi chèn ép rễ L5 lâu ngày các cơ khu trước ngoài cẳng chân

sẽ bị liệt làm cho BN không thể đi bằng gót chân được, còn với rễ S1 thì các cơkhu sau cẳng chân sẽ bị liệt làm cho BN không thể đi kiễng chân được

+ Có thể gặp teo cơ và rối loạn cơ tròn (bí đại tiểu tiện, đại tiểu tiện không tự chủ,hoặc rối lọan chức năng sinh dục) khi tổn thương nặng, mạn tính có chèn ép đuôingựa [30], [11]

- Chụp cộng hưởng từ:

Đây là phương pháp tốt nhất để chẩn đoán TVĐĐ vì nó cho hình ảnh trựctiếp của đĩa đệm và rễ thần kinh trong ống sống và ngoại vi phương pháp này chophép chẩn đoán chính xác TVĐĐCSTL từ 95-100%

Library University

Long Thang

Hình 1.4 Sơ đồ các mức độ thoát vị nhân nhầy đĩa đệm

1.2.3 Chẩn đoán xác định thoát vị đĩa đệm:

– Lâm sàng: theo Sapota, Ngô Thanh Hồi về lâm sàng BN có từ 4/6 triệu chứngsau đây có thể chẩn đoán TVĐĐ [6]:

+ Có yếu tố chấn thường, vi chấn thương

+ Đau rễ thần kinh hông có tính chất cơ học

+ Có tư thế chống đau

+ Có dấu hiệu chuông bấm

+ Dấu hiệu lasègue (+)

+ Có dấu hiệu gãy góc cột sống

_ Cận lâm sàng: thường dùng cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ

1.3 QUY TRÌNH CHĂM SÓC ĐIỀU DƯỠNG, VẬT LÝ TRỊ LIỆU CHO BỆNH NHÂN TVĐĐCSTL [1]:

1.3.1 Nhận định:

- Nhận định qua phần hỏi bệnh:

+ Bệnh nhân đau từ bao giờ?

+ Đau có lan xuống chân không?

+ Đau có tăng khi vận động và giảm khi nghỉ ngơi không ?

+ Có mang vác nặng hay vận động sai tư thế không?

+ Các thuốc đã dùng?

+ Tiền sử bệnh tật?

- Nhận định qua quan sát bệnh nhân:

+ Quan sát tình trạng chung của bệnh nhân

+ Tư thế giảm đau của bệnh nhân

+ Vận động hạn chế nhiều hay ít ?

+ Dáng đi có bị cong vẹo không ?

- Nhận định qua thăm khám bệnh nhân :

 MRI : hình ảnh thoát vị đĩa đệm

 Các xét nghiệm máu và nước tiểu bình thường

- Nhận định bằng thu thập thông tin đã có:

+ Qua gia đình bệnh nhân

+ Qua hồ sơ bệnh án và cách thức điều trị

1.3.2 Chẩn đoán điều dưỡng :

Qua hỏi bệnh, khai thác tiền sử, bệnh sử, thăm khám bệnh nhân, một số chẩnđoán có thể gặp ở bệnh nhân như sau :

Library University

Long Thang

- Hạn chế vận động liên quan đến đau

- Mất ngủ liên quan đến đau

- Teo cơ liên quan đến vận động ít

- Lo lắng bệnh tật liên quan đến thiếu hiểu biết về bệnh

- Nguy cơ xuất huyết tiêu hóa liên quan đến dùng thuốc kháng viêm giảm đau

1.3.3 Lập kế hoạch chăm sóc:

Người điều dưỡng cần phân tích, tổng hợp và đúc kết các dữ liệu để xác địnhnhu cầu cần thiết của bệnh nhân, từ đó lập ra kế hoạch chăm sóc cụ thể, đề xuấtvấn đề ưu tiên, vấn đề nào thực hiện trước và vấn đề nào thực hiện sau tùy từngtrường hợp cụ thể

- Theo dõi:

+ Dấu hiệu sinh tồn 2lần / ngày

+ Theo dõi mức độ đau, tính chất đau

+ Theo dõi tác dụng phụ của thuốc và các biến chứng bất thường có thể xảy ra

- Thực hiện các y lệnh điều trị:

+ Cho bệnh nhân uống thuốc và tiêm thuốc theo y lệnh

+ Vật lý trị liệu: xoa bóp, từ nhiệt, kéo giãn theo y lệnh

- Chăm sóc cơ bản:

+ Để bệnh nhân nằm ở tư thế dễ chịu nhất và tránh các tư thế gây đau

+ Chăm sóc vận động trong giai đoạn cấp tính

+ Chăm sóc về tâm lý: động viên, trấn an bệnh nhân yên tâm điều trị

+ Chăm sóc về giấc ngủ: đảm bảo ngủ đủ giấc

+ Chăm sóc về dinh dưỡng: ăn đầy đủ năng lượng và giàu sinh tố.

+ Chăm sóc về vệ sinh: đảm bảo vệ sinh thân thể sạch sẽ

- Giáo dục sức khỏe:

+ Bệnh nhân và gia đình bệnh nhân cần phải biết về nguyên nhân , tiến triển của bệnh để có thái độ điều trị và chăm sóc chu đáo

+ Bệnh nhân phải biết tránh các tư thế xấu có thể làm cho bệnh nặng thêm

+ Hướng dẫn bệnh nhân theo dõi các tác dụng phụ của thuốc giảm đau

1.3.4 Thực hiện kế hoạch chăm sóc:

Cần ghi rõ giờ thực hiện các hoạt động chăm sóc Các hoạt động chăm sóccần tiến hành theo thứ tự ưu tiên trong kế hoạch chăm sóc

- Các hoạt động theo dõi:

Cần thực hiện đúng thời gian trong kế hoạch, các thông số và diễn biến bệnhcần ghi chép đầy đủ, chính xác và báo cáo kịp thời

+ Theo dõi dấu hiệu sinh tồn

+ Theo dõi tình trạng đau, mức độ đau, đau có lan xuống mặt ngoài chân hay mặtsau chân, có kèm theo tê bì không từ đó người điều dưỡng có thể có các phươngpháp chăm sóc cho phù hợp

+ Theo dõi xem bệnh nhân có bị tác dụng phụ của thuốc: ợ hơi, ợ chua, nóng rátthượng vị, đau thượng vị hay không? Kịp thời báo bác sỹ những triệu chứng bấtthường để kịp thời xử lý

- Can thiệp y lệnh điều trị:

+ Y lệnh thuốc

Library University

Long Thang

Khi có y lệnh người điều dưỡng cần thực hiện nhanh chóng, chính xác, kịpthời, đúng thời gian, đúng chỉ định Thực hiện thuốc tiêm, thuốc uống, vừa theodõi tác dụng phụ của thuốc đối với người bệnh

+ Y lệnh vật lý trị liệu :

 Thực hiện thủ thuật xoa bóp:

Bệnh nhân ở tư thế nằm sấp, người điều dưỡng đứng và làm các thủ thụật sau: Day dọc hai bên cột sống từ D7 đến mông 3 lần

Lăn 2 bên cột sống từ D7 đến mông 3 lần

Bóp từ 2 bên cột sống đến mông 3 lần

Bấm các huyệt: giáp tích L1-S5, thận du, đại trường du, cách du, a thị huyệt.Các thủ thuật cần làm từ nông vào sâu, từ nhẹ đến nặng, từ nơi không đauđến nơi đau

Mức độ xoa bóp tùy theo tình trạng người bệnh, ngưỡng chịu đựng của từngngười mà sử dụng lực xoa bóp cho phù hợp

Thời gian xoa bóp 20 phút

 Từ nhiệt: sử dụng máy từ nhiệt 2 kênh của ITo –Japan :

Cách tiến hành: bộc lộ vùng điều trị, bật máy chỉnh nút hẹn giờ, đặt tấm

từ lên vùng điều trị và vùng tiến hành điều trị

Liệu trình 20 phút 1 lần

 Kéo giãn: Kéo giãn CSTL bằng máy kéo giãn cột sống TM-300 của ITO- JAPAN

Thứ tự vận hành khi kéo :

Người điều dưỡng đẩy phần kéo của bàn kéo lăn ngược lại với phần đầu và khóa cố định.

Đặt đai chậu hông sát với mép trên của phần bàn kéo

Đặt bệnh nhân vào vị trí và nhanh chóng thắt các đai lại, chỉnh cho thật cân bằng các đai hông

Móc dây kéo từ máy vào nẹp đai hông

Đưa công tắc dừng cho bệnh nhân và hướng dẫn họ sử dụng

Đặt các thông số trên bàn điều khiển theo y lệnh

Thả phần bàn kéo có thể trượt ra được

Bắt đầu điều trị trong 20 phút theo y lệnh

Sau mỗi lần điều trị cần cho bệnh nhân nằm nghỉ 5-10 phút trước khi dậytránh thay đổi tư thế đột ngột

- Chăm sóc cơ bản:

+ Chăm sóc vận động trong thời kỳ cấp tính:

Cho bệnh nhân nằm bất động tư thế nằm ngửa trên ván cứng có đệm vùngkhoeo chân làm co nhẹ khớp gối và khớp háng có tác dụng làm cho bệnh nhân đỡđau Cũng có thể cho bệnh nhân nằm tư thế nào đỡ đau nhất cho người bệnh Thờigian nằm nghỉ tại gường từ 5-7 ngày Có khi thời gian nằm nghỉ này kéo dài haituần, có khi hơn

Từ tuần thứ hai, thứ ba trở đi có thể cho BN vận động nhẹ nhàng Tập một số động tác theo sự chỉ dẫn nhằm mục đích phòng ngừa sự teo cơ

+ Chăm sóc về tâm lý:

Library University

Long Thang

Giải thích cho BN những kiến thức thông thường có liên quan về bệnh, động viên,trấn an người bệnh để họ yên tâm điều trị, loại bỏ tâm lý sốt ruột để họ tích cựcphối hợp điều trị để phục hồi sức khỏe sớm nhất

+ Chăm sóc về giấc ngủ :

Bệnh nhân thoát vị đĩa đệm thường xuyên bị mất ngủ do đau Vì vậy, khi chămsóc cần tạo cho bệnh nhân cảm giác buồn ngủ và đảm bảo thời gian ngủ

 Giảm ánh sáng trong phòng, giữ yên tĩnh và đảm bảo không khí trong lành

 Giữ giường chiếu chăn màn sạch sẽ

 Giúp BN nằm thoải mái trên giường cứng , có thể kê đầu giường cao hơn

 Xoa bóp làm giảm co cứng cơ đồng thời giúp BN lăn trở khi cần thiết

 BN cần uống thuốc giảm đau thì cho bệnh nhân uống trước khi đi ngủ

+ Chăm sóc về dinh dưỡng :

Bệnh nhân cần ăn đầy đủ năng lượng, giàu sinh tố , tăng cường thức ăn cónhiều can xi như: sữa, các sản phẩm của sữa …

Kiêng ăn thức ăn cay nóng và các chất kích thích

+ Chăm sóc về vệ sinh :

Bệnh nhân TVĐĐ đau nên không đi lại được hoặc đi lại khó khăn Vì vậyviệc chăm sóc vệ sinh thân thể hàng ngày cần chuẩn bị thật tốt tạo điều kiện sinhhoạt thoải mái giúp BN đại tiểu tiện, làm sạch không khí trong phòng sau đại tiểutiện

- Giáo dục sức khỏe

+ Bệnh nhân và gia đình cần biết về nguyên nhân , tiến triển của bệnh để có thái

độ điều trị và chăm sóc chu đáo

+ Hướng dẫn BN một số bài tập phù hợp theo từng giai đoạn tiến triển của bệnh.+ BN cần biết các tác dụng phụ của thuốc giảm đau, chống viêm và cách theo dõitác dụng phụ của thuốc

+ Có sự phối hợp chặt chẽ giữa thầy thuốc, điều dưỡng, BN để có kết quả điều trịcao hơn

+ Khuyến cáo các tư thế không có lợi cho bệnh nhân TVĐĐ CSTL

1.3 5 Đánh giá:

Tình trạng bệnh nhân sau khi thực hiện y lệnh, thực hiện kế hoạch chăm sóc sovới ban đầu của người bệnh để đánh giá tình hình người bệnh

- Tình trạng đau, tính chất đau, vị trí đau của bệnh nhân

- Đánh giá mức độ giảm chèn ép thần kinh ,Các biến chứng: teo cơ

- Đánh giá các hoạt động chức năng hàng ngày

Library University

Long Thang

- Bệnh nhân từ 20 tuổi trở lên

- Lâm sàng: biểu hiện ít nhất bằng một triệu chứng của hội chứng cột sống thắtlưng và một triệu chứng của hội chứng rễ thần kinh

- Cận lâm sàng: trên film chup MRI cột sống thắt lưng có hình ảnh thoát vị đĩađệm cột sống thắt lưng

- Bệnh nhân tự nguyện tham gia nghiên cứu và tuân thủ điều trị

2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân:

- TVĐĐ có kèm theo nhiễm trùng, nhiễm độc toàn thân

- TVĐĐ kèm theo các bệnh khác như: viêm cột sống dính khớp, Kahler, lao cộtsống, ung thư cột sống, loãng xương, các chấn thương gây xẹp lún thân đốt sống,gãy cung sau

- Bệnh nhân không đồng ý tham gia nghiên cứu hoặc không tuân thủ điều trị

2.2 Thời gian nghiên cứu:

Tháng 2/2011 đến tháng 9/2011

2.3 Phương pháp nghiên cứu:

2.3.1 Thiết kế nghiên cứu:

Sử dụng phương pháp nghiên cứu tiến cứu, can thiệp lâm sàng, so sánh kếtquả trước và sau điều trị

- Phương pháp đánh giá: so sánh hiệu quả điều trị trước và sau khi áp dụng “Quitrình điều dưỡng, vật lý trị liệu” bởi cùng một nhóm cán bộ nghiên cứu

- Thời điểm đánh giá: Đánh giá tình trạng lâm sàng của bệnh nhân vào các thờiđiểm trước và sau điều trị 30 ngày

- Các biến số dự kiến đánh giá:

+ Đánh giá sự thay đổi tình trạng đau của bệnh nhân

+ Đánh giá sự thay đổi độ giãn cột sống thắt lưng

+ Đánh giá mức độ giảm chèn ép rễ thần kinh

2.3.2 Tiến hành nghiên cứu:

Bệnh nhân nhập viện, sau khi được bác sỹ khám và cho y lệnh điều trị nộikhoa, điều dưỡng sẽ cho bệnh nhân áp dụng “Qui trình điều dưỡng, vật lý trị liệu”trong vòng 30 ngày, sau đó đánh giá kết quả áp dụng “qui trình” bằng cách so sánhhiệu quả trước và sau khi áp dụng “Qui trình điều dưỡng, vật lý trị liệu”.

2.3.2 Tiêu chuẩn đánh giá:

Đánh giá kết quả điều trị dựa theo cách đánh giá của B.Amor [65], bao gồm:

- Tình trạng đau của thắt lưng và thần kinh hông to: tối đa 4 điểm

- Đo độ giãn của CSTL (theo NP Schoober): tối đa 4 điểm

- Đánh giá mức độ giảm chèn ép rễ thần kinh hông (NP lassegue): tối đa 4 điểm

- Tầm vận động của CSTL: gấp, duỗi, nghiêng (bên chân đau và bên không đau)xoay (bên chân đau và bên chân không đau): mỗi tư thế tối đa 4 điểm, tổng 20điểm

- Các hoạt động chức năng sinh hoạt hàng ngày: tối đa 4 điểm

Sau đó cộng tổng số điểm cả 5 phần và đánh giá:

Rất tốt: 36 40 điểm Tốt: 30 35 điểm

Trung bình: 20 29 điểm Không kết quả: < 20 điểm

Cách đánh giá từng chỉ tiêu cụ thể như sau:

- Đánh giá tình trạng đau thắt lưng và đau thần kinh hông to: sử dụng thước đo độ đau VAS:

Ảnh thước đo độ đau VAS

Library University

Long Thang

Mức độ đau của bệnh nhân được đánh giá theo thang điểm VAS từ 1 đến 10bằng thước đo độ của hang Astra- Zeneca Thang điểm số học đánh giá mức độđau VAS là một thước có hai mặt:

Một mặt: chia thành 11 vạch đều nhau từ 0 đến 10 điểm

Một mặt: có 5 hình tượng, có thể quy ước và mô tả ra các mức để bệnh nhân

tự lượng giá cho đồng nhất độ đau như sau:

Hình tượng thứ nhất (tương ứng 0 điểm): BN không hề cảm thấy bất kỳ đau đớn nào

Hình tượng thứ hai (tương ứng 1 – 2,5 điểm): BN thấy hơi đau, khó chịu, không mất ngủ, không vật vã và các hoạt động khác bình thường

Hình tượng thứ ba (tương ứng với >2,5 – 5 điểm): BN đau khó chịu, mất ngủ, bồn chồn, khó chịu, không dám cử động hoặc có phản xạ kêu rên

Hình tượng thứ tư (tương ứng với >5 – 7,5 điểm): đau nhiều, đau liên tục, bất lực vận động, luôn kêu rên

Hình tượng thứ năm (tương ứng với > 7,5 điểm): đau liên tục, toát mồ hôi, có thể choáng ngất

Mức 0 điểm: Không đau Mức 1 2,5 điểm: đau nhẹ

Mức >2,5 5 điểm: đau vừa Mức trên 5 điểm: đau nặng

+ Đánh giá kết quả điều trị:

Không đau: 4 điểm Đau nhẹ: 3 điểm

Đau vừa: 2 điểm Đau nặng: 1 điểm

- Đánh giá sự thay đổi độ giãn cột sống thăt lưng: bằng nghiệm pháp schoober:

+ Cách đo: BN đứng thẳng, hai gót chân sát nhau, hai bàn chân mở một góc

600, đánh dấu ở bờ trên đốt sống S1, đo lên trên 10cm rồi đánh dấu ở đó Cho BNcúi xuống tối đa, đo lại khoảng cách giữa hai điểm đánh dấu

+ Cách đánh giá:

4 điểm 14/10 cm 2 điểm 13/10cm

3 điểm 13,5/10cm 1 điểm < 13/10cm