CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO CHIẾT KHẤU CHỨNG TỪ XUẤT KHẨU TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM .... Thực trạng quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP
Trang 1MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
TÓM TẮT LUẬN VĂN
LỜI MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO CHIẾT KHẤU CHỨNG TỪ XUẤT KHẨU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠIError! Bookmark not defined
1.1 Rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân hàng thương mại Error! Bookmark not defined
1.1.1 Chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân hàng thương mạiError! Bookmark not defined
1.1.2 Rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân hàng thương mại Error! Bookmark not defined
1.2 Quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân hàng thương mại Error! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân hàng thương
mại Error! Bookmark not defined
1.2.2 Nội dung quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân hàng thương
mại Error! Bookmark not defined
1.2.3 Công cụ quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân hàng thương
mại Error! Bookmark not defined
1.2.4 Mô hình quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân hàng thương
mại Error! Bookmark not defined
1.2.5 Các chỉ tiêu đánh giá quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân
hàng thương mại Error! Bookmark not defined 1.3 Các nhân tố ảnh hưởng tới quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân hàng thương mại Error! Bookmark not defined 1.3.1 Nhóm nhân tố chủ quan Error! Bookmark not defined 1.3.2 Nhóm nhân tố khách quan Error! Bookmark not defined
Trang 2CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO CHIẾT KHẤU CHỨNG TỪ XUẤT KHẨU TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM Error! Bookmark not defined
2.1 Tổng quan về Ngân hàng TMCP Công Thương Việt NamError! Bookmark not defined
2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển Error! Bookmark not defined 2.1.2 Mô hình cơ cấu tổ chức Error! Bookmark not defined 2.1.3 Tình hình hoạt động kinh doanh Error! Bookmark not defined 2.2 Thực trạng quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam Error! Bookmark not defined
2.2.1 Tình hình chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công Thương
Việt Nam Error! Bookmark not defined
2.2.2 Thực trạng quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP
Công Thương Việt Nam Error! Bookmark not defined 2.3 Đánh giá thực trạng quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam Error! Bookmark not defined 2.3.1 Kết quả đạt được Error! Bookmark not defined 2.3.2 Hạn chế Error! Bookmark not defined 2.3.3 Nguyên nhân của hạn chế Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ RỦI RO CHIẾT KHẤU CHỨNG TỪ XUẤT KHẨU TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM Error! Bookmark not defined 3.1 Định hướng chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam Error! Bookmark not defined 3.1.1 Định hướng hoạt động của Ngân hàng TMCP Công Thương Việt NamError! Bookmark not defined
3.1.2 Định hướng chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công
Thương Việt Nam Error! Bookmark not defined 3.2 Giải pháp tăng cường quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam Error! Bookmark not defined 3.2.1 Nhóm giải pháp trực tiếp Error! Bookmark not defined 3.2.2 Nhóm giải pháp bổ trợ Error! Bookmark not defined 3.3 Kiến nghị Error! Bookmark not defined
Trang 33.3.1 Kiến nghị đối với Chính phủ Error! Bookmark not defined 3.3.2 Kiến nghị đối với NHNN Error! Bookmark not defined 3.3.3 Kiến nghị đối với Hiệp hội Ngân hàng Việt NamError! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 4LỜI MỞ ĐẦU
Chiết khấu chứng từ xuất khẩu là hình thức tài trợ xuất khẩu đơn giản, tuy nhiên cũng tiềm ẩn nguy cơ rủi ro mất vốn cao cho ngân hàng Chính vì thế, quản lý rủi ro trở thành một nhu cầu tất yếu trong chiết khấu chứng từ xuất khẩu của các NHTM
Đối với Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank), quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu càng có ý nghĩa quan trọng do VietinBank đã từng phải hứng chịu những hậu quả nghiêm trọng do rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu xảy ra Tăng cường quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu trở thành một trong những mục tiêu trọng tâm trong tổng thể chiến lược phát triển hoạt động tài trợ thương mại của Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
Trong bối cảnh đó, tôi đã lựa chọn đề tài “Tăng cường quản lý rủi ro chiết khấu
chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu
luận văn thạc sỹ
Luận văn thạc sỹ bao gồm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề cơ bản về quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu
của Ngân hàng thương mại
Chương 2: Thực trạng quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng
TMCP Công Thương Việt Nam
Chương 3: Giải pháp tăng cường quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại
Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
Trang 5CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO CHIẾT KHẤU CHỨNG TỪ XUẤT KHẨU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG
MẠI 1.1 Rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân hàng thương mại
Chiết khấu chứng từ xuất khẩu là một hình thức cấp tín dụng trong đó NHTM, trên
cơ sở giá trị bộ chứng từ xuất khẩu xuất trình tới ngân hàng, thực hiện ứng trước một khoản tiền nhất định cho doanh nghiệp xuất khẩu trong một khoảng thời gian nhất định
Chiết khấu chứng từ xuất khẩu có thể thực hiện theo hình thức chiết khấu miễn truy đòi hoặc chiết khấu bảo lưu quyền truy đòi Chiết khấu chứng từ xuất khẩu đem lại nhiều lợi
ích cho cả doanh nghiệp xuất khẩu và Ngân hàng thực hiện chiết khấu
Rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân hàng thương mại là khả năng xảy ra tổn thất khi Ngân hàng thương mại thực hiện nghiệp vụ chiết khấu cho khách hàng trên
cơ sở bộ chứng từ xuất khẩu nhưng không thể thu hồi được khoản tiền chiết khấu đó đầy
đủ cả gốc và lãi khi đến hạn thu nợ chiết khấu
Rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu có thể xảy ra do các nguyên nhân chủ quan và khách quan Rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu xảy ra sẽ làm sụt giảm thu nhập và thất thoát vốn, gây ảnh hưởng xấu đến uy tín của Ngân hàng,
1.2 Quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân hàng thương mại
Quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu là quá trình tiếp cận rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu một cách khoa học và có hệ thống nhằm nhận dạng, phân tích, đo lường, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi mà loại rủi ro này có khả năng gây ra cho ngân hàng
Quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu phải đảm bảo được hai mục tiêu là: dự đoán được các nguy cơ rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu và tổn thất có thể xảy ra và đảm bảo sự dung hòa nhất định giữa mục tiêu an toàn và mục tiêu lợi nhuận
Quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu bao gồm các nội dung sau: nhận dạng rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu, đo lường rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu, kiểm soát và phòng ngừa rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu và xử lý tổn thất khi rủi ro chiết
Trang 6khấu chứng từ xuất khẩu xảy ra Ngân hàng thực hiện quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu thông qua các công cụ là: Chính sách chiết khấu chứng từ xuất khẩu và Quy trình chiết khấu chứng từ xuất khẩu
Hiện nay có hai mô hình quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu được áp dụng, đó là mô hình quản lý phân tán và mô hình quản lý tập trung
- Mô hình quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu phân tán: mô hình này chưa
có sự tách biết giữa ba chức năng quản lý rủi ro, kinh doanh và tác nghiệp, phù hợp với các NHTM quy mô nhỏ
- Mô hình quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tập trung: mô hình này có
sự tách biệt rõ rang giữa ba chức năng quản lý rủi ro, kinh doanh và tác nghiệp, phù hợp với các ngân hàng có quy mô lớn
Các chỉ tiêu đánh giá quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân hàng thương mại
- Nợ chiết khấu quá hạn và tỷ lệ nợ chiết khấu quá hạn
- Nợ chiết khấu khó đòi và tỷ lệ nợ chiết khấu khó đòi
- Tỷ lệ món chiết khấu không thanh toán đúng hạn
- Tỷ lệ nợ chiết khấu phải xử lý tổn thất bằng DPRR
- Tỷ lệ tổn thất chiết khấu
- Hệ số nợ chiết khấu
1.3 Các nhân tố ảnh hưởng tới quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của Ngân hàng thương mại
Nhóm nhân tố chủ quan
- Nội dung quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu
- Chiến lược kinh doanh và định hướng phát triển lâu dài của ngân hàng;
- Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý hoạt động tín dụng;
- Chất lượng nguồn nhân lực;
- Hệ thống thông tin quản lý và công nghệ ngân hàng;
- Công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ của ngân hàng;
- Khả năng tiếp cận với các nguồn thong tin bên ngoài
Trang 7 Nhóm nhân tố khách quan
- Khách hàng chiết khấu;
- Môi trường kinh tế vĩ mô trong và ngoài nước;
- Các quy định của pháp luật trong và ngoài nước;
- Tính sẵn có và chất lượng của thông tin
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO CHIẾT KHẤU CHỨNG TỪ XUẤT KHẨU TẠI NGÂN HÀNG TMCP
CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM
2.1 Tổng quan về Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank) được thành lập dưới tên gọi Ngân hàng chuyên doanh Công thương Việt Nam vào ngày 26 tháng 03 năm 1988 và
chính thức được đổi tên thành “Ngân hàng Công thương Việt Nam” vào ngày 14 tháng
11 năm 1990 Ngày 03/07/2009, Ngân hàng Nhà nước ký quyết định số 14/GP-NHNN thành lập và hoạt động Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam
Hoạt động kinh doanh của VietinBank (bao gồm hoạt động huy động vốn, sử dụng vốn và cung cấp các dịch vụ khác) có sự tăng trưởng tốt trong giai đoạn 2009 – 2010 Tuy nhiên, từ năm 2011 đến nay, do tác động của suy thoái kinh tế, hoạt động kinh doanh của VietinBank cũng suy giảm Lợi nhuận năm 2013 giảm 5,83% so với năm 2012, tỷ lệ ROA và ROE chỉ đạt 1,4% và 13,72% (giảm mạnh so với mức 1,7% và 19,9% năm 2012)
Trang 82.2 Thực trạng quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
2.2.1 Tình hình chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam thực hiện chiết khấu cho các bộ chứng
từ xuất khẩu thanh toán theo các phương thức L/C, nhờ thu (D/P và D/A) và chuyển tiền, trong đó phương thức thanh toán L/C chiếm tỷ trọng lớn nhất (khoảng từ 60 – 80%) Doanh số chiết khấu trong giai đoạn 2009 – 2013 đạt trung bình khoảng 344.89 triệu USD, doanh số năm 2010 đạt mức cao nhất là 499,28 triệu USD Hoạt động chiết khấu chứng từ xuất khẩu mang lại nhiều lợi ích cho Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam với nguồn thu từ lãi chiết khấu và phí dịch vụ Phí dịch vụ từ hoạt động chiết khấu đóng góp khoảng 2% - 4% trong tổng thu phí TTTM, trong khi lãi chiết khấu chiếm khoảng 0,1% tổng thu lãi hàng năm của VietinBank
2.2.2 Thực trạng quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
Nội dung quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công
Thương Việt Nam
Nhận dạng rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu
- Dấu hiệu năng lực tài chính của khách hàng suy giảm;
- Dấu hiệu rủi ro thanh toán từ phía nhập khẩu;
- Dấu hiệu rủi ro liên quan đến hàng hóa và thị trường nhập khẩu;
- Dấu hiệu nhận biết nguy cơ xảy ra gian lận, lừa đảo;
- Dấu hiệu rủi ro xuất phát từ nội bộ ngân hàng
Đo lường rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu
Hiện nay, VietinBank sử dụng kết hợp Mô hình lượng hóa rủi ro tín dụng dựa trên
yếu tố C và Mô hình chấm điểm tín dụng theo chỉ tiêu để đo lường mức độ rủi ro của một
khách hàng chiết khấu cũng như của giao dịch chiết khấu
Kiểm soát và phòng ngừa rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu
Trang 9- Kiểm soát và phòng ngừa rủi ro từ phía khách hàng xuất khẩu;
- Kiểm soát và phòng ngửa rủi ro từ phía bên nhập khẩu;
- Kiểm soát và phòng ngừa rủi ro liên quan đến hàng hóa và thị trường nhập khẩu;
- Kiểm soát và phòng ngừa rủi ro xảy ra gian lận, lừa đảo;
- Kiểm soát và phòng ngừa rủi ro xuất phát từ nội bộ ngân hàng
Xử lý tổn thất khi rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu xảy ra
- Trích lập quỹ dự phòng rủi ro;
- Mua bảo hiểm tín dụng xuất khẩu;
- Chia sẻ rủi ro
Công cụ quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công
Thương Việt Nam
- Chính sách chiết khấu chứng từ xuất khẩu: bao gồm các chính sách về khách hàng, giới hạn và tỷ lệ chiết khấu, lãi suất và phí suất chiết khấu, thời hạn chiết khấu, tài sản đảm bảo, xử lý nợ có vấn đề;
- Quy trình chiết khấu chứng từ xuất khẩu: Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam quy định chặt chẽ về quy trình xử lý nghiệp vụ chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại chi nhánh và tại Sở giao dịch Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
Mô hình quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công
Thương Việt Nam
Hiện tại, Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam đang áp dụng mô hình quản lý rủi ro chứng từ xuất khẩu tập trung bao gồm sự tập trung trong xử lý nghiệp vụ TTQT&TTTM (từ năm 2008) và tập trung về kiểm soát, phê duyệt và quản lý rủi ro tín dụng (từ cuối năm 2012) Mô hình quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tập trung đem lại nhiều lợi ích cho Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam, giúp giảm thiểu mức độ rủi ro và đảm bảo năng lực cạnh tranh lâu dài của ngân hàng trong hoạt động này
2.3 Đánh giá thực trạng quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
2.3.1 Kết quả đạt được
Trang 10Trong giai đoạn 2009 – 2013, Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam đã đạt được một số kết quả đáng kể trong quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu, thể hiện thông qua sự cải thiện khả năng thu hồi nợ chiết khấu cũng như giảm bớt tỷ lệ nợ phải xử
lý rủi ro từ hoạt động chiết khấu chứng từ xuất khẩu của ngân hàng
Đơn vị: %
Tỷ lệ nợ chiết khấu phải
2.3.2 Hạn chế
Quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu của VietinBank còn kém hiệu quả Tỷ lệ
nợ quá hạn, tỷ lệ nợ xấu, tỷ lệ món chiết khấu không thanh toán đúng hạn và tỷ lệ tổn thất chiết khấu có xu hướng tăng lên trong thời gian gần đây và không đạt mục tiêu do Ngân hang đặt ra
Đơn vị: %
Tỷ lệ món chiết khấu không
Tỷ lệ tổn thất chiết khấu 0,99 1,32 8,50 1,50 1,69
2.3.3 Nguyên nhân của hạn chế
Nguyên nhân chủ quan
- Nội dung quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu chưa hoàn thiện
- Các chính sách và quy định chiết khấu chứng từ xuất khẩu thiếu sự linh hoạt;
- Mô hình quản lý rủi ro chiết khấu chứng từ xuất khẩu còn tồn tại nhiều bất cập;