Luận văn ngành báo chí nâng cao chất lượng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự truyền hình địa phương​

LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập và triển khai thực hiện đề tài "Nâng cao chất lượng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự truyền hình địa phương", tác giả luận văn đã nhận đượ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-ooOoo -

PHAN TRƯỜNG SƠN

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG PHÓNG SỰ NGẮN

TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ

TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Vĩnh Long 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-ooOoo -

PHAN TRƯỜNG SƠN

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG PHÓNG SỰ NGẮN

TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ

TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Chuyên ngành Báo chí học định hướng ứng dụng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn "Nâng cao chất lượng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự truyền hình địa phương" là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của TS Trần Thị Tri Các số liệu và kết quả trong luận văn là do tôi khảo sát và chưa được công bố trong bất

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập và triển khai thực hiện đề tài "Nâng cao chất lượng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự truyền hình địa phương", tác giả luận văn đã nhận được sự giúp đỡ rất nhiều từ Viện Đào tạo

Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Đặc biệt, tác giả luận văn nhận được sự quan tâm, định hướng, chỉ bảo tận tình của TS Trần Thị Tri Cảm ơn sự quan tâm, động viên của cô đã giúp cho tác giả luận văn hoàn thành tốt công trình nghiên cứu của mình

Xin chân thành gửi lời cảm ơn đến lãnh đạo và Ban biên tập của Đài Phát thanh và Truyền hình TP Cần Thơ, Đài Phát thanh Truyền hình Cà Mau

và Đài Phát thanh Truyền hình Vĩnh Long đã giúp tôi có được tư liệu để khảo sát, làm cơ sở hoàn thành tốt luận văn

Qua quá trình nghiên cứu và thực hiện, luận văn cũng sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của Hội đồng chấm luận văn, của thầy cô và đồng nghiệp để luận văn hoàn thiện hơn

Tháng 9 năm 2020

Tác giả

Phan Trường Sơn

BẢNG PHỤ LỤC

Bảng phụ lục 1: PHIẾU PHỎNG VẤN SÂU 01 (PVS01 - Cán bộ lãnh đạo

THVL) Bảng phụ lục 2: PHIẾU PHỎNG VẤN SÂU 02 (PVS02 - Cán bộ lãnh đạo

dựng PSN của THVL) Bảng phụ lục 6a: PHIẾU XIN Ý KIẾN KHÁN GIẢ XEM TRUYỀN

HÌNH (THVL) Bảng phụ lục 6b: TỔNG HỢP Ý KIẾN KHÁN GIẢ (THVL)

Bảng phụ lục 7a: PHIẾU XIN Ý KIẾN KHÁN GIẢ XEM TRUYỀN

HÌNH (THTPCT) Bảng phụ lục 7b: TỔNG HỢP Ý KIẾN KHÁN GIẢ (THTPCT)

Bảng phụ lục 8a: PHIẾU XIN Ý KIẾN KHÁN GIẢ XEM TRUYỀN

HÌNH (CTV) Bảng phụ lục 8b: TỔNG HỢP Ý KIẾN KHÁN GIẢ (CTV)

Bảng phụ lục 9: TỈ LỆ PSN ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG CTTS 18g30

CỦA THTPCT, CTV VÀ THVL

MỤC LỤC

A LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến vấn đề 5

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 9

5 Phương pháp nghiên cứu 9

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 10

7 Kết cấu luận văn 10

B NỘI DUNG 11

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÓNG SỰ NGẮN 11

1.1 Một số khái niệm 11

1.1.1 Chương trình thời sự 11

1.1.2 Phóng sự truyền hình 14

1.1.3 Phóng sự ngắn 16

1.1.4 Chất lượng phóng sự ngắn 20

1.2 Vai trò của phóng sự ngắn 25

1.3 Đặc điểm, yêu cầu và điều kiện sản xuất phóng sự ngắn 26

1.3.1 Đặc điểm: 26

1.3.2 Yêu cầu: 35

1.3.3 Điều kiện sản xuất phóng sự ngắn 37

Tiểu kết Chương 1 40

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÓNG SỰ NGẮN TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN SÓNG TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƯƠNG 41

2.1 Sự phát triển của truyền hình ở ĐBSCL 41

2.1.1 Đặc điểm khu vực ĐBSCL 41

2.1.2 Tổng quan về truyền hình ĐBSCL 42

2.1.3 Một số thông tin về THTPCT, CTV, và THVL 44

2.2 Thực trạng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự 49

2.2.1 Thực trạng chất lượng nội dung 49

2.2.2 Hình thức thể hiện 64

2.2.3 Thực trạng điều kiện sản xuất phóng sự ngắn 70

2.3 Thành công và hạn chế 73

2.3.1 Thành công 73

2.3.2 Hạn chế 73

2.4 Nguyên nhân thành công và hạn chế 75

2.4.1 Nguyên nhân thành công 75

2.4.2 Nguyên nhân hạn chế 77

Tiểu kết chương 2 79

Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG PHÓNG SỰ NGẮN 81

3.1 Giải pháp về nhân sự 81

3.1.1 Thay đổi tư duy cán bộ quản lý nội dung thời sự 82

3.1.2 Đào tạo nghiệp vụ cho biên tập viên, phóng viên, kỹ thuật viên 82

3.2 Giải pháp về sản xuất nội dung 85

3.2.1 Nâng cao chất lượng đề tài 85

3.2.2 Khai thác những đặc điểm là thế mạnh của phóng sự ngắn 86

3.3 Giải pháp về kỹ thuật 87

3.3.1 Đầu tư trang thiết bị 87

3.3.2 Tăng hàm lượng hình ảnh đồ họa 88

3.4 Những vấn đề đặt ra từ việc sản xuất phóng sự ngắn 89

Tiểu kết chương 3 92

C KẾT LUẬN 94

TÀI LIỆU THAM KHẢO 97

A LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1 Lý do chọn đề tài

Phóng sự ngắn là thể loại có tầm quan trọng đặc biệt đối với nhiều loại hình báo chí, trong đó có truyền hình Nếu như tin tức cung cấp cho khán giả thông tin ngắn gọn những sự kiện vừa diễn ra, hoặc đang diễn ra thì phóng sự ngắn là những góc nhìn độc đáo mang đậm dấu ấn cá nhân, có thể làm đầy thêm những thông tin về sự vật, hiện tượng một cách đầy cảm xúc để chuyển tải tới công chúng

Trong những CTTS chính luận ở một số đài truyền hình, đặc biệt là ở Đài truyền hình Việt Nam, PSN giữ vị trí quan trọng, không chỉ cung cấp thông tin mà còn tạo nhịp điệu và điểm nhấn cho chương trình

Ngoài góc nhìn riêng mang yếu tố cá nhân, các đài truyền hình địa phương còn sử dụng PSN như là một thứ vũ khí để khai thác những đề tài mang tính đặc trưng riêng của địa phương, vùng miền để phục vụ công chúng Đây là thế mạnh vì các phóng viên có sự sâu sát với thực tế địa phương, hiểu

rõ được những vấn đề mà những đài ở vị trí xa khó tiếp cận, thấu hiểu Đầu tư cho PSN chính là sự đầu tư để nâng cao chất lượng của CTTS ở các đài truyền hình

Tuy nhiên, kết quả khảo sát tại một số đài truyền hình địa phương ở ĐBSCL cho thấy PSN chưa được quan tâm đầu tư đúng mức, cần được nâng cao về mặt chất lượng

Tại không ít đài truyền hình địa phương, đặc trưng và thế mạnh của PSN chưa được khai thác tốt Nhiều PSN được phát sóng, tuy được gọi là PSN nhưng thực tế chỉ là những tin có phát biểu, thông tin nối dài chứ chưa có những yếu tố như chi tiết đắt giá, lời bình, hình ảnh, cảm xúc với nhân vật, sự

kiện "Có nhiều đề tài phóng viên thực hiện, nói là PSN chứ chưa phải là

PSN mà chỉ là bài phản ảnh, ghi nhận, hoặc là tin có nhiều phát biểu mà thôi" [PVS01]

Thực trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, chẳng hạn như việc phải chạy theo dòng sự kiện để có đủ lượng tin, bài để phát sóng hàng ngày; sự thiếu đầu tư cho thể loại PSN, xem nhẹ giá trị thông tin trong PSN Phóng viên thường bị áp lực chạy theo chỉ tiêu, định mức nên cũng không mấy mặn

mà với thể loại PSN vốn cần được đầu tư công phu cả về hình ảnh, lời bình,

âm thanh, cảm xúc

Bên cạnh đó, yếu tố khách quan khiến công chúng giảm dần sự quan tâm đối với CTTS chính luận là sự phát triển mạnh của internet Nếu như trước đây, nhà đài phát chương trình gì, và trong khung giờ nào thì công chúng đợi đến khung giờ đó để xem Còn hiện tại, công chúng chủ động chọn kênh mình thích để theo dõi, thậm chí chọn giờ mình "rảnh" để xem Những CTTS chính luận, trong đó có thể loại quan trọng là PSN truyền hình không chỉ phải cạnh tranh với những chương trình giải trí của truyền hình, mà nó còn phải cạnh tranh khốc liệt với báo điện tử và MXH Hiện tại, về tốc độ đưa tin, tin tức truyền hình không thể cạnh tranh lại với báo mạng điện tử

Tuy vậy, PSN vẫn có vị trí đặc biệt trong các CTTS truyền hình, bởi dù các thể loại khác có nhanh, các yếu tố giải trí dù có hấp dẫn nhưng đặc trưng của thể loại PSN thì không thể loại nào, không loại hình báo chí nào có thể

thay thế được Nói như PGS TS Vũ Quang Hào :“Bên cạnh tin tức (tin ngắn) thì phóng sự ngắn thời sự và tiêu điểm là hai loại sản phẩm cần yếu nhất cho bản tin thời sự truyền hình” [40, tr.297] Ý kiến của PGS TS Vũ Quang Hào góp phần khẳng định vị trí quan trọng của PSN trong CTTS của các đài truyền hình địa phương

Vấn đề cấp thiết đặt ra hiện nay là nâng cao chất lượng của CTTS chính luận để có thể thu hút được khán giả quay trở lại với khung giờ quen thuộc

Nâng cao chất lượng PSN – thể loại chủ chốt của các CTTS đáp ứng được các

tiêu chí “nhanh, tin cậy và hấp dẫn” Đây là vấn đề mà luận văn “Nâng cao chất lượng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự truyền hình địa phương” muốn hướng đến

Kết quả nghiên cứu sẽ có ý nghĩa lý luận và thực tiễn, trên cơ sở đó nhìn

ra đâu là điểm mạnh, đâu là những bất cập của PSN để qua đó đề xuất giải pháp nhằm khắc phục những hạn chế, đưa PSN trở lại vị trí quan trọng và thu hút sự quan tâm của khán giả

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến vấn đề

Truyền hình là phát minh tuyệt vời của nhân loại ở thế kỷ 20 Nó làm

"thay đổi căn bản tư duy và phương thức sống của con người, thậm chí làm thay đổi cả thế giới" [7, tr.221] Chính vì những giá trị hấp dẫn mà truyền

hình mang lại, cùng những ảnh hưởng của nó đến đời sống xã hội nên đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về lĩnh vực này Nhiều chuyên gia đã đi vào nghiên cứu truyền hình, từ tổng thể tới chi tiết, từ thể loại được sử dụng tới phương thức sản xuất, giá trị nội dung, ảnh hưởng đến công chúng… Những công trình nghiên cứu đã góp phần không nhỏ vào việc phát triển của ngành truyền hình nói chung

Trong cuốn "Phóng sự truyền hình" [4], tác giả đã khái quát trọn vẹn thể

loại phóng sự truyền hình từ khi nó bắt đầu hình thành và qua những thay đổi của thời gian, phóng sự truyền hình được điều chỉnh, nhìn nhận cụ thể như thế nào Trong cuốn sách, tác giả phân tích chi tiết những yếu tố góp phần làm nên một phóng sự truyền hình chất lượng, như hình ảnh, âm thanh, sự kết hợp giữa hình ảnh và âm thanh, lời bình, thể hiện của phóng viên dẫn hiện trường, hay cả khâu xử lý hậu kỳ cũng được nói đến Đây là công trình tham khảo cơ bản nhất đối với bất cứ nhà báo nào muốn tìm hiểu về phóng sự truyền hình, trong đó có PSN

Nghiên cứu về phóng sự truyền hình, không thể không kể đến cuốn

"Giáo trình báo chí truyền hình" của tác giả Dương Xuân Sơn [30] Trong

cuốn sách, tác giả đã khái quát những thể loại tác phẩm được sử dụng trong truyền hình, phân tích quá trình sản xuất chương trình, công tác chuẩn bị từ nội dung tới kịch bản Riêng thể loại phóng sự, tác giả dành trọn một chương

để phân tích về đặc trưng, vai trò, quy trình sản xuất…đặc biệt là hướng dẫn

sự phân biệt giữa phóng sự truyền hình với thể loại tương đồng trên các loại hình báo chí khác Cũng trong giáo trình này, tác giả khẳng định giá trị về tính thời sự, độ tin cậy thông tin cũng như sức ảnh hưởng của phóng sự truyền hình đối với khán giả

Ở cuốn “Báo chí truyền thông: những vấn đề trọng yếu – tập 1” [40], của

nhiều tác giả, đã đề cập đến nhiều vấn đề mang tính cấp thiết của lĩnh vực báo chí truyền thông, trong đó có truyền hình hiện đại Trong cuốn sách này, chúng

tôi đặc biệt chú ý đến bài viết của PGS TS Vũ Quang Hào với tiêu đề “Sức ảnh hưởng của bản tin thời sự đài truyền hình địa phương” Trong bài viết, tác giả

khẳng định giá trị của PSN thời sự là sản phẩm cần yếu cho bản tin thời sự truyền hình địa phương Qua đó cũng cho thấy, nghiên cứu về thể loại PSN để làm rõ những điểm mạnh, những tồn tại của thể loại này trong điều kiện hiện nay, đề suất giải pháp khả thi nâng cao chất lượng PSN là cấp thiết

Bên cạnh những cuốn sách nghiên cứu chuyên sâu về thể loại phóng sự

truyền hình, thì những cuốn như "Báo chí và truyền thông đa phương tiện" [8]; "Nghĩ đột phá cho format báo chí" [9]; "Nhà báo hiện đại” [24]; "Phóng sự: Tính chuyên nghiệp và đạo đức" [29]; “Truyền hình hiện đại: những lát cắt 2015-2016”[39]…đã khái quát một cách toàn diện những góc nhìn về

truyền hình hiện đại nói riêng và báo chí nói chung

Bên cạnh những cuốn sách nghiên cứu về truyền hình, phóng sự truyền hình trên, những công trình khoa học là luận văn thạc sĩ báo chí của những

học viên cũng là cơ sở để chúng tôi làm căn cứ nghiên cứu sâu hơn về thể loại PSN truyền hình

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thùy Liên: “Chương trình thời sự của Đài truyền hình địa phương trong bối cảnh cạnh tranh thông tin”[44] cơ

bản khái quát những khó khăn của đài truyền hình địa phương trong bối cảnh phải cạnh tranh thông tin, đặc biệt là cạnh tranh với các đài lớn như Đài Truyền hình Việt Nam, hay Truyền hình thông tấn Tuy luận văn nghiên cứu

cả CTTS, nhưng cũng có thể tìm thấy những giá trị cốt lõi mà tác giả Nguyễn Thùy Liên nêu lên khi nói về PSN ở những đài truyền hình địa phương

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nhâm Sĩ Thành: “Nâng cao chất lượng chương trình thời sự của Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh" [45], đã

đề cập một số vấn đề lý luận về CTTS và những đặc thù cơ bản khi làm tin thời sự ở Đài Truyền hình Tp.HCM Luận văn cũng nêu lên một số khuyến nghị nhằm thực hiện tốt hơn nữa CTTS của Đài Truyền hình Tp.HCM trong môi trường hội nhập Đây cũng là cơ sở để áp dụng vào việc nâng cao chất lượng PSN, CTTS của đài truyền hình địa phương khu vực ĐBSCL

“Nghiên cứu phóng sự trong bản tin thời sự truyền hình”[42] là công

trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Kim Chi, có lẽ là công trình đề cập đầy đủ nhất những vấn đề từ khâu duyệt đề tài, lên kế hoạch thu thập thông tin đến hoàn chỉnh phóng sự, hậu kỳ, phát sóng một phóng sự trong chương trình thời sự của Đài Truyền hình Việt Nam Luận văn cũng đi sâu vào luận giải những giá trị của phóng sự làm nên hồn cốt ở mỗi CTTS; nêu ra những mặt mạnh, những mặt còn hạn chế cũng như giải pháp để nâng cao chất lượng phóng sự trong chương trình truyền hình hiện nay

Những cuốn sách, luận văn trên là tài liệu tham khảo tốt cho việc nghiên cứu về nâng cao chất lượng phóng sự ngắn trong các CTTS ở đài truyền hình địa phương Ở đó, những khía cạnh rất cần thiết như nội dung, phương thức tổ

chức sản xuất, giá trị thông tin trong PSN đã ít nhiều được đề cập Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện về vấn đề làm sao

để nâng cao chất lượng phóng sự ngắn ở các đài truyền hình khu vực ĐBSCL

Do đó, bằng công trình nghiên cứu này, chúng tôi mong muốn cung cấp một tài liệu tham khảo căn bản và cập nhật để lãnh đạo các đài truyền hình địa phương khu vực ĐBSCL nói riêng, các đài truyền hình địa phương trong nước nói chung nhận thấy tính cấp thiết và có cơ sở lý luận cũng như thực tiễn trong việc thay đổi, nâng cao chất lượng PSN, nhằm phục vụ công chúng được tốt hơn

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề lý luận liên quan đến đề tài, luận văn sẽ thực hiện khảo sát chất lượng PSN của các Đài Phát thanh Truyền hình thành phố Cần Thơ (THTPCT), Đài Phát thanh Truyền hình Cà Mau (CTV)

và Đài Phát thanh Truyền hình Vĩnh Long (THVL), qua đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng PSN trong các CTTS chính luận ở các đài truyền hình trong khu vực ĐBSCL

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu, chúng tôi đặt ra nhiệm vụ như sau:

- Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về PSN nói chung, vai trò quan trọng của PSN trong CTTS đối với các đài truyền hình; xu hướng phát triển của thể loại này trong môi trường số hiện nay

- Phân tích thực trạng chất lượng PSN ở 3 đài truyền hình mà luận văn khảo sát, trên các bình diện như cách thức chọn đề tài, cách biên tập nội dung,

xử lý hình ảnh, âm thanh; cảm xúc của phóng viên khi thực hiện PSN; kỹ thuật đọc off của phát thanh viên; xu hướng sử dụng đồ họa để chuyển tải nội dung PSN

- Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng PSN, đặc biệt là làm sao để có thể thu hút khán giả trong môi trường cạnh tranh như hiện nay Các giải pháp vừa giúp truyền hình sống chung với công nghệ, vận dụng những thế mạnh của công nghệ để phát huy lợi thế, vừa giúp tận dụng triệt để nội lực mình có,

để khẳng định ưu thế của CTTS nói chung và PSN nói riêng

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là PSN được sử dụng trong các CTTS chính luận của các đài truyền hình khu vực ĐBSCL

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu là khảo sát PSN được sử dụng

trong chương trình thời sự, khung 18g30 tới 19g , ở 3 đài truyền hình tại

ĐBSCL gồm THTPCT, CTV và THVL Thời gian khảo sát được thực hiện trong 6 tháng, từ tháng 07/2019 đến tháng12/2019

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả luận văn sử dụng phối hợp các phương pháp sau để giải quyết vấn đề:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp: nhằm hệ thống lại các công trình nghiên cứu trước đó, tạo cơ sở lý luận để triển khai nghiên cứu đề tài

- Phương pháp phân tích sản phẩm truyền thông: nhằm đánh giá nội dụng, phương thức sản xuất, tính hấp dẫn của những PSN trong các CTTS của THTPCT, CTV và THVL Hoạt động phân tích được thực hiện trên cả hai phương diện nội dung và hình thức

- Phương pháp phỏng vấn sâu: là phương pháp định tính, nhằm tham khảo ý kiến của người quản lý và những người trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất CTTS, PSN gồm lãnh đạo phòng thời sự, biên tập viên, phóng viên, kỹ thuật viên,…nhằm đánh giá mặt mạnh, mặt yếu của PSN truyền hình

- Phương pháp điều tra xã hội học: 300 phiếu điều tra được thực hiện ở 3 địa phương thuộc khu vực ĐBSCL Mỗi phiếu thiết kế từ 10 – 15 câu hỏi Đối tượng khảo sát ở các giới tính và lứa tuổi khác nhau Vì sự đa dạng ở đối tượng khảo sát thuộc nhiều lứa tuổi, giới tính và nghề nghiệp nên họ có thể đại diện cho các đối tượng công chúng khác nhau để đánh giá về PSN mà họ được xem trên truyền hình Kết quả khảo sát do đó sẽ cho cơ sở khoa học, khách quan, phục vụ hiệu quả cho nhiệm vụ nghiên cứu đề tài Để phân tích kết quả khảo sát, tác giả sử dụng phương pháp tổng hợp và thống kê số liệu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Ý nghĩa về lý luận: Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung thêm lý luận

về các CTTS truyền hình, trong đó nhấn mạnh vai trò, thế mạnh của thể loại PSN, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt thông tin như hiện nay

Ý nghĩa về thực tiễn: Luận văn là tài liệu tham khảo đối với các đài truyền hình địa phương khu vực ĐBSCL nói riêng, và các đài truyền hình địa phương cả nước nói chung để nâng cao chất lượng các CTTS chính luận cũng như khả năng mở rộng sản xuất chương trình tin tức truyền hình trong bối cảnh bùng nổ thông tin

Luận văn còn là tài liệu tham khảo hữu ích đối với sinh viên, học viên và trong các cơ sở đào tạo báo chí truyền thông tại Việt Nam

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, tài liệu tham khảo, luận văn gồm

3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến phóng sự ngắn Chương 2: Thực trạng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự trên sóng truyền hình địa phương

Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng phóng sự ngắn

B NỘI DUNG

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÓNG

SỰ NGẮN 1.1 Một số khái niệm

1.1.1 Chương trình thời sự

Truyền hình giữ vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống xã hội, không chỉ giúp người dân giải trí lành mạnh, truyền hình với những chương trình tin tức chính luận còn là kênh thông tin hữu hiệu giúp người dân cập nhật thông tin thời sự hàng ngày Họ thích thú khi nắm bắt được những diễn biến của không gian rộng hơn, toàn cảnh hơn Các mặt của đời sống như chính trị, an ninh quốc phòng, kinh tế, văn hóa, giải trí đều được thông tin rộng rãi qua những CTTS Dần dà, khi công nghệ phát triển, tốc độ cập nhật thông tin nhanh hơn và nhu cầu của người xem cũng nhiều hơn nên các đài truyền hình

đã phát triển nhiều CTTS trong ngày Điều này giúp cho công chúng có thể nắm bắt kịp thời dòng chảy thời sự một cách liên tục

CTTS vì thế mà có một vị trí rất quan trọng trong đời sống cộng đồng Công nghệ phát triển giúp phương thức truyền tin cũng thay đổi Công chúng tiếp cận thông tin không chỉ qua truyền hình truyền thống, mà còn truyền hình số, truyền hình cáp, truyền hình internet, truyền hình qua điện thoại Trước sự cạnh tranh của nhiều loại hình báo chí khác, truyền hình cũng dần thay đổi để phục vụ công chúng tốt hơn CTTS ở các đài luôn được đầu

tư, nâng cao chất lượng để đáp ứng kịp thời thị hiếu của công chúng Thông tin được cập nhật trong những CTTS được bổ sung rất nhiều những dạng tin tức liên quan đến đời sống người dân, gần gũi và mang hơi thở cộng đồng Sự thay đổi trong tư duy quản lý của lãnh đạo nhà đài đã góp phần mang lại diện mạo hấp dẫn của những CTTS

Trong cuốn "Các loại hình báo chí truyền thông", [31] PGS TS Dương

Xuân Sơn nhận định, thời sự là chương trình quan trọng nhất của một đài truyền hình với tư cách là cơ quan báo chí Nó hàm chứa những đặc điểm nổi bật:

- Thông tin thời sự được cập nhật liên tục: cung cấp cho người xem những tin tức mới nhất về sự kiện đang diễn ra, có khả năng đưa tin nhanh nhất bằng truyền hình trực tiếp Các bản tin được sản xuất liên tục theo chu kỳ thời gian có thể là 1 tiếng, 2 tiếng, 6 tiếng, 12 tiếng

- Đảm bảo cơ cấu thông tin trên các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội, thể thao đáp ứng được nhu cầu thông tin của nhiều đối tượng khán giả

- Đảm bảo thông tin các vùng miền: Mỗi đài truyền hình đều xác định đối tượng khán giả trong một không gian địa lý, việc xây dựng kết cấu bản tin, và đưa tin tức đều khắp ở các khu vực là cần thiết, nó đảm bảo sự công bằng trong tiếp cận tin tức của công chúng [31, tr.186]

Yếu tố quan trọng, cốt lõi làm nên giá trị của CTTS là thông tin Đối với báo chí, thông tin là một phần quan trọng của tri thức, tư tưởng, được nhà báo ghi nhận từ thực tế sự kiện, sự việc có chọn lọc sau đó xử lý và đưa đến cho công chúng những giá trị thiết yếu nhất nhằm nâng cao nhận thức, hiểu biết hoặc thay đổi hành vi Có thể khẳng định, thông tin là cơ sở quan trọng nhất của quá trình truyền thông quyết định sự thành công của CTTS

Trong CTTS, thông tin được thể hiện qua nhiều thể loại khác nhau như tin tức, phóng sự, phỏng vấn Tuy nhiên có thể nói rằng tin tức truyền hình

và phóng sự truyền hình là hai thể loại quan trọng nhất của CTTS

"Tin truyền hình là thể loại tin quan trọng giúp thông tin liên tục những

sự kiện, vấn đề mang tính thời sự trong mỗi bản tin truyền hình Mục tiêu của tin là phát hiện sự kiện với vấn đề mới, đưa tin nhanh" [31]

Trong CTTS, tin tức thường được sắp xếp ở phần đầu của bản tin và có

sự đan xen giữa những tin thời sự với PSN Tuy nhiên, nhiều đài có sự linh

hoạt để làm phong phú hoặc làm hấp dẫn hơn CTTS của đài mình Bên cạnh

đó, bao giờ người ta cũng chọn những tin mới cập nhật nhất, nóng nhất được nhiều người quan tâm đặt lên đầu bản tin Mỗi tin thường có thời lượng từ 40 giây đến 01 phút Tuy nhiên trong một số trường hợp, tin có thể được làm dài thêm để bổ sung thông tin kịp thời đến khán giả Nhiều trường hợp phóng viên sử dụng cả phát biểu của người có liên quan đưa vào tin Theo truyền thống, những ý kiến người dân, lãnh đạo hay chuyên gia thường được phóng viên ghi nhận lại viết thành lời thì hiện tại, do công nghệ phát triển, quá trình

xử lý hậu kỳ khá đơn giản nên tin có phát biểu được sử dụng nhiều Tin dạng này có giá trị thông tin cao, thuyết phục được công chúng quan tâm hơn bởi tính thực tế, khách quan của nó

Trong một CTTS, ban biên tập sắp xếp xen kẽ giữa tin với phóng sự và những vấn đề khác nhau được phân bố theo từng cụm khác nhau để khán giả tiện theo dõi và cũng để làm phong phú bản tin

PSN phản ánh những sự kiện có vấn đề xảy ra trong quá trình phát sinh

và phát triển để khám phá ra bản chất của sự việc mà khán giả quan tâm Tùy theo góc nhìn của mỗi đài, của nhà báo mà PSN được ghi nhận ở khía cạnh nào của vấn đề, sự kiện Có nhiều cách để thực hiện một PSN thành công, nhưng những yếu tố quan trọng giúp làm nên một PSN tạo được hiệu ứng trong xã hội, trong cộng đồng là đề tài hay, câu chuyện được kể như thế nào, cảm xúc, thông tin có sức ảnh hưởng tới nhiều người

Không có được lợi thế như báo mạng điện tử về khả năng đưa tin nhanh

và trực tiếp, nhưng nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, những sự kiện vừa diễn ra thì nhà đài cũng có thể chuyển tải thông tin nhanh nhất có thể đến khán giả Chính vì thế mà những dạng như ghi nhận thực tế được sử dụng thường xuyên Đây là một dạng tin nối dài, có nội dung cập nhật sự kiện sẽ diễn ra hoặc vừa diễn ra, có ghi nhận ý kiến phát biểu thực tế tại hiện trường khi mà

không khí sự kiện còn đang rất nóng Thời lượng dành cho dạng tin này cũng dài hơn, đôi khi kéo dài tới 3 phút do sự kiện có nhiều nội dung quan trọng, phong phú Do đó, dù không trực tiếp tham gia sự kiện, nhưng khán giả hay công chúng ở xa nơi tổ chức sự kiện cũng có thể cảm nhận được hơi nóng của

sự kiện thông qua CTTS truyền hình

Phỏng vấn là thể loại thường được sử dụng trong các loại hình báo chí, nó

là thể loại thuộc nhóm thông tấn Đối với những vấn đề nóng xảy ra như dịch viêm phổi cấp do virut corona chẳng hạn, thì phỏng vấn lãnh đạo Bộ Y tế, hoặc lãnh đạo Sở y tế địa phương về giải pháp phòng chống, hạn chế lây nhiễm, hay phỏng vẫn lãnh đạo Sở Thông tin và Truyền thông trong vấn đề xử lý tin giả, người đưa tin sai sự thật liên quan đến Sars-CoV-2 cũng được nhiều đài truyền hình thực hiện Đây là thể loại có thế mạnh vì tính khách quan, thông tin được nói trực tiếp từ chính người có chức vụ, nó làm cho công chúng dễ dàng tin tưởng, cho nên giá trị tuyên truyền của thể loại này rất hiệu quả

CTTS truyền hình là sự phản ảnh gần như đầy đủ mọi mặt của đời sống

từ chính trị xã hội, kinh tế, văn hóa đến giải trí; đó là các vấn đề, sự kiện, tình huống, hoàn cảnh đang diễn ra trong thực tế, trong nước hay quốc tế

Với những phân tích nêu trên, chúng tôi tạm định nghĩa "CTTS là sự liên kết, sắp xếp, bố trí hợp lý các tin bài trong một thời gian nhất định đáp ứng yêu cầu truyền thông của đài truyền hình cũng như nhu cầu và sự quan tâm của công chúng; hình thức là có mở đầu bằng lời giới thiệu, nhạc hiệu, và kết thúc bằng lời chào của người dẫn chương trình"

1.1.2 Phóng sự truyền hình

Phóng sự truyền hình là thể loại báo chí quan trọng trên truyền hình, nó cung cấp cho khán giả những thông tin mà thể loại tin không chuyển tải hết được Ngoài ra, nó còn gửi đến công chúng một góc nhìn riêng, mang dấu ấn

tác giả về một vấn đề, với sự thể hiện của nhà báo ít nhiều cảm xúc làm cho phóng sự không cứng nhắc mà trở nên mềm mại, giàu hơi thở cuộc sống Cùng với sự phát triển của truyền hình, phóng sự truyền hình cũng dần

có sự thay đổi để phù hợp với thị hiếu công chúng

Trên thế giới, có khá nhiều quan điểm khác nhau về phóng sự Trong

cuốn "Phóng sự truyền hình" của Brigitte Besse Didier Desormeaux đã đưa ra nhận định : "một phóng sự tốt là truyền đạt thông tin bằng hình ảnh và âm thanh với sự hài hòa cân đối giữa chúng" [4, tr.56] Theo quan niệm này thì

âm thanh và hình ảnh là hai yếu tố quan trọng nhất làm nên một phóng sự truyền hình hay

Một quan điểm khác, nhóm tác giả A.La.Iuropxki, G.V Cudonhetxop,

X.L Xvich trong cuốn "Báo chí truyền hình" (tập 1) cho rằng : "phóng sự là thể loại báo chí thông tin nhanh chóng trên báo chí, đài phát thanh, truyền hình về một sự kiện nào đó mà phóng viên đã chứng kiến, can dự vào" [16]

Quan điểm này cho rằng cái cốt yếu làm nên giá trị của phóng sự ở chỗ thông tin nhanh về sự kiện và sự hiện diện, chứng kiến của phóng viên, của tác giả phóng sự ở sự kiện đó

Đối với giới nghiên cứu báo chí trong nước, nhà báo Huỳnh Dũng Nhân

- người có nhiều thành công trên lĩnh vực viết phóng sự, trong cuốn "Để viết phóng sự thành công" đã đưa ra nhận định "phóng sự là một thể tài báo chí phản ảnh những vấn đề có tính thời sự có ý nghĩa chính trị xã hội được bạn đọc quan tâm Phóng sự có thể viết bằng các bút pháp mang tính văn học Trong phóng sự có nhân vật và có cái tôi trần thuật Phóng sự giúp bạn hiểu sâu hơn, rõ hơn sự việc và chia sẻ được với tác giả những vấn đề được đặt ra trong tác phẩm" [25] Dù là nhà báo chuyên viết phóng sự cho báo in, khái

niệm này được đưa ra cũng đứng trên phương diện của báo in, nhưng chúng tôi nhận thấy khái niệm này có một số nhận định có giá trị đối với phóng sự

truyền hình, như : "phản ảnh những vấn đề có tính thời sự có ý nghĩa chính trị

xã hội", "trong phóng sự có nhân vật và có cái tôi trần thuật.", "phóng sự giúp bạn hiểu sâu hơn, rõ hơn sự việc"

PGS TS Dương Xuân Sơn trong cuốn "Giáo trình báo chí truyền hình" cho rằng: "Phóng sự truyền hình phản ảnh các sự kiện, con người, tình huống, hoàn cảnh điển hình trong quá trình phát sinh, phát triển, đồng thời thẩm định hiện thực đó qua cái tôi trần thuật vừa tỉnh táo lý trí, vừa cảm xúc"

[30] Với quan điểm này, tác giả cuốn sách đã chỉ ra những yếu tố làm nên một phóng sự, đó là phản ảnh những vấn đề, sự kiện trong cuộc sống nhưng phải "điển hình", và qua lăng kính của nhà báo trên nhiều cơ sở, trong đó có

"cảm xúc"

Qua những nhận định của các tác giả quốc tế và trong nước đã nêu ở trên, cũng như qua nghiên cứu nhiều công trình về phóng sự, hoạt động nghiệp vụ báo chí tác giả đưa ra cách hiểu cơ bản, chung nhất về phóng sự truyền hình như sau:

"Phóng sự truyền hình là thể loại đặc trưng của truyền hình, chuyển tải những thông tin từ các sự kiện nóng đã hoặc đang diễn ra đến với công chúng bằng phương tiện là sóng truyền hình Trong đó, âm thanh, hình ảnh là hai yếu tố quan trọng nhất được sắp xếp theo trình tự logic khoa học, làm nổi bật thái độ, chính kiến, quan điểm, cảm xúc của phóng viên Tất cả nhằm mục tiêu chuyển tải thông điệp một cách hiệu quả nhất đến khán giả."

1.1.3 Phóng sự ngắn

PSN là thế mạnh của truyền hình, nó có tính cơ động và hiệu quả tích cực trong việc truyền đi thông tin sự kiện và định hướng công chúng Điều này một lần nữa được khẳng định qua ý kiến của PGS TS Vũ Quang Hào

trong cuốn "Báo chí truyền thông những vấn đề trọng yếu" : “Bên cạnh tin

tức (tin ngắn) thì phóng sự ngắn thời sự và tiêu điểm là hai loại sản phẩm cần yếu nhất cho bản tin thời sự truyền hình” [40, tr.297]

Tuy nhiên hiện nay, trong giới truyền hình cũng chưa có sự thống nhất

về tên gọi của thể loại này Ví dụ những phóng sự phát trong CTTS hàng ngày của VTV và một số đài địa phương được gọi với nhiều cái tên khác nhau, như phóng sự thời sự, PSN Ở đây chúng tôi tạm hiểu, gọi phóng sự thời sự là dựa vào yếu tố tính thời sự cập nhật của phóng sự, còn gọi PSN là căn cứ vào yếu tố thời lượng (có hạn) của thể loại này trong CTTS hàng ngày Gọi PSN cũng có thể hiểu là để so sánh với thể loại phóng sự truyền thống vốn có thời lượng khá dài

Trong cuốn "Phóng sự truyền hình", tác giả Brigitte Besse Didier Desormeaux biện giải rằng : "cách đây vài năm, phóng sự được tiêu chuẩn hóa xung quanh 1 phút rưỡi, đến nỗi thuật ngữ "một ba mươi" đã trở thành đồng nghĩa với "phóng sự thời sự" [4, tr.60] Cũng theo Brigitte Besse Didier

Desormeaux, sở dĩ có hiện tượng này là vì có những nghiên cứu về phía

người tiếp nhận chỉ ra rằng "sau 50 giây, khán giả truyền hình không còn chú

ý nữa" [4, tr.60] Tuy nhiên, nghiên cứu này xem ra chưa thật hợp lý bởi lẽ

nếu khán giả chán xem nhanh như vậy thì những thể loại như ký sự, phim tài liệu hay những game shows sẽ khó mà kéo khán giả ngồi hàng giờ trước màn

hình tivi Do đó, định mức "một ba mươi" xem ra không phải là lý do để định

cho thời lượng của một PSN (tạm gọi) được thực hiện để phát trong những

CTTS chính luận Theo quan sát của tác giả, thời lượng "một ba mươi" hiện

nay không phải không còn phù hợp, tuy nhiên nhiều đài truyền hình đã nâng thời lượng này lên một chút để chuyển tải đầy đủ thông điệp cần thiết đến

khán giả "Trong các chương trình của Đài truyền hình hiện nay, các phóng

sự thời sự thường chỉ có dung lượng khoảng từ 2 đến 3 phút phát sóng" [6,

tr.64]

Nhà báo Vũ Quang trong bài viết "Để một phóng sự truyền hình ngắn hay" đăng trên tạp chí Người Làm báo số 427, tháng 9/2019 nhận định: "Hiện nay, phóng sự ngắn ở các đài truyền hình có độ dài dao động từ 2 đến 3 phút Thời lượng phóng sự ngắn sẽ chi phối cách làm phóng sự, khiến tiết tấu nhanh và thông tin, cảm xúc được chắt lọc kỹ càng hơn".1

Theo PGS TS Dương Xuân Sơn trong cuốn "Các loại hình báo chí truyền thông", phóng sự truyền hình là thể loại mà phóng viên bám theo dòng

thời sự để phản ảnh những điều nhìn thấy trong cuộc sống hiện thực Tính

thời sự thể hiện rõ trong những đề tài làm phóng sự truyền hình "Trong phóng sự truyền hình dấu ấn chủ quan của tác giả thể hiện rõ nét, đó là cái tôi vừa lôgic, lý trí giàu lý lẽ và ở một chừng mực nào đó và sử dụng sức mạnh của cảm xúc" [30, tr.171] Tác giả cũng khẳng định, trong nhiều trường

hợp, cảm xúc thẩm mỹ trở thành một động lực đưa tác phẩm đạt tới những phẩm chất khác lạ

Trong cuốn "Phóng sự báo chí lý thuyết, kỹ năng và kinh nghiệm", TS Nguyễn Quang Hòa đưa ra nhận định khá rõ ràng về thể loại PSN "PSN ra đời trong cuộc sống hiện đại, nhịp sống khẩn trương và thông tin cạnh tranh khốc liệt hiện nay" [13, tr.204]

Với quan điểm trên, tác giả Nguyễn Quang Hòa đã lý giải hoàn cảnh ra đời của thể loại PSN, tác giả cũng đưa ra những đặc điểm nhận dạng thể loại này:

Một là: PSN trước hết nó phải ngắn

Hai là: PSN có kết cấu thực dụng, giản đơn Tác giả lý giải, nếu ở phóng

sự dài, mâu thuẫn có thể được đẩy lên cao trào với việc "thắt nút" rồi "gỡ nút", thì ở PSN, mâu thuẫn được đề cập thẳng, trực tiếp luôn ở mức độ hiện tại Gỡ nút trong PSN (nếu có) là ở phần kết, nêu giải pháp kiến nghị, khắc phục

1

Tạp chí Người Làm báo số 427, tháng 9/2019

Ba là: Chi tiết trong PSN tuy ít nhưng tiêu biểu Do thời lượng có hạn,

kết cấu đơn giản nên chi tiết cũng ít và phải được lựa chọn thật kỹ Chi tiết phải "đắt" thì PSN mới có hiệu quả cao

Bốn là: Ngôn ngữ của PSN mang phong cách báo chí Nếu như ở thể

loại phóng sự, do kết cấu và thời lượng tương đối dài nên tác giả có thể sắp xếp chi tiết, nhấn nhá giọng điệu và lời bình để đạt được mục đích thông tin, bên cạnh đó còn mang yếu tố văn học; thì ở PSN, chi tiết, thời lượng, kết cấu đều rất ngắn gọn và trực diện cho nên ngôn ngữ phải gọn gàng, dễ hiểu, đơn nghĩa mang phong cách báo chí

Như vậy có thể nhận thấy rằng, tên gọi của thể loại này hiện vẫn chưa thống nhất Mỗi tác giả lại đưa ra khái niệm từ một góc nhìn riêng Có thể căn

cứ vào thời lượng như Brigitte Besse Didier Desormeaux; có thể là tính thời

sự như PGS TS Dương Xuân Sơn; có thể nhấn mạnh vào bối cảnh ra đời của thể loại này như TS Nguyễn Quang Hòa

Tên gọi của PSN còn được hiểu theo một góc nhìn khác, đó là từ khi thể loại này được chọn tham dự Liên hoan truyền hình toàn quốc Theo quy định của liên hoan, các PSN được khu biệt không quá 5 phút Điều này nhằm để phân biệt giữa PSN với thể loại phóng sự truyền thống vốn có thời lượng khá dài Hiện nay, khi công nghệ phát triển, truyền hình có sự cạnh tranh gay gắt với các loại hình báo chí khác, thể loại PSN cũng được các nhà đài sản xuất ngắn hơn 5 phút, chủ yếu là từ 2 đến 3 phút Tuy nhiên, yếu tố thời lượng chỉ

là một phần, bởi để PSN hấp dẫn khán giả cần nhiều yếu tố chứ không chỉ là thời lượng Thực tế qua khảo sát cho thấy, có nhiều phóng sự dài hơn 5 phút, nhưng cũng lấy được nước mắt người xem bởi đề tài hay và nghệ thuật kể chuyện của phóng viên

Từ việc phân tích những ý kiến, quan điểm khác nhau về phóng sự, chúng tôi nhận thấy tên gọi PSN phù hợp hơn trong bối cảnh hiện nay Và

cũng dựa trên những ý kiến, quan điểm về PSN trong CTTS, có thể nêu thành

một khái niệm như sau : PSN là một thể loại phản ảnh, giải thích, bình luận về một vấn đề có tính thời sự đang được dư luận quan tâm Thời lượng của PSN không cố định, khoảng từ 2 đến 3 phút hoặc dài hơn tùy đề tài, câu chuyện được kể; hình ảnh, âm thanh, lời bình là yếu tố chính làm nên giá trị, bên cạnh đó PSN cũng thể hiện quan điểm, lập trường và cả cảm xúc của tác giả

1.1.4 Chất lượng phóng sự ngắn

- Chất lƣợng sản phẩm báo chí

Báo chí là nghề nghiệp có tính đặc thù Sản phẩm của nghề báo là những tác phẩm có đặc trưng riêng, là thông tin được cấu thành và hoàn chỉnh dựa trên lao động của nhà báo và cơ quan báo chí

Sản phẩm báo chí là trung gian trong mối quan hệ giữa nhà báo và công chúng Sản phẩm báo chí khi được đến với công chúng mới chỉ dừng lại ở thông tin tiềm năng, vì thông tin đó có thể được công chúng tiếp nhận, nhưng chưa chắc đã làm thay đổi hành vi hay đạt được ý đồ của nhà báo Do đó, người làm báo phải làm sao để sản phẩm báo chí khi công chúng tiếp nhận thì thông tin sẽ chuyển hóa thành kiến thức của họ, tác động đến tâm tư, tình cảm

và hành vi của họ

Tiêu chí đánh giá tác phẩm báo chí chất lượng cao, được các cơ quan

quản lý nhà nước nghiên cứu quy định cụ thể, đó là: “Những tác phẩm mang lại hiệu quả thiết thực cho toàn xã hội hoặc một vùng miền, địa phương; có nhiều tìm tòi, phát hiện những vấn đề mới nảy sinh trong cuộc sống hàng ngày; có nội dung phù hợp, hấp dẫn; phù hợp với quan điểm chỉ đạo, tuyên truyền, đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước”2

2

Thông tư số 17/2007/ TTLT/BVHTT - BTC ngày 14/6/2007

Đối với truyền hình, sản phẩm báo chí có thể là một chương trình (ví dụ như CTTS), hoặc một sản phẩm riêng lẻ như một tin, hoặc một PSN Sản phẩm báo chí hay, có chất lượng sẽ được đánh giá bằng sự tiếp nhận của công chúng Điều này đối với truyền hình thời gian qua được đo đếm qua chỉ số khán giả, hay còn gọi là chỉ số rating

Tuy nhiên, Bộ Thông tin Truyền thông đã quy định là không được đăng quảng cáo trong những chương trình thời sự chính luận Vậy thì dựa vào đâu

để có thể đánh giá chất lượng của chương trình? Theo Thạc sĩ báo chí Huỳnh

Tấn Phát, Phó Giám đốc THVL, "một chương trình thời sự hấp dẫn được cấu thành bởi nhiều yếu tố, cả hình thức và nội dung, và nó được đánh giá qua phản hồi của khán giả cũng như sự theo dõi thường xuyên của khán giả đối với chương trình" 3

Chương trình truyền hình hay, được nhiều khán giả quan tâm theo dõi là niềm tự hào đối với nhà đài Một chương trình được tạo nên bởi tập hợp nhiều sản phẩm con Chẳng hạn như trong CTTS chính luận, các thể loại cấu thành chương trình này như tin, phóng sự, phỏng vấn, tường thuật, bình luận Mỗi một thể loại giữ một vai trò riêng trong việc cung cấp thông tin tới công chúng Thông tin được chọn lựa để phát sóng trong CTTS phải đảm bảo yếu

tố đầu tiên là tính thời sự, cùng với đó là những yêu cầu khắt khe khác

Điểm mạnh của CTTS chính luận là thông tin mang tính thời sự Lý luận báo chí truyền thông đã chỉ ra các tiêu chí đánh giá chất lượng thông tin, đó là tính độc đáo, tính đại chúng và đúng thời điểm

Tính độc đáo của thông tin, là cái mới mà công chúng chưa biết Tuy nhiên không phải tất cả những thông tin trong CTTS đều mới, nó có những thông tin cũ, được đưa vào chương trình với ý đồ bổ sung thêm thông tin có

liên quan để khán giả có cái nhìn toàn cảnh về sự kiện, vấn đề Điều này gọi

là làm mới thông tin cũ

Tính đại chúng là yêu cầu cần thiết bởi thông tin báo chí là một sản phẩm mà sản phẩm đó cần được công chúng "tiêu thụ" Do đó, ngôn ngữ sử dụng để truyền tải thông tin phải thật đơn giản, rõ nghĩa, mang phong cách báo chí để công chúng tiếp nhận một cách khách quan nhất, rõ ràng nhất, hạn chế hiểu nhầm

Hợp thời điểm là yêu cầu tối cần thiết đối với thông tin báo chí bởi những sản phẩm báo chí xuất hiện đúng lúc, đáp ứng được nhu cầu và sự quan tâm của công chúng trong thời điểm đó thì tác phẩm mới có hiệu quả cao, tạo được hiệu ứng lan tỏa Đặc biệt khi điều kiện công nghệ phát triển mạnh, vấn

đề cạnh tranh có phần khốc liệt giữa những cơ quan báo chí thì sự chọn lựa thời điểm thích hợp để phát sóng tin tức, hay phóng sự là điều kiện quan trọng hiện nay

- Chất lƣợng phóng sự ngắn

Trong khuôn khổ của luận văn, chúng tôi chỉ đề cập đến sản phẩm báo chí là PSN truyền hình, thể loại được đánh giá là cực kỳ quan trọng mà tất cả các đài truyền hình đều sử dụng

Theo "Giáo trình Báo chí truyền hình" của PGS TS Dương Xuân Sơn,

thì căn cứ vào đối tượng phản ảnh có thể chia phóng sự truyền hình ra thành nhiều loại:

- Phóng sự sự kiện

- Phóng sự vấn đề

- Phóng sự chân dung

- Phóng sự điều tra

Phóng sự sự kiện, là loại phóng sự được phát đi khi đang xảy ra hoặc nó

đã kết thúc hoàn toàn Loại phóng sự này phải hết sức nóng hổi, sinh động, đề cập những sự kiện được sự chú ý của nhiều người

Phóng sự vấn đề, đề cập đến những vấn đề, sự kiện có ý nghĩa quan trọng được xã hội quan tâm Những vấn đề về chủ trương đường lối của Đảng được thể hiện qua phóng sự giúp quần chúng hiểu rõ hơn, nâng cao nhận thức

và làm thay đổi hành vi Loại phóng sự này thường có nội dung phong phú, được thực hiện khi một hoặc một vài sự kiện có cùng tính chất đã kết thúc, nhưng dư luận xã hội đòi hỏi có một sự hiểu biết cặn kẽ, tỷ mỷ hơn Loại phóng sự này mang tính chính luận cao

Phóng sự chân dung, là loại phóng sự đi sâu vào khắc họa hình ảnh, chân dung con người với những tính cách, vị trí, vai trò khác nhau trong xã hội Loại phóng sự này rất phù hợp để ca ngợi những tấm gương điển hình, những nhân vật có hành động đẹp, xuất sắc, hay đơn giản phản ảnh đời sống thường nhật của những phận đời trong xã hội

Phóng sự điều tra, được thực hiện khi trong xã hội nảy sinh những vấn

đề, trong đó có những mâu thuẫn gay gắt hay những vấn đề đang còn nhiều tranh cãi Phóng sự được thực hiện nhằm lý giải, phân tích để đưa ra những phương pháp giải quyết mâu thuẫn đó theo quan điểm của cá nhân tác giả hoặc của cơ quan báo chí

Để đánh giá một PSN đạt hiệu quả cao dựa trên nhiều tiêu chí

Đề tài PSN phải hay: Đề tài là yếu tố then chốt làm nên giá trị của sản phẩm Có thể nói rằng, đề tài hay, có tính phát hiện đồng nghĩa với việc PSN

đã thành công 50% Chất liệu của PSN là đời sống, do đó đề tài phải được nhà báo tìm tòi từ cộng đồng, phản ảnh muôn mặt của đời sống dân sinh, nhưng phải có chọn lọc, có vấn đề thu hút được đông đảo công chúng quan tâm

Góc nhìn riêng: Ngoài những yếu tố cơ bản làm nên một PSN như hình ảnh, âm thanh, thì góc nhìn riêng của tác giả là điều quan trọng giúp PSN đạt hiệu quả cao Có thể những sự kiện mà nhà báo theo dõi mang tính cộng đồng, nhiều nhà báo của cơ quan báo chí khác cũng theo dõi sự kiện đó, nhưng với góc nhìn riêng của mình, tác giả PSN sẽ cho ra một sản phẩm

"không đụng hàng" với bất cứ ai Điều này cũng góp phần làm nên tính riêng, độc đáo của CTTS

Cảm xúc: Đây là điều không phải nhà báo nào cũng có được khi tiếp cận với sự kiện, sự việc, hoặc nếu có cũng không giống nhau Cảm xúc là chất xúc tác rất quan trọng tạo giá trị cho PSN Nó không chỉ khẳng định là nhà báo có mặt tại hiện trường, nó còn nói cho công chúng biết nhà báo có mặt ở hiện trường với một tâm thế, một tình cảm rất riêng dành cho sự kiện, cho nhân vật của phóng sự Điều này giúp PSN tạo được thiện cảm với công

chúng "Trong nhiều trường hợp, cảm xúc thẩm mỹ trở thành một động lực đưa tác phẩm đạt tới những phẩm chất khác" [30 - tr.171]

Kịch tính là vấn đề quan trọng đẩy câu chuyện đến cao trào Kịch tính trong PSN có thể được thể hiện qua hình ảnh tương phản, trái khoái, hay nội dung mâu thuẫn, xung đột Đẩy câu chuyện lên đến đỉnh điểm của sự xung đột, sau đó xử lý bằng một giải pháp hài hòa sẽ tạo cho PSN sức cuốn hút với người xem

Lối kể chuyện là nghệ thuật của mỗi phóng viên thực hiện PSN Có những câu chuyện, đề tài rất hay, nhưng nghệ thuật kể chuyển của phóng viên chưa đạt cũng vô tình làm cho PSN giảm chất lượng Ngược lại, với một số trường hợp, đề tài chỉ ở mức trung bình khá, nhưng qua nghệ thuật dẫn dắt câu chuyện, chọn lựa chi tiết, sắp xếp tình huống thì khi hoàn thành, PSN có chất lượng và tác động đến khán giả khi tiếp nhận

Một PSN có chất lượng khi đảm bảo được 2 yếu tố nội dung và hình thức: Nội dung là phóng sự có vấn đề, hướng về số đông và đấu tranh cho những giá trị tốt đẹp của lẽ phải Hình thức là phương pháp thể hiện, từ hình ảnh, âm thanh, chọn lựa chi tiết đến xử lý tình huống, nghệ thuật kể chuyện Gia vị quan trọng làm nên sự thành công là góc nhìn riêng và cảm xúc của nhà báo

PSN giúp công chúng nắm rõ hơn thông tin, sự kiện và có sự định hướng

từ ban biên tập "Phóng sự hình thành dựa trên nền tảng của tin tức thời sự, nếu như thông tin giống như thông báo ngắn gọn, thì phóng sự bắt đầu kể những câu chuyện làm sáng tỏ một vấn đề nào đó" [31, tr.207]

Các ý kiến trên đây của PGS TS Vũ Quang Hào và PGS TS Dương Xuân Sơn giúp khẳng định vị trí vô cùng quan trọng của PSN trong CTTS truyền hình Ông Trần Quốc Tuấn, Phó Trưởng phòng Thời sự Chuyên đề,

CTV cũng khẳng định: "Không thể có những chương trình thời sự hay nếu không có những phóng sự hay" 4

Qua nghiên cứu, tác giả nhận thấy, trong điều kiện internet phát triển như hiện nay, công chúng có nhiều lựa chọn để cập nhật tin tức Họ có thể xem trên các trang báo mạng, mạng xã hội Bên cạnh đó, do công nghệ thông tin phát triển nên những tin tức mang tầm quốc gia, khu vực, thậm chí là quốc

tế cũng rất dễ cập nhật, công chúng sẽ ít quan tâm tới những tin tức nhỏ lẻ ở địa phương (mà đa phần những CTTS của các đài địa phương đều có rất nhiều

tin dạng này) Và trong điều kiện đó, chỉ có PSN mới giúp CTTS giữ lại bản sắc riêng có của chương trình Người dân có thể không quan tâm đến những tin tức dạng hội họp, nhưng những vấn đề mang tính xã hội, ảnh hưởng trực tiếp tới cuộc sống của họ thì họ sẽ quan tâm

Ví dụ đối với người dân Cà Mau, họ sẽ rất quan tâm đến những vấn đề hạn mặn ảnh hưởng đến việc nuôi tôm, canh tác nông nghiệp hay xuất khẩu nông sản Đối với người dân Vĩnh Long, họ sẽ quan tâm đến những vấn đề như đầu ra của hạt lúa, vấn nạn khai thác cát làm sạt lở bờ sông, mất đất sản xuất Còn đối với người dân Thành phố Cần Thơ, điều họ quan tâm là thị trường giá cả, những sản phẩm có thể tác động đến thị trường, vì đa số người dân ở đây là cư dân đô thị v.v

Do đó, có thể nói, chương trình thời sự của các đài truyền hình không thể thiếu PSN, và chính PSN mới là thể loại giúp CTTS của đài truyền hình xây dựng được bản sắc riêng, điều mà những loại hình báo chí khác khó cạnh tranh được

1.3 Đặc điểm, yêu cầu và điều kiện sản xuất phóng sự ngắn

Ý kiến của nhiều nhà nghiên cứu cũng đồng tình với quan điểm này TS

Đức Dũng trong cuốn "Phóng sự báo chí hiện đại" nêu ý kiến: "Trong các

chương trình của Đài truyền hình hiện nay, các phóng sự thời sự thường chỉ

có dung lượng khoảng từ 2 đến 3 phút phát sóng" [6, tr.64]

5

Tạp chí Người Làm báo số 427, tháng 9/2019

Qua nghiên cứu, tác giả luận văn nhận thấy, thời lượng từ 2 đến 3 phút chiếm số lượng rất nhiều trong những CTTS chính luận ở các đài truyền hình hiện nay Những phóng sự ngắn hơn hoặc dài hơn khung thời lượng này cũng

có, nhưng thi thoảng mới xuất hiện và không tạo nên được một đặc điểm cho

Đề tài của PSN là những khía cạnh của đời sống dân sinh luôn được quan tâm, theo dõi sát sao Đó thường là những vấn đề nóng hổi, ảnh hưởng trực tiếp đến người dân Đương nhiên, để hài hòa về nội dung và cả cảm xúc cho người xem truyền hình, những vấn đề về kinh tế, văn hóa, xã hội được phóng viên tiếp cận ở những góc nhìn tích cực, thú vị về du lịch, gương người tốt, những cá nhân, tổ chức có những hành động tử tế cũng có sức lan tỏa mạnh khi đi qua lăng kính phóng sự ngắn truyền hình

+ Góc tiếp cận

PSN không giải thích toàn bộ sự việc, hay hiện tượng mà chỉ chọn một góc nhìn phù hợp, một khía cạnh nhỏ của vấn đề để khai thác sâu hơn PSN cũng không nhất thiết phải nêu lên hướng giải quyết cho vấn đề, mà đơn giản chỉ đặt ra vấn đề trong bối cảnh nhất định để mỗi khán giả sẽ tự tìm cho mình một giải pháp, một câu trả lời phù hợp

Dễ thấy nhất là trong đợt hạn mặn khốc liệt vừa qua ở ĐBSCL, nhiều đài truyền hình đã tham gia đưa tin, bài phản ánh cuộc sống của người dân gồng mình trong cơn hạn mặn Có đài thì chọn khía cạnh người dân chủ động ứng phó, những giải pháp, mô hình hay; có đài thì chọn góc độ "tiếp nước" từ nhà hảo tâm Bên cạnh đó, có đài khai thác khía cạnh hậu quả khi con người đối đãi không tốt với thiên nhiên; có đài thì nói chung chung do biến đổi khí hậu

mà ra v.v Tuy nhiên, góc tiếp cận tốt nhất, để khán giả có sự đồng cảm là góc tiếp cận vừa gần gũi với bà con, vừa đưa ra được sự lý giải thấu đáo, hợp tình, hợp lý

+ Nội dung lời bình

Lời bình trong PSN cần sự chắt lọc nghiêm khắc Không thể viết lời bình cho một PSN truyền hình bằng văn phong của một phóng sự trên báo in Theo

các nhà nghiên cứu, "lời bình là sự bổ sung cho những gì mà người xem nhìn thấy trên màn hình, giúp người xem tổng hợp, khái quát được ý nghĩa của sự kiện được phản ảnh " [4, tr.173] Khán giả truyền hình phải được thấy và nhìn, lắng nghe và nghe được, đồng thời cũng hiểu được "Lời bình không được làm cho câu chuyện thêm phức tạp Do đó nhà báo phải cung cấp thông tin "sẵn sàng tiêu thụ được" trong những gói đã chuẩn bị sẵn cho khán giả"

[4, tr.149]

đề, chuyển tải thái độ, tình cảm của phóng viên đến khán giả" [27, tr.36]

Tuy nhiên, đặc điểm của phóng sự ngắn là thời lượng phải rất ngắn, nên các chi tiết phải được chắt lọc, lựa chọn thật kỹ càng, không dư không thiếu Điều này còn lệ thuộc vào kỹ năng và trình độ của phóng viên quay phim và biên tập viên Chi tiết được lựa chọn càng hay, càng độc đáo, sẽ giúp cho phóng sự nâng cao chất lượng đáng kể

- Đặc điểm về phương pháp thể hiện:

Cũng như những thể loại báo chí khác, cần thiết nhất là nội dung, là thông điệp gửi đến công chúng Tuy nhiên, PSN truyền hình có những thế mạnh để nổi bật hơn trong số "anh em thể loại" báo chí nói chung, truyền hình nói riêng Đó là việc kết hợp giữa hình ảnh, âm thanh, chi tiết, sự xuất hiện của phóng viên ở hiện trường, kỹ xảo để hoàn chỉnh một thông điệp

+ Hình ảnh:

Hình ảnh là yếu tố đầu tiên khi nói đến việc thể hiện một phóng sự ngắn Nếu như ở phóng sự trên báo in, hình ảnh được bạn đọc tưởng tượng qua văn phong mô tả của nhà báo, thì trên phóng sự ngắn truyền hình, hình ảnh thay cho những ngôn ngữ mô tả đó Hình ảnh mang giá trị nội dung thông tin Hình ảnh càng chân thực bao nhiêu, thì sức thuyết phục càng cao bấy nhiêu

Theo PGS TS Dương Xuân Sơn, thì "hình ảnh trong phóng sự truyền hình vừa là phương tiện vừa là nội dung thể hiện ý đồ của tác giả" [30, tr.172] Không

chỉ vậy, hình ảnh còn phải mang tính thời sự và tính xác thực, nó không chỉ giúp

mô tả họat động của con người hay diễn biến của sự kiện, nó còn giúp khán giả nhìn vào sự kiện, hoạt động đó với một thái độ nhất định

Cảnh then chốt là yếu tốt đắc địa giúp PSN thành công Có thể từ một cảnh then chốt, phóng viên phát triển thành phóng sự được khán giả quan tâm

"Đối với một phóng sự thời sự, một hoặc hai cảnh then chốt cũng đủ để tổ chức cả một phóng sự" [4, tr.107]

+ Thông tin đồ họa:

Đồ họa xuất hiện khi công nghệ phát triển Nếu như trước đây, PSN chỉ

sử dụng hình ảnh do phóng viên quay được, thì giờ đây, các nhà báo còn sử dụng cả đồ họa thay hình ảnh mô tả trong PSN Đây là yếu tố mới nâng cao giá trị cũng như sự hấp dẫn của PSN hiện nay, làm cho PSN chuyển tải được nhiều thông tin hơn, một số thông tin dễ tiếp nhận hơn và tạo ra dáng vẻ hiện đại cho tác phẩm

Đồ họa thay thế cho hình ảnh ở những phân đoạn mà hình ảnh không thể diễn tả được Chẳng hạn như những hình ảnh về các vụ đột kích tụ điểm phạm tội, truy bắt tội phạm đồ họa trong trường hợp này sẽ là sự mô tả bằng kỹ thuật có tính liên tưởng hình ảnh rất cao, giúp khán giả hình dung ra vấn đề một cách rõ ràng nhất, dễ nắm bắt nhất

Đồ họa thể hiện hình ảnh về người yếu thế trong xã hội Trong rất nhiều PSN, đề tài đời sống xã hội, trong đó hình ảnh đời thường cùng với những nhân vật yếu thế được nhiều khán giả quan tâm Trong một chừng mực nhất định, những hình ảnh người yếu thế xuất hiện với tần suất nhiều trong phóng

sự sẽ tạo nên sự thương cảm quá mức, nó ảnh hưởng đến tính khách quan của thông tin báo chí Do đó, trong một số trường hợp khi nói về người yếu thế, phóng viên sử dụng đồ họa thay cho hình ảnh, nó giúp thông tin được điều chỉnh phù hợp và cũng dễ tiếp nhận đối với công chúng

Đồ họa thể hiện hình ảnh người có địa vị trong xã hội Trong chủ trương của chính phủ hiện nay, hành động chống tham nhũng được cổ vũ và nó đã trở thành một phong trào có tính lan tỏa mạnh Báo chí cũng vào cuộc với quyết tâm cao đẩy lùi nạn tham nhũng, làm trong sạch bộ máy chính quyền

"Tham" thì ai cũng có thể có, nhưng để "nhũng" được thì người đó phải có chức vụ, có địa vị xã hội Thông tin chống tham nhũng là loại thông tin rất nhạy cảm, và nhà báo trên mặt trận chống tham nhũng luôn đối mặt với nhiều rủi ro Vậy xử lý thông tin chống tham nhũng thế nào, để vừa hấp dẫn với khán giả, vừa an toàn cho bản thân mình? Và đáp án là xử lý hình ảnh đồ họa Trong trường hợp nhà báo nắm chắt thông tin về hành vi tham nhũng của một

vị quan chức nào đó, nhưng không thể quay được hình ảnh hoặc hình ảnh chưa đủ sức thuyết phục thì xử lý đồ họa là giải pháp được cho là an toàn, kết hợp với lời bình khéo léo, vừa phải, có tính chiến đấu sẽ làm tăng giá trị nội dung của PSN Hình ảnh đồ họa về nhân vật có địa vị trong xã hội, qua kết quả khảo sát cũng được đa số công chúng thích thú

Đồ họa cần thiết được sử dụng để mô tả những thông tin phức tạp, chẳng hạn như bầu cử, thị trường; những phóng sự về các sự kiện nóng mà diễn biến của nó thì khó hoặc là không thể quay hình được như máy bay rơi, sạt lở, tai nạn giao thông

Sử dụng đồ họa thể hiện những con số, so sánh Thực tế chứng minh, đa

số phóng viên rất lúng túng khi xử lý số liệu, đặc biệt đối với những phóng sự

có sử dụng số liệu báo cáo, so sánh Nếu diễn giải bằng lời bình, sẽ mất rất nhiều thời lượng, lại khó khăn trong việc đáp ứng về mặt hình ảnh, khán giả cũng khó tiếp nhận Đối với PSN theo dạng truyền thống, bắt buộc phóng viên phải viết dài, và hình ảnh chỉ là "trám" vào mà thôi Điều này vô tình khiến cho người xem cảm thấy ngán ngẫm Từ khi công nghệ vi tính phát triển, đồ họa được ứng dụng đã giúp các phóng viên xử lý rất hiệu quả vấn đề

này, nó còn không bị mất thông tin, và tăng tính trực quan khi công chúng theo dõi

Theo tác giả Bùi Chí Trung, thông tin đồ họa là dạng biểu đạt hiệu quả

cao đối với truyền thông thị giác "Ngày nay, con người có rất ít thời gian để thu thập thông tin bằng text như truyền thống nữa Thay vào đó là những video hình ảnh động, âm thanh, slide power point, đặc biệt là các thông tin đồ họa - phương thức truyền thông thị giác đặc biệt này giúp công chúng có thể chủ động đón nhận thông tin" [39, tr.358]

+ Âm thanh:

Âm thanh trong truyền hình nói chung có yếu tố kế thừa loại hình báo nói - phát thanh PSN cũng không ngoại lệ Âm thanh được chọn sử dụng trong PSN, bản thân nó mang giá trị thông tin có chủ đích, song lại là âm thanh khách quan từ sự kiện, không phải là âm thanh dàn dựng Âm thanh có tính xác thực cao cùng với hình ảnh có chọn lọc giúp PSN gửi đi thông điệp hiệu quả nhất Âm thanh của PSN cũng mang hơi thở cuộc sống, là hoạt động của con người và có giá trị thời sự cao

+ Phóng viên dẫn hiện trường:

Đây là yếu tố có sự thuyết phục cao trong PSN hiện nay Trước hết nó khẳng định khán giả đang được xem một bối cảnh có thật, nhân vật có thật và

sự việc, sự kiện ấy đang, hoặc vừa mới diễn ra và phóng viên nhà đài có mặt

ở hiện trường để ghi nhận nó Trong những PSN ghi nhận những điểm nóng

về diễn biến cực đoan của thời tiết, mưa bão hay những điểm khai thác vàng trái phép, phá rừng, phóng viên Nguyễn Ngân của VTV luôn có mặt và xuất hiện tạo điểm nhấn và sự hấp dẫn đối với khán giả Trong những phóng sự của mình, phóng viên Nguyễn Ngân xuất hiện trên sóng truyền hình với hình ảnh rất chân thật Điều này góp phần vào sự thành công của phóng sự Nhiều phóng viên ở các đài địa phương cũng xuất hiện dẫn hiện trường, song tần

suất ít hơn, một phần do phạm vi đề tài hẹp, một phần do tính chuyên nghiệp chưa cao

Nội dung mà phóng viên dẫn hiện trường cung cấp đến khán giả cũng là yếu tố để luận văn phân tích

Nhiều phóng viên đã tiếp cận thông tin của sự kiện một cách chính xác, đầy đủ, họ xuất hiện và nói trước khán giả giống như thông tin trong lời bình,

có sức nặng đáng kể Song bên cạnh đó, cũng có trường hợp phóng viên chưa nắm rõ, hoặc nắm không chắc về thông tin nên sự xuất hiện trong PSN, phần lớn là "thay lời giới thiệu"

Có một nguyên tắc mà nhiều phóng viên truyền hình kỳ cựu hướng dẫn,

đó là sự xuất hiện của phóng viên sẽ làm tăng tính hấp dẫn cho phóng sự, nhưng phải đúng lúc và đúng thời điểm Ngoài ra, chỗ nào khó xử lý về mặt hình ảnh, phóng viên xuất hiện nói về thông tin như là một phương pháp làm cho phóng sự trơn tru hơn, khán giả dễ tiếp nhận hơn

+ Phỏng vấn:

Phỏng vấn có rất nhiều ưu thế được phóng viên sử dụng trong các PSN

Có nhiều ý kiến cho rằng, PSN khác với tin tức ở chỗ nó có phỏng vấn nhân vật Điều này không sai, nhưng chưa đủ Trong tin cũng có thể có phỏng vấn,

ở dạng tin sâu Riêng đối với PSN, phỏng vấn phải là nhân vật xuất hiện lên màn hình, có thông điệp muốn nói, có đầy đủ các yếu tố như họ tên, địa chỉ hoặc chức danh công việc Phỏng vấn là một phần của PSN, nên nếu không

có phỏng vấn, tất nhiên sản phẩm báo chí đó sẽ không thể được gọi là PSN

Theo Tiến sĩ Trần Bảo Khánh trong cuốn "Phỏng vấn trong chính luận truyền hình", thì phỏng vấn mang lại rất nhiều giá trị Nó làm tăng tính hấp

dẫn cho CTTS; làm sinh động các tác phẩm trong bản tin; làm tăng tính phản

biện xã hội; và làm tăng tính chân thật khách quan của thông tin "Sự hấp dẫn của phỏng vấn trong các chương trình truyền hình luôn được thể hiện một

cách rất sinh động, khách quan, thông tin nhanh và chứa đựng nhiều cảm xúc bởi lẽ người xem không những được mắt thấy, tai nghe, mà còn quan sát được

cử chỉ, nét mặt của người trả lời phỏng vấn" [18, tr.35]

Nhưng phỏng vấn ai, khai thác như thế nào, sử dụng ra sao đòi hỏi rất nhiều vào tay nghề, độ nhạy cảm và cả khía cạnh thẩm mỹ của nhà báo Có nhiều phỏng vấn rất dài, nhưng giá trị thông tin không cao, vô tình làm giảm chất lượng của PSN Nhưng có những trường hợp nhân vật chỉ nói một câu, nhưng nó chứa đựng thông tin cần kíp nhất của phóng sự Do đó có thể nói, giá trị của phỏng vấn nằm ở chỗ nội dung thông tin mà bằng nghiệp vụ của mình, nhà báo khai thác được từ nhân vật để công chúng có thể thỏa mãn bởi tính chân thật khách quan của vấn đề Bên cạnh đó nó cũng yêu cầu cầu phải

ngắn gọn và đi vào trọng tâm Nhà báo Vũ Quang nhận định "không có người trả lời tồi, chỉ có nhà báo phỏng vấn tồi" 6

+ Cảm xúc của phóng viên:

PSN là thể loại báo chí có tính đặc trưng riêng mà ở đó, cái tôi của tác giả, quan điểm, góc nhìn được thể hiện qua sản phẩm do mình cùng ê kíp thực hiện Do đó, yếu tố cảm xúc cũng xuất hiện trong PSN, ít hay nhiều mà thôi Yếu tố cảm xúc này cũng lan tỏa đến công chúng, người xem, nó tạo sự đồng cảm, quan tâm về vấn đề, sự kiện mà phóng viên đang thực hiện

"Trong phóng sự truyền hình, dấu ấn chủ quan của tác giả thể hiện rõ nét, đó là 'cái tôi' vừa lôgic, lý trí giàu lý lẽ ở một chừng mực nào đó, và sử dụng sức mạnh của cảm xúc Trong nhiều trường hợp, cảm xúc thẩm mỹ trở thành một động lực đưa tác phẩm đạt tới những phẩm chất khác lạ" [30,

tr.171]

6

http://daotaotruyenhinh.vn/khong-co-nguoi-tra-loi-toi-chi-co-nha-bao-phong-van-toi