Các nhân tố ảnh hưởng đến việc thực hiện công tác kế toán quản trị (management accounting practices) của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố đà nẵng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ NGUYỄN THANH HIỀN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC THỰC HIỆN CÔNG TÁC KẾ TOÁN QUẢN TRỊ MANAGEMENT ACCOUNTING PRACTICES CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI THÀNH PH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN THANH HIỀN

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC THỰC HIỆN CÔNG TÁC KẾ TOÁN QUẢN TRỊ (MANAGEMENT ACCOUNTING PRACTICES) CỦA CÁC DOANH NGHIỆP

NHỎ VÀ VỪA TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN

Mã số: 8 34 03 01

Đà Nẵng - Năm 2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHDN

Người hướng dẫn khoa học: TS HÀ PHƯỚC VŨ

Phản biện 1: GS.TS Trương Bá Thanh

Phản biện 2: TS Trần Anh Hoa

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Kế toán họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 20 tháng 3 năm 2021

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm thông tin – học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Với làn sóng cách mạng công nghiệp 4.0 như hiện nay, sự thành công của một doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào quy mô công nghệ

mà còn phụ thuộc rất nhiều vào quyết định quản trị Trên thực tế những quyết định của các nhà quản trị thường được dựa trên nguồn thông tin

từ kế toán quản trị Nguồn thông tin kế toán quản trị thực hiện các mục tiêu như cung cấp các thông tin hữu ích, các thông tin có chất lượng để

có thể kiểm soát hoạt động, sử dụng nguồn lực tối ưu và giúp nhà quản trị trong việc hoạch định, kiểm soát và ra quyết định quản trị góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Kế toán quản trị ra đời từ rất lâu đặc biệt là ở các nước có nền kinh tế thị trường phát triển mạnh như ở Anh và Mỹ Trong suốt giai đoạn phát triển, mỗi giai đoạn đều tập trung vào một nội dung cụ thể, các giai đoạn sau không loại trừ nội dung của giai đoạn trước đó mà nó bao hàm và tiến bộ hơn

Ở Việt Nam, trong bối cảnh nền kinh tế cạnh tranh ngày càng phức tạp, vai trò của kế toán nói chung càng được nâng cao Nếu kế toán tài chính là đơn vị cung cấp thông tin cho các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp thì kế toán quản trị với chức năng cung cấp thông tin cho các đối tượng bên trong doanh nghiệp trước khi đưa ra các quyết định

để điều hành, quản lý doanh nghiệp cũng được chú trọng nhiều hơn Tuy nhiên, kế toán quản trị là cái tên mới lạ trong lĩnh vực chuyên môn của kế toán vì nó chưa được vận dụng nhiều vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Gần đây, các doanh nghiệp đã dần chú ý đến việc thực hiện công tác kế toán quản trị trong doanh nghiệp nhưng chỉ dừng lại ở giai đoạn lập kế hoạch và kiểm soát chi phí Việc vận dụng kế toán quản trị vào trong doanh nghiệp sẽ mang lại nhiều lợi ích, giúp các nhà

quản trị có thêm thông tin cho việc ra quyết định của mình Nhưng việc thực hiện công tác kế toán quản trị tại các doanh nghiệp ở Việt Nam nói chung và các doanh nghiệp SME nói riêng còn phải chịu tác động bởi nhiều nhân tố bên trong và bên ngoài doanh nghiệp

Hầu hết các doanh nghiệp tại thành phố Đà Nẵng là các doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa Hiện nay, việc áp dụng MAPs cho các doanh nghiệp này chưa cao vì trong quan niệm kế toán thông thường,

kế toán quản trị được cho là cần thiết và phù hợp với các doanh nghiệp

có quy mô lớn Với các doanh nghiệp SME thì hoạt động không quá phức tạp và không có khả năng ảnh hưởng đến xu hướng của thị trường cũng như đối thủ cạnh tranh thì đây là lý do để các doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa thực sự quan tâm đến MAP vào trong doanh nghiệp của mình Việc tìm ra các nhân tố ảnh hưởng và đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến việc thực hiện công tác kế toán quản trị tại các doanh nghiệp là thực sự cần thiết

Xuất phát từ phân tích trên, đề tài: “Các nhân tố ảnh hưởng đến

việc thực hiện công tác kế toán quản trị tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa (Management Accounting Pratices) tại thành phố Đà Nẵng” sẽ

góp phần chỉ ra các nhân tố tác động đến việc thực hiện công tác kế toán quản trị cũng như tầm ảnh hưởng của công tác kế toán quản trị đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP Đà Nẵng Từ đó, đưa

ra các giải pháp, đề xuất nhằm khuyến khích áp dụng kế toán quản trị trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

- Xác định được các nhân tố ảnh hưởng đến việc thực hiện công tác kế toán quản trị của các doanh nghiệp SMEs tại TP Đà Nẵng

- Đo lường và phân tích mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến việc thực hiện công tác kế toán quản trị tại các doanh nghiệp SMEs trên địa bàn TP Đà Nẵng

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến việc thực hiện công tác kế toán quản trị

- Phạm vi nghiên cứu: Các doanh nghiệp SMEs trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là phương pháp nghiên cứu định lượng sử dụng dữ liệu sơ cấp thông qua bảng câu hỏi Nghiên cứu được thực hiện qua các bước:

Bước 1: Tìm hiểu cơ sở lý thuyết và tổng quan tài liệu nghiên cứu

về các nhân tố ảnh hưởng đến việc thực hiện công tác kế toán quản trị trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ

Bước 2: Xây dựng mô hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu Bước 3: Thu thập dữ liệu

Bước 4: Phân tích dữ liệu và viết báo cáo kết quả nghiên cứu Phương pháp thu thập dữ liệu:

Thu thập dữ liệu sơ cấp: lập các bảng câu hỏi để thu thập ý kiến của nhà quản lý, các chuyên viên phụ trách tài chính kế toán tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng Việc khảo sát ý kiến này giúp tác giả giới hạn lại các nhân tố tác động chính đến việc thực hiện công tác kế toán quản trị tại các doanh nghiệp Mẫu thu thập ý kiến gồm 150 phiếu khảo sát ý kiến Sau khi khảo sát, tác giả sẽ thu thập lại các yếu tố tác động chính đến việc thực hiện công tác kế toán quản trị

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Đề tài nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc làm rõ bản chất, vai trò và tìm kiếm các nhân tố tác động trực tiếp đến việc thực hiện

công tác kế toán quản trị tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Việc xác định được các nhân tố có tác động trực tiếp đến công tác

kế toán quản trị mang ý nghĩa thực tiễn lớn, kết quả nghiên cứu đóng góp thêm bằng chứng thực nghiệm từ những người làm công tác kế toán, kiểm toán về các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng kế toán quản trị trong các doanh nghiệp tại TP Đà Nẵng nói riêng và ở Việt Nam nói chung, không những vậy nghiên cứu còn nêu được thực trạng của việc áp dụng kế toán quản trị tại các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố hiện nay và còn giúp các doanh nghiệp có một nền tảng để vận dụng kế toán quản trị vào trong các quyết định của mình

6 Bố cục của luận văn

Chương 1: Cơ sở lý thuyết

Chương 2: Thiết kế nghiên cứu

Chương 3: Kết quả phân tích dữ liệu nghiên cứu

Chương 4: Kết luận và kiến nghị

7 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ THUYẾT

1.1 TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ

1.1.1 Các khái niệm về kế toán quản trị

Tác giả rút ra khái niệm chung về kế toán quản trị như sau:

Kế toán quản trị là một môn khoa học tiếp nhận, xử lý và cung cấp thông tin về các hoạt động của một đơn vị cụ thể Các thông tin mà

kế toán quản trị cung cấp giúp các nhà quản trị trong quá trình ra quyết định liên quan đến việc lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá tình hình thực hiện các hoạt động của đơn vị nhằm tối ưu hóa các mục tiêu

1.1.2 Chức năng của kế toán quản trị

a Lập kế hoạch và dự toán

b Trong quá trình tổ chức thực hiện

c Trong quá trình kiểm tra đánh giá

d Trong quá trình ra quyết định

1.1.3 Vai trò của kế toán quản trị

- Cung cấp thông tin cho nhà quản lý để lập kế hoạch và ra quyết định

- Cung cấp thông tin trợ giúp nhà quản lý trong việc tổ chức, điều hành và kiểm soát hoạt động của tổ chức

- Cung cấp thông tin cho quá trình kiểm tra, đánh giá

- Cung cấp thông tin cho quá trình ra quyết định

1.1.4 Nội dung của kế toán quản trị

a Công cụ tính giá

Tính giá thành là nội dung có tính xuất phát điểm cho nhiều công việc khác trong kế toán quản trị vì nó có mối quan hệ mật thiết với nhiều chức năng quản trị như hoạch định, tổ chức, kiểm tra và ra quyết định

có ảnh hưởng đến các vấn đề quan trọng của tổ chức như sự tồn tại và phát triển của tổ chức

d Công cụ KTQT chiến lược

Theo Simmonds (2008), kế toán quản trị chiến lược là việc cung cấp và phân tích dữ liệu kế toán quản trị về doanh nghiệp và các đối thủ cạnh tranh nhằm sử dụng trong việc phát triển và giám sát chiến lược

kinh doanh của doanh nghiệp Simmonds cho rằng, thông tin về đối thủ cạnh tranh (những thông tin liên quan đến chi phí, giá, thị phần, …) có

ý nghĩa quan trọng trong quá trình xây dựng và giám sát chiến lược kinh doanh

1.2 TỔNG QUAN VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA (SME) 1.2.1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME)

1.2.2 Đặc điểm của các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) ở Việt Nam

1.2.3 Một số đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) tại thành phố Đà Nẵng

b Thực trạng hiện nay của các doanh nghiệp nhỏ và vừa SME tại thành phố Đà Nẵng

Không có lợi thế về vốn, lao động, công nghệ

Nguồn nhân lực chất lượng cao còn hạn chế vì thiếu nguồn nhân lực được đào tạo lành nghề và hệ thống đào tạo không đáp ứng được các yêu cầu của doanh nghiệp

Doanh nghiệp SME sử dụng công nghệ tụt hậu so với mức trung bình của thế giới 2 - 3 thế hệ

Tuy thị trường tiêu thụ tại Đà Nẵng tăng trưởng, nhưng phần lớn các doanh nghiệp SME vẫn xem nhẹ công tác nghiên cứu thị trường,

chưa có định hướng phát triển và định vị sản phẩm hiệu quả, cũng như chưa có kế hoạch sử dụng nguồn vốn hợp lý

1.3 TỔNG HỢP CÁC LÝ THUYẾT NỀN VỀ VIỆC NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC VẬN DỤNG MAPS TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA

1.3.1 Lý thuyết dự phòng (Contingency Theory)

1.3.2 Lý thuyết về phân tích mối quan hệ giữa lợi ích và chi phí trong việc ra quyết định (Cost benefit theory)

1.3.3 Lý thuyết bất định (Contingency theory of organizations)

1.4 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC ÁP DỤNG KTQT TRONG DOANH NGHIỆP

1.4.1 Quy mô doanh nghiệp

1.4.2 Mức độ cạnh tranh

1.4.3 Nhận thức và sự am hiểu của người quản lý/ chủ doanh nghiệp về KTQT

1.4.4 Chi phí cho việc tổ chức KTQT

1.4.5 Hệ thống công nghệ thông tin

1.4.6 Trình độ của nhân viên kế toán

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Kế toán quản trị là một bộ phận không thể thiếu trong bộ máy tổ chức quản lý của doanh nghiệp Khái niệm kế toán quản trị tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện tại thành phố Đà Nẵng hiện nay còn khá mới mẻ Vì vậy trong chương I, tác giả đã nghiên cứu, trình bày cơ sở

lý luận về kế toán quản trị, để giúp doanh nghiệp có một tiền đề để có thể áp dụng kế toán quản trị vào trong doanh nghiệp của mình Ngoài ra tác giả còn trình bày đặc điểm của các doanh nghiệp SME trên địa bàn

TP Đà Nẵng

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU 2.1 TIẾN TRÌNH NGHIÊN CỨU

Xác định nội dung nghiên cứu: Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến MAP trong doanh nghiệp SME trên địa bàn TP Đà Nẵng Từ đây kiểm định, đo lường mức độ tác động của từng nhân tố

Xây dựng mô hình nghiên cứu: từ việc xác định nội dung nghiên cứu, tổng hợp các lý thuyết cũng như các nghiên cứu trước đây Tác giả tổng hợp và điều chỉnh các nhân tố sao cho phù hợp với đặc điểm của các doanh nghiệp SME trên địa bàn TP Đà Nẵng Sau đó, tác giả sẽ đề xuất mô hình cho bài nghiên cứu của mình

Ứng dụng phương pháp nghiên cứu định lượng: từ mô hình đề xuất, tác giả sẽ kiểm định lại độ tin cậy của các thang đo, áp dụng kỹ thuật phân tích nhân tố khám phá EFA và kỹ thuật phân tích hồi quy tuyến tính

Sau khi có kết quả hồi quy, tác giả đưa ra kết luận và kiến nghị các giải pháp

2.2 XÂY DỰNG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC THỰC HIỆN CÔNG TÁC KTQT TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SME TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Hình 2.2 Mô hình nghiên cứu

Quy mô doanh nghiệp

Thực hiện công tác KTQT vào trong doanh nghiệp SME tại

Chi phí cho việc tổ chức KTQT

Trình độ của nhân viên kế

toán

2.3 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

2.3.1 Quy mô doanh nghiệp

X1: Quy mô doanh nghiệp càng lớn thì việc thực hiện công tác KTQT vào doanh nghiệp càng cao

2.3.4 Chi phí cho việc tổ chức KTQT

X4: Chi phí cho việc tổ chức hệ thống KTQT càng cao thì việc thực hiện công tác kế toán vào doanh nghiệp càng thành công

2.3.5 Hệ thống công nghệ thông tin

X5: Doanh nghiệp có hệ thống công nghệ thông tin càng hiện đại thì việc thực hiện công tác KTQT vào doanh nghiệp càng thành công

2.3.6 Trình độ nhân viên kế toán

X6: Doanh nghiệp có nhân viên kế toán có trình độ càng cao thì việc thực hiện công tác KTQT vào trong doanh nghiệp càng thành công

2.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG

2.4.1 Xây dựng thang đo

Nhân tố Mã

(2017), Nguyễn

Vũ Thanh Giang (2017)

QM2

Số lượng nhân viên càng nhiều thì nhu cầu vận dụng kế toán quản trị của doanh nghiệp càng cao

QM3

Cấu trúc tổ chức bộ máy doah nghiệp càng lớn thì nhu cầu vận dụng kế toán quản trị của doanh nghiệp càng cao

CT2 Số lượng doanh nghiệp cùng ngành

CT3 Rào cản cạnh tranh trong ngành

Nguyễn

Vũ Thanh Giang (2017)

NT2 Nhu cầu vận dụng KTQT của người

quản lý/ chủ doanh nghiệp

NT3

Hiểu biết của người quản lý/ chủ doanh nghiệp về các công cụ kỹ thuật KTQT

NT4 Định hướng về việc áp dụng KTQT

của người quản lý/ chủ doanh

Nhân tố Mã

nghiệp Chi phí

cho việc

thực

hiện

KTQT

CP1 Chi phí cho việc đầu tư công nghệ

phục vụ cho việc tổ chức KTQT Nguyễn

Vũ Thanh Giang (2017)

CP2 Chi phí tư vấn cho các chuyên gia

về tổ chức hệ thống KTQT

CP3 Chi phí cho việc tuyển dụng nhân

viên kế toán biết ứng dụng KTQT

CNTT

2

Sử dụng lợi ích của mạng internet

và công nghệ thông tin để phục vụ cho công việc

Vũ Thanh Giang (2017)

TĐ2 Nhân viên kế toán có kinh nghiệm

và nghiệp vụ chuyên môn cao

TĐ3

Nhân viên kế toán sử dụng được Tiếng Anh và có các chứng chỉ kế toán quốc tế

KTQT trong kiểm soát chi phí

AD4

Khả năng vận dụng các kỹ thuật KTQT hỗ trợ quá trình ra quyết định

2.4.2 Phương pháp đo lường và tính toán dữ liệu

2.4.3 Cách thức chọn mẫu nghiên cứu và xây dựng bảng câu hỏi điều tra

a Kích thước mẫu

Theo Green (1991), kích thước mẫu được xác định bởi công thức:

50 +8p (p là số biến độc lập) Với mô hình gồm 6 biến độc lập, cỡ mẫu phải lớn hơn hoặc bằng 98 (50 + 8 x 6) Nhưng để tăng thêm độ tin cậy cho mẫu về các thông số phân tích, nên tác giả chọn cỡ mẫu 150 là phù hợp

b Mẫu nghiên cứu

Mẫu nghiên cứu được chọn ngẫu nhiên từ những cá nhân phụ trách kế toán, kiểm toán, chuyên viên KTQT hoặc giám đốc, chủ doanh nghiệp Bảng câu hỏi khảo sát được gửi đến các cá nhân trả lời khảo sát bằng cách gửi Google Form

Trong nghiên cứu này, bảng khảo sát được thiết kế với 6 nhân tố Mẫu được chọn theo phương pháp lấy mẫu thuận tiện, đây là phương pháp chọn mẫu phi xác suất trong đó tác giả tiếp cận với đối tượng